Theatrum chemicum, præcipuos selectorum auctorum tractatus de chemiæ et lapidis philosophici antiquitate, veritate, jure, præstantia, & operationibus continens : in gratiam verae chemiae, et medicinæ chemicæ studiosorum (ut qui uberrimam inde optimor

211쪽

Oinnia quae gnaro passim tibi certa patebunt,

Si quo hae c inter se nexu, quove ordine constant; Ipse acie, qua cuncta soles discernere mentis Inspectans, paruum non dediSiaabere munuS, Quod tibi non parua offerri silper arte laboro.

IOANNIS AVRE L. AVGPR. CHRISO P.

Liber I. HVmana experiens naturaeque aemula virtus Aurum num vere faceret, qua fideret arte,

Quisve modus foret, est animus quaerentibus vltro Dicere, quaque palam vestigia nulla priorum Apparent proferre pedem.Vos numina gressum Dirigite, est hominum quibus experientia curae. Tuque adeo inprimis, auro cui plurima tellus Spargitur,& vasto venas sub corpore condit Syderei succo plenas meliore metalli, Phoebe ades; & tecum accelerans non passibus aequis Alma soror, grauis argento cui saepe fatiscit Orbis iter, summaque ostentat brachia terra Candoris grato aetherei fucata colore. T u quoque nec cliptis Cylleni audacibus usquam Defueris, tibi nam puro de fonte perennis Rivulus argentum,vulgo quod vivere dicunt, Sufficit,& tantis praestat primordia rebus. Denique tu pater ignipotens, quem feruida flammis Antra iuuant, tentisque expressae follibus aurae, Fornacesque incudesque & liquefacta caminis Massa aeris ducti, aurique eledixique recocti Inuictum exercent semper, tu maxime praesis Artifici Vatique simul tua facta canenti. Nil sine tesblers ars inchoat: Ha age sanctum Coniugis ut tecum pergat descendere numen Enice, quam penes est generandi plena potestas. Haec mihi, ne cursu naturae auertar,& usquam Declinem, ostendet quot constent cuncta, quibusque Principiis, tuque hinc ineunda est semita, quantus Sit modus,ut certam capiant humorque calorque

emperiem,cuius suaui perfusa vigore Omnia

212쪽

Omnia, perpetuo foetus in secta propagant. Tu molli e gremio surgens uxoris amatae Arte pari prorsus genitalem imitaberis ignem. Per te si . blinii pendent in vase metalla :Per te eadem triti specie lub pulueris imo Fundo haerent, eadem per te calefacta liquescunt.

Tu mihi, tu lencam solus pater alme calorem Intendes, A cum tempus dabit ipse remittes. Tu princeps operis tanti, tu caxminis esto Princ1pium, feruens dulcis mihi spiri us oris Extet, eatque virum per te, VulcZne, per Ora. Nec tu non faueas tantig aequissima imiis Prisci perpetuum secti decus Heroine, Quam circum eXultant laudata ad famina Nymphae Minciades, Plioebique choruS comitatur euntem, Aut fouet Antino rectabantem in gramine Manto, Laeti trium nodo neptem complexa sororum:

Sic aihi iam gradibus crescent incepta secundis , Nel erum series illis, aut copia deerit, Et illa scribendis accedet gratia rebuS.Imi 'nso primum caesi quodcunque sub orbe :Seu implex fertur corpus, seu corpore constat

Mustiplici, tendit sobolem proferre, diaque,

QuaqUe potest augere gena speciemque tueri. Namque ubi materiem sparsas comprenderit ignis, Victor agit flammis, donec conuertat insignem.

Inficit humectatque liquor, nec deficit usii uam, Quin in se quicquid tetigit, ni maior ibidem

Vis obstet, vertat, tenuesque effundat in undaS. Sic aer, sic terra sibi conferre laborat Undique, sic longo cuncta in sc tempore transfert. At quae composuis constat, quaecunque seruntur vivere, de propriis vel semina stirpstus edunt, Vt faecunda Ceres,ut germen sertile bacchi, vel sibi consimiles natos animantia gignunt, ut bellator equus, bos ut bene iunctus aratro, utque hominum proles mira & caelestis origo. Haec inter variant, quae nec pririi ordia rerum Extant, quaeque frui vitali sorte negantur, ut media quaecunque sedent testure metalla,

213쪽

C HR YS O LIB. I. Utque latent miro grati fulgore lapilli,

Nullo namq; genas sobolaan ve augere putant Semine, sed cumflos aevi torpore per annos

Verum haec ipsa etiam secreto vivere quivissentiat, de vitae diuino munere sangi, Haec & oriri eadem si contemplabitur, & sit Augeri ex sese penitusq; increscere cernet, Vt mox e v xijs patefactis uolse licebit. si noli sobolem educunt, non caetera vertunuIn semet, causa est, quod multa spiritus illic Materie abstrusu' vitam qui porrigit omnem E plicat aegre ex se vires, ni vivida promat, Has hominum virtus densa sub mole latentes.

Hoc etenim quicquid ιffunditur undiq; Caeli

Aeraq; & terra; & lare marmoris aequor Intus agi reserunt ima, qua vivere mundi Cuncta putant, ipsiunq; hac unduin ducere vitari Ast animae quo ni in nil non est corporis expers, Mundus at, & in di partes quoq; corpore constant: Spiritus hy si dius si, quem neq; corPVs, Aut animam dicas, scd eum, qui soluS Vtroq; Pateticipans iμ ena sim uillaec caeli em a re sucat. Hic igitur maria, ac terras, atq; ae λ & ignem

vivereq; augeriq;, atq; in secun yrsici re isemper avet, sumpta hirpes, animai tia eius et Gignere, perpet; amq; sequi perseςula prolem.

Ipse man Im cupit artiacis; qui jubiculasoldat, Et qui se propria reddat virtute rotpotiis. Quod si quis properans limac arti. viribus unquam Explicet, atq; diu tepido post incoquat igiti, continuo aspici , visa mirabile, vitam Auro impertisi longo cum se ims usu Nec deerit, quin ex auro sibi procreet aurum. Quod cum ita constiterit, durate de credite dictis intenti artifices, & res sperate secunda, Iam patet his i nbia tnntuin siliu montibus adrutri Natura efficiat, sed Vt id quom prodeat ar e. 'Quoque modo id fieri possit. quandoque dόcebo. ut' ille quid non quaerentibus obster, .

214쪽

Ono minus his adhibere fidem sit serte necesse, ' contra oleant dici, nunc omnia luana. Mox eadem validis grata experientia signis petet, de grauium sententia prisca virorum Delebit, referens quae jam videre parentes Ipsi oculis, manibrisq; simul tetigere beati. Ato; hinc incipiens cuncta haec cae ordine pandam.

N il mirandum aeque, quam si quod longa peregis

Annorum series genitali semine coeptum, Audeat illud idem momento protinus horae Ars facere, ac proprio naturam vincere cursu, 'Quem tenuit tanto in spacio per grandia terra era, summa eadem seruans vestigia ab ima .

Sede, per anfractus tantos, ac caeca per antra.

Nec minus his mirmn si quis primordia politic

c re, flaibus con stet pUri gencs omne metalli, Arq; ea compotis LG, a riam dum conficit arte, Mensura exaequet, nec non Sc pondere libret, Mecitur quibKs hqc natura, & ponderat uniS, d locus: an quiaquam poterit fornac ecalorem AEquaret exigv is qui circvinducta caminis N unc loca terrarum perfertur, nunc petit altam Tellurem, mox & supraq; infraq; refertur Vnus, & inserto distea adit cuncta tepore. Citis potis est unquam tanta omniparentis apisci Munera nataraeὸ quae vis mortalibuS unquam Tanta fu1tὶ non ipsi etiam, qui numina caelo Dehcere in terras conati, vellere ab imis Iam potuere suis montes radicibus altos, Invitae auderent sacra in penetralia terra Tendere, scrutariq; piς secreta parentis. Adde, quod io varias mutari corpora sermas Natura haud patitur: neq; enim velocis equi bogInduerit speciem piger, aut Parnasia Laurus In se Chaoniam poterit conuertere qUercum. Nec magis, aes puro se commutauerit auro, Quam si quodq; etiam queat a uocunq; creari. Haec sunt, quae caelo missam diuinitus artem Conantur si ustra indiciis tenuare putatis.

At neq; scire opus est, quamquam haec sit noscere pulcrum

215쪽

, quibus extiterint gignendis ultima rebus Principia; aut quali facrint ea lance recepta In numerum & pondus: neq; enim sit farrea tractes Semina, constituant quq far primordia queras, Quave ea conveniant mensura di pondere fatri. rarra sed ipsa putri mandabis condita derrq, α virtutem latitantem intus seseq; mouentem

irrizans tantuam, daturae caevera linques.

Nec tota inqua adeo spatiosi temporiS etaetas Conuenit huic operi, vires quod promit ab auro, Ac non principijs e primis conficit aurum.

Quid si nobilius quoddam, quod praestet S ipsi

Auro, contendane proprio molimine summi Perficere artificesὶ apte cui nomen Elixir Experti fecere Arabes, veriq; dedere . indicium: id quoniam in melius quodcunque metallDucit, 3c infectum mira depurat ab arte. Sic neq; spectandus nobis locus ille caturq;, Quo calet inclusum semen genitale metalli, Quiq; diu fertur specubus tellure sab alta, Ast alio prorsum duce di tramite gressus

Naturae pariter secessus inter & artis, Qua simul ad rhet m prospectans utraq; ducit. Denaq; nec speciem verti, tunc arte putaris, Ere vel argento duci si videris aurum, Sed privum hoc privo fieri ex aere atq; argentia Aurum credideris, veluti si farris in agro InfeliY lolium & steriles nascantur auenae.. Aut si forte boum videas per viscera toto Stridere apes utero, & ruptis effervere costis Aut ut plura sinu molli simul oua puellae Rite fouent,multus tenero si1b pectore bombyx Palpitat, & lecta nutritus fronde virentis Dehinc mori, tenuis texto se velleris Orbς Implicat, ac tandem pedibus munitus & alis Papilio de verme pedes volitansq; recedit. Quid si cuncta etiam sint uni subditas Ormae, Quae specie vulgo perhibent differre metalla E quibus extiterit quodcunq; impurius, arque Sordibus insectum terrestribus, exuet Omia m

216쪽

Arte luem citius, purumque nitescet in aurum.

Atq; ideo haud scire opus est, quibus abdita terris, Et quibus E causis sunt, & quot mrte metalla, Qua varie primo fuerint distincta sub ortu. Sed quis in arcanos terrae descendat hiatus ZQuisve referre pedem possit loca tetra remensus, Veridicove queat fari quae vigerit ore 3 Vos Mus , quas nosse ducens & dicere par est Omnia, vos diu' nulli memorata priorum Dicite, sic vobis ipse aurea vasa sacerdos

Prima seram, aeternum sic aurea carmina durent. Lynceus, vzfama est, visu praelatus acuto Omnibus, e summo Siculi qui culmine montis Ρcenorum in portus oculo contendere posset, Et numerare etiam vers anteis littore puppes.

Hic simul Θppositas moles, simul edita saxa,

Inserta montes acie penetrabat ad imos,

Altaq; secretae s ectabat viscera terrae; Aera per purum Vesuti, vitreasve per undas, Aut liquida quondam crystallo misse videmus spectra, quibus rerum nobis respondet imago.

O quoties patrij residens sus rure Pachyni,

Trinacriamq; omnem supra specularur & infra, Ethnet eausas ignis motusq; videbar Qui simul ac tanta vi se procul omnia sensit

Cernere, non vltra cunctandi certus, & alte Providus, externas animum conuertit ad oras.

Ergo ratem certa plenus spe magna videndi Conscendit, pelagiq; Deos in vota salutat. Sicanio verum porta vix soluerat, ecce Cum fera tempestas caeliq; marisq; legentem Gra)orum ob portus, Epyri vertit ad urbe&. Hanc Arethusa illi Nymphas hortata marinari Immisit, Nymphisq; etiam adnitentibus ipsis, Et totum ex inis passim miscentibus et quor. Namq; illas metus in thalamis ne forte videri AEquoreis possent, inuase rat aequuS, & oinnisT unc chorus obscura septum caligine caelam

Hinc ille aerei properans it praxima Pindi ,

217쪽

Culmina spectatum, nec longum tempus, & omnis Interius Rhodopes, Hemi, Tomariq; cauernas Fontibus irrigui centum procul inde videbat,

Oraque cernebat terr6 penetralia centum.

Quin Pindo exoriens aderat Achelous ab ipsis Sedibus ante oculos,& ab imo viscere Lynceo,

Altera qui longo retinet taurina recessu Cornua,s ue alte exporgens immensa per antra Occulit HeFuleae metuentem vςxbe a clauae.

Ille etiam lento praeceis a Ceraunia passu Circuit, & visa simul interiora petiuit .l Omnia, mox Grajς varijs in montibus orae Consedit, penituri; cauis rimatus inhaesit obtutu specubus, mirandaq; plurima primus vidit, & hcc eadem nobis memoranda reliquit:

ita dum alijs ad nos olim delata vicissim

prodimus, ante omnes haec intro prorsus ab illis spςctari cupimus, quibat alto in pectore Pallas Insidet, atque illic scitu pulcherrima vertit. Principio locus & sedes decreta metallia Uignendis, terra: est imum atq; immobile viscus Marmoreae in morem paterae Iub montibus altis Excisum: vel utiq; cavo sub fornice clausum, Solis radu penetrant, crebrique feruntur syderet innumeris etiam fulgoribus ignes, Collectumq; coquunt humorem, ac jygibus inde

saxa per & runas loca cunet vaporibus explent. Ast ubi continuum passus vapor ille calorem C0nsedit, nec jam hecreta per antra volutus Amplius, immensos post tandem induruit annos

Haeret in expletis venis insorine metallum. Namq; liquor partea terrae cuspersus in omnes, Et tenuis tenui mixtus, lentQque calore

Coinpositus, quondam fugiens depinguis &vnct in Exul e vasti fundo crateris ab imo, bulphura ubi argento feruent immista perenni, Argento fluere insigni, vitamque per aeuum Ducere, queis primis gignuntur multa duobus. Hoc matris, patris illud enim vim continet, huius .uscipere, illius pars est Praebere calorem.

218쪽

Mo I O. A V R. A V G V, Hinc futui species auri pulcerrima Ralget:

Hinc nitet argenti candor, rubet aer a vena:

Ferrea nigrescit sit, apertum; plumbea palleti Albicat at stanni facies imitata colorem Argenti, pondusci fere iis, ni striderer, aequum In primis igitur cupiriis mortalibus aurum a meritur ingentes inter variosq; lab eS, Perq; laborantis manifesta pericula vitae. Namq; ferunt Indos, Iesio qua Vergit in Arcton, T endere furatum curtii Hos, quos egerit auri Formicarum ingens trannus: a obn segniter illas Exire, & contra stare & fugientia passim Vnguibus & rostris lacetare, & figere terga, Aufugiat quamuis celeri gens illa camelo.

Nec minus aut scrobibus curae, vastisq; ruinis

Hesperij impendunt, si quando e montibus aurum

Eruerint: neq; enim nunc quae ramenta fera riu

uiua T ago, expediam, secῖ- ha tibias illi ' 'Sustineant ibiecta laboribus, at ; periclis Ihia una eris, & quae vincant operae I sa gigantum Nam eriles agno primum conamine montes Excin gant, penitusq; petent, qua ira illa dabatur Semita per cuneos accensis v1scera lychnis. Atq; in as nulla phaebi sub iis c uernas Noctes atq; dies penetrant, omniq; vocessu Explor nta litus, humerisq; excissa vicissilia Expolirunt, traduntq; alijs longo ordine primi Per tela ebras, donec lucem qui percipit unus Egerit extrema pondus ceruice receptum Ast illos praedura silex si forte moretur, Qualis jam Paeno rupes sese obtulit hosti, Duni ferus aerias in nos transcenderet alpes. Hae digni excoquitur tunc, & mollitur aceto: Vol irarΞc pictia circum caligine fumus, Et frateris latitans compresso spiritus ore O Fstruitur, vitamq; operae si1b fasce relinquunt: A '; ideo cςdunt ingenti pondere ferri,

Fit vacuos silmmae reserant telluris hiatus, Qua vapor inclusus cuneis exhalet apertis. Νec mosa, nec requies, quin multois ornice montem

219쪽

Sustineant totum, cum jam maiore peracta

Parte operis, caedunt extrema: forniςis arcus:

Et rimet signum praebent, quam perui l vii

Aerio montis relidens in culmi he sentit. Hic ictu, auu clara reuocari voce repente

Cum famulis iubet artifices, ac devolat ipse . Protinus, ingenti strepitu longoq; fmgore

Mons cadit, humana nequeat qui mente referri Conceptus, quantumq; obtusas occupet aures,

Aut incredibili quam compleat omnia fiatu. Illi naturae gaudent spectare ruinam Victores: neq; adhuc illinc educitur aurUm, Nec sciuere etiam tum, cum fodere, vel ante Esse, sed una illos ad tanta pericula d it Spes inuicta omneis per casus, perq; labores sed quid in his tantum morer' aut quae mira supersunt mittereamῖ nihilo cum sint bis sorte minora.

Est deinceps aliud sessis studiumq; labosq;:Qrio tantam expurgent inimissis fonte ruinam Iamq; igitur summo praece sic vertice montis Qui reliquos loripe saperet, centesmus etsi separet hunc lapis, hcc Enmissi a canalibus ampi Flumina deducunt ranio Currenti a tractU, Desertas ii Q valles, perq nuia saxa, Rupibus excisis, trabibusq; inserta cat iis, Ergo omnis vario concursu protinus ynda In mare colligitur vastum, quo deinde rectus, Erumpit tanta vi :orrens, omnia secum Ut trahat, ac latum terrae prouolaat iv aequor,

Excipitur tendo varijs hic deniq; fossis, . Quas illi pastiniq; cauant, sternun pq .gradatim. E V lex, asporq; frutex, rorisq; marini

Persimilis, retinet crebris qui stirpibus aurum, Propterea includunt tabulis latera omnia, Sc ipsis Alte si1spensis ita, per praerupta canali In pelagus tendunt uda e teli urg lacunae od uiperest, ramis innectitur vliciS Rurum. Nec labor isse etiam tenuis, cum flumina tentant, Et grauibias dites cribris agitantiar harenae, Aut operosam aeque quicquam quis proserati ut carao

220쪽

Effossis alte puteis quaecunq; latenti Eruerint penitns fando, tunduntq; lauantq; . Vruntq;,in tenuemq; molunt diducta farinam.

Hi quoq; iam fuerant Italis quandoq; labores .

Flumina per, puteosve etiam, monti me ruinas Itala dum patuit priscis exercita tellus. . .

Cui postquam patria lege interdicta pepercit

Auri sacra fames: neq; enim exhaurire metalla italiae, parca & prudens est passa vetustas. Nec foret hac etiam regio goecundior vlla, ve magis flueret venis nunc iugiter auri, Ipsa diu cum tot fuerit non hausta per annos,

Si non inqrtales inter discordia, si non

Mars eat hos inter vexans immania corda:

Sed contra ditare orbem si regibus' una . Cura sit, &populis ditato fungier orbe, Pacis opus, qua cuncta vigent iuuenta per artes Ingenuis aptas animis quas inter haberi iNon imo dignata loco fortasse putanda es Ipsa haec, quae grauidae scrutatur viscera terra Diues Vbi pateat latebris auaritia caecis. Hac etenim reliquis preti sius arte metallum Eruitur, meritoq; id cunctis nomin praestat. Seu color inspicitur gretitus, quo sydera fulgent, Seu lentus facilisq; fenor, quo cedit in omne Partes, seu pondus rerum superabile nulli, Pendilux, aut viii quoniam nil deperit auro Igne, velut solum consumit nulla vetustas, Ac neq; rubigo, aut aerugo conficit ulla, Cuncta adeo firmis illic compagibus haerent, i Sulphur ubi ardoris posita pinguedine causam Perdidit, & fluidi, quo 'on velut ante Vaporet. Ac longo interea decoctum tempore pura 'Mundicie, & clara perfasum luce nitescit. Atq; ita temperiem summam radicitus humor, Et calor ex quant illi, pariterq; colorem : perspicuumq; ferunt. argento nec minus ipsi Vivo etiam terr e partes miscentur inomii: Prorsus aquae partes nullo discrimine iunctet. Hinc calod argent i, nec non&salphuris v