M. Velleivs Patercvlvs. Cum notis Gerardi Vossii G.F

41쪽

H R. a I t. o. esset, privatim alieniana existimans, ob eas virtuates primus omnium absens pontifex maximus eius est, cum data laevo brachio togae lacinia , ex sirperiore parte Capitolii, summis gradibus insistens, hortatus est, qui salvam vellent rempublicam se sequerentur. Tum Optimates, enatus, atque equestris ordinis pars melior, S major, dc intacta perniciosis consiliis plebs, inruere in Gracchum , stantem in area cum catervis suis 4 coi cientem paene totius Italiae frequentiam. is fugiens, decurrensque clivo Capitolino, fragmine subsellii ictus, vitam, quam gloriosissiime degere potuerat, immatura morte finivit. Hoc initium in urbe Roma civilis sanguinis , gladiorumque impunitatis fuit inde jus vi obrutum, potentiorque habitus prior discordiaeque civium , antea conditionibus sanari solitae, ferro dijudicatae bellaque non causistis inita, sed prout eorum merces fuit quod haud nitrum est . Non enim ibi consistunt exempla, unde coeperunt, sed quamlibet in tenuem recepta tramitem, latissime evagandi sibi viain faciunt: , ubi semel recto deerratum est, in praeceps pervenitur nec quisquam sibi putat turpe, quod alii suit

fructuosum.

IV. Interim, dum Ilaec in Italia geruntur, Ariastonicus, mortuo rege Attalo, a quo Asia populo Romano hereditate relicta erat, sicut relicta postea est a Nicomede Bithynia , mentitus regia stirpis originem, armis eam occupat is, victus a Marco Perperna, duc usque in triumpho , sed Manio Aquillio capite poenas dedit, cum initio belli, Crassiim Mucianum, virum juris scientissimum, decedentem ex Asia proconsulem interemisset. Et Publius Scipio Africanus Emilianus, qui Cartha ginem deleverat, post tot acceptas circa Numantiam clades, creatus iterum consul, missusque in

42쪽

16 QVxttvr IPATr rHispaniam, fortunae, virtutique expertae in Africa, respondit in Hispania dc intra annum, ac tres

menses, quam eo venerat, circumdatam operibus Numantiam, excisamque aequavit solo nec quisquam ullius gentis hominum ante eum clariore urbium excidio nomen suum perpetuae commendavit memoriae quippe excisa Carthagine, ac Numantia, ab alterius nos metu, alterius vindicavit contumeliis. Hic eum interrogante tribuno

Carbone, quid de Tiberii Gracchi caede sentiret, respondit: si is occupandae reipublicae animum habuisset, jure caesum. Et, cum omnis concio acci amasset Hostium , inquit armatorum toties clamore non territus, qui posesin vestro moveri, quorum noverca est Italia 3 Reversus in urbem, Batraircve tempus , M. Aquillio, C. Sempronio Cosabhinc annos CL, post duos consulatus, duosque triumphos, d bis excisos terrores rei publicae, mane in lectulo repertus est mortuus, ita ut quaedam harum faucium in cervice reperirentur nota De tanti rei morte nulla habita est quaestio: εjus i r corpus velato capite elatum est, cujus op

ta lupet totum terrarum Orbem Roma extulerat

caput seu fatalem , ut plures, seu conflatam insidiis, ut aliqui prodidere inermoriae, mortem Obiit.

vitam certe dignissimam egit, quae nullius ad id

tetraporis , praeterquam avit , fulgore vinceretur. decessit anno ferme quinquagesimo sexto de quo si quis ambiget, recurrat ad priorem consulatum ejus, in quem creatus est anno trigesimo sexto, ita dubitare desinet. U. Ante tempus excise Numantiae, praeclara

in Hispania militia Auli Bruti fuit, qui penetratis

omnibus Hispaniae gentibus, ingenti vi hominum, urbiumque potitus numero, aditis quae vix audata erant, Gallaec cognomen meruit. Et ante eunx paucis

43쪽

n a.

HrsΥ6 R. art. II rpaucis annis tam severum illius Quinti Macedonici in his gentibus imperium fuit, ut, cum urbem, Contrebiam nomine, in Hispania oppugnaret, pulsas praecipiti loco quinque cohortes legi natias eodem protinus subire uberet: facientibusque omnibus in procinctu testamenta, velut ad

certam mortem eundum ore , non deterritus proposito, perseverantia ducis, quem moriturum miserat, militem victorem recepit tantum effecit

mistus timori pudor , spesque desperarione qua

sita. Hic virtute ac severitate facti: at Fabius Emilianus, Pauli exemplo, disciplinae in Hispania fuit

clarissimus.

VI. Decem deinde interpositis annis, qui Tiberium Gracchum, idem Caium, fratrem ejus, occupavit furor, tam virtutibus ejus omnibus, quam huic errori similem , ingenio etiam, et quentiaque longe praeliantiorem, qui cum , summa quiete animi civitatis princeps esse pollet, vel vindicandae fraternae mortis gratia , vel praemuniendae regalis potentiae, ejusdem exempli tribi natum ingressus , longe majora, lacriora repetens, dabat civitatem omnibus Italicis, extendebat eam paene usque Alpes, dividebat agros vetabat quemquam civem plus quingentis jugeribus habere quod aliquando lege Licinia cautum erat: nova constituebat portaria novis coloniis replebat provincias judicia a senatu transferebat ad equites frumentum plebi dare instituerat nil immotum, nihil tranquillam , nihil quietum denique in eodem statu relinquebat quin alterum

etiam continuavit tribunatum hunc Lucius Opimius consul, qui praetor Fregellas exciderat, persecutus armis, unaque Fulvium Flaccum , consularem, ac triumphalem virum, aeque prava cupientem, quem Caius Gracchus in locum Tiberii

44쪽

11 C. Vr zzz II PATER CULI fratris Triumvirum nominaverat, eum i socium

regalis si impserat potentiae , morte assicit id unum nefarie ab Opimio proditum, quod capitis

non dicam Gracchi, sed civis Romani pretium sedaturum, idque auto repensurum proposuit. Flaccus, in Aventino armatos ad pugnam ciens, cumsilio majore jugulatus est. Gracchus profugiens, cum jam comprehenderetur ab iis, quos Opimius miserat, cervicem Euporo seruo praebuit, qui non segnius se ipse interemit, quam domino succurrerat. Quo die singularis Pomponii equitis Romani, in Gracchum fides fuit, qui more Coclitis, sustentatis in ponte hostibus, ejus gladio se transfixit. Vt Tiberii Gracchi antea corpus ita Cati, mira crudelitate victorum, in Tiberim dejectum est. V II. Hunc Tiberii Gracchi liberi, Publi Scipionis Africani nepotes, viva adhuc matre Cornelia, Africani filia, vir optimis ingeniis malevsi, vitae, mortisque habuere exitum qui si civilem dignitatis concupissent modum, quidquid tumultuando adipisci gestierunt, quietis obtulisset respublica Huic atrocitati adjectum scelus unicum quippe juvenis , specie excellens, necdum duodevicesimum transgressis annum, immunisque delictorum paternorum, Fulvi Flacci filius, quem pater legatum de conditionibus miserat, ab Opimio interemptus est quem cum haruspex Tuscus, amicus , flentem in vincula duci vidisset. Quin tu hoc potius, inquit facis' protinusque inliso capite in pontem lapideum anuae carceris, effusoque cerebro exspiravit. Crudelesque mox

quaestiones, in amicos, ientesque Gracchorum,

habitae sunt sed Opimium, virum alioqui sanctum S gravem, damnatum postea judicio publico, memoria ipsius saevitiae, nulla civilis persecuta est misericordia. Eadem Rutilium, Popil

45쪽

II I .liumque, qui Conlules asperrime in Tiberii Gracchi amicos sevierant, postea judiciorum publicorum merito oppressit invidia. Rei tantae parum ad notitiam pertinens interponetur. Hic est Opimius, a quo Consule ecleberrimum Opimiani vini nomen quod jam nullum esse, spatio annorum colligi potest cum ab eo sint ad te, Marce Vinici, Consulem, anni centum quinquaginta dc unus. Factum Opimii, quod inimicitiarum quaesita erat ultio , minor secuta auctoritas de visa ultio, privato odio magis , quam publiciae vindictae, data. VIII subinde Porcio Marcioque consuli bus, deducta colonia Narbo Martius Mandetur deinde memoriae severitas judiciorum quippe Caius Cato Consularis , Marci Catonis nepos, Asricani sororis filius, repetundarum ex Macedonia damnatus est cum lis ejus quatuor millibus aestimaretur adeo illi viri magis voluntatem peccandi intuebantur , quam modum factaque ad consilium dirigebant, cquid non inquantum admi ilum foret, aestimabant. Circa eadem tempora Marci Metelli fratres uno die triumphaverunt. Non minus clarum exemplum, adhuc unicum Fulvi Flacci, ejus, qui Capuam ceperat, filiorum, sed alterius in adoptionem dati, in collegio consulum fuit adoptivus in Acidiani Manlii familiam datus nam censura Metellorum, patruelium, non germanorum fratrum fuit quod solis contigerat Scipionibus. Tum Cimbrii Teu- toni transscendere Rhenum , multis mox nostris, suisque cladibus nobiles Per eadem tempora clarus ejus Minucii, qui porticus, quae hodie l celebres sunt, molitus est , ex Scordiscis triumphus fuit. IX. Eodem tractu temporum nituerunt ora tores scipio finitianus i. eliusque Sergius Galba, duo Gracchi, Caius Falmius, Carbo Papirius. Nec

46쪽

Nec praetereundus Metellus Numidicus. Scaurus, d ante omnes Lucius Crasius, marcus Antonius quorum aetati, ingeniis iue successere

Caius Caesar Strabo, Publius sulpicius namque Mucius juris scientia, quam propriae eloquentiae nomine, celebrior fuit Clara etiam per idem aevi spatium fuere ingenia, in Togatis Afranii, in Tr Mediis Pacuvii, atque Attii, usque in Graecorum ingeniorum comparationem evecti, magnumque inter hos ipsos facientis operi suo locum , adeo quidem, ut in illis limae, in hoc paene plus videatur fuisse sanguinis Celebre dc Lucilii nomen fuit, qui sub Publio Africano, Numantino bel o eques mi litaverat quo quidem tempore juvenis adhuc I gurtha , ac Marius , sub eodem Africano militantes, in iisdem castris didicere, quae postea in contrariis facerent. Historiarum auctor a tum Sisenna erat juvenis, sed opus belli civilis Sullani post aliquot annos ab eo seniore editum est. Vetustior Sisenna fuit Coelius, aequalis sisennae Rutilius, Claudiusque ii adrigarius,& Valerius Antias sane, non ignoremus, eadem aetate fuisse Pomponium, sensibus celebrem, verbis rudem,ec novitate inventi a se operis commendabilem. X. Persequamur notam severitatem censorum,

Cassii Longini, Caepionisque, qui abhinc annoscentum quinquaginta septem Lepidum Elium, augurem, quod sex millibus aedes conduxi si et, adesse iusserunt at nunc, si quis tanti habitet, vix ut senator agnoscitur adeo mature a rectis in vitia, a vitiis in prava, a pravis in praecipitia pervenitur. Eodem tractu temporum Domitii ex Arvernis,

Fabii ex Allobrogibus victoria sui nobilis. F bio, Paulli nepoti, ex victoria cognomen Allobrogico inditum. Notetur Domitiae familiae peculi

iis quadam, dc ut clarissima ita artata numero

47쪽

selicitas uti ante hunc , nobilistimae simplicitatis iuvenem, naeum Domitium, fuere singulis omnino parentibus geniti, sed Omnes ad consulatum. sacerdotiaque, ad triumphi autem paene omnes pervenerunt insignia.

XI. Bellum deinde Iugurthinum gestum est per Quintum Metellum , nulli secundum saeculi sui hujus legatus suit Caius Marius, quem praedia imus, natus equesti loco, hirtus atque horridus, vitaque s iactus, quantum bello Optimus, tantuni pace pessimus, immodicus gloriae , insatiabilis impotens, semperque inquietus hic per publicanos , aliosque in Africa negotiantes, criminatus Metelli lentitudinem, trahentis jam in tertium annum bellum naturalem nobilitatis superbiam. morandique in imperiis cupiditatem , ei ecit , ut, cum commeatu petito, Romam venisset, consul crearetur , bellique paene patrati a Metello , qui bis Iugurtham acie fuderat, summa committeretur sibi. Metelli tamen d triumphus fuit clariniimus, heritum, virtutique cognomen Numi dici inditum V paullo ante Domitiae familiae, a Caeciliae notanda claritudo est quippe intra

duodecim ferme annos hujus temporis consules fuere Metelli, aut censores , aut triumpharunt m plius duodecies ut appareat, Quemadmodum urbium , imperiorumque, ita gentium nunc flo-ere fortunam, nunc senescere, nunc interire.

XII. At Caius Marius, Lucium Sullam, lana unc, ut praecaventibus fatis, copulatum sibi quaestorem habuit, cier eum missum ad regem Bochum, Iugurtha rege, abhinc annos serme cervum ginta octo, potitus est designatusque iterumnsul, in urbem reversus, secundi consulatus nitio alendis Ianuariis eum in triumpho duxit. usa, ut praediximus,immanis vis Germanarum gentium.

48쪽

gentium, quibus nomen Cimbris ac Teutonis erat, cum Caepionem, Manliumque Consulem, ante Carbonem, Silanumque fudissent , fugassentque in Galliis, & ex suist ni exercitu, Scaurumque Aurelium Consulem, Malios celeberrimi nominis viros trucidassent, populus Romanus non alium repellendis tantis hostibus magis idoneum imperatorem, quam Marium est ratus. tum multiplicati consulatus ejus Tertium, in apparatu belli consumptus, quo anno Cnaeus Donaitius tribunus plebei legem tulit, ut sacerdotes, quos antea collegae sum ciebant, populus crearet. uriario, trans alpes circa Aquas Sextias cum Teutonis conflixit, amplius centum quinquaginta hostium , priore ac postero die, ab eo trucidatis, gensque excisa Teutonum. Quincto , citra alpes in campis, quibus nomen erat Raudis, ipse consul, iroconsul si intus Lutatius Catulus sortunatillimo decertavere proelio caesa, aut capta amplius centum millia hominum. Hac victoria videtur meruisse Marius , ne ejus nati rempublicam poeniteret, ac bona malis repensasse Sextus consulatus veluti praemium ei meritorum datus.

Non tamen hujus consulatus fraudetur gloria quo Servilii Glauciae, Saturninique Appuleii furorem , continuatis honoribus rempublicam lacerantium ac gladiis quoque, .caede comitia discutientium , Consul armis compescuit homi-0esque exitiabiles in Hostilia curia morte nil li

tavit.

XIII. Deinde, interjectis paucis annis , tribunatum iniit Marcus Livius Drusus, vir nobili si simus, eloquentissimus, sanctissimus, meliore in omnia ingenio , animoque , quam fortuna usus: qui cum senatui priscum restituere cuperet decus de judicia ab equitibus ad una transferre

49쪽

ordinem: quippe eam potestatem nacti equites, Gracchanis legibus cum in multos clarissimos,

atque innocentissimos viros saevitient, tum Pu

blium Rutilium, virum non saeculi sui, sed omnis aevi optim una, interrogatum lege repetundarum, maximo cum gemitu civitatis, damnaverant in iis ipsis, quae pro senatu moliebatur, senatum habuit adversarium, non intelligentem , si qua de plebis commodis ab eo agerentur, veluti ine- scandae, illiciendaeque multitudinis caussa fieri, ut minoribus perceptis , majora permitteret. Denique ea ibri una Drusi fuit, ut malefacta collegarum,quam ejus optime ab ipso cogitata, senatus probaret magis & honorem, qui ab eo deferebatur , sperneret injurias, quae ab aliis intendebantur, a quo animo reciperet: hujus summae gloriae invideret, illorum modicam ferret. XIV. Tum conversiis Drusi animus, quando bene coepta male cedebant, ad dandam civitatena Italiae quod cum moliens revertisset e foro, im-imensa illa, dc incognita, quae eum semper comitabatur, cinctus multitudine, in atrio domus suae cultello percussus, qui assaxus later ejus relictus est, intra paucas horas discessit sed, cum ultimum

1edderet spiritum, intuens circumstantium, cerentiumque frequentiam, estudit vocem, convenientissimam conscientiae suae: Ecquando, inquit,

propinqui, amicique similem mei civem habebit respublica 3 Hunc finem clarissimus juvenis vitae

habuit cujus morum minime omittatur argumentum. Cum aedificaret domum in palatio in eo loco, ubi est , quae quondam Ciceronis, mox Censorini fuit, nunc Statilii Sisennae est promitteretque ei architectus, ita se eam aedificaturum, ut libera a conspectu, immunis ab omnibus arbi

50쪽

Tu vero, inquit, ii quid in te artis est, ita compone domun meam, ut, quidquid agam , ab omnibus

perspici possit. XV. In legibus Gracchi inter perniciosissima

numeraverim , quod extra Italiam colonias posuit id majores cum viderent tanto potentiorem Tyro Carthaginem, Massiliam Phocaea , Syracusas Corintho, Cyzicum ac Byzantium Mileto, genitali solo diligenter vitaverant, Ut cives Romanos ad censendum ex provinciis in Italiam

revocaverint. Prima autem extra Italiam colonia

Carthago condita et t. Mors Drusii, jam pridem tumescens , bellum excitavit Italicum quippe Lucio Caesare, Publio Rutilio consulibus, abhinc annos centum viginti, cum id malum in universa Italia ab Asculanis effet, quippe Servium praetorem, Fonteiumque legatum occiderant ac deinde, a Marsiis exceptum, in omnes penetrasset regiones arma adversus Romanos cepit quorum ut Fortuna atrox, ita caussa fuit ustissima petebant enim eam civitatem , cujus imperium armis tuebantur: per omnes annos, atque omnia bella,

duplici numero se militum, equitumque fungi, neque in ejus civitatis jus recipi, quae per eos in

id ipsum pervenis et falligium, per quod homines,

ejusdemi gentis, de sanguinis, ut externos, alienosque fastidire posset id bellum amplius trecenta millia juventutis Italicae abstulit Clarissimi autem imperatores fuerunt Romani eo bello, natus Pompeius, naei Pompei Magni pater, Caius Marius, de quo pra diximus, Lucius Sulla, anno ante praetura functus Quintus Metellus , Num dici filius , qui ria eritum cognomen ii consecurus erat quippe expulsum civitate Lucio Saturnino tribuno plebei, quod solus in leges ejus jurare noluerat, pietate sua,auctoritate senatus, consensu reipublicar