M. Velleivs Patercvlvs. Cum notis Gerardi Vossii G.F

71쪽

bus corona aurea δε omni cultu triumphantium uteretur scenicis autem praetexta, coronaque au-

rea id ille non plus , quam semel de hoc sane ni- natum fuit Jusurpare sustinuit. Hujus viri falligium

tantis auctibus fortuna extulit, ut primum ex Afri lca, iterum ex Europa, tertio ex Asia triumpharet:&, quot partes terrarum orbis sunt, totidem fa- . iceret monumenta victoriae suae. Numquam emi- α uentia invidia carent. Itaque S Lucullus, memoramen acceptae injuriae, bc Metellus Creticus, non injuste querens, quippe ornamentum triumphi ejus , captivos duces Pompeius subduxerat i cum iis pars optimatium refragabatur, ne aut prOilitia civitatibus a Pompeio, aut benemeritis praeia, ad arbitrium ejus, persolverentur. L I. Secutus deinde est consulatus Cati Car- inari: qui scribenti manum injicit,4 , quamlibet estinantem , in se morari cogit. Hic nobilissima aliorum genitus familia, quod inter omnesntiquissimos constabat, ab Anchise, ac Venere e lucens genus, forma omnium civium excellenissimus , vigore animi acerrimus, munificentiae tisii simus, animo super humanam dc naturam, uec fidem evectus, magnitudine cogitationum, ce-eritate bellandi, patientia periculorum, Magno

i Alexandro, sed sobrio neque iracundo, si mi Linus: qui denique semperi somno ac cibo initam , non in voluptatem , uteretur cum sui metato Mario sanguine conjunctissimus , atq idem innae gener cujus filiam ut repudiaret, nullo odo compelli potuit cum Marcus Piso consuri Anniam , quae Cinnae uxor fuerat, in Sullae imi sille gratiam habui Tetque fere octodecim in nos eo tempore, quo Sulla rerum potitus est,

nagis ministris Sullae adjutoribusque partium, quam

72쪽

quam ipso , conquirentibus eum ad necem , mutata velle, dissimilemque Drtunae suae indutus habitum, nocte urbe elapsus est Idem postea admodum juvenis, cum a piratis captus esset, ita se per Omne spatium, quo ab iis retentus est, apud eos gessit, ut pariter iis errori venerationique esset: neque umquam aut nocte, aut die cur enim, quod vel maximum est, si narrari verbis speciosis non Potest, omittatur: aut excalcearetur, aut discingeretur in hoc scilicet, ne , si quando aliquid ex solito variaret, suspectus iis, qui oculis tantummodo eum custodiebant, Oret. X; II. Longum est narrare, quid, 'uoties ausus sit quanto opere conata ejus, qui obtinebat Asiam magistratus populi Romani, metu suo destituerit illud reseratur, documentum tanti mox evasuri viri. Quae nox eam diem secuta est, qua publica civitatium pecunia redemptus est, ita tamen, ut cogeret, ante obsides a piratis civitatibus dari contracta classe, privatus, tumultuaria, invectus in eum locum , in quo ipsi praedones erant, aitem classis fugavit, partem mersit, at quot naves, multosque mortales cepit Petusque nocturna expeditionis triumpho ad sim reversus est, mandatisque custodiae , quos ceperat, in Bithyniam perrexit , ad proconsulem Iunium, i cum idem enim Asiam eam quam obtinebat petens, ut auctor fieret sumendi de captivis supplicii quod cum ille se facturum negastet, vendit ti-iumque captivos dixisset, quippe sequebatur invidia inertiam' incredibili celeritate revectus ad mare, prius , quam de ea re ulli proconsulis redderentur epistolae, omnes, quos ceperat, suffixit cruci.

XLIII. Idem mox ad sacerdotium ineundum quippe absens pontifex factus erat, cum in Cottae

73쪽

consularis locum paene puer a Mario Cinnaque Ialamen Dialis cieatus, victoria Sullis , qui omnia ab iis actis cerat irrita, amitillet id sacerdotium

' festinans in Italiam me conspiceretur a praedonibus, omnia tunc obtinentibus maria dc merito u jam infeltis stibi, quattuor scalmorum navem, Una 4 cum duobus amicis, decemque servis, ingressus, Lentissiminium Hadriatici maris transjecit sinum. Quo quidem in cursu conspectis, ut putabat, pira tarum navibus, cum exsulit et vellem, alligas et- que pugionem ad femur , alterutri se brtunae pa- rans, mox intellexit, frustratum esse visum suum, arborumque ex longinquo Ordinem antemnarum pr. ebui si e imaginem. Reliqua ejus a sta in urbe, nobilissimaque Dolabellae accusatio, d major ci- vitatis in ea favcu, quam reis praestari solet con- entionesque civiles , cum Quinto Catulo, atquel aliis eminentissimis viris, celeberrimae ante praeturam victus, maximi pontilicatus petit one, Quintus Catulus, omnium confessone senatus princeps N restituta in aedilitate, adversante qui dem nobilitate, monumenta ait Matii simulque revocati ad jus dignitatis proscriptorum liberi & praetura quaesturaque mirabili virtute atque industria obita in Hispania , cum esset quaestor sub Vetere Antistio, avo hujus Veteris , consularis a que pontificis duorum consularium c sacerdo I tum patris , viri in tantum boni, in quantum hu- mana simplicitas intelligi potest quo notiora et sunt, minus egent stylo. XLIV. Hoc igitur consule, inter eum, clarum Pompeium , dc Marcum Crassum inita a potentiae societas, quae urbi orbique terrarum, nec

minus diverso quoque tempore, ipsis exitiabilis fuit. Hoc consilium sequendi Pompeius caussam τι habuerat, ut tandem au in transmarinis provin- α iis,

74쪽

ciis, quibus, ut praediximus, muli obtrectabant. per taesarem confirmarentur consulem Caesar autem , quod animadvertebat se, cedendo Pompeii gloriae, aucturum suam, bc , invidia communis potentiae in illum relegata, confirmaturum vires suas: Crassias, ut quem principatum olus assequi non poterat, auctoritate Pompeii, viribus teneret Caesaris Absinitas etiam inter Caesarem, Pompeiumq contracta nuptiis quippe liliam Cati C. satis naeus Magnus duxit uxorem. In hoc consulatu Caesar legem tulit, ut ager Campanus plebei divideretur, sualore legis Pompeio ita circiter viginti millia civium eo deducia in ius ab his restitutum pol annos circiter centum quinquaginta duos , quam bello Punico ab Romanis Capua informam praefecturae redacta erat. Bibulus collega Caesaris, cum actiones e iis magis vellet impedire, quam post et majore parte anni domi se tenuit. quo facto , dum augere vult invidiam collegae, ali axit potentiam. Tum Caesari decretae in quinquet niuna Galliae. L . et idem tempus Publius Clodius homo nobilis, disertus, audax , qui neque dicendi, ineque faciendi ullum, nisi quem vellet, nollat modum, malorum propositorum exsecutor acerria mus, infamis etiam sororis stupro, actus ince disti reus, ob initum inter religiosissima Populi Romani sacra adultellum cum graves inimicitias cum Marco Cicerone exerceret, quid enim inter tam di munites amicum este poterat: 5 a patribu ad plebem transiret, legem in tribunatu tulit: QucivemRomanum damnatum interemisi et, ei qua Z igni interdiceretur. Cujus verbii, etsi non nominabatur Cicero, tamen solus petebatur ita vir optime meritus de republica conservatae patriae lpretiam calamitate exsilii tulit. Non caruerunt sus d. I mi ,: ndo V et IVV3 4 Vin

75쪽

suspicione oppressi Ciceronis Caesar Pompeius. Hoc sibi contraxisse videbatur Cicero, quod rater viginti viros dividendo agro Campano esse noluis set Idem intra biennium , sera naei Pompeii cura, verum d cupito interitu , votisque Italiae , ac decretis senatus, virtute atque actione Anni Milonis, tribuni plebei dignitati patriaeque restitutus est Neque post Numidici ex siilium, aut reditum,

quisquam aut expulsus invidiosius, aut receptus et i litis. Cujus domus, quam infeste a Clodio lis jecta erat, an speciose a senatu restituta est . Idem Publius Clodius in senatu, sub honorificen- tisimo ministerii titulo , Marcum Catonem a re-

iublica relegavit quippe legem tulit, ut is quaestor

cum jure praetori , adjecto etiam quaestore, mitteretur in insulam Cyprum ad spoliandum regno

Ptolomaeum, omnibus morum vitiis eam colitu

meliam metitum sed ille sub adventum Catonis, vitae suae vim intulit: unde pecuniam longe speratanaajorem Cato Romam rettilit cujus integritatem laudari, nefas est insolentia paene argui potest, quod una cum consulibus ac senatu es is a civitate , obviam cum per Tiberim subiret navi bus, non ante is egressus est, quam ad ei: n L . narervenit, ubi erat exponenda pecunia. L U I. Cum deinde immanes res , vix mu tis voluminibus explicandas, Caius Caesar in Cal- 'ia ageret nec contentus plurimis ac felicissimis victoriis, innumerabit: busque caesiis, captis ho-sium millibus, etiam in Britanniam transjecisset exercitum, alterum paene imperio nostro, ac suo quaerens orbem invicium par consulum naeus Pompeius, de Marcus Crassus, alterum iniere consulatum qui neque petitus honeste ab his , neque probabiliter gestus est. Caesari lege, quam Pompeius ad populum tulit, prorogatae in idem spa- 3 tium

76쪽

s C. Wr L ira P hora: tium temporis provinciae Crasso, bellum Parthi lcum in animo molienti, Syria decreta qui vir, cetera lanctissimus, immunisque voluptatibus, ne tque in pecunia, neque ingloria concupiicenda aut imodum norat, aut casu ebat terminum hunc pro

ficiscentem in Syriam ditis cum ominibus, tribunipi frustia retinere conati quorum exsecrationes ii in ipsum tantummodo valuissent, utile impera toris damnum salvo exercitu suisset rei p. Transgressis in Euphratem Crassum, petentemque Seleuciam, circumfusis immanibus copiis equitum, rex Orodes una cum parte majore Romani exercitus interemit reliquias legionum Caius Cassatis, atro, icissimi mox auctor facinoris, tum quaestor, cola iservavit syriamque adeo in Pop. Romani pote κstate retinuit, ut transgressi, in eam Parthos lici rerutri eventu fugaret, ac fund2ret.

I. Per haec , insequentiaque, quae praediximus, tempora, amplius quadrua gentesmit ilia hostium a Caio Caesare caesa sunt , plura capta pugnatum saepe directa acie tape in agmini lbus, saepe et uptionibus bis penetrata Britannia. novem denique aestatibus, vix ulla non justissimus

triumphus emeritus Circa Alexiam vero tantae

res geliae, quantas audere, vix hominis perficere, paene nullius, nisi dei fuerit. Septimo ferme anno Caesar morabatur in Galliis, cum medium jam ex invidia Pompeii male cohaerentis inter naeum Pompeium c Cai in Caesarem concordiae pi- Inus, Iulia, tu or Magni decessit atque omnia inter deliinatos tanto discrimini duces dirimente fortuira , tilius quoque parvus Pompeii, Iulia natus , intra breve spatium obiit. Tum, in gladios, caedesque civium furente ambitu , cujus neque fi Fnis reperiebatur , nec modus, tertius consulatus

lati Cnaeo Pompei , etiam adversantium antea digni

77쪽

dignitati ejus judicio, delatus est cujus ille hon

iis gloria, veluti reconciliatis sibi optimatibus, maxime a Caio aesare alienatus est sed ejus consulatus omnem vim in coercitionem ambitus ex- etcuit. Quo tempore Publius Clodius, a Milone, tu candidato consulatus, exemplo inutili, facto sali tali reipublica circa Bovillas, contracta ex occursu rixa, jugulatus est Milonem reum non magis invidia fatii, quam Pompeii damnavit voluntas.

quem qui dea Marcus Cato palam lata absolvit hiatentia quam si maturius tulisset, non desuin int, qui sequerentur exemplum probarentque

eum civem occisum, quo nemo perniciosior reipublicae, neque bonis inimicior vixerat.

L V III. Intra breve deinde spatium belli

civilis exarserunt initia, cum justissimus quisque a Caesare, ta Pompeio vellet dimitti exerci-ius quippe Pompeius in secundo consulatu Hispanias sibi decerni voluerat, easque per triennium absens ipse, ac praesidens urbi, per Afranium, cretreium, consularem, ac praetorium, legatos suos

adminiltiabat: ciis, qui a Caesare dimittendos exercitus contendebant, assentabatur riis, qui ab ipso quoque, adversabatur qui si ante biennium, quam ad arma itum est, perfectis muneribus theatri, Maliorum operum, qua ei circumdedit, gravissima tentatus valetudine, decessisset in Campania, quo quidem tempore universa Italia vota pro salute ejus, frimo omnium civium , suscepit, defuisset fortunae deliruendi ejus locus: , quam apud superos habuerat magnitudinem, inlibatam detulisset ad inferos Bello autem civili,5 tot, qua deinde, per continuos viginti annos, consecuta sunt, malis , non alius majorem , flagrantiorem que, quam Caius Cuti, tribunus plebei subjecit facem, vir nobilis, eloquens, audax, suae; alien

78쪽

ue C. VELLEI PATIRCULIque de fortunae, o pudicitiae prodigus homo ingeniosiissime nequam, facundus malo publico. cujus animo, voluptatibus, vel libidinibus, neque Opes ut ae neque cupiditates sussicere possent hic primo pro Pompeii partibus, id est, ut tunc habebatur, pro republica, O , simulatione, contra Pompeium c aesarem, sed animo pro Caesare stetit id gratis , an accepto centies sestertium , secerit, ut accepimus, in medio relinquemus ad illimum, saluberrimas, d c coalescentit conditiones pacis, quas Maesar justi illimo animo postulabat, Pompeius aequo recipiebat, discussit, ac rupit;

unice cavente Cicerone concordiae publicatam rum, praeteritarum I rerum ordo cum uitis aliorum voluminibus promitur, tum iri spero, nostris explicabitur. LII. Nunc proposito operi sua forma reddatur, si prius gratulatus ero Quinto Catulo, tu bus Lucullis, Metello qued Hortensio qui cum sine invidia in republica floruissent, eminui sientque sine periculi quieta, aut certe non praecipitata fatali ante initium bellorum civilium morte sancti sunt Lentulo, Marcello Consulibus, post urbem conditam annis septingentis tribus, clanno octuagesimo octavo, quam tu, Marce Vinici, consulatum inires, bellum civile exarsit. Alterius ducis caussa melior videbatur, alterius erat firmior. hic omnia speciosa, illic valentia Pompei una senatus auctoritas, Caesarem militum armavit fiducia Consules, senatusqt, causae, non Pom peio, summam imperii detulerunt. Nihil relictum a Caesare, quod, servandae pacis caussa tentari posus et nihil receptum a Pompeianis cum alter consul justo esset ferocior Lentulus vero salva republicis alvus esse non posset Marcus autem Catonaoriendum ante, qua lari lana ccinditionem civis

acci

79쪽

prudens equeretur maris dc illa loriosi, haec iribiliora duceret. Vt deinde, pretis omnibus,

. x Cati pollui verat, tantummodo, coraxentur, cum una es ione titulum retinete provinciae, privatus in urbem veniret, cu in petitione On Ἀ--

latus uiriasiis Populi Romani committere, decrevere ratus bellandula Catia , cum exercitu Rubicone noransii rarus Pompeius, consules

fluet, o major pars senatus, resicta urbe ac audelialia transmisere Dyri bacilium. L. At Caesar Domitio, legionibusque Corfinii, quae una cum eo fuerant, potitus , duce aliisque, Mi voluerant abire ad Pompeium, inc dilatione dimissis, persecutu Brundilium, ita ut appareret, inalle integris rebus d conduionibus tinire bel-him, quam opprimere fugientes, cum transgiellos repetiit et Contules, in urbem rc vertit redditaque ratione contiliorum suorum in senatu on concione, ac miserrimae necessitudinis, cum alienis armis ad arma compulius ellet, lipanias petere decrevit. Festinationem itineris ejus aliquam litimorata Massilia eli: ad melior, quam consilio prudentior , intempeliive principalium armorum arbitria captans quibus ibi e debent interponere, qui non parentem coercere poctant Exercitus delude qui iub Afranio consulari ac Petrei praetorio uerat, ipsinis adventu,vigore, ac sui re occuratus, e Caesari tradidit uterque legarorum, et quisquis cujusque ordinis sequi eo viam uerat , emissi ad Pompeium. LI. Proximo anno, cum Dyrrhachium , ac vicina ei ubi regio, altris Pompeii tenςretur, qui, accitis ex omnibus transmarinis provinciis

legionibus, equitum ac peditum auxiliis regum

80쪽

que: tetrarcharum, simulque dyiaaliarum copiis , immanem exercitum consecerat, dc mare praesidiis classitum, ut rebatur, saepserat, quo minus Caesar legiones possiet transmittere sua&celeritate a fortuna C. Caesar usus, nihil in mora habuit, quo minus cum vellet, ipse exercitusque Cassibus perveniret, primo paene castris Pompeii sua jungeret, mox etiarn obsidione munimentisque eum complecteretur. Sed inopia obsidentibus, quam obsessis , erat gravior. Tum Balbus Cornelius, excedente humanam fidem temeritates, ingressus castra hostium , saepiasque cuin Lentulo collocutus consule dubitante quanti se venderet, illis incrementis fecit viam, quibus non Hispaniae suae natus, sed Hispanus in triumphunii& pontificatum assurgeret, fieretque ex privato consularis Variatum deinde proeliis, sed uno longe magis Pompeianis prospero, quo graviter impulsi sunt Caesaris milites. I L Tum Caesar cum exercitu fatalem vici riae suae Thessaliam petiit. Pompeias longe diversa aliis suadentibus , quorum plerique hortabantur, ut in Italiam transmitteret neque hercules

quidquam partibus illis salubrius fuit alii, ut bellum traheret , quod dignatione partium in dies ipsis magis prosperum fieret usus impetu suo, hostem secutus est. Aciem Pharsalicam in illum

cruentissimum Romano nomini diem , tantumque utriusque exercitus profusum sanguinis, decollisa inter se duo reipublicae capita est usumque

alterum Romani imperii lumen, tot talesq; Pompeianarum partium caesos viros, non recipit enarranda hic scripturae modus. Illud notandum est: ut primum Caius Caesar inclinatam vidit Pompeianorum aciem, neque prius, neque antiquius

quidquam habuit, quam in omnes partes ut mili