Danielis Heinsii orationvm

41쪽

ORATIONES. I 'in omnibus sit, scis. Eodem quippe euentu, aperto Marte, dolabra in cuniculis ac machinis rem gestit. Vt non raro, cum ad portas stationem tueretur miles, noster machina inuectus, desuper veniret urbi aut subterra hoste ignaro grassaretur qui cum arma expediret, jam ab hoste victus erat quem sub pedibus habebat.Vrbem oppugnauit nullam, ut non prius daret operam, ne X-

pugnari pollet. Quod celeritate incredibili,&arte partim, partim militis exercitati opera, praestabat. Vt priusquam peti se sentirent amobsessi essent aut deditioncm ac nonnunquam sero, cogitarent cum ruinaS, qua tormenta dederant, extemplo sine veniae spe miles sequeretur quem in potestate interdum imperator amplius non habet. Non enim funda, aut ballista, aut imbelli Graeculoque ferro, sed immanibus tormentiS, quae, cum ignem conceperunt, partes urbium immensis rumpunt atque elidunt, turres atque moenia pulsibat. Arma noua, nouas sepe machinas excogitauit quae cum ad Hispanum etiam aduersis peruenere rebus , plus terroris quam successus aliorum intulerunt Bellica tormenta, quae inerari imo ueri loco sine magnis sumptibus non possunt, sic contraxit, t&quouis facile vehantur, triente solo pulueris, nec vi nec impetu minore, displodantur. Nemo loca quae muniri possent,

42쪽

1 DANIELI HEINs II possent, nemo muniendi rationes , nemo terra situs , nemo maris consuetudines ac Vaces, nemo portuum ac suminum profunditates, ita habuit perspectas quo nec tutum neque clausum quicquam relinquebat

hosti. Si quod male obstaret, classe s quod

sumen ponte aut si nihil praeter acrem p machinis acarte perreptabat. Nihil mari sine eo, trahat terra, nihil bel logestum est aut pace. Praesens multa, neca nora absens , cum ubique praesens esset, exsecutus est. Et ut almuid sine eo, nihil tamen non ab eo gestum est cum ubique aut militem exercitatum , aut tribunos mentis suae conscios haberet Pedes, eques, semper dux, i nnunquam males, omnia disposuit, obivit. Saepe destinato , aliquando ex occasione proelium commisit Saepe in acie cecidit hostem, saepius pia ut nat laene festinando, aliquoties trahendo citum, aliquoties non pugnando, vicit Artes, quia lucisus hostem tantuni sunt honestae, raro iterunctae

cum lccessu maximo adhibuit Arcana uanem sic tenebat:nemo hostium, cum animis consiliisq; Pi incipum, sic explorabat. Qua in re latione occulta&inusitata vitatur de qua nihil reseram aut dicam quia melius prudentiusque pinei ut puto u non prosunt nis agnoiantur. Quicquid sum vel in bello vel in proeliis habete potest, in campe-

43쪽

ORATIONES. Is fri meditatione militem docebat. Nam tractare arma, etiam posteritatem docuit quod nonnulli tabulis ac scriptis expressere. In castris, nihil unquam vel mechanico vel militi praescripsit, cujus non exat te rationem iniis.set. Nam munimenta prius animo deli-neabat, ossicia quae praescripturus est et, expendebat prius quam exigeret. Vt non modo decipi ab aliis non posset, sed, calculum cum opibus neruisqueReipublicae ex usu ejus

ac securitate sua poneret. Quo effecit, ut nec fraudes aliorum neque sumptus nimios in publicum inserret, de autoritatem utrobique tueretur. Disciplinam militarem, quae in castris robur ac virtutem confert, stricte content eque cinstituiti conseruauit. Nam Mordinis, quod munimentum est militiae,

exercitiorum , rationem semper habuit. Abstinentiam, modestiam, ac continentiam, a milite sic exigebat, ut labore ac manu, non

lasciuia aut petulantia , a ciuibus differret hosti tantum grauis, non grassator inter suos. nemo enim libertatis causam in licentiam vortebat In exemplis ac suppliciis, inexorabilem ac plane immotum se praebebat nam prudentia, quod paucis contigit, id conse

cutus erat, ut volentes emendaret. Immode

stos temere ac delinquentes, voce saepius 6c oculis quam poena continebat. Iram pein promptu, sed nou ultra speciem habere.

44쪽

i DA: ELI HEIN SI IIn congrcitu ac colloquiis cum iis, quibus

imperabat, ab humanitate non plus petere praesidii quam quantum ad autoritatem, quae nonnulla sui parte hac constat, sitis ellet. Et seueritatis aliquid natura addidisse videbatur qua sic utebatur, ut, qui militem amaret, disciplinam pro virtute singulorum cum opus esset, inhiberet, non laxaret quo effecit, ut quod utilis limum in castris semper fuit, hostem minus milites metuerent quam ducem. In conflict ii, nemo sic parcebat militi, sic utebatur a quo mortis patientiam, non vitam, exigebat cum non temere absumendus sit inpiaelio , qui bello reseruatur. Quod non hora aut momento , ut confiIO us, definitur, sed Taepe refici ad posteritatis curam cum Republica transimitti solat, ideoque ad patria securitatem caute est dispensandum. Egros sauciosque in bello, nemo diligentius respexit quo fomentis aliquando aliquando voce ac alloquiis leuabat quae quo minus ad blanditias composita ac rariora crant, eo animos apertos simplicesiaque, quale est militare vulgus , magis altiusque penetrabant nam blanditiarum assiduitate tautoritas amittitur, ita comitatis ustis obsolescit. Nemo unquam de annona, nemo de stipendio in tempore exsoluendo , a is

vel sollicite vel diligenter cogitauit. quo L-

cit, ut, cum saepe aut fictus numero aut ali qua

45쪽

ORATIONE s. et

qua dista cultate oppressirs, cogere quam supplicare malit miles, nunquam aut obsequium fidemque duci, aut cum hostibus certameli detrectarit. nonnunquas subito conspectus ita aciem accendit, ut quem quisque in pugna legerat, pene ultra mortem 5 ad inla-ros' persequeretur. Tribunatus aquilasque, non obsequio fortunae semper, sed virtutis merito ac vitro saepe conferebat; nec stipendiorum tempus, sed aut gesta aut aduersa

vulnera ac cicatrices numelabat. Itaque non raro sordidos ac caeterorum rudes, sed exercitos ac manu strenuos, ad summos ordines traduxit, , quos nitu praeter ambitum ac prehensationes commendaret, pari animo rejecit. Adulationem ac jactantiam, diuersitate morum, iterunque vel silentio vel vultu castigabat nam quae leuitatem praese aut futilitatem ferrent, non tam oderat natura quam detestabatur a temeritate ita alienus , ut saepissiune, cum caedere hostem poliet, satis esse existimaret si non caederetur, nec aperto Marte, quod tyronibus placere solet, prouocaret, nisi cum prospeetum esset ne n*ceret. nam occasionem laudis sibi

quidem sepe dari, patria periculo nec semel delinquendum esse existimabat. in Republica praesertim, in qua sapientes regunt, plebs judicium aduersus omnes sibi seruat. Si quid

moliretur, lentus atque ad omnia intentus, prospera

46쪽

, t suffragium fortunae nunquam post vi utem eXpectaret. In hac liber te nostra il-ud quoque a iungam neque enim expecta- animi non plane ab tecti, verbis hosti aut di-H- ingenio, viribus, cum summis hujus tempestatis ducibus commissus est Alexandrii quidem illusti simum Famesorum Principem ac Parmae Ducem Petrum Ernestum

Mansseidium , bellandi veteres ac naros, Serenissimum Arcluducem Alberi in exmitiis ubique formidatum , serocissimum

tente, nostri quoque celebrant. Nec Achil- commendare potuit Homerus, nisi Hecto em extollet et, neque AEneam Maro, nisi Tu num commendaret; Lucanus, Quia

C larem depressit, plus Pompeio, si ' d

um coe hostem quam contemnere malebat in republica, ut mente celeri intento ad

omnium stuporena proin i ta uia

cunctator saepe, saepe ita blox Vt cum si nulandi artes maxuno naturae beneficio vel ignorare vel odisset, alioruiti simul is

geret

47쪽

ORATIONE s. asteret ac praeueniret.Dubitandum autem non

cit, quia quana plurimum ad laudem in Re publica intersit, alios decipias an non decipiaris quia alterum versuti callidique, alterum prudentis c ubique circumspecti est. Exempla singulorum, vel quod melius haec norint qui arcanis hactenus interfuerunt, vel quod melius dissimulatur quicquid nostro

tempore prudenter sed occulte geritur, non tango antiquitas , sub cujus velo optime haec docentur, cuiuis patet. In dicendo ita breuis ac succinctus , ut necessitatem raro, nunquam dignitatem Principis excederet. plurima acute, nihil unquam frustra dixit. Apparatum eloquentiae nec adhibebat , nec in alio laudabat. Nemo Principum consilium sic petiit, sic dedit ita quidem, ut cum peteret, plerunque daret, Velocitatem cum judicio suspicerent a quibus pctebatur non enim hostem tantum sed riuos praeuertebat Corpus succulentum, egetum, OrO- sum, Deus Mnatura dederant cujus speciem ac modum magnitudo animi ac mentis excedebat. Vultus, serius, composituS,ac

grauis: gestus, vere militaris nihil blandum squam aut fucatum, nihil a quo aliud timeres in voce magis quam in verbis inerat scueritas AEna castrensem negligentiam Scimperandi consuetudinem prae se serebat. Ex ore superciliis, incessu corporis totius ino'

48쪽

xti habituque, Martem, non plorantem illum, quem poeta turpiter inducit, sauciumque, sed Gradivum aut Vltorem, descripsis ses qui post perpetratum Delphis Batauorum ab Hispano facinus, in animo ac vultu iis sedem posuisse videbatur. Non delicias, Don odium ab eo expeci ares quod nonnulli condunt, ut in usum ac vindietam promant. QiJorum diritatem, neque verbis quisquam sitis execrari, neque cogitatione aut sensu penetrare potest irasci quam nocere hone-itius putabat Cultus, non luxurie aut sumptu, ed mundi cie in si gnis quam famuli prae se serebant: te alligenti patris domo,

non ex aula, singulos prodire existimares. Hastas, galeas, loricas, phaleras, ephippia conspicere: quae nunquam nisi sanguine ac vulneribus foedari passus est. Ne in peregrinum quidem habitum, quod nobis usitatum est, deflexit qui Germanos modo, modo Callos publice repraesentamus etiam, quod foedum dictu est, Hispanum odimus .imi tamur. Quae haud parui in Principibus momenti sunt. Siquidem, cum habitu, Graecorum mores quoq Magnus Alexander exuit, simulque gratia suorumi successu destitu tus est. Et Romani, Regum liberos quos X- pugnare sensim aut inuisos suis esse, client, cultu moribusque saepius quam armis ad se traduxerunt. Nemo sibi maturae plura, ne

49쪽

ORATIONES.Ino pauciora institutioni debuit Militaresnrem, exercitatione 'viu, arte pacis, inter tubas didicit S arma. Ducis maximi virtutes , sortirudinem , scientiam pugnandi, prouidentiam, felicitatem, vim imperii atque autoritatis, ad exemplum non tam a .

secutus fuit quam ab luit. Fide justitia

clementia , iudicio , modestia, beni vitate , ac nonnulla , ubi res requireret, seueritate , quae si in eodem pariter concurrant, Principem absoluunt, nemini concessit. Inter arma ita vixit, ut contentione ac industria, non luxu aut liccntii, a caeteris di

ferret' in Republica , t qui prudentia ac usu primus cis posset, salua majestate ejus

mallet esse maximus. Rarum autem ac in usitatum, ut qui pluribus excellit, nihilominus aequalis elle velit caeteris, ex omnibus quae pro imperio ac potestate aliena nerit, curam sibi tantum ac molestiam reseruet. Quam vel moderationem vel aequalitatis curam , omnibus tropharis laureisque anteponunt, quibus ne pro libertate quidem bellum cum suspicione seruitutis in Republica probatur quam felicitas suorum ac successus pluribus quam hostis publicus invexit. In quo genere praecipui fuerunt quos praecipue nunc admiramur. In Romana C. Caesar, cujus bellicas virtutes atque ingentem cum successu animi vigorem, nemo satis Vn- 2

50쪽

DANIELI HEIN SI I luam commendarit, primus libertatem ex

pugnauit caeteri pro servitute, quod imperium tum dicebatur, omnia ellerunt. Qui diuinos maximosque viros, Brutos, Cassios, Helvidios ac Paetos, quoruna instituta χxtremae quasi morientium pro libertate vires, sectionibus distractae erant, tanquam scopiscuerrerunt. Etiam Pompejus, quo prae reli- uis libertas stetit, magis dedit operam, ut

solus quam ut primu ellet. Cato autem, Omilium cholarum post euersam libertatem argumentum, ut amore Reipublicae non pauca, ita ouaedam, fortasse eadem, ad famam dc ad ostentationem gessit ne in summo quidem ultimoque vitae actu, ab hac alienus in quo operam dedisse dicas, non ut extra seruitutem, sed vi in theatro moreretur. Ac ne

Pyrrhos quidem, Mithridatas, Alexandros aliosque id genus Reges veterum ducesque, hic opponi nobis seram quippe qui ex sucuncta aut pro nutu dirigebant. Igitur aut ducere hostem aut ferire, urbem cingere, aut

extemplo, cum res ferret, Xpugnare occasiones denique omnes, quae momento saepe

constant, ubi visum esset, pro se occupabant. Noster, ex arbitrio virorum quidem, quales nunquam desunt nobis, maximorum, sed, ut ratio constaret omnibus , ex alieno omnia gerebat. Illis opes, etiam ad luxum , nobis

aliquando vix ad usum aut in loco superant. Simul