장음표시 사용
171쪽
W61 Quas Tro MEDICA. vasis colliquatus videtur sanguis. Haeret interim fibrosa pars in capillaribus arteriarum canaliculis quos partim onstruit , dum sanguinis serosa substantia in canalibus majoribus exundans itae
eos distendit , ut per omnia viscera caeterorum succorum vias comprimat & coangustet : unde secretiones, aut exiguae, aut pene nullae. Nervi in cerebro , universali ista canalium interclusione
filiis miniisve compressi , impressionem factam
ensuum in organis, aut segnius , aut nullatenus
transmittunt. At si immodica Opii dosis exhibita
fuerit , aut si male affectus si aeger, arterita rum tumefactionem intensior in cerebro subs quitur erethismus , indeque phrenitis. Sin minus succi in fibris impediti nimis crassescunt, crispaturamque producunt ; unde coma aut stupor. Opium igitur , quem non sedat erethismum, ad tempus abscondit , violentioremque postea in cereoro saeptiis excitat; quamobrem in eo exhibendo summa cautione opus est. Sola itaque erminismi sedatione vere fanantur morbi: secus vero apparens tantum & simulata morbi curatio, qui
mox recrudescet. Erethismus prorsus extinguatur; omnia evanescent morborum symptomata,
validae redibunt functiones . vegeta sanitas. Nec certe aliam medendi rationem, diverso licet nomine usurpatam , inierunt peritissimi cujuscunque aetatis Medici. Nec aliam hodie , nec aliam
inposterum quisquam eligat, qui laudabilem veri Medici titulum assequi voluerit. Ergo Erethismi sedatio , Morbi curatio.
Proponebat Parisiis Ι Ο A N N E ς-C L A U D III SADRIANUS HELVETIUS Parisinus, Baccalaureus
172쪽
CARDINA LITIIS DIS PUT AT IONIBυ smane drmmenda in Scholis Medicorum, ie lovis sexta Martiis, 17 2I.
M. STEPHANO FRANCISCO GEOFFROY .
Lectore & Professore Resio , Regiae Scientiarum Academiae Parisiensis, Regiaeque Societatis Londinensis Socio , Doctore Medico , Praeside. An aqua, sariente Peste, προ--lικον eximium '
MΛLVM quo non saevius , quo non
nocentius ullum , pestis. Hujus vel nomine mortales toto pectore contremiscunt, nec immerito. Furit bello truculentius, pluresque veneno demetit, quam Mars ferro de Igne. Quot & quantas edat strages, menS meminisse horret. Conjuges mutuis in amplexibus pari fato tumuloque conpociat. Parentum in ulnis natos misere cruciat & enecat. Nec ab immani illa feritate tutus matris in utero foetus delitescens. Quin imo praegnantibus gravidisque iniquior matrem cum prole de medio tollit. Quod si fores vitales foetus prodeat in auras, teterrimo starim afflatos spiritu mortem potius haurit quam vitam. Fcinera funeribus ita cumulantur , ut cadavera passim insepulta jaceant , superstitibus infestissima. Nec aetati , nec sexui parcit dira lues. Pro miscue cadunt infantes in cunis vagientes, pueri, . adulti, juvenesque senesque. Non in Virgines,
173쪽
ic Quas Tio MED1c A. non in mulieres clementior. Nec quidquam pro
dest, aut florens aetas, aut optima valetudo; imo in vegetos saepe ferocior citilis eos quasi rebelles conficit. Nullum inter cives , nullum inter pro pinquos commercium. Omnia solvuntur necessi tudinis & societatis vincula. Undique horror , fuga, solitudo. Tot inter calamitates mens ho minum terrore simul ac moerore perculsa stupet, desperat, concidit. Gravissimi hujusce mali naturam expendas: morbus est epidem ius, conrues sus, acutissimus, a putrefaciente veneno, sed tu tili, per aera Vagante humanaque subeunte corpora exoriens, bubonum, carbunculorum, exaniathematum , caeterorumque id genus symptomarum caterva stipatus. Inugnis in hoc morbo adest putredo, quam efficientem &proximam ejus causam dicunt. Remoras si investiges causas : intemnae sunt, vel externae. Prava victus ratione, moerore , metu sanguis adeo corrumpitur & ad putredinem vergit, ut subito morbus nonnunquam
ingruat letho proximus et unde nonnulli, peste nullatenus desaeviente, similibus tamen symptomatis assecti sunt, & e vivis sublati. Externas perscruteris causas : miasmata sunt putrida aeri
ermista ; Chymicorum more loquar, salia acriaeu alcalia volatilia tenuissima selphure quodam
crasso inquinata. Undenam ortum ducunt , ambigitur. Coelit is ab astris immitti quibusdam placet. Sed cur non omnes simul, quibus astra pariter imminent, foeda lues invaderet 3 Aer variis modis contaminari potest. Ab exhalationibus e terra erumpentibus , putridis in aquis , a cadaveribus inconditis, ab austro calorem lethiferum perflante corpora laedi possunt.. Ex horum halituoc contactu aer corrumpitur . multisque rebus
174쪽
χ3 AESTIO M DICA. quoddam infert venenum , quod iisdem occul- rari servatique diu experiensia teste saepius comprobatum est. His omnibus pestilens virus ad pro-atimos quoslue invebitur, paulatim serpit, actate tandem diffunditur; inde contagium. Haec deprehendi solent pestis ligna. Horrore corripiuntur aegri , mox aestu interno : immodicum saepius aestum sitis levis , leviorem quandoque febrem
sitis aspera comitatur. Plerumque, sive febris vehementior adurat, sive remissior , aret lingua , urina interdum non vitiata. Quibusdam tamen fuit rutilans & ignea, aliis tenuis ac cruda, quin Ctiam quoque turbida. In nonnullis eadem die Observatur varia : modo sanam reseri , modo depravata conspicitur, aliquibus sanguine infecta, AEgros aut somnus gravis premit, aut delia Tium vexat, aut angit capitis dolor acerbissimus: tunc rubent oculi ,& vigiliae admodum infestant. Anxietas cordis magna e pulsus saepe validus Scnaturali pene similis; interdum debilis, parvus dia
creber ; modo aequalis , modo inaequalis persentitur , ac in nonnullis intermittens. Accedunt iactationes corporis , terrores, convulsivi tendinum subsultus, & quasi leves membrorum contractiones , visus turbatus , aurium tinnitus Msbilus. Vires in quibusdam statim ab initio prostratae , in aliis robustae perstant ad mortem usque. Nonnulli diarrhaea laborant nullis medicamentorum vitibus sanabili. Alvi dejectiones crudae admodum foetent, ut plurimum turbidae; ac interdum scatent vermibus. Alios dire cruciat
narium , oris, oculorum, audium , penis , uteri, haemorrhagia. Alios vomitus molestat continuus Iolios nausea, inappetentia, oris ventriculi dolor.
singultus. exagitat. Sunt quibus maculae rubicim,
175쪽
1ss stuAEsTIO MEDICA.dae, putureae , violaceae, nigrae, modo pauces, modo multae, modo angustae , modo latae, at fere semper exacto rotundae , modo ha una corporis parte, modo in alia, saepe in toto corpore apparent. Multis bubones post aures, in collo, me to , inguine, sub axillis erumpunt. In aliquibus papulae rubentes, in aliis vesiculae albicantes, in nonnullis carbunculi in variis corporis partibus exsurgunt. Quae quidem certissima sunt pestis indicia , praesertim si febrim , aut comitentur , aut excipiant. Haec vero pestem antecedunt & praenuntiant : anni tempestates inaequales, intempestivi caloris aut frigoris gradus , aer immodic siccus aut humidus : si morbilli aut variolae magna conia passim grassantur , si phlegmonibus
aut bubonibus fesres epidemicae exasperantur. Commentantur astrologi certos siderum aspectuS , exorientes cometas. Sed quid ad hoc haec
vel illa sim mane siquidem a nobis , & a se invicem distant. in siderum positio 3 Quid cometa , qui toties visus impune 3 Ignium , labentium
stellarum instar, per aerem oberrantium concursus; crebra ac fere continua fulgura noctu ser
no coelo micantia, a nitrosis sulphureisque hali-ribus producta; venti austrini diuturniores , imo nulli manifesti ; hyems tepida , certiores sunt pestis nuntii. His addito famem r qufi etenim calamitate segetes sideratas & annonae caritatem querimur , eadem pestem invehi iure pertimes.cendum ; praeterquam quod ex penuria dum quaevis insilubria sine delectu comedunt famelici, sanguis depravatus ingruenti pestilentiae magis
obnoxius esticitur. Quin etiam terrae motus, cryptaeque de cavernae dehiscente solo recelas pertae, propter m lignae&venenatae aurae erUP-
176쪽
tiones, pestilentiis non raro initia dedere. Primam pestis originem si quaeras , adi regiones sole nimio ferventes. Ratissime enim tem feratis Sc frigidis in regionibus primario & subito nascitur , ted ad eas per contagium ex calidissimis oris pervenis. Sedes pestis propria regiones torridae. Ibi
vero non ab aere incipit, vitium enim ex se non contrahit e sed foetus putridis aquarum vaporibus, aut pessimis cadaverum quorumcunque exhalationibus , pestiferam vim naturamque induit.
Pestis in AEgypto hujus luet feracissina a non ori tur , nisi undae Nili selemni inundatione e usi
diutius terris incubuerint , ac violentissimo aestu fuerint corruptae. Mirifice quoque a cadaveribus Oer inficitur , unde pestilentes morbos excitari . multis & variis constat observationibus. Pestis itaque summa putredine stipata est , quae contagio suo celerrime corpora afficit , iuvante scilicet, quo velut curru vehitur , aere. Ne tamen
-credas aerem, dum pestis debacchatur, omnino corruptum ac vitiatum. Non ita semper exundant pestifera aeris miasmata, ut tota ejus moles
coinquinetur ; siquidem hinc inde quali fumus
disperguntur & facessunt. Nec etiam aestimandum est omnia indiscriminatim corpora huic veneno esse Φnoxia r iis tantum nocuum est, quorum partes, tum solidae, tum fluidae ad labem suscipiendam aptae sunt & habiles. Alia sit partium indoles & dispositio, imminenti miasmatum coim agio feliciter adversiabitur & obsistet. Quodcum- de igitur vim illam corruptioni adversam dc Midis partibus & humoribus inducere , vel in illis inlitam servare valebit, saeviente peste; illRd habeatur Prophylacticum eximium.
177쪽
1 3 Quas TIO MED Ie A. I LPUTREDINEM , quam fere omnes pestilemilium febrium ipsiusve pestis quasi ellentiam
proclamant , veritas dicas praecipuum morbi symptoma. Quod quidem ii accuratius dispi pias quolibet in corpore vivente , motus occumret intestinus heterogeneas inter insensibilesque. tum solidorum, tum fluidorum particulas , quo scilicet eorumdem crasis ,mixtio, forma & textura ita destruuntur, ut aliam prorsus induant ind lem. Hoc vitium fluida contrahunt stagnatione dc mora. Dum enim libere fluunt per vasa, in col toriis defaecantur , & pura ac sincera sitas obeunt vices; secds vero quas permeant partes suo brevi contagio laedunt. Fluidorum motus sistitur ;quod, vel cras Iescunt nimis & inspissantur, adeo ut per vasorum extrema angustiora protrudi ia queant ; vel solidae fibrillae nervose nimis convela
luntur , & vasorum extrema coercent, adeo ut liquoribus intra vasa contentis transitus aut prae
pediatur , aut prorsiis denegetur. Quae morbos pestilentes comitari solet putredo, a Iubtili quodam veneno , seu halitu sal in sulphureo tenui pritur, quod in mortalium corpora illapsum totam oeconomiam animalem perturbat, functi nes laedit, & vitae periculum adducit. Ut diversam observari licet putredinem in diversis, tum min ratium , tum vegetabilium, tum animalium generibus ; sic diversa quoque in hominibus depre henditur. Alia enim cernitur in dysenteria , alia in lue venerea, alia in scorbulo , alia in ulceribus, alia in sphacelo, alia in febribus malignis alia in variolis & morsillis, alia denique in peste. Haec quidem multiformis, prout diversa est hu- piorum corporis habitudo , prout principio
178쪽
rum varia mistio , salium scilicet & sulphurum tenuitas & proportio diversa, sed imprimis prout
diversa est indoles venenati mialmatis , ac tamdem pro diversis quas assicit partibus. Exilissimum est quod in peste aer corporibus impertit: nullo quidem sensu, sed solo effectu percipitur. Subtilissimae avra haec pestifera & agilissime
naturae celerrime per universum corpus sese diffundit. Prima veneni labes inferri videtur solidis partibus, seu nervosis fibrillis a cerebri meningibus per totam corporis machinam protensis& aiversimode intertextis. Fluidis postea defer-τur , languinis caeterorumque humorum vel unia versa mole, vel portione quadam inspissata. Quaeris, quid possit tam tenuis ac stupendae exilitatis halitus in nervos incitus' Attende, quaeso, qua sit vis aceti, vini, spirituum ardentium, aromatum & aliorum id gςnus, quorum enluvia odore grato animum recreant & debilitatas vires st tim restituunt. Blanda sane titillatione qua ne vos assiciunt, aequabiles eorum oscillationes iuvant, torpidas & debiliores cient, motum debitum instaurant. Quam diverse graveolentia se habeant, attendas pariter: ingrato namque odore aut caput gravant , aut stomachum laedunt nauseas excitant, aut caeteras interturbant fui ctiones. Perquam exiguum est quod ex Antimonii vitro vomitum movet: pauxillum pariter Opii
omnes motus compescit. Nemo non expertus est,
dum ex obscuriori loco egressus locum radiis solaribus collustratum adit, crebras ac vividas ste nutationes a luce vehementius ac subito nervosas retinae fibras commovente. Quam plurimi l vi plantae pedis titillatu in cachinnos seu risus immoderatos & convulsivos inviti adeo erum
179쪽
l O QUAE sTIO MED Ie A. sunt, ut sere exanimentur Ex Tabaci, Hellebor .uphorbii pulveris tantillulo naribus attracto
quot proritantur sternutamenta Plurimi rhaeda vel navi vecti, vel cito circumgyrantes, ex assidua & insolita opticorum nervorum commotione
vertigines patiuntur , typothymias & nonnui quam enormes vomitiones biliosas. Ex his facile colliges quid valeat nervorum compages optime vel pessime affecta. Non igitur mirum est exiliamialmata pestifera, parva licet mole in nervos impacta, tantas turbas excitare posse, praesertim si apta sit nervorum dispositio ac tensio. Hos enim pestilentibus morbis primario tangi, illaesa
adhuc humorum crasi & secretionibus , aut excretionibus nondum interruptis, satis patet ex dolore caput gravante, quo statim corripiuntur aegrotantes; ex summa virium prostratione, durissulsus est adhuc aequalis & urina laudabilis, qua-
es in sanis deprehenduntur ; ex nausea & vomi-turitione , quae saepe lacessit ventriculum, licet omni humore superfluo vacuum ; ex horrore &frigore, quae externas partes occupant, dum saepe internae caloris ardentis sensit adurantur, imminuta nempe fibrarum oscillatione in externis partibus , & sanguinis appulsu ad externas partes prohibito, dum versus interiora refluit, ubi validius & frequentius concutitur : unde calor. Ille
autem fibrarum nervosarum erethi simus a Veneno pestifero excitatus genuinam pestis naturam constituit, a quo ipsa humorum putredo caeteraque hujusce morbi symptomata pendent atque ortum ducunt. Quod ulterius demonstrari potest de causis internis pestis adjuvantibus , seu de iis quibus ad pestem corpora disponuntur ; quaSanter primas tenent animi pathemata nervos pria
180쪽
QuasTIO MEDICA. III hiario & immediate moventia , terror praesertim M i Tror. Quis nescit quas mutationes in ipsis vitae organis ex improviso faciant 3 A terrore
derepente facies pallescit , visus turbatur , vox tremula haeret faucibus , pectus anhelat, & disti-cilis fit respiratio , pulsus debilitatur , extrema frigent, pedes nutant & labascunt , amas & vesicae sphinctetes laxantur. A moestitia pulsus laniaguet , vires prosternuntur, suspirant aegri & 1ingultant, cor & praecordia constringuntur, ma arant lachrymae ; nonnunquam a terrore, sicut amoerore, mors subitanea. Quae quidem sumpto nata nervos his in affectionibus primario laesos certissime indicant. Iis in peste prima mali labes venit ab aura venenata intus suscepta : irritan tur , convelluntur , crispantur , & in erethis
naum adducuntur; adeo ut motus eorum oscillatorius , cujus aequabilitas sanitatem constituit , interturbetur , sanguinis motus circuitionis mi Nuatur aut prorsiis intercludatur , secretiones 8cxxcretiones impediantur , humores stagnent de Putrescant, ac tandem functiones omnes penitus Tuant ad interitum. Sanguis vero pestis vitio non- xiisi secundario foedatus videtur, cdm nempe exfibrarum erethismo vasorum extrema in viiceri bus aut in glandulis coarctata fianguinis fluxum, aut minuunt, aut prorsus sistunt, & humorum secretionibus obstant; vel etiam cum venenatam iasmata in sanguinem atri caeteros humores irre- .punt, eorumque latices, vel omnino. vel partim
cogunt. Qui de hujusmodi coagulatione dubitaret . sedulus attendat ad ea, quae morbos putridos certo comitantur, lymptomata. Rarissimo id genus morborum solvitur absque critica quadam eruptione, aut collectione humorum ad certas