장음표시 사용
191쪽
is, Quas TIO MEDICA. nam est illud alexipharmacum Adhue In tenAlbris latet. Plurima equidem occurrunt hoc nomine medicamina, tum simplicia, tum composita. In proratulo sunt radices Helenii, Angelicae, Iniperatoriae, Carlinae, Contrayervae, Viperinae, Pimpinellae saxifragae, Vincetoxici, Zedoariae , Cinnamomum, Cama lignea, Costus corticosus,
Santalum, Xylobalsamum, Asallochum ; folia Rutae, Scordit, Dictamni Cretici, Mellisae, Cardui bella dicti, Mille iii ; flores Calendulae, Rosa rum , Anthos, Hyperici, Mala Citria, Aurantia , Ficus, Nux Juglans; baccae Juniperi, Cubebae,
Cardamomum , Caryophylli, Nux moschata , Nacis, Camphora, Myrrha, Styrax, Balsamum. Judaicum , .caro viperarum, Ebur, Unicornu, Cornu cervi, Margaritae, Lapis Beetoar, Lapis Porcinus, Bolus Armena, Terra sigillata, fragmenta pretiosa, Sulphur, Stibium, Theliaca Andro a achi, Theriaca coelestis, Mithridatium Damoscatis, Diascordium Fracastorii, Confectiones Athermes & de Hyacinthis, Antidotus Orvietam, Aquae Theriacales, Aceta Theriacalia & Prophylactica, Tincturae, Elixiria alexi pharmaca, & alia sexcenta quae magnificis titulis circumferuntur. At haec ipla non modo spem fallere, sed & n
cere saepe, imo nonnunquam faces addere furenti intra praecordia veneno, multis & rationibus & observationibus compertum est. Instar millium erit ipsus Galeni testimonium , qui Theriaces & caeterorum antidotorum ab ipso tot laudibus cumulatorum viribus parum confisus, semel atque iterum pestilentiam, tum Romae, tum Aquileiae saevientem non tuti hils quam fuga d elinare se posse arbitratus est. Revera omnia seri
192쪽
QUAEsTIO MEDICA. I 8 alexi pharmaca oleo aromatico acri turgent, quod urentem in corpore calorem accendit, in partiabus solidis erethismum, in fluidis effervescentiam & tumultum excitat, ita ut metuendum sitne plurimi ex calidiorum alexipharmacorum
abusu in pestem praecipitati fuerint. Itaque amnia haec alexipharmaca ad prophylaxim parum utilia, ad adjuvandam pestis curationem potius
reserventur. Externa alexipharmaca ea sunt, quae foris appensa vel venenum pestilens destruere , vel saltem a corporibus avertere dicuntur: quorum alia plane superstitiosa & factitia quibusdam , sigillis, fisuris aut signis insculpta astrorum influxu gaudere perhibentur. Haec tanquam mentis male lanae deliramenta, vel ignari aut impostoris meras fallacias amandes oportet. Alia sunt venenata, ut Arsenicum, Realgar, Auripigmentum, sones, araneae, &c. quae quidem si non noxia, saltem prorsi1s inutilia esse experientia saepius demonstravit. Alia tandem naturalia quae inodora vel odora. In ora ut Succinum, Lapides pretiosi, Hydrargyrum , quorum quidem virtutes licet jamdiu conquirantur, nondum comprobatae fuerunt. Radices Colchici & Plantaginis aquaticae a Vedelio nuperrime multis encomtis cumulatae sunt. Inter odorata vero recensentur Camphora, Labdanum ,Styrax, Benzoe, Mala Citria, Aurantia, Acetum simplex vel compositum, Bal- fama simplicia & composita. Aromata, Massulae odoratae ex pulveribus alexipharmacis compostae, &c. quae quidem non inutilia sunt illis qui
Circa aegrotantes versantur, ad tetrum illorum
foetorem emendandum ; ad pestilens contagium arcentum parum Proficere videntur. Suntne ad-is iv
193쪽
Quas Tro Mr Dre A versds pestilentiam tutiores aromatariorum Aemyropolarum aedes Caetera, licet exiguae iam dum virtutis, amuleta non prorsus repudianda,
ea saltem quae innocua deprehenduntur ; quippe vae eo prosint ut multi his confisi praesidiis spem.
duciam animumque erisant, terrorem Vero tunc temporis maxime noxium deponant. Itaque
inter tot prophylactica remedia recensita praestat aquae potus. Namque nervosas fibras, si ri pidiores, emollire, solidorum erethisimum delere,
sumores densiores diluere, crassiores attenuare, acres mitigare, eorum putredinem arcere, pestilentium miasmatum licet in corpus illapsorum saevitiam aut irritam essicere aut levissimam, admodum valet. Nullius insuper noxae suspicionem habet: quin dc caetera juvat, tutioraque reddix valentiora contra pestem prophylactica. I V.
HUMANA machina, mira villorum diverta
mode intertextorum vi quadam elassica assidue oscillantium compages r humoribus di versis perpetuo movendis idonea, quiete nimirum facile concrescentibus , mora vero putreccentibus. Nis humore continuo irrorentu villi, rigescunt, exsiccantur. cessant. Vice versa, niti humores ab ipsis villis indesinenter subigantur de propellantur, stagnant, spissescunt, putrefiunt. ita itaque motus est, tum vii lorum, tum humorum reciprocu . Sub vitae primordiis villi moliatiores sunt; prodeunte aetate firmiores, quales insonsistente deprehenduntur : deinde sensim rigent & indurantur, unde senectus ac tandem t*m ineluctabile. AEquabilis villorum & humoe
194쪽
QuasTIO MED Ie A eram motus sanitatem constituit, si nempe villi non validids ex altera parte resistunt quam ex
altera pulsant , si fluidorum obsistentium vi parsit soliclorum propellentium nisus. Sed ut motus ille adaequatus & reciprocus servetur , flexiles sint villi, fluidive liquores; his enim stat sanitas. Assiduo motu agitati humores, quidquid tenui . simum in auras emittunt , exhalant; quidquid Vero crassum per propria incernicula expellunt iunde brevi exhaurirentur: villi quoque vividis& perennibus oscillationibus attriti cito dissilirent, nisi haec damna cibis rite sumptis perpetuo
resarcirentur. Ex alimentis in ore commolitis, in ventriculo debita fermentatione in chylum conversis, sensuis exurgit, caeterorum corporis succorum in diversis colatoriis ad diversas functiones obeundas secernendorum fons Sc origo.
Ea est sanguinis indoles ut facise concrescat, si
non debitε moveatur, si non rite conteratur. Insuper ab acidis salibus totus coagulatur, a spiritu vini in densam compingitur massam fere osseam lapideamve . a salibus acribus in grumos cogitur pars ejus sulphurea. Ab aqua totus optime diluitur. Sanitatem integram tueri, laba tem restituere cupis 3 Aqua praesto est. Arse teus hic liquor mundo coaevus, quem cunctis in regionibus ad vitam fovendam & sitiis restin-dendam natura ultro cunctis ossert animanti us , potum homini praebet & sano & morbo utilillimum. Nihil in rerum natura solito aquae
potu praestantius, sive villos molles flexilesque fingere, iue sanguinem & humores debies fiuia
dos servare opus sit. Ne tamen ita adeo purum ac simplicem credas aquae laticem, ut nullIS con
195쪽
18s Quas TIO MEDICA.stet heterogeneis partibus,sive aethereis aereisque. sive selinis & terrestribus. Raritatis & densiti
nis capax est. Hac in glaciem usque induratur , illa vero in vapores evanescit , prout fluidum aethereum, cujus beneficio intus asitatur. majori vel minori copia in ipsius poros irruit. Aer intra ipsius sinum reconditus ope anthliae pneumaticae manifestus fit, dum aquam in bullulas aut spumam attolli. Ex majori vel minori aeris ii clusi copia aquae pondus diversum, quod statera vel araeometro facile dignoscitur. Quantum terrae insit cum aqua vel limpidissima permistae, reiterata distillatione, satis comperitur. Nunc calcaria est, nunc Iutoti, alias lapidescens, nonnunquam metallica, aut salibus diverse naturae ac indolis turgida. Hanc elige aethere & aer multo . paucis vero terrestribus & falinis foetam
Limpida est, tenuis, levissima , seporis & od
ris prorsus expers: ventriculum non gravat, cito
permeat, igne brevὶ effervescit, & pristino frigori facilὸ restituitur; carnes & legumina celer- rimε coquit, smegma facile & accurate diluit
Ejus limpitudo ab oleo tartari aut ab argenti s lutione in aqua forti non turbatur. Pro potu solito improbanda quae ex terrae visceribus alienas dotes lecum invexit. Genuinum illud est a Chr-micis tamdiu exoptatum menstruum seu dissolvens universete. Saxa, lapides, metalla corrodit vel ipsum aurum tritus ope solvit. Materias quascunque salinas, sulphureas, terrestres, aereas &aethereas probe arripit, & sibi invicem accuratEconjunctas in suo sinu celat & abscondit. Quanici melius aqua juvante omne genus alimentorum
dissolvi posse conjicias: attende quam facile α
196쪽
prompte herbae,fructus, semina,carnes animalium in aqua maceratae colliquescant & immutentur.
Non ita quidem pariter in lapidis liquoribus ,
ino, aceto, aqua vitae, &c. in quibuS e contra
Contrario indurantur. Hinc intelligere est qui ciborum digestionem in ventriculo promovcre Valeat aquae potus ; siquidem alimentis probe dilutis, diversas inter, quas sejunxit, eorum particulas aereum aethereumque fluidum intromittit, quo motus intestinus & fermentatilius su citatur; unde chylus & purior & fluxilior. Aqua reipsa humorum corporis basis est Sc fundamentum. Sanguinis enim humani unciis duodecim aquae limpidae unciae octo continentur; partium vero salinarum, oleos arum & terrestrium circiter unciae quatuor. Multum quoque aeris & aetheris sanguini intermistum. Recens enim e Vena eX- tractus si anthliae pneumaticae subjiciatur, inspumam adeo attollitur , ut ad molem dimidio majorem intumescat. Sanguis itaque ab aquosis partibus & aethereis quibus componitur, suam obtinet fluiditatem. Cum vero assidua sanguinis caeterorumque succorum per diversos corporis canales vel minimos circuitio praecipuum sit sanitatis & vitae fundamentum quidquid sanguinem fluidum essicit & conservat, vitae & sanitati tuendae quam maxime accommodatum habeatur. Quod quidem aqua & liquore suo & aereis aethereisue, quas in languinem invehit, particu lis mitifice praestat. Insuper quandoquidem facile rarescit, & calore in tenues abit vapores, oleosas quasdam partes subtiliores secum arripiendo , halitum aquoso-oleosum e tuo sinu emittit, quo totum corpus internθ madet, quo villi per
197쪽
omnem Vasorum compagem extensi irroranturi
humectantur, molliores fiunt, & magis ad mo- tum habiles. Sic oscillationum Deilitas & arquabilitas,ac proinde humorum fluxus,& functionumi integritas, ab aqua optime foventur & servantur. Nonne vides ut plurimium aquae potatores cael ris qui vino aut fermentatis liquoribus indulgent,& saniores Sc longaeviores, quin etiam edaciores siquidem aqua dissolvendis cibis, chylo conficiei do, nutritioque succo per quoscunque partium poros trajiciendo, liquor est aptissimus. Hujus ope viscidus ac tenax mucus, qui ventriculi &intestinorum glandulosias tunicas obsepie , optime detersitur, uberiusque saliva stomachalis &intestinatis, appetitus & digestionis fons, cibis se let admisceri. Easdem ob causas abstemii co poris viribus pleri, inque valentiores sunt. Ne te decipiat baptiorum & aliorum exemplum, qui ad duros labores tolerandos ab assiduo vini &spirituosorum liquorum usu vires mutuari Uidentur. Non ideo validi, quia vinosi; sed e contra. Unde quam saepissime accidit, ut quas a vino desumptas vires judicant,avmo citissime absum-Itas experiantur. Pauci ex eorum numero, queisrmiora latera, vino utentes Sc abutentes ad si nectutem perducuntur: saepissime propriis obruun- tur viribus, & praematura morte pereunt, aut malorum iliade opprimuntur. Non menti minusquam corpori prodest aquae solita potio. Sic enim semper sul compos servatur; pat nematis mimis obnoxia suas operationes felicii 4s perficit. Animi
tumultus ab humorum aestu, este rvescentia, acredine, a villorum nervosorum nimia tensionC,
D ili irritatione ,'du bili erethismo excitantur.
198쪽
At vero animi t anquillitas corporis indolentiam tequitur. Succi sint mites, fluidi, humoribus noxiis superfluisque debite expurgati; tunc aberit villo. rum nervosorum insolita vellicatio , omnisque sensatio molesta. Quod si forte a subitaneamentis cogitatione commoveantur villi, & er
thismum contrahant, citissime pacati ad blandas de solitas reducentur oscillationes, utpote se quenti aquae usu molles ac flexiles facti. Aquae igitur potum sedulus adhibeas, ut sit tibi mens sana in corpore sano. Non solum aqua sospit lis nomine venit donanda ; majori titulo illam insignire ne dubites. Pharmacum est universale, omnibus morbis accommodum, proprium singulis , euporiston; nec illi quicquam deest, nisi quod
sit vulgatior, nimis nota,& ideo minoris pretii.
Quemadmodiim a villis flexilibus libere & aequaliter oscillantibus, ab humoribus quoque fluidis,
tenuibus, mitificatis sanitas pendet; sic vice verissa in villorum rigiditate, tennone, irritatione, se mitu aut erethismo , necnon in fluidorum lentore, spissitudine, acredine stat morbus omnis. Olcillatorius villorum motus perturbatur, vel ab internis causis, vel ab externis. Internae sunt, vel a mente ut animi pathemata: vel e corpore stuunt, puta sicci spissiores & intra tenuissima vasa inhaerentes, quibus fibrae nimium distenduntur; vel acriores, quibus immodice vellicantur. Iuter ca fas externas id omne recensendum, quod corpus externe assicit I aer, frigus, calor, ictus, alimenta , Venena, &c. At vero sive villorum tensio &irritatio pendeat a succorum acredine aut stagnatione & exuperantia , sive villorum vitio succi fuerint depravati, ad aquam pariter confugien-dvidi Fibras nimium tensas laxabit, succos craC
199쪽
liores dc inhaerentes diluet, acriores mitigabit . eorumdem effervescentiam compescet , obstruis ctiones reserabit, varii generis terreas , salinas ac sulphureas sordes imbibendo, secum abripiet, easque per emunctoria convenientia foras elimia nabit , furictiones restituet, morbosque profligabit. In chronicis assectionibus, quae totae in visc rum obstructionibus consistunt, nullum, experientia iudice , ipsa aqua praeclarius remedium. Nullibi apozematum, dilutorum ex herbis, ptisannarum, aquarum metallicarum praesertim &balneorum usus frequentior. Unde, quaeso, his in aflectibus tot aquarum mineralium miracula
nisii quod aqua ipsa humores antea crassi fluidiores, villi quoque molliores & flexiliores estici unatur. Frustra spiritus mineralis volatilis, & sal quo pollent alcatinum , nitrosum, vitriolicum, a Tris
exhiberentur, nisi uberrima aquae copia accesserit. In morbis acutis & in febribus ardentibus, quae pendent ab acerrima &-fervida bile in sanguineum laticem effus1 dc aestuante , in quibus
vehementi ssimus erethismus totum nervosum contextum occupat, aquae largior potus ab aegrotantibus ut unicum solatium expetitur, a Medicis ut optima medicina propinatur. Eadem est
quae in ptisannis, apoetematibus, herbarum succis, jusculis alterantibus, emulsionibus, amygdalatis praecipuam aegris fert opem ; licet non
distitendum sit caeteras medicamentorum, quibus intingitur, partes, sive ad obstructiones reieran das, sive ad succorum acrimoniam retundendam, sive ad mollitiem villorum conciliandam non
inutiles elle. Sed quid haec praestarent, nisi diluta I'raeterea, com febrilis ardor humidum vehementer exhalet ac dissipet, partes solidae cito exsic-
200쪽
QuasTIO MEDICA. 19 Icarentur, fluidae spissescerent, nisi assidua potatione abunde suppleretur. Quid autem arte sua his in morbis confert Medicus ὶ Statim initio morbi venae sectionibus minuendo sanguinis r dundantiam qua vasa distenduntur, non solum minuit erethismum , sed etiam viam parat &aperit aquosis liquoribus subministrandis , quibus spissiorem sanguineam molem dissolvendam intendit: emetico ventriculum & intestina a sordibus & inquinamentis liberat , quo puriores aquae ad sanguinis sinum perveniant. Quae in febribus putridis, pestilentibus, & in ipsa peste putredo bubonibus, carbunculis, exanthematis aut maculis diversis manifesta fit, sit ab uberiori aquae Potu non prorsus tollitur , saltem longe minus estera & periculosa fit. Siquidem aqua, humores diluendo, naturam juvat ut grumescentes succos& ad putredinem proclives secernat, & ad emunctoria convenientia cito propellere possit; unde felicior eruptio , levioraque symptomata. Sic nuperrimis annis grassantium variolarum malitia ab uberrimo aquae potu astatim sumpto mitigabatur , remissior erat febris, & laudabilior pustularum eruptio. Dum pestilentia Dantiscum Christian. anno IIo 9 Vexavit, plurimi salutares aquae do- 'Si tites experti sunt. Statim atque peste corripieban- fu damenta. tur, in lecto optime cooperti continebantur, & i ratione singulis semihoris calidus decocti Hordei, Theae, C. II. aut tenuis Cerevisiae cyathus propinabatur : sic Argentorati madorem provocabant Sc fovebant; circa ter- 37 s tium quartumve diem bubones & anthraces erumpebant, sedatis ut plurimum cieteris symp- tomatibus. Observarunt non tam accelerandamella calidis alexipharmacis eruptionem qu