장음표시 사용
181쪽
1'i Quas TIO MEDICA. partes affuente : quae quidem eruptio vel collectio diversa est pro diversa veneni natura. Aliud enim est in variolis , aliud in morbillis, aliud in febribus miliaribus , aliud tandem & pernici sissimum in peste ; caeterorum siquidem malitiam complectitur. In variolis succus partium nutritius spissescens , & ad cutis superficiem expulsus sub cute haeret, ac tandem concepta putredine, rarescit , attollitur ac suppurat. In morbillis 6c purpuratis febribus sanguis spissior quam ut tenuia cutis vasa permeare valeat , ibi moratur , eaque distendit; unde macular, vel rubrae, Vel purpureae. In peste diversa excitantur simplomata pro variis partibus, in quibus diversi succi coag lati haerent & colliguntur. Cum mi asinatis virulenti particulae magna copia , in cruore caeteris. que humoribus scatent, iam per se ad coagulationem & corruptionem dispositis ; eorum grumi alicubi densitis agglomerati, parotides, bus nes & carbunculos generant: ibi enim ob angustias vaserum aggeruntur , morantvr , putresicunt, suppurant, & nonnunquam partes morti- fere assiciunt. At vero nervoso in contextu praevia requiritur dispositio, ut miasimate contagioso assiciatur; qua deficiente, illa miasmata venenata corpus incassidm subeunt, ibi aliquandiu delitescunt inertia & quasi sopita,& rundem aliquando absque insigni noxa avolant & dissipantur. Quaeris quaenam sit haec praevia contextus nervosi diceositio, ad labem pestiseram suscipiendam requisita. Hanc censeas quandam esse rigiditatem dc crispitudinem villorum nervosorum , qualis ab animi pathematibus, terrore potissimum , vel ab
aromaticorum aut calidorum medicamentorum
alimentorumve usu nimio excitari solet ; quae
182쪽
Quas T 18 M 1 DICAι 173cam mediocris sit, fibrarum oscillationes tantatum non evertit & perturbat, levissimo tamen alicujus aurae venenatae illapi fibrae plus minus. veconcusIae hunc vel illum morbum pestilentem, pro diversa illius contagiosi halitus indole , accendunt. Eadem haec aura, nervis iam tactis, in sanguinem irreptans, illius caeterorumque humorum latices hoc vel illo modo ad foedam luem disponit. Hinc alio tem store febres putridae, alio v riolae , alio morbili, alio pestilentia grassantur.
Reipsa non omnes radem in urbe, eadem domo, licet eundem excipiant aerem pariter Venenatum , simul infestantur : alii serius , alii ocos, alii vero nunquam, quantumvis assidue inter contagiosos versentur. Id discriminis a praevia ner vorum dispositione , quae quidem in his vel in illis exurgit , sive ex terrore quo percutiuntur , sive ex aliis pathematis animi, sive ex intemperantia , sive ex pravo sex rerum non naturalium
usu. Ex Medicis & Chirurgis, qui pestilentium
morborum curationi allaboraverunt, pauci sunt, qui interdum aut capitis doloribus , aut vertigine , ii appetentia , nausea , anxietatibus circa praecordia, aut aliis symptomatibus quae Pestem imminentem indicare solent , non fuerint co
repti : quod Isbrandus de Diemerbroech in peste Noviomagensi quater expertus fuit, sed impunε
tamen : neque enim ulterios serpsit venenum. Felices sane , queis meliori tuto natura finxerat corpora. In his nempe solidae fibrillae molliter protenta blandas & aequabiles servarunt oscillationesἰ, qua5 pestilens venenum in nemos irruens perturbare, nec ullatenus, nec nisi levissime potuerit. Sansuis praeterea caeterique humores ea erant fluiditate, ut coagulanti illo veneno aus
183쪽
nullomodo . aut si qua parte cesserint, facillime
commolerentur , pristinamque reciperent indolem. Nonnunquam etiam interjecto quodam intervallo , pestilens illud venenum in sanguine reia conditum statim ex improviso se prodit , vires
suas in nervos &in sanguinem exercet, ac pestem
manifestat. Id potissmstin evenit, si quis bona
Valetudine potitus, naiasmate pestifero intiis suucepto , tandem aliquando quacumque de causa, vel interna, vel externa , ab illo statu fano dejiciatur : tum enim contexta hervosi fibrae ultra quam par est protensae, facillimc a noxio convel lentur miasimate , circa quas antea placide de
innoxie serpebat. Aliquid non ita absimile videre est , cum ex duabus fidibus dii Ionantibus una
pulsata nullam commotionem alteri impertitur; c duabus vero consonantibus altera impulsa alteram movet, mediante aere , sonitumque elicit.
Sic enim ab altera vibratus aer dis Ionam ferit incassum, consonam vero penitus exagitat. Nulla sit itaque proportio inter fibras nervosas dc naias mala pestifera intus sulcepta, nulla pestis exorietur ; Verum si quacumque de causa ea fiat in fibris nervosis mutatio, quae missimati contagioso aliquatenils consonet, statim pestilentiae symptomata elucescent. Ea sane ratione accidit saepis simὸ, ut qui in aere contagioso incolumes sat diu extitere, cum in locum minime suspectum transmigrant, nonnunquam pestilentia corripiantur, turbatis nimirum, vel itineris fatigatione , vel mutata victus ratione, vel aliam ob causam fibrarum nervosarum oscillationibus,& sanguinis crasi mutata. Quaedam igitur praevia dispositio requiritur , ut pestilens contagium intus susceptum hanc luem pariat, sine qua irritum fit & innoxium. Duili so ν oste
184쪽
Pariter quaedam est corporis constitutio, quam pestilens intus susceptum venenum non laedit; an qua nempe villi nervosi moderate protenti molles ac flexiles servantur , in qua sanguis caeterique corporis succi summe fluxi sunt, non spissi, non viscidi, non in grumos coacti, minime aestuosi, acres, rodentes aut irritantes. Si quid igitur eum nervosi contextus habitum, eam sanguinis constitutionem aut servare, aut stabilire valeat, illud sane pestilens venenum irritum es-siciet , pestem arcebit; & erit prophylacticum remedium, saeviente peste, eo praestantius, quod insuper nihil nocivum importabit. I I I.
SAEVI ENTE peste, duo pari diligentia prae
standa occurrunt; sananda lues, arcendum contagium. Hinc duplex Medico pensum incumbit , nimirum ut prophylacticis aeque ac therapeuticis prospiciat. Illa quidem imminentem
morbum avertunt, haec praesentem curant. Pr
phylaxis autem in duobus praecipue consistit , nempe in removenda causa pestilenti, & praemuniendis corporibus : vel publici juris est, vel privati. Ad primum pertinet ut omnes putredi nis fomites, quibus pestilens venenum recondi ac foveri potest , rescindantur; sordes, sterquilinia ac sordida quae vis ex plateis amoveantur; mortuorum cadavera extra templa in locis r motis terrae mandentur calce obruta; omnes p bl ici conventus inhibeantur ; commercia cum ci itatibus, aut morbo tentatis, aut suspectis interdicantur . victus ratio salubris constanter observetur, pravorum alimentorum usu ac comme
tu strictillime vetito : si pestilentia etiamnum gratiari incoeperit, aegri quam citissime a sanis
185쪽
1'ς Quas Oo MEDIC . 1educantur. Privata: prophylaxeos ratio solet histribus concludi ; dueta, pharmacia, & chirurgia. Diaeta circa res nonnaturales versatur, quas ii ter maioris momenti sunt aer 3c animi pathemata. Pestilens aer aut fuga vitatur, aut fumis corrigitur , vel inter respirandum emendatur per summenta & odorata crebro admota naribus. Plerique remediis quibuscunque dissisi adversus tam saevum subitumque malum . fugam seu unicum remedium commendant tritis his versiculis. εIIac tria tabificam tollunt adverbia pestem rNox, longe, tarde; cede, recede, redi.
Qui ita sibi consulere possunt, iis Medico non
opus est. Quibus vero supere nec fas est nec expedit, non ideo vadimonium deserendum est. Ad purgandum autem aera quidam, suadente Hi pocrate , sub dio strues lignorum accendunt; vel pulverem pyrium tormentis bellicis excutiunt; vel etiam incensis odoramentis ac summentis ex Sulphure,Myrrha,Succino,Mastiche,olibano, Pice. aliisque resinis, vel Tabaci foli ibcorticibus Betulae, Juniperino & Cupressino ligim, plantis aromaticis siccis, animalium cornubus aut pilis praesertim hircinis, vel excitato fumo per olei Vitrioli affusionem in salem Ammoniacum, vel assidua aceti super prunas exhalatione, a privatis aedibus publicisve locis pestem arcere conantur. Non inutile quidem ejusmodi praesidium: non semper vero tutum esse usus & experientia omnino declaravit. Saepius enim in fumigatas aedes per spissa fumorum nubila penetravit lues. Quis insuper sanorum diu ferre possset sine tussi aspera dc m lesia assiduum fumum sulphuris aut aceti a mul
186쪽
Quas fio MEDICAitis adeo decantatum, aut sine suffocationis meta
lapitisque doloribus gravissimis spissos bc fuliginosos piceorum & resinarum fumos biberer Haec itaque summenta ad infectas aedes mundandas serventur. Arsenici vel Auripigmenti sumtus ipso contagio cautius evitetur. Odorata naribus identidem admota, non prorsus inutilia : si non admiasmata aeris amolienda , saltem ad animum odore grato recreandum. Sed cave ne caput f riant, ac pestilentiae citius objiciant; quod multiplici experientia confirmatum deprehenditur. His , per me licet, odoramentis sibi prospiciant, qui circa aegrotantes versantur ad repellendum insignem sidoris & excrementorum fartorem , Imprimis si fuerint nauseatores. Quoad animi pathemata, metus potissimum & tristitia, saeviente contagio, pestis alterum genus. His enim laedi
tur totus nervorum contextus, ac erethi simum con
cipit, sicque dirae luet facile cedit. Idem fere de iracundia dicendum. Compescendi sunt igitur animi motus. Mens hilaris & tranquilla exquistissimae praestat antidoto.SicThales Oetensis gracsantem apud Lacedaemonios pestilentiam, eorum animos exhilarando, profligavisse dicitur. Si unquam, certe dum pestis imminet, exquisita vi ctos ratio adhibenda tanquam legitimum tutamen : nam licet pesti mederi per te non valeat, tamen ad venenum declinandum plurimum conducit. In cibo & potu mediocris sobrietas. Ut fames ek sitis, sic nimia & insolita saturitas su iienda. Quoad genus ciborum, multum concelaendum consuetudini. Eligantur euchymii & cilis digestionis; quales panis optimus, caro agna'na, ovilla, haedina, vitulina, bubula, gallinae , Ter νηι L m
187쪽
i 8 QUAE ITIO MEDICA.capones, pulli gallinacei, galli Indici, cuniculi , perdices, alaudae, pisces plurimi fluviatiles, ova gallinacea recentia ; qui quidem cibi ad libitum vel assari, vel elixari possunt. Nec improbanda
sunt condimenta cum vino, aceto , omphacio , succo Citriorum vel Aurantiorum Malorum. Ac tum ab omni aevo contra pestiferam luem summis laudibus cumulatum fuit. Plurimi quotidie manc jejuno ventriculo aceti ex vino cochleare unum aut alterum sorbent. Notabis tamen ab aceti & acidorum liquorum usu ciborum concoctionem nonnunquam. turbari , colicos dolores
alvi profluvia senterica saepe excitari, pulmones facillimE assici , praesertim si phthisis immineat. Non igitur, nisi caute, acidi liquores usurpandi. Si ventriculus debilis sit, aromatum tam tillum in condimentis admisceri potest. Ex herbis eligendae Lactucae, Cichoraceae, Chaerophyllum, Acetosa, Portulaca. Reprobentur cibi pr vi succi & dissicilis digestionis, ut & pinguiores,& facit E corruptioni obnoxii ; imprimis carnes Ercinae vel recentes, vel fumo siccatae , pisces liti, necnon fructus horarii plurimi, exceptis acidis; omnia legumina, Porri, Caepae & ipsum Allium, licEt de eo ignarum Vulgus, praeconcepta opinione, aliter sentiat. Abstinendum quoque a Melle, Saccharo, omnibusciue dulcibus quae
facilὸ fermenteicunt, & putredinem advocant. Pro potu solito prae caeteris laudamus quam ultro natura nobis offert, aquam puram, limpidam, non turbidam,non coenosam, non stagnantem, non se lidissimis cloacarum, platearum, aediumve sordibus corruptam,fluviatilem praesertim,qualis estSequanae nostri nondum urbem ingressi & conspurcati.
188쪽
Quas Tro MEDICA. 'Non soldm enim sitim optime sedat, sed ciborum omnium concoctionem iuvat: clivium fluitadiorem esticit, blandum, dulcem, non aestuosium, non acrem aut irritantem ; sanguini caeterisqu3 humoribus debitam fluiditatem conciliat; partibus solidis mollitiem & flexibilitatem inducit tearum rigiditatem, si quae sit, emollit ; si quae
fit in humoribus, acredinem demulcet; aestum compescit. Hac itaque utendum tanquam pro . phylactico. Vinum, dum pestis periculum adest, si non omnino reiiciendum, saltem assuetis tantummodo concedendum , iisque quorum debilior ventriculus ciborum concoctionem dissicilliamE perficit: multa tunc temporis aqua tempexandum vel ipsi vini assertores jubent, quippe nimium ejus calorem reformidant. Nonnullis Mali Citrii vel Aurantii , aut alterius fructus acudi succo vinum moderari lubet. Rhenanum suum Germani sulphureo fumo perfusum lactitanti Minori sane spirituum copia turget; ideo caeteris praestat ut minus nocuum, quia, ut ita dicam , minus vinum. Frustra Bacchi assectae vino generoso & meraciore se pestem propulsaturos existimant: hanc e contra damnosiorem istius. modi antidoto factam complures exBerti sunt.
Damnandi prorsus & procul rejiciendi quicumque e spiritu vini caeterisque, quos ardentes V cant, liquores conficiuntur. His enim solidarum partium fibrae indurantur, corrugantur & cesia pantur , succi in spissantur & coagulantur , ac proinde pestis citi uime accersitur. Jamdiu orie
tales plagae ab assidua peste inter hos populos grassante devastatae fuissent , nisi vino & spiri; sis liquoribus abstinerenti Aquae potu nanc
189쪽
maceum vino minias noxia , aqua vero lonominus salubria : illa succos crassos gignit & o structiones parit; hoc vero facile eiter vescit , satu lentum est, unde magna humorum crud 'um indigestorumque copia facile redundat. Ita que vinum tantum pro medicamento fit ad vires refocillandas, recreandumque corpus laboribus
pene exhaustum aut animum moerore confectum,
restituendumque, si remissior sit ad cibos coquendos , fibrarum ventriculi tonum. Quam facile lana, gossvpium, pelles venenatos Vaeo res suscipiant&diu servent , tristis saepe docuit experientia. Vestes laneae, xylinae, Pelliceae abjiciendae. Quae ex serico , lana camelina, caprina, corio tenui aut aliis hujuscemodi conficiuntur, gestandae. Quoad somnum de vigilias, motum & quietem venerisque usum, teneatur iam laudatum , nec unquam satis laudandum axioma : Ne quid
nimis. Chirurgica praesidia prophylactica duo
commendari solent; venae sectio , & cauteria. Venae sectio non semper aeque salubris. In quibus. dam pestilentiis summe proficua suit, in aliis maxime periculosa & damnosa. Quapropter accurate dispiciatur pestis saevientis indoles, ut ritEstatuatur quid expediat, non tantiam ad curationem , sed etiam ad prophylaxim. Prudentius aetere videtur qui a venae sectione tunc abstinet, iiisi gravissimus quis casus urgeat. Caeteroquii sanguinis missioni aliquantisper supplebitur di ta tenui, exigua, & largiori aquae potu. Sic ple- thora paulatim imminuetur , atque humorum crassities , stagnatio , coagulatio praecavebituro uteria seu sonticuli horum ope excitati 1 nom
190쪽
nullis summopere laudati, ab aliis tanquam in tiles repudiantur. Ne igitur, nisi in corporibus cacochymicis, ad pravos succos cc eliminandos
inurantur. Pharmaceutica prophylaxis partim ad noxios humores expurganὸos spe stat, partim ad praemunienda adversus pestilens venenum corpora. Citius quidem & gravius tentantur queis exuberat noxiorum humorum copia ; quod ut avertatur, catharsi sane opus est. Sed tunc temporis maxima Medici prudentia requiritur, ut Dumores impuri clementer ac leniter subducan zmr ; ne . dum malum arcero cogitat, ipso remedio suscitet. Cathartica enim omnia nerVorum contextum succutiunt & irritant, ac proince aderethismum inducunt. At vero si habeatur tan tummodo prophylaxeos ratio, medicamenta cathartica prorsus rejicienda sunt; cum minime valeant ad pestilens virus aut repellendum , aut expellendum, vir e contra debilitei , contextumque nervosum laedant. Quod qui)em hoc C. Cessi monito confirmatur. Neque movenda salvus, inquit ε, atque etiam si per se mota fuerit, comprimenda est: abstinendum potius, s plenius corpus est. Etenim nervosae viscerum fibrae inconstitutione pestilenti erethismum facillime coi trahunt , qur semel contractus dissicillime sed tur, & damnosissima alvi profluvia fecum invehit. Medicamenta quibus praemuniri solent co pora adversus veneni pestilentis impetum, sunt
vel interna, vel externa. Interna antidota seinolexi pharmaca dicuntur , quae corpora in nat
rati statu conservant, iisque specialem quamdam
vim imprimunt, qua venenum pestilens aut pror