장음표시 사용
221쪽
HARTICUL Us II. De Aqua elementari , seu Phlegmte, altero Corporum principio.
Alv A elementaris substantia est simplicissima, liquida, insipida, inodora, pel lucida, quae ab
isnis elemento fluiditatem habet ; ab eo vehemen arius concitata, in tenuissimas partes dividitur, & in vapores abit: necnon in corpus sblidum, glaciem
nempe, facile concrescit, si ab actuoso illo principio
Elementum illud, quod a Chymicis phlegma dicitur , constat ex particulis exilisus, non anguilla xibus, non flexibilibus, sed rigidis, oblongis, tere-ribus , quae ad figuram ovatam accedunt. Aquae partes exiles sunt, cum omnium sere comporum poros subeant. Laeves nobis videntur, ter res & ovatae, quae scilicet dotes aquae fluxilitati Mmotui maxime conveniunt. Non sphaericas cens mus aquae moleculas ; vix enim globulorum conge
xies tantam consequi posset soliditatem quae in glacie deprehenditur, cum nimis exiguus tiret ipso rum contactus, ut in Hydrargyro percipitur. Nec anguillares , nec flexibiles sunt moleculae aqueae r qui enim concipi possit anguillares Si flexibiles motaleculas corporum dissolutionem promovere , siquiadem molles & flexibiles moleculae falium poros difficillime subirent ac penetrarent , nec intra eos intrusae pororum latera disjungerent. E contra vero ovatae partes, cuneorum instar, parte sua acuminat poros subeunt, illos deinde latiore sui parte dilatant. moleculasque corporum ab invicem disjungunt. Nullum saporis vel odoris sensum excitant aquae Paries, quod non omnino aculeatae sint, sed obtusae 1
222쪽
AD MATERIAM MEDICAM. t 3& praeterea adeo tenues, ut linguae vel narium papili s vellicare vel confodere nequeant. Quae in aqua deprehenditur fluiditas, oritur tum ex partium suarum exiguitate , laevitate & figura, tum etiam ex earum motu insensibili , ab igneo fluido intercurrente. Quid ad fluiditatem conserant partium aquearum exiguitas, laevitas, & ovata figu-Ia , nullus non videt. Exiguitate & laevitate promptiores fiunt ad motum, & igneae materiae incursu facilius dividuntur ; ad quod etiam confert ovoi
dis figura, qua nempe partium minor est inter se contactus, qui facillime dissolvi possit. Praecipua
autem fluiditatis causa est ignis.elementum, quo fluidum aqueum penetratur, dividitur & movetur. Quod si quacunque de causa ignis elementum ab aqueo liquore recedat, aut saltem minori copia ilia luna pervadat; aqua statim fluiditatem amittit, &in corpus solidum immutaturo; quod ejus partes omnino quiescant , se se immediate tangant , &fere nulla incurrente materia dirimantur. Quemadmodum autem , recedente igneo principio ,
corpus fluidum in solidum concrescit ; sic eodem tiberius assiuente fluidi aquei partes, magis ac ma- is ab invicem disjunctae in vapores primo sensibi les, fumi ad instar, deinde vix sensibiles, rarescunt α expanduntur. Aquae pelluciditas a recto luminis Per poros aquae satis patentes transitu proficiscitur.
ARTICUL Us ΙΙΙ.De Terra clementari, tertio Corporum principio.
OUo o Chymici Terram damnatam , Caput
mortuum nuncupant , illud Terram Elementarem dicimus. Tertium est corporum elementum,
seu substantia simplex, sitabilis , porosa , insipida
223쪽
donantur, & ad motum prorsus ineptae sunt. Cum irregulares sint terreae moleculta , multos inter se poros relinquunt: hinc friabilis est earum compages, quod per suos tantum angulos saepius inter se cohaereant. Nec etiam ullum per se saporis vel odoris sensum excitare valent, quod obtulae sint & ad motum Inhabiles. In corporum resolutione ultimum superest Illud principium , & in eorumdem compositione, relia quorum miscibilium veluti basis & fundamentum reputatur. Ab eo corporum in quibus abundat sicci ras, soliditas fic durities magni ex parte ducitur. Ex terrae, aquae & ignis moleculis certo quodam ordine dispositis & inter se commissis , prima &simplicior exurgit elementorum compositio , quarsalis nomine insignitur, & cui quartum inter comporum principia locum concedimus. ARTICU Lus IV. De Sa Ie, quarto Corporum principio. SAL, licet corpus mistum, a nobis tamen latet corporum principia recensetur; quod haec se stantia per analyses vulgares e corporibus missis integra eliciatur, nec niu exquisita & accuratiorianalysi ad sua reducatur principia seu elementa; deinde suod ab ea corporum sapores,odores & pluis
rimae aliae proprietates pendeant. Sal itaque est trium elementorum, ignis nempe, aquae & terrae concretio in corpus solidum , rigidum, durum, in aqua solubile & in igne suste, quod partibus duris & solidis solo superficierum planarum contactu sibi cohaerentibus constar. Salnon friabilis est . ut terra; sed si conteratus in se
224쪽
AD MATERIAM MEDICAM. is stula, cum fragore ad instar vitri dissilit; qu6d non nisi magna vi ejus moleculae a se invicem dimotaveantur. Aqua tamen facile dissolvitur, quod aquae partes pernici motu agitatae salinas moleculas nuc& illuc secundum planas suas superficies propelialant, ab invicem disjungant, & secum tandem abri piant. Saporum & odorum est causa vel principium, quod aculeis suis linguae & Marium membranas
Uerum ut talis natura clarius elucescat, eum in cidum, acrem, & selsum distinguemus.
De Sale acido. Sal acidus congeries est partium rigidarum, si sidarum, oblongarum, utrimque fusorum ad iustar
Salis acidi partes rigidas & duras esse commonstrat vis, qua solidiora corpora dissetvit, eorumque moleculas dividit: easdem acutas elle ac pungentes
susticienter probat sepor, quo linguam & palatum
pungunt. non Vero abradunt , ut sal acris. Aqua facile solvuntur, & eundem cum ipsa fluidi motum servant: unde liquet primo eas cum aquae mole u-lis ejusdem fere ponderis esse : deinde talem esse illarum connexionem, ut, licet valida dc tenax, faciutamen aquearum partium motu solvatur. Cum autem solidae sint, rigidae, aculeatae ad fusorum instar , mirum non est si omnium fere corporum poros subire, eorum pactes, tanquam cunei, dirimere , mistorumque dissolutionem promovere valeant. Vertim ut rationem, qua igne , aqua di terra acidae salis moleculae componuntur, conjectura , quantum fieri potest , assequamur ; supponere licet plures aquae partes in unam moleculam con-
225쪽
i6 INTRODUt Trogestas sibi invicem agglutinari ope terrearum Ignearum quarumdam particularum, quibus aquosarum partium interstitia replentur. Eas vero m Ieculas in duplicis pyramidis aut fusi formam ada tari putamus, cum tribus, quatuorVe aquae parti bus iuxta se invicem dispositis, ut triangularis vel quadrati corporis formam esticiant, astera aquae particula iis lisperimponitur, altera vero infra a commodatur. Diversa est autem fusorum salin rum seu acidarum molecularum configuratio pro varia aquearum partium dispositione ; quae ad tres classes reduci possitiat, nimirum ad acidum nitro sum, ad acidum muriaticum , & ad acidum vitriolicum, de quibus postea. Ex iis moleculis acidis cum terra & igne permi stis, sal acris seu alcati conflatur , cujus natura
De Sale acri seu alcali. Alcati vox a plantae Kali nomine originem duxit : nam ex hujus plantae cineribus sal elicitur, ad vitrum conficiendum, qui ab Arabibus Alcali dictus fuit ; deinde eadem vox usurpata est pro salibus omnibus qui e plantarum cineribus eliciuntur, S tandem pro salibus aut substantiis quibuscunque
quae cum acidis salibus fermentationem conciapiunt.
Sal acris seu alcati congeries est partium sphaeri carum & hispidarum. Ex corrosivo & urente hujus salis sapore concludere possumus, ipsius partes celerrimo motu facillimc donari; quod sphaericae figurae maxime convenit. Judicamus quoque eas sphaerulas aculeis ci cumquaque armatas esse; ita ut, dum supra ne meas linguae
226쪽
linguae papillas convolvuntur, eas limae ad instar abradant; in quo sal alcati ab acido lii linguam tantummodo pungit, discrepare nobis videtur. Sal acris per se vel lenissimo calore evehitur, quod hae sphaerulae aculeis veluti totidem pinnis armat majorem pro sua mole superficiem igneo principio offerant, ac proinde ipsius motui facillime cedant. Quod ad nujus salis formationem attinet ; ex
certa quadam acidarum & terrearum molecularum
copula Sc aggregatione oriri videtur : siquidem va viis Chymicorum operationibus , sales acidi cum terra permisti, in salem acrem convertuntur , up in Nitri fixi praeparatione & in urinae fermentati ne videre est. Nitrum enim quod distit latum fere totum in acidum spiritum effunditur , si cum car bonum pulvere calcinetur , in salem alcati redigi tur. Idem etiam observare licet in urinae fermentatione : recens enim urina distillata salem salsum fixum relinquit, sali marino analogum, ex quo aci diis liquor accuratiori distillatione extrahi potest; nullum vero salem volatilem praebet. Eadem verqfermentata Sc distillata, nihil aut parum salis fixi . sed magnam fatis alcati volatilis copiam suppeditate unde hujus salis formatio satis liquet. Cum enim
fermentatione aut calcinatione accuratior fiat acidarum dc terrearum particularum mistio , plures acidae partes unicae terreae moleculae occurrentes
eam undequaque aggrediuntur , & in ejus poros
alte penetrant ; tuncque moleculam constituunt, culus centrum densum est ac firmum, ex quo spicuorum acidorum portio quaedam prominet & echinatam superficiem efficit. Hae sunt alcatium salium volatilium partes, quae , si plurimae simul conjungantur , ita inter se invicem aculeorum ope cohaemat, ut majores & irregularis figurae constituant Tomus I. I
227쪽
molemtas. Dum autem hispidi illi globuli aggl
meralitur , quamplures inter sie poros relinquunt, quibus aqueae, terreae, sulphureae & acidae molec Le facile recipiuntur & absorbentur ; quapropter sal acris raro sincerus deprehenditur. Saepe terreis
mole lis adimplentur ejus pori; & tunc igne vel ardentissimo elevari non potest , sed potius fundiatur : unde fixus dicitur, ut sal fixus Tartari, aut i Ies qui e plantarum cineribus eliciuntur, & idcirco lixivit vocantur sales. Nonnunquam sulphureis partibus tantum permiscentur , & volatiles sunt, seu lenissimo ignis calore avolant, ut sales volatiles urinae, Cornu Cervi, & alii ex animali prosapia. Humido aere facile colliquescunt sales acres, quippe qui aqueis particulis in aere contentis, intra innumeros suos poros facilem aditum praebent. Sales fixi sic liquati, sunt veluti lixivia, quae olea improerie dicuntur ut oleum Tartari per deliquium. Volatiles vero sales aqueis partibus diluti, spiritus volatiles urinoses constituunt, quales sunt spiritus volatiles urinae, sanguinis, Cornu Cervi, &c. Saeee etiam salium acrium pori acidis particulis referti sunt. Quae autem ex hac salium acidorum &actium copula exurgit salina compositio, tertia salis species est, quae salis falsi nomine distinguitur, ut Sal Ammoniacus, & caeteri sales hujuscemodi, quorum compositio & indoles consideranda venit.
Sal salsus ex acidis & acribus moleculis simul conjunctis componitur. Compositi hujus salis m Ieculae ab acido sale mam figuram potissimum mutuantur. Quem in linguam excitant saporis sensus Diagis hebes est, quam qui ab acido aut ab acri e
228쪽
AD MATERIAM MEDICAM. Iscitatur ; quia ex horum Latium copula crassiores formantur mole lae, ac proinde ad motum minos aptae. Licet vero major sit in his moleculis acule rum copia, attamen corrodens eorum vis longis
minor est; quod tanta sit spiculorum densitas, ut
nec cutis poros alte penetrare Valeant, neque ner-veas ejus papillas atque fortiter vellicare ac cum expedita erant & disjuncta. Sapor qui ab eo excutatur, falsus dicitur; cujus mira varietas pro acid rum aut acrium salium differentia, pro varia horum spiculorum salinorum densitate vel raritate, pro majori vel minori horum vel illorum copia, pradiversis etiam quae cum illis immiscentur partia
Ex acidorum & acrium salium aggregatione de miscela oriri salem salsum eo conndentius asserumus , quod acidorum & acrium confusione, hujus. modi salem salsum Chymici ispius componant, Mc od ex sale salto ambos hos sales separare noverant. Sic acidum spiritum Nitri v. g. Salis marini , vel vitrioli in Tartari salem affundendo, Sal salse essicitur qui Nitri, Salis marini, vel Vitrioli natu. ram apprime refert ; & per salium essentialium plantarum , aut salis Ammoniaci , aut caeterorum salsorum salium analysim, sales acidi dc sales acre tum volatiles, tum fixi secernuntur. ARTICUL U. V. De Olea seu Sulphure, quinto Corporum principio.
OUoo sui Ohuris & olei nomine intelligunt Chy
mici, illud nos inter corporum principia qui to loco assignamus. Non simplex eu corpus, sed compositum ex prioribus quatuor principiis, igne,
μqua, ταra , & sale, in quae facile resolvi potest. Id
229쪽
tamen illud inter corporum principia recensimul iquod ex mixtis naturae corporibus integrum facile eliciatur , dissicilius vero in simpliciora elemedita dividatur; quod sit ignis elementaris veluti recepta taculum de fomes , ac proinde ad illud plurimae mixtorum qualitates, ut inflammabilitas, colores, odores , metallorum ductilitas & malleabilitas, &aliae corporum Virtutes reserantur.
Sulphur itaque seu Oleum generice sumptum , ignis, aquae, terrae & salis concretio est in corpus susidum, lentum, inflammabile, pellucidum & per se insipidum & inodorum, licet a diversis ejus cum sale mistionibus colores, odores & sapores pendeant Congeries est flocculorum plurimis & flexuosis filis
Subtilissima sulphurum filamenta ex quadam s
linarum, aquearum , terrearum & ignearum mol Cularum agsregatione , tum in terrae Visceribus , tum etiam in vesetantium & animantium corporibus fermentationis ope , componuntur : quod quia dem plantarum aromaticarum aquae immersarum accretione satis evidenter demonstratur. Nunquam
enim ex illa aqua oleum quod distillatione ex his plantis elicitur extrahi potuit let: praeterquan quod an salem, aquam & terram, olea quaecunque dilia genti analyn resolvantur, ut iam diximus. Ex his hiamentis diversimode consertis, flocculi exurgunt plos minusve densi , intra quorum porosisnis elementum abunde reconditur, unde sulph xis levitas & inflammabilitas. Praeter igneam substantiam quae his poris continetur , uberrimi sunt
hujus materiae oleosos flocculos intercurrentis riv
li quibus a se invicem disjunguntur & seorsim moventur motu perturbato, qui ad fluiditatem requi-ntur. Nihilominus tamen quandam inter se cQ-
230쪽
AD MATERIAM MEDICAM. IIxionem Sc intricaturam servant tortuosa haec fila menta , unde fluidi lentor pendet.
Ex supra recensitis salis alcati natura, & sulphvrum quam mox exposui figura & structura, facise concipi potest , qua ratione sulphur quodcunque ab alcati sale diliolvatur. Cum enim sphaericae &echinatae supponantur alcati salis moleculae, intra floccos flamentosos sulphuris moveri non possunt. quin quaedam ex filis secum abripiant, & flocculos
aulatim dividant ac disterpant. E contra vero densae, rigidae & aculeatae acidorum silium moleculae intra sulphurum flocculos copiose intrusae eorum texturam densiorem & firmiorem essicient : undo etiam sulphurum varia genera; nam pro Varia, tum sulphurum, tum acidorum spiculorum tenuitate aut
crassitie, pro diversa eorum4em quantitate, diveriaraue composita oleota , vel sulphurea exurgent, stentia , tenuitate & volatilitate varie inter se discrepantia. Nam quae in terrae viseeribus oritur sulphurea concretio ex ignis, selis acidi, aquae & terrae tenui csimae consertio, bituminis vel pinguedinis terrae nomen obtinet. Deinde bituminoia naec pinguedo m ena partium aquearum copia soluta, oleum miner : constituit, quod Petroleum dicitur. Si vero terrae de seli permisceatur , solidiora bitumina producit, pura vel impura pro terrae copia, vel crassitie, vel pro mixtionis diverso gradu : inde Carbo fossilis.
Gagates, Succinum, Bitumina dc terrae bituminosae. Si vero minor sit terrae, major vero selis acidi copia , ex hac mistura exurget Sulphur minerale vulgare seu inflammabile. Si ean em illud bitumen terrae occurrat fusibili & vitrescibili , formam me tallicam illi tribuet , nempe metalli splendorem ,