Tabulae rhetoricae Cypriani Soarii, sacerdotis e Societate Iesu quibus accesserunt duo libri De arte dicendi in quorum vno de rhetoricae natura, & caussis, in altero vero de partibus copiose accurateque disputatur. Auctore Ludouico Carbone a Costacia

31쪽

l se

l Extrihsecus assumuntur, quaerest mota vocantur: ut si 'idem probe s quia Aristoteles id dixit. De numero locorum. Cap. XV.j A definitione, - Α contrarijs, Partium enu- , Adiunctis,

meratione, i Antecedentibus,l Notatione, i Consequentibus In trin-J Coniugatis, J Repugnantibus secis utri Genere, &' Caussis,& effectis:

Nitudine '. - . e . Praesudicia, Tabulae, Extrinseci, I Fama, ' Iusiurandums

- EST Oratio,quae id, quod definia, Quid I tur explicat quid sit: ut ista oratio: sit. 's Doctrina benedicendi, quae expli- .cat, quid sit rhetorica . ix inv*nixur aliquid commune rei, quae definienda est ,& ali js rebus ut doctrina, vel ars, in definitione

rhetoricae.

Quo 3 1 Inuenitur aliquid, quo, id quod

fiat. '' definitur ab alijs differt; ut est, bene dicere, in allata definitione . 3 Latius definit orator, quam diat isticus; & verbis non solum propriis, sed etiam translatis. Est au-

32쪽

LIBRI PRIMI. sEst autem definitio oratori necessaria r quias pe explicanda est res,de qua quaeritur. . Si vis probare ius ciuile esse Argumentu utile, ipsum definias hoc modora dufinitione s Ius ciuile est cognitio aequia

hoc modu- tatis:

citur. l ' At cognitio aequitatis em tial lis: istitur & ius ciuile. Drpartium distributione. Cap. XV II. PARTI vM distributio est, cum aliquod genus, siue

totum in suas partes distribuitur: ut virtus, siue honestum, in quattuor partes .i.in iust.prud. sort.& temper. In argumento a partium distributione sumendae sunt Omnes partes, ita ut nulla relinquatur. Vt si velles probare calliditatem non esse virtutem, di ceres,calliditas, non est iustitia,nec prudentia, nec sortitu do,nec temperantia , igitur nec virtus. De Notatione. Cap. XVIII. NOTATI O, seu etymologia verborum originem inquirit. Ea saepe oratores, & poetae utuntur: hoc modor

Consul est, qui consulit patriae: non igbur Piso com

sul, qui eam euertit . . De Coniugatis. Cap. X I X. CONIUGAT A dicuntu r, quae sunt ex verbis generis eiusdem: ut sunt,quq orta ab uno varie commutantur: ut sapiens, sapienter, sapientia. Argumentum ducitur hoc modo: Cum esset caussa consularis, & senatoria, opus erat auxilio consulis S lenitus.

Item, pietas laudanda; igitur. α qui pie agit.

33쪽

Contra morum. I

De Genere forma. Cap. XX, G E N v s est, quod sui similes communis ne quadam, specie autem differentes, duas, aut plu res continet partes. Partes, quas genus amplectitur, formae dicuntur: ut, virtus est genus, partes, sunt prudentia , &c. unde Forma, est pars generi subiecta. Agenere sic sumitur argumentum :. virtutis laus in actione consistit,igitur & prudenti et laus in actione consistet. Α forma, quod iustitia est, utique virtus est.

Da Similitudine, o dissimilitudine.

Cap. XXI. Eset quae traducit ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile. Ab ea sum iur argumentum hoc modo : Vt morbo assecti cibi suavitatem non sentiunt; ita auari gustum laudis non habent. Ex dissimilitudine, seu differentia,hoc modorsi barbarorum est in diem vivere, nostra consilia sempiternum spectare debent. De Contraxi . Cap. XXII.

. . a

34쪽

Privan tia sunt, habitu S & eius priuatio: ut L.

Non sunt clintores mortis a Qui vita non restituunt, si possint.

est laus . erit Hoc est, etiam in dato. Si discere est honestu, ergis& docere. Hoc non est.

e Est probus sArgm. ς quare non ea Limprobus. De Adiunctis. Cap. X XIII. c Sunt ea, quar Tempus, locus, appara . cum re sunt co et tus, colloquia, rubor, pauiuncta: xe tior, Scc. - Aio, ut virtus, vitia. Latissime patent: quq J Corpore, ut pulmuntura o chritudo , deformiis

Argumentum . Vesperi visus est cum gladio stipatus, c. ergo occidit. Est incredibili virtute constantia, & grauitate praedicus, igitur ice dera non rupit. De antecedentibus, ct consequentibus. Cap. XXIIII. ANTECEDENTIA. sunt ea, quae sic antecedunt consequentia, ut cum ipsis necessario cohaereant: in quo ab adiun

35쪽

.ὁlunctis distinguuntur . .i Argum. Ortus est Sol, igitur dies est. Consequentia sunt, quae rem necessimo conseqtiunturavi dies est, igtur ortus est Sol: luculentam accepisse plagam,declarat cicatrix . De Repugnantibus. Cap. XXV. RE P vGNANTIA, neque certa lege, neque numero inter se dissident: qua ratione a contrarijs,& diminilibus discernuntur: ut amare, nocere, & laedere repugnata Argum. amat illum ρ igitur non insectatur conuicijs, non laedit . Da Caussis. Cap. X X VI.

Eset, quae sua vi essicit id, cuius est cauta rvt ignis,ardoris: cruditas, moi bi. Finalis, cuius gratia fit aliquid:ve hominis beata vita. Arg. homo est sactus ad contemplandum,ergo non ad pastum . Essiciens . aqua aliquid est: Ses diem essicit. Arg. senectus caret poculis, quare& temulentia'. Forma est ratio rei, & nota ,. pee quam res est id,quod est,& ab alijs distinguitur. Arg. Animus hominis est immortalis, igitur ad aeternitatem beatae vitae aspiret . Materia est, ex qua, & in qua res sunt: ut statuae ars. Argum. Corpus c est mortale, ergo ab eo animus est seuocanduo. Da

Est qua

plex:

36쪽

LIBRI Da EFictis.

Cap. XXVII. . SVNT ea, quae orta sunt de caussis: ut dicta Sole. Sunt numero totidem,quot eausiarum Mnera, cum quaevis caussa suum habeat effecti .s Cognoseuntur per suas caussas r quoniam quaelibet eaussa suum ostendit eFctum: ut bel-l lum est effectus pacis, quae est finis belli: dies, Solis ; homo corporis & animi. Argumentum sumitur hoc modo: Virtus parit laudem,ergo scutaeuda 3 voluPtas infamiam

gignit igitur fugienda.

De Comparatione. Cap. XXVIII. A comparatione maiorum: si non eonuenie maius , neque minus conueniet. Vt clari cium Saturnini x aliorum anguine non se contamianarunt,immo honestarunt,igitur nec is,qui tilinam, qui fuit ciuium intersector, occiderat. Minorum: si quod minus videtur conuent-cus tra I re, conueniet etiam id,quod magis: Vt,siurounectatur '' de nocte latrones, ut homines iugulent, tu ut terriplicia i ipsum serues non expergisceris λων. t Parium, qui locus nec elationem, nec sub- vis Lini missionem habet

Non licuit Mamertinis scederatis imperare I navim, ergo nec Tauromitanis scederatis im perare licebit.

De argumentis remotis. Cap. XXIX. Ra MOTA, siue assumpta dicuntur sine arte, non quod sine arte tractemur,sed quod ea non parit oratOIis ars. Quα .

37쪽

' Qus Cicero nomine testimonii complectu tur: sed Qumλdiuisit in praeiudicia testes, &c. 'ingu- υ Quae, ut ex se arte carent, ita eloquentiae viriamenta 1 bus siepe alleuanda,& refellenda sunt.

Olim oratores cum caussas in iudici jsag bant,quae ad hoc genus rerum pertinebant,meditata habebant : nunc, iudicijs ad Iureconsultos translatis, cognoscenda sunt , ad oratorum

scripta intelligenda .'Da iudiciis testibus. Cap. XXX.

RE Bus , quae aliquando ex paribus caussis sunt iudicatae, quae exempla rectius dicuntur. Iudici js, ad ipsam caussam pertinentibus, unde etiam nomen ductum est: ut in Miloniana.' Aut, cum de eadem caussa est pronuntiatum. Olim oratores multa pro testibus , & contra testes dicebant: ut patet in orat .pro Flacco. Nunc . iudiciorum mutata ratio , facit , ut ne is labor sit ne- cellarius.

Praeiudicio

nis tribus

generibus cotinetur. lDetestibus De u utilitate locorum. Cap. XXXI. Qui vult in dicendo excellere, habeat, locos paratos , di expeditOS.

Vbi res ad dicendum proponitur, inspiciendi sunt dilia

genter omnes loci, unde argumenta sumuntur.

Quae ei facile occurrent, qui locos cogitatione sepserit, α studium ac diligentiam adhibuerit.

38쪽

LIBRI PRIMI. S

sui modus in argumentis adhibendus. Cap. XXXII. HAC argumentorum copia no est imprudenter utendum; & non solum inuenienda, sed etiam iudicanda sunt. Siquidem no semper,nec in omnibus caussis, ex i)sdem.

argumentorum momenta sunt.

Vnde, leuia, alfena, & inutilia resecanda sunt: habe tur igitur cum iud: cio selectus. Et quia i jdem loci valent ad faciendam fidem, & motu& non facile, quae ad mouendum affectus conserunt, coisgnoscuuturi de affectibus mouendis dicendum est. De Assectibus. Cap XXXIII. M YIM A vis existit oratoris in hominum mentiabus permovendis,quod amplificatione fit. Amplificatio est grauior quaedam assirmatio,quae mota animorum, conciliet in dicendo fidem . Quae verborum & rerum genere fit: de verbis dicet uecum de elocutione agetur.

Rerum amplificatio sumitur ex locis, qui valent adiadem faciendamia definitionibus conglobatis, a consequentium freque amatione,&c. Da locis unde sumuntur ampli ationes a cap. XXXIIII. ad XL.c Α definitionibus conglobatis, cum aliquid varijs modis definitur : vi, historia est testis temporum, luet veritatis, vita memoriar, & magistravit . A consequentium frequentatione, ςu plura

consequentia conglobantur . A contrariarum rerum conflictione: ut, inertes homines fortissimis insidiari. .stultillimos ampli- prudelissimis, ebriosos sobrijs, dormientes vigi-Acatio. lantibus. Adissi-

39쪽

A dissimilium & inter se pugnantium rerum conflictione: ut in 1. Phil. O fecta ipsa misera, &c. Eundem l deres & laudares, & virum optimum, & hominem improbum esse diceres. A caussis conglobatis, & his, quae sunt orta de caussis, cum multae caussae, & multa effecta conglobantur. A similitudine, & exemplo, eum multa simuc lia frequentantur,& exempla conglobantur. Lua sint ad amplificandum adhibenda. -

p. X L. . ,

patitur ladiabis trur ma-IM alia sunt magna. 'Div INA, coelestiae Natura,vtς Quae habent caussas occulta

LQuς sunt admirabilia in terris. Vsu hominum: ut sunt CProsunt aca,quae vel multum M , ibus .i

tria sui l l Patria. Amissis,.

genera I Amore cFratres, Periculo

mouen. t Honestate virtutis,I Iustitiae, tur,aut, & maxime χLiberalitatis. Ouid in amplifieretisne seruandum. p. XLI. IN amplificatione nihil nimis enuclea dum est: minuta est enim omnis diligentia: hic autem locus grandia requirit: Vnde iudicio est opus, ut videamus quo g nere quaque tu caussa utamur augendi. 1 Admis

40쪽

Admirationem Expectationem,& Q moueant.

Voluptatem , h

tione tramctantur lo

ci , qui

r xi*n tubi exempla plurimum Valent. HAccusatore, quae ad iracundiam, In iudicijs, o Reo,quae ad miseratione pertinet. l ab Sed interdum ille ad misericordia,c . hic ad iracundiam mouet.

Genus exorna

rionis. Cur quadam inuentionis pracepta ad caussarum genera uentur accommodata s. is de dignitate exornati cnis. p. 62. .

E et si ex supradictis locis omnis ad omnem

orationem manat Inuentio: .

Tamen facilitatis caussa seorsim praecepta de singulis generibus dantur. Est latum & spatiosum, quod non solum ad homines laudandos, sed etiam animalia,& ani-- ma carentia adhibeatur. Nullum est genus hoc uberius ad dicendum, aut quod utilius ciuitatibus esse possit. Conficitur hoc genus magis ad motus antimi leniter tractandos, quam ad fidem faciendam . Proprium enim laudis est res amplificare,

c Patria, I inndit eo tu virtuti. Ante i Paretibus, γλ. Nobilitauit genus vitam, I Maiorib' .J t suis factis. a Huc pertinent oracula, responsa, i & signa, quae futuram claritatem ς-p. b. c indicarunt