Christophori Forstneri In 16 libros Annalium, quatenus extant C. Cornelii Taciti notæ politicæ

601쪽

3 6 NOTAS POLITICAE bellorum quidem veteres , virosque lifortes, sed ad pacis tempora neque legibus neque assuetudine institutos f isse. Ut nemini mirum videri debeat, i Remp. illam bellis tantum quaesivisse iimperium,tantamque gloriam, contra, icum pace gaudere deberet, velut serru . rubiginemobsitum omnem amisisse hsplendorem: adeo ut, ubi primum ces' iserunt minat hostiles,caedes & bella in- iter ipsos cives existerent. Quocirca inon injuria mihi Scipio Nasica excidi- , um Carthaginis dissuasisse videtur iquod conjicere potuit civitatem ad ibelli tantum munia institutam &. se clam in pace otioque ruituram. Quod inon eum sensum labet, quasi pax sua inatura Rebuspub.interitum afferre so- ileat;sed noverat homo prudentissimus i Romanae Reip.labem & imperfectio- inem, quae paci tolerandae impar erat. iSi vero non minus civilibus quam mi- i. litiae institutis floruisset Resp. si excis Carthagine scivisset arma ponere:pot i

erat

602쪽

AD COR N. TA C. LIB. IV. s 77 erat id esse via ad veram felicitatem ,

summumque bonum civile,non ad in teritum. Et prosecto, ex hactenus di ctis manisestum est, non pacem, non ocium, sed bella & arma veram fuisse cimilium dissensionum causam.Haec civium quorundam ambitionem foverun haec nimias Opes atque potentiam privatis contulerunt, haec civitatem intactiones diviserunt, deduxeruntque i ad ruinam. Et quomodo verum esse, potest, pace corruisse Romam, quam: novit nunquam Θ cum Jani templumi paulo minus septingentorum annor rumifacio non nisi bis claudi potue-ii 'rit; semel post primum bellum Puni si cum ; iterum ab Augusto post devi-F. ctum navali praestoM. Antonium. Cc 3 te Sparta octingentos annos libera vi - xit, non armoriun gloria, sed pacis in-: stitutis : quod in dissertationibus Po- . liticis satis ostendit Paulus Paruta fr. i disi. 1. Et quod VenetarReip.post mil-j te ducentos annos non illapsa malai . B b sunt,

603쪽

178 NOTAE POLITICAE

sunt, quibus perturbata atque eversa Roma est, quae serocibus nationibus gentibusque perdomitis, post aequatum orbi terrarum imperium , intestinis civium odiis concidit , cstimae & 'persectissimae Reip. constitutioni,quae

pacem,non arma, quietis conservati

nem,non imperii amplificationem spe- . ista acceptum serri debet. Quippe Optimatum imperium , quale Venetis . placuit, sanctis moribus, civilibus alia 'tur virtutibus: & ex divorse incrementis externis bonae leges , sinceri mores, praeclara instituta labefactantur. Et qui milia vastitate, quam Attila Italiae fecit, oppidis suis exuti, primi intimos istos Hadriatici maris sinus , paludes ue Occuparunt, metu ac salutis desen endae ergo non qud aliis dominarentur,istam mirabilem urbem fundarunt. . Is quoque civitatis situs est, qui civi- .um studia ad mercaturam potius &navigationes, ac divitias cumulandas ,

quam adamaa convertere debuit. Prae- .

604쪽

p terea in ea tempora incidit urbis initiu quibus Roma multo indomitarum na- tionum impetu, tanqua Orbis sua spo-

lia inde rcpet oret, de siue magnitudinis ac opulentiae fastigio dejecita cst: quai tam gravi procella mirandum est, nihilh calamitatis novae civitati infusum esse, latu abcst,ut de imperiocogitare dcbu- erit aut potuer i Porro cessate ista bax- barorum armorti tempestate,restabant Graecorum imporium, &mOX Fran . comm Germanorumque, & denique Ottomani darum potentia, magna V e neti imperii impedimenta, &cresceleν iis potentiae velut fraenum. Qua in re longe felicitis RomanaeReip.fatum si

it: quae primis suis initiis Assyriorum, & post perserum Macedonumq; ain a procul habuit dialia in plures populos, quorum quisque sui jtuis crat, divisi.

Ut facile fuerit,quosda armis, alios see- derc& societate continere, ne incipii l enti,& deinde adolescenti potentiae in ' a' tercederent. Quemadmodum igitur

605쪽

quod una Urbs orbi dominari potvit, li

quodque eadem libertatem suam, cum rad summum potentiae culmen conscen- lidisset,amisit;intemperantia armorum, lartiumque pacis seu ignoratisne, seu ineglectu accidit . ita quod VenetaReL ipub.in portentosam, similemque Ro-imanae magnitudinem surgere non po- tuit, quodque ex contrario non mirabilior imperio quam libertate in hunciusque diem per tot mala,& reliqui ΟNibis servitutem superstes est, utrumque non armis sed pacis studio & civili sonilertia contigit.Denique ex eo,quod se ipraTurcicumImperium armorum stu-idio Romanae Reip.simile dixi,conjice' re possumus, eodem morbo, quo manum Imperium, vastum illud Ottonmanicae potentiae corpus interiturum :intestinis puta dissidiis, & nimia mili tum liccntia. Et sane dubium non est, quin corrupta veteri disciplina ad inte ritum vel gat illud imperium : essen modo, qui propendens ad ruinam im-

606쪽

AD COR N. T A c. LIB. IV. 38 Ii pellerent, praecipitarentque, Praetoriai norum in quibus peditum robur vi tus elanguit, cum enim sua in manu rem Turcicam stam cognoscant; s i perbia inflati,obtemperare ultra, duci- bus recusan Cumque OIim non nisilecta puerorum Christianorum corpora

. a sinu matrum rapta in Praetorianorum, disciplinam instituerentur, hodie m , sorum inopia quivis, etiam interdum Turcarum filii a ministris prece & premcio corruptis admittunt. Equitatus in quoque non eadem, quae olim fortitui do est. Nam, quibus praestia, quae Timam ros appellari diximus, tributa sitnt, gros colere, peculiumque comparce b re,quam equos suos curare malunt: &, dulcedinc ocii capti non nisi invitissimi, ab agellis sitis militatum abeunt. Et ini universum denique adeo luxu infra-ι ctam esse pristinam Turcarum Virtur tem ac ferociam aiunt, ut praeter fa- mam ex illa nihil ultra sit reliquum. v. is I et r. perant.in Ottom. pari. I. RO-

607쪽

mani saluberrimum ad continendam fidem militarem putabant, longis temrarum spaciis discerni exercitus, ne vitiis aut viribus misceri possent; spargique per provincias militem,& exicrnis

bellis illigari. Inde Tacitus 12φὶ sae

vissimis post Neronis excessum tempo ribus non alias legiones innocentius e- tgisse testatur, quam Britannicas, quod lprocul ct Oceano ab aliis divisa erant. ;Mihi illustris Stheno Bielia saro S - sdus assirmavit, cum Constantinopoli

esset, in una illa urbe Praetorianorum sad octoginta millia 1n eum numerum axi I millibus excreverunt omnibus insolentia graves fuisse. Quae autem im- lprudent est, tot armatos in unam ur- sbem cogere,scilicet,ut sub uno aspectu iseipsos mirari, & furoris cogitatione de1aevire queant. Ea animorum milita- l irium natura est, ut dum hostis submo- ii vel otium habentq; milites,quos laces- sint aut timeant,vix aut possint suas vi ires agnoscere,aut in seperbiam, quam s- illa

608쪽

AD COR N. TA C. LIB. IV. 383a illa contemplatio insinua labi. Ast ubi, Lis viribus pacem fecerint, nemoque i. novo disci inine interpellat victoria memoria:tuhcceuPrincipi exprobrent, operana suam,secum expendunt,quai . tu effecerint. Unos se suis civibus saluta, tarcS,st in manu sitam inpublic.suis . viet oriis augeri patriam, in se translatui rerum arbitrium,S publica fata. Quasi aliam a caeteris Remp. faciant.in se coguntur: otio deinde lasciviunt; quod j quatum sortitudini adimit, tantu addits proterviae. Mox si justis praemiis noni putant se excoli, si continuo obsequiis

non placantur;servent animis, intum , scunt, indignantur. Certe nos intra viat. ginti,aut triginta annos plures rebellia, Ones,seditiones,detectiones, in impe- rio Turcico audivimus. Anno ChristicΙ . II. xc IX. Caslainus Ciliciae Satrapa. t excusso Ottomanorum jugo, ingenti . exercitu stipatus,Cilicia excursionibus, ' deformata,Ιconium praecipua uinc ce

609쪽

38 NOTAE POLIΤICAE.corruptaeque per luxum leges accede bant: unde libidine atque effraenatalicentia prolapsa militari disciplina in di- ies non in provinciis modo, scd in urbe regia ingentes turba: excitabantur; ut lipropemodum mole sua oppressa im- imensi imperii vis collabi videretur. Ii

Tunc quoque maritimarum rerum i

ra relicta littoralia loca incursionibus ipatuerunt: & Ferdinandus Magnus tDux Hetruriae post direptas Patras r

Chium occupavit. Anno cI . II. cIII.

Amurathes Imp. ab efferata plebe &Praetorianis metuens furentium libidi- , ni amatissimos sibi duos homines obji. icere coaetiis est. Eodemque tempore iidem Impcrator Asiae a se praepositum, cu ab ipso desecisset pollicitationibus , praemiisque delinitum honoribus ac ipraefecturis auetum in Pannoniam mi- lisit. Quae res ab Ottomanidarum insti- ltuto, di dominico imperio sane quam vehementer abhomiit.Denique quan itae turbae ab iisdem profectae causis an- 'i

610쪽

- te paucissimos annos aulam & imperbum Turcicum agitaverint, cum omni - bus nota res sit,referre non attinet.

t Dixi, quae ab armis, & armipotentei populo ad Principem & Rempubminia, quaeque ex diverso bona perveniant. Summa in coconsistit, quod Hetrus-- cus Politicus I Alc. . ait,a solis armisi magnam sed brevem potentiam a pae is cis studio parvum,sed fidum & diutuser num imperium esse. l. Semelque alumpti tenebantur, prose, sui e molium plerique iisdem negotiis i. insenescerent I Causam dixit Tacitus Dii bro I.bis verbis r. Id quoque morum δε- a beri uir, continua re imperia, ac plero quo ad finem pira in iisdem exerstitibus, aut ma risinctiombin habere.mus ramiae traduni turi e fit tedio nova minae semel placita, pro aternis servavis: quidam inridia, ne i pluresfruerentur sunt qui existiment, uta eastitam ejus ingenium ita orium jud

cium , neque enim em nentes virtutes se-z. ctabatur,ct rursum vitia oderat. Ex o-