장음표시 사용
401쪽
Σ39 fis annis ex Arabia delatum in Calliro vidi, & examinavi, praecipue facem praelucente Illustrissimo civium Venetorum consule, Aloysio Cornelio , Viro cum antiquitatum AegJpti rum diligentissimo investigatore, tum opobalsami, quod saepius in patriam mittebat, acri pariter, ac docto censore. Deferebatur a mercatoribus in lagenis, quibus derepente apertis, qui nares admovebant, prodeuntem a liquore aerem halitum,
vix prae molestia sustinebant. Hujus quod superiora rasculi
occupabat, tenuius semper, liquidius, clariusque notavi; idque sejunctum a partibus reliquis, Vitroque puro ConserVatum, halitu mox gratiore se commendabat. Minus. Clarum, ac tenue, quod medio Vassis continebatur , eoque minus adhuc ,
quod tacibus proximum, nidore quodam injucundo fragrantiuam odoris violabat. Legitimum sincerumque judicabatur Ο-pobalsamum, cujus gutta aquae indita, in per summum ejus tenuem in telam expandebatur, styli deinde acumine integre recolligebatur, evidenti pallore lactescens: quod odorem cum allati recenter Balsami fructibus, S ramulis eundem spirabat, amarore, & mediocri acrimonia linguam gustantis perstringebat. Cujus gutta laeti instillata, per superficiem celeriter disefundebatur , cumque s lo revocaretur , concreti secum lactis portionem ducebat . Denique Veste eXcepta gutta , quo Primum insederat orbe perssistebat , neque in latum profundumque se spargebat, sicque vel humida etiamnum , tepida subinde admota, frictuque leni tollebatur , vel siccata , digitorum pulsu abscedebat. Hoc non Veneti tantum nostri sed Galli , Siculi, Angli, Belgae, confidenter sibi comparabant, cum, non aliud, mestiusve foret, quod Theriacie miscebant Medici, qui in Morestano Calliri pro imperatore Turcarum antidotum Andromachi Componebant. Impellebat eos praecipue quod ad virulentos serpentium morsus nihil essicacius pollere imo ore testarentur Arabes , apud quos frequentes esse 'has seras , ψ εχοντας ανηκεςον, praeter alios e Verteribus,
Strabo prodidit. Ad pestilentis utique Veneni vim , aut ab' arcendam, aut domandam, haud scio , utrum hoc ipso , de quo loquor , balsami succo, inter magnates Aeg ptios , Vel
402쪽
usu receptius, vel pestimatione majus quicquam fuerit, cum nubino non anno, Vel Timetensium , Vel ByZantinis triremibus , Alexandriam primo, deinde .& propinqua in oppida, lues in veheretur. Assumunt, aut simplicem liquorem, aut quod utidius est, pulvere probati adversus pestem medicamenti, la giore dosi permisium. In publicum prodeunt, nares eodem ,
ct pectus, sive praecordia delibuti: adjectoque Agallocho, &ambra hypoglottides parant , quas Ore diutius circumse-
Mihi quoque volupe fuit , cum medicinam inter Aegyptios
facerem , grato hoc , & familiari proceribus medicamento , frequentius uti. EXpertus autem sum eximium , ct salutare , ad graves lienis, renumque obstructiones summovendas: Ad impediendam , sistendamque pulmonum putredinem maxime profuit, syrupo symphyti maculosi dilutum, S arteriae asperae crebro linctii insinuatum. Compertum mihi idem successu singulari, in Al Mansore equite Arabe , diuturno renum ulcere laborante, cum id florum hyperici, rosarumque pulvere densatum, boli forma sumeret. Qtiantum purgandis, glutinandisve vulneribus Naturae opitularetur , magnis eXperimentis., etiam in Vulgo percrebuit: noruntque rem optime ludiones gyptii, cum stipem a plebe, horridioris speetaculi molli facilius impetraturi ., laterum , brachiorum , pedumque cutem
plurimis hinc inde sagittis sibi tranfigi patiuntur. In variis denique chronicis morbis quid praestet, & quibus in cuticulae cura blandiatur, Prosper Alpinus libro de Plantis Aegyptiis, pluribus compleXus est. Hunc itaque tam excellentem liquorem, a Mauro sibi oblatum e Mecca redeunte , pretio admodum tolerabili, emit in
Calliro vir honestissimus Cosmus de Nigris , per annos Vigir1- quatuor Venetae nationis in Aegypto pharmacopaeus , integritate vitae & artis suae peritia insignis, quippe cui penitissime cognitum erat, hunc eundem esὶ Balsami succum, quem tot exactis annis clarissimi Venetae, Gallicaeque nationis consilles, S eorum Medici, modis propositis prius eXaminatum, patriae Iroceribus , S amicis transmiserant. Venetias reverso Cos
403쪽
Ino, non opus erat de hac nobili merce, sispensa, ut aiunt, hedera: protinus enim emptorem nactus est, a quo deinceps Antonius Manfredus, & Vincentius Panutius, pharmacopaei Romani, opobalsamum hoc, in theriacae componendae usum consectiti sunt. Ilis vero concinnata jam antidoto, quas turbas dederint invidi aemuli, tetigi superius. Quorum Ob pervicaciam factum est, ut tantum non projecti cum theriaca liquoris partem, Opera reverendissimi Episcopi Tomasini, Patavium ad me curaret Baldius Baldus, vir animi, ingeniique cultu laudatissimus. Postulabat, ut posthabitis amicitiae lenociniis, quid de liquore judicarem, libere, & confidenter pro
Mihi nefas visum est, teqtiissima petenti, obsequium haud Praestare, correptamque aVide, quamvis etiamnum familiarem oculis, naribus, ct palato lacrymam, obviis mihi domi, S apud amicos, balsamicis resinis comparavi , & postquam notis omnibus ad amussiim exactis, animi sententiae respondere comperi , legitimum Arabici balsami succum , ipsumque adeo cognitum antiquis opobalsamum pronunciavi , & ob
eandem tum substantiae, tum qualitatum facultatumque rationem in praesenti publice pronuncio, & obtestor. Ut autem e solidis ducam fundamentis , idem esse Arabum, & quod priscis innotuit opobalsamum , Dioscoridem vel uti Cynosuram sequar, Galeno judice, των σπουδασα ν- των ουδενὶ δεύτερον, eorum qui circa materiam medicam Versantur, nemini secundum: eodemque auctore omnia perfectissime compleXum. Utpote , qui singulis notas addiderit , quibus probatiora a vilioribus maXime distingui possimi. Non deflexit ab hoc sidere oculos Abensina , inter Arabes si te numine , siVe nomine Vere quondam princeps quamVis barbarus ejus interpres , plurima vitiose Latine transtulerit, nulla non interpotaVerit , iquaedam negligenter omiserit. Diosco des itaque libri primi de materia Medica, capite decimo & octavo sic infit,
404쪽
Balsamum quidem urbor , secundum magnitudinem best austmracantha cernitur.
Natum apud Arabes Balsami nomen , apud quos nata planta neque a Syris, Aegyptiis, Graecis Veteribus , ac Latinis alte ri proprie stirpi tributum fuit. Recentiores tamen, audaculi nominum usurpatores, S alpestre ledum, & aemulos praecipuo opobalsami liquores ab Indis petitos , & quicquid oras vulnerum efficaciter jungit, sive simplicis naturae succus, sive mi-1tus sit , balsami nomine insigniunt. Arborem asserit bals mum Dioscorides, S ante ipsum Theophrastus, sed eXiguam,. ct fruticis potius humilitate summissam , utpote , quae Lycii
aut pyracanthae altitudinem , id est , pauculorum cubitorum mensuram haud eXcedat. Abelasina, altitudinis arbusculae I Jcii tantum meminit. Tale Arabiciam nostrum est , ut confirmant quotquot illud in natali terra conspexere , adeoque Vere Strabonis sensu φυ- θαμνωδες , planta fruticosae, ultra ligustri, aut cytisi adolescentiam sese non extollens. Magnitudinem tamen Variat , non alimenti solum ubertas; sed etiam cultus, atque; ut Theophrastus suggerit, . , ramorum amputatio: quum fieri nequeat , crebrius coercitis frondibus , ut satis sese eX-plicet plantae germinantis impetus. Subjicit porro Dioscori- .
Folia habens similia rutae , candidiora vero multo perpetuν
Comparatio foliorum balsami cum ruta, optime in Arabicam plantam expetit. Fundamentum similitudinis , partim in ordine foliorum locatum est, partim magnitudinis disparitate. Impar enim eorum consessus est, ternorum, quinorum , septenorum, tum eXtremum cauliculi sui quod occupat, caeteris amplius est, a quo reliqua ex Opposito se spectantia , quo remotiora sunt, eo contractiora ambitu cernuntur. Forma ipsa
foliorum a rutaceis aliena non est ; rei tamen herbariae periti, qui
405쪽
qui odissis usurparunt singularem in ea cum terebintho, & lentatisco convenientiam deprehender int. Colorem in foliis ruta multo candidiorem aserit Dioscorides. Theophrastus simpli citer exalbidum: Abensina vergere ad albedinem scripsit. Varietatem hanc coloris, S cultus parit, & locorum mutatio. Major equidem in solvem i balsamo soliorum candor est: minor in hortos translati. In Aegypto educati jam saturatior , magisque laetus viror existit: maxime illius , quod in Italiae hoc tractu, e seminibus Daniolo nos tro pullulavit. Discrimina eadem etiam propinquioribus e locis in hortos admissae patefaciunt plantae , erigerum, polium , Verbascum dictamnus Creticus, potentilla, medica marina , aliaeque plures. Denique perennantibus magis foliis praeditum esse balsamum, imo Theophrasto auctore ἁμ φυχλον , dubium non est , climate Arabiae perpetuo stirpium virori favente. Non indulget eum aliarum regionum acrior hyems: ut etiam in Aegypto viciniore, folia per Septembrem Balsamo defluxisse viderit Bellonius; sed cujus nova jam cum soliolis germina juVentae spem redintegra
Genitum in Iola yudaea in quadam valle , θ' in assig=pto Vallem hic intelligendam esse Hierichuntis , Strabone, Iustino , S Josepho auctoribus persuademur. Erat ea montibus undique veluti muro, castrisque clausa, & insignem ob amoenitatem , sylvarum palmas ferentium amplitudinem , cultumque duobus in hortis balsamum , digna Arrhelao Visa , quam ulterius regia sede eXornaret. In ea valle sola balsamum fulsese, cum Theophrasto refert Dioscorides, colligitque pretii inde magnitudinem Strabo , ενταυθε μονον γεννάτω : qUOniam
ibi solum nascitur. Neque implicat rem Iosephus, qui ct Hierichuntis vallem balsami seracem scribit, & Engadinurn agrum egregia complecti palmeta, & opobalsamum. Quamvis enim haud nnum Engadi, & Hiericho locum designent; notum in men est, eX D. Hieronγmo, Eusebio , aliisque claris auctori-uli a bus ,
406쪽
bus, in Hierichuntis aulone comprehensum suisic Engad1 v, eum: Iosephumque adeo ab urbe praecipua Hierichunte baliasami hortos designasse , quamvis duobus , nec multum tamen dissitis locis sejungerentur. Galeni tamen aeVO, non Una tantum in valle ; sed diversis Palaestinae locis obvium fulse Balsamum, cum & Sagadini meminerit, &-D Πα-
λοωςινης , eorum quae in aliis Palaestinae regionibus , credere
par est , simul cum lucri cupiditate , plantae colendae studio
In Aegypto etiam nasci balsamum addit Dioscorides , veroqtie ssimillimum est, a Ptolomaeis, S potissiimum Cleopatra, cum teste Plutarcho Iudaeae regionem balsami feracem a M. Antonio triumviro in donum accepisset, translatas in Aegyptum fuisse plantas, in luXum, & delicias distus se mulieri, multis nominibus CXpetitas. Imo: placuit earum cultus ad nostra usque tempora , quoniam dominantibus in Aegypto Calissis,&praecipue rem publicam administrantibus hodie proregibus , sive Bassis, non e Palaestina quidem : sed Arabia frequenter repetitae fuerunt. Abensana Aegyptiam adeo nominat plantam balsamum, gignique tantum, ait, in loco o quem appellant oculum, aut fontem Solis. imo illo ipso , quem , locum lustrationis Christiani Ae
gypti indigenae nuncupant , non tam ad corporiS , qllam animi scabitudinem expiandam , religione celebrem fontem eX-hibens , critis salutaribus rivulis peregrinam hanc, nobilern-
que balsami stirpem insigniter profecisse etiam adversa Christianae pietati pectora non dissilentur. Periisse autem in Palaestina jamdudum balsamum publiea magis fama divulgatum est, bellis atrocibus cum ipsas hortis cultores perdentibus. Periit sane frequentius in AegJpto, quia proregibus, qui paucis annis ad clavum imperii sedent, saepe nihil minus quam balsamum curae est: presertim e X quo lignum ejus, & fructus , S liquorem copiosius Arabia suppeditavit. Caeterium quod olim de Paristina Theoprastus , id de AegJpto multo magis accipiendum est, sylvestre in ea Balsamum muspiam repertum. Nec favet satis plantae regionis lia
407쪽
obalsami Vindi et . a. sbitus, quippe qUpe non collibus acclivis , sed ab utraque Nili
Praesans is se ipso asperitate tenuitate. Dicitur ita pue tenue capillaceum fruticis, demessile ;forsan quia facile demetatur, gracile exi eni. Scribit eadem Ahensina, praestat, inquit, asperitate, astitudine ,& eXilitate sua quamvis interpres Latinus verba haec omiserit. Atque hanc etiam in ramis Arabici Balsami varietatem facile deprehendet, quicunque fascibus illius Meccano itinere. in Callirum delatis , majnus Oculosque admoverit : imo vel uno in fasce disserentes amplitudine , asperitate , atque erilitate frondes agnoscet. Quamvis enim vere Theoprastus , τώ οἰάώαν βάν , μοι λον δυναται, τὰ - τηρειν magiS serVare genera sua posse , quae familiarem sibi locum nanciscuntur. Asperior tamen, etiam constante sibi specie , balsami habitus fuerit, si parcior aridam terram humiditas temperet , aut de tenuiore alimento plus justo subducant, . illa ut Cum poeta loquar - radiantia tela diei Nutrimentum item aequalem sicci humidique misturam haud obtineat. Laetius balsami incrementum est cum frequenti cultu, s*lVestrem, ut ait Maro, animum CXuit.
Accedit etiam magnitudini plusculi m , quotiescunque succi plenum terrae altricis uber , jam rariorem , humidioremque materiam efficit. Erilius conspicitur , & capillacea surculorum tenuitate facilem tonsuram admittit, quod minuta sol 'lepropagationem sui consequitur. Hoc a 'bustioris pariter stirpis notam exhibet, nec sγlvestrium moris adhuc oblitae, qui bus inter alia tribuit TheophrasiUS , εν πολοις
μονίμους numerosa obtinere, minuta germinuria permanentium principia. Quae vero Plinus hic de balsami spe-Hli cie
408쪽
esebus adstriuit, optime expendit Cl. Salmasius, vir summus, quem in exercitationibus ad Solinum operae est consulere ip
opobal amum vero dictum excipitur sub canis ardoribus, inci ferreis unguibus arbore. Fluit autem modicum, sc uis ulis annis non plus quam sex aut septem congii colligantur. Venditur in loco quo nascitur) argenti duplo. Iam liquorem balsami proprium, quem communi μου succi nomine compellatum innuit Dioscorides, in quo censu habuerint Veteres, optime traditum est a Theophrasto. Nam cum proposuisset insitum plantis humorem, τ
τερεβίνθου , aliorum crassitudinem tantum obtinere, ut
in succulentis: aliorum etiam in lacrymae modum gigni, ut abietis, pini, terebinthi , & similium. His subjungit olibanum, & myrrham, quandoquidem S ipsa, inquit, lacrymae sunt: itemque balsamum & chalbanam , S si quid aliud tale. Haec eadem ἔυοσμα bene Olentia scribit, utpote quae πι-οι τίνα, 6 λίπος, pingue quid habent, ct unctuosum , exactiore coctione discussis partibus aqueis, a quibus odorati halitus obtunduntur. . Δακροον itaque si1Ve lacryma est balsami succus, sed lacryma pinguis, S oleaginosa , adeoque ab ipso protinus ortu, γά - λακτι γλιχῶ παροι πλησιο- , lacti Viscido, ut refert Strabo, sumilis. Inio resina est opobalsamum, quam a gummi, quod ipsum lacrymis pariter annumerat Cressius senex) pinguior, &oleos a magis substantia distinguit. Hinc resinarum in modum,& oleo prompte miscetur, S in flammam ignis contactu facile sese explicat. Dudum in lucernis adhibuisse opobalsamum veteres, S ex iis Eliogabalum perditae prodigalitatis principem, auctor est Lampridius. Inter Christianos item dynastas
Constantinum imperatorem, sed sacros in usus, ct religionis
409쪽
venerationi dicatum. Abensana, & cum eo recentiores Ara bes omnes, elicitam balsami resinam dolien nuncupant.
Qua voce , licet, ut supra scripsi, aliquid illini , injungiquo
aptum exprimant, adeoque pinguem, & oleagineum liquorem: imo unguenta ipsa, ut balaninum, zJprinum, mJrthinum , liliaceum, non erat tamen , cur interpres Latinus eam olei
magis vocabulo designaret, quod Zeit, communi loquendi usu; non dolien nuncupatur: idque etiam de Graeca 3 voce habendum est. Hanc itaque substantiae conditionem exactissime refert his quem asserimus Arabici balsami liquor. Lacryma enim est; sed resinosa, facile tum oleo miscibilis, tum inflammabilis igneo Non tantum postquam a genetrice planta depluit; sed in ramulis etiamnum, & seminibus obhaerens, tenaX, &lenta, quaeque cum eliquata est, turbida visciditate lactescens conspicit . At liquor hie , primum ipsius naturae providentia hominibus innotuit, cum salutari quadam excretione succi redundantis onere se levaret, quemadmodum in picea, terebintho, lentisco, si1milibusque consuevit. NotaVit rem inter priscos auctores Theophrastus, qui veluti myrrham, & olibanum; sic
opobalsamum etiam ἀυτοριάJ--, sponte fieri, tradidit. Id vero cum paucum admodum, & lacrymas salutaros eXpetentium desiderio minime sussiciens sit, ars, sedula naturae imi tatriX, partim perita corticis incisione, partim succulenti seminis eXpressione , partim caloris ministerio liquorem proliciendo, majorem ejus copiam sibi comparavit.
Incisionem arboris balsamici declinante jam aestate in P laestina, & Aegypto peractam fuisse memorat Dioscorides,
- rapidos cum Syrius ignes Exserit
Abensina post ortum canis id factum
confirmat, tempore satis huic operi convenienti. Tolerabilior enim tunc circa plantam mora, cum spirantibus ab Aquilone jucundis auris, aestus aeris mitescit; cum succus a sole, dum circa Tropicum pestiVum versatur, optime concoctus, Va
410쪽
lidusque etiamnum calor est , qui spiramenta balsami laxet& eXsuperantem humorem ad eXsudandum compellat. Non obligant se tamen Ephemeridum legibus Arabes. Nam cum stirpes balsami validas pol sideant, aestatem praeterea sex men-ssium spatio productam, non semel; sed saepius eas ad lacrymas fundendas incitant. Percussas quoque in Palaestina ter omni aestate fuisse resert Plinius, cum major esset succi colligendi aviditas. In Aegypto, Vel mense Marcio artificem plagam admiserunt. Nec summa tantum flagella petunt incisores; sed etiam stipitem, atque ut Theophrastus loquitur, τοι l τα Instrumentum quo corteX balsami solvebatur, ungues fuisse ferreos, tradit cum Theophrasto Dioscorides. Abensina simpliciter vulnerari ferro scribit. I Issi alias vitro antiqui, S ut Iosephus testatur λjθοις acutis lapidibus. Arabibus recepti sunt eburnei cultelli, ut minus penetrabile,
minusque noxium vulnus faciant. Nec ferrum tamen odit natali in solo educata arbuscula. Ab eo enim quemadmodum superfluorum amputationem; sic plagam etiam, quae clementi
impulsu corticem tantum dividit , absque discrimine patitur. Itaque de validiore ferri vi, accipienda Taciti verba, & de vulnere quod in lignum, & medullam, adeoque vitalia adactum fuerit. Facta corticis solutione , sequitur lentae, tenuique ploratu
manantis lacrymae collectio, eaque non paucis ab illato vulnere diebus; sed ut Theophrasitus meminit ιλον τι aestatisdectursu toto. Stillantem a planta liquorem Vasculis, & conchis parvis , ut ait Strabo, eXceperunt Veteres , defluentis ejus tem aut haerentis absterssionem lana perficientes. Abenssina
colligitur , inquit , id quod exsudat
goispio. Faciunt idem Arabes, nec dubium munditer sic haberi , S inquinamentis minus obnoxium fieri. Per seminis expressionem collestum olim opobals imum, nec purum fatis, nec sincerum fuisse, non difficulter persuadeat
Plinius, qui misturam ejus cum stillatilio , adulterii crimine infamat. Recepta magis subsequentibus seculis opobalsami Per