장음표시 사용
411쪽
per ignis operam collectio, ranatisculis & sarmentis demessis, S aquae indoctis. Prodidit eam dudum ex Arabibus ipsis Mesue , clarissimus Medicus, & Damasco patria locis balsami natalibus propinquus. Certius eandem asserebat, e primariis Calliri Medicis, Alimet Habibus Lusitanus, Cl. Ludovici Mercati olim auditor, qui repetita peregrinatione Meccam , ct finitimas at Iamini provincias lustrarat, S maximam liquoris partem elici ramis, frondibusque plantae quo tempore plenior est, gemmulisque prominentibus formosior demessis, concisis, S contusis. Demitti eos in vasa ampla, aqua a subjecto igne jam calente plena: tumque leni decoctione, pinguem; aeriumque succum aquae summum petere, quem cochlearibus curiose separatum, calentem adhuc vasis lagenisque
recondunt. Cum nihil amplius in aquae silperficiem effertur, exemptam congeriem , ut superstes humidi resinosi portio, violenta compressione elidatur , torculari subjici. Qui decoctione blanda sic eductus est liquor, eum postquam per aetatis Veluti gradus ad vigorem pervenit, tum qualitatibus, tum agendi viribus stillatitio proximum esse; tenui tantum amariusculi saporis, & fragrantiae remisitoris discrimine relicto. Sequioris autem conditionis commemorabat, quod a coctione frondibus expressum, valida coactione terreis simul partibus propulsis. Facilius denique , citiusque sic opobalsamum colligi, quam lento guttae ploratu, non tam ob succi levitatem, quam ejusdem in ramulis etiam extremis foliorumque nervulis sim gularem ubertatem, secus atque in aliis plantis, resinas propinquis in montibus eliquantibus, obtinere deprehendimus. Apud
Indos , quid in odoratis hujusmodi resinis colligendis fiat , a Monardo jamdudum, aliisque recentioribus proditum est. Sed revertimur ad Dioscoridem , qui de stillatilio locutus
Cum Theophrasto ουκ-πολυ το ρεον , non esse multum, inquit
id quod fluit, cum singulis annis, non plures, quam seX sep temve congii colligerentur : quae non immerito Cl. Salmasio mira videntur. Quamvis enim Alexandri Magni aevo , quo Theophrastus vixit, in utroque Palaestinae paradiso , quatuo
412쪽
complerentur ; Vero tamen similius est , longe majorem ejus copiam fuisse Dioscoridis aetate, qui vel paulo ante Plinium ivixit , vel eidem , ut eruditis quibusdam visum ,
fuit, cum non Graecis tantum, & Asiaticis, sed Romanis, vi gente jam cum imperio luXu , eXpeteretur: adeoque e X re ipsa lucri certitudo publicam magis ratus curam e Xcicarot ,
Dioscoridem hic; non quid opobalsami annus tempore suo tulerit, sed quid Theophrastus scripserit, spectasse. Non minus suspectum est, cum de Aegyptio loquitur Abelasina, interpretem Latinum quinquaginta librarum mentionem facere usque ad sexaginta, quod pondus parum abest a septem congiorum mensura , quam regiis Palaestinae hortis cum Theophrasto adsignarat Dioscorides. Equidem summam hanc non determinat codex Arabicus Medicaeus; sed aperte, O S J J, non permeant in anno aliquot librae. Est autem retolo , Gigg o quidem librae duodecim unciarum; in hodiernis tamen Aegypti Fagamiis seu Aromatopoliis , pondus centum S quadraginta drachmarum. Itaque cum nihil hic determinatum agnoscam , hortique at Malaliarite non adeo laxum ambitum sciam, sterpretis vestigia nec sequor, necassequor. Equidem Plinii sevo , abundantius apud Judaeos opobalsamum provenisse, dubium ex eo non eis, cum Validiores, majoresque scribat tunc fuisse plantas, S ter omni aetate percussas. Largior item seculis sequentibus copia reperta est cum ex Aegyptiis fundis, ut refert Anastasius Bibliothecarius, templa Romana centum S septuaginta opobalsami libris, Constantini imperatoris beneficio fruerentur quamvis probabilius s t. cum Aegyptus alendo balsamo parum idonea sit, neque alibi quam intra Maiahariae conseptum plantam educaVOrit , as .
siduo cum propinquis Jamini populis commercio, liquorem illius proediis Aegyptiis affluXisse
Quid Arabes tandem Z apud quos, licet odoratae hujus resinae annuam , 'Certa definiri mensura non liceat; insignem tamen eos opobalsami proventum hodie possidere , tam emolumentum arguit ingens , quod ex locatis balsami arbustis ad Serissum redundat; quam mercatorum multitudo, qui singulis,
413쪽
annis, in Persei, Turcicique imperii provinciis illud distrahunt.
Ex eo vero minimUm est το , quod sponte naturae la- Xato, rupto te cortice manaVit eXiguum item tenuior stilla-
titii per incisionem educti portio, S veluti flos, regiis tantum,
magnorum qile procerum manibus destinatus. Major autem ejus, quod repetito caudicis frondiumque Vulnere fluxit: praecipue quod ignis ministerio comparatum, cujus maXimam colligi partem Habibo auctori acceptum refero. Longe profe- .ctb ampliorem opobalsami copiam Arabes promerent, si Europaeorum stimulis ad culturam numerosarum stirpium ejus incitarentur. Nunc quandoquidem succedaneis antidota instru- ere usus obtinuit, adeoque paucissiima opobalsama eXpetantur,
ct cognoscantur, satis habent Arabes, si tantum odorati hujus succi colligant, quantum magnatibus satis est, & facilis emptor abducere denuo , venumque praebere potest. Oblatum illud tamen ultro Venetis mercatoribus, saepe cum in AegΙpto degerem vidi, neque inopiam ejus incidisse memini, praeterquam in publicis provinciae turbis, quae Anno cla. lac. XXXI sequentibus , Arabes S Serissum involvebant. Olim , ut cum Theophrasto refert Dioscorides, argenti duplo rependebatur, cum prodiga odorum Voluptate delinitimortales, non capillis tantum; sed toto corpore unguentis maderent: cum eadem in potus adderent, & in castris quoque miles , pulverulentas, custodiisque horridas aquilas unguentis corrumperet. At non ea Persas hodie, Turcasque Vexat insania, quibus in Valetudinis fere commodum opobalsama placent. Foeminae cultus sui causa raro eadem admittunt, Ligustro, St, bioque contentae r non ignarae , tunc se magis placere viris, cum minus olent. Defunctorum tamen honori aliquid Op balsami datum novi, non corpori universo sed locis putredinem spirantibus cum gosiipio admoti . Moderatum itaque rei
apud Arabes pretium, quae nec avide adeo diripitur, neque innumerosarum hodie plantarum tacunditato , p0stquam ignisi opera addita est , ade, aboriose , dissiculterque conquiritur, ut Cosmus noster in Cabiro , cum forte co*ositis adferretur , mercatore pecuniarum libram opobalsami , scutato I i a Ruin
414쪽
nummo comparare sibi potuerit.
autem bonus succus, qui recens, odore validus, θ' sincerus, θ' non subacidus, facile solubilis, laevis, ad ringens bidens modice.
Subjungit porro Dioscorides, quae succi balsamici bonitatem,& virium adeo incolumitatem arguant. Ac primo quidem προ Φοιτον laudat, si e recentem. Optimo juret quis enim haud fateatur calidiora esse, spirituumque pleniora, quae ortui suo propinquiora sunt Z Nec tamen hic recentissimum , & , matre sua etiamnum calentem laudat, quem Veluti maris, te rarumque ingens intervallum nobis denegat; ita nec idoneam satis adversitis morbos operam praestare posse constat, utpote qui , ut cum Aristotele loquar, partiumque nondum a colore insito mitigatorum multitudine :turbidus adeo, & digestionis ulterioris indigus. Alexius Comb
cus eleganter , 'ομοιοτατο- άνθρωπ γ οινω τlia Φυσιν,
Similimam, inquit, hominis, & vini nariaram quodam modo esse. Vinum enim novum, & hominem, valde necessum est deservescere; primum omnium sordes S spumam ponere; tandem asperum fieri. Idem in hac nobili ressina obtinet, quae tunc demum nativam indolem exserit, quando ingeniti caloris auxilio superfluorum impedimenta abjecit, ut recens hic nobis sit, non quod nuper collectum est opobalsamum ;sed quod a peracta digestione qualitatum suarum perfectionem adeptum est, ex crasso tenuius, ex turbido clarius evasit, post albidum, & virescentem, aureum colorem induit. Alterum , quod in liquore nostro requirit Dioscorides , est όσμης ἐίονια , odoris Validitas. Haec enim, Galeno judice , sertum praestantis integraeque naturae argumentum in medica-
415쪽
mentis praebet, adeoque substantiae aeriae, S igneae vigorem spondet. Acutissimus autem in fervescente odor est , quippe quem acris admodum, S fervens halitus vehit: mitior jam disgesti: debilis, S obscurior in eo , quem diniqua temporis vis, ut Sotades loquitur , senectusque labefactavit. De odore opobalsami , nil adeo mirum praedicant , quos hic sequimur principes auctores. Dioscorides lignum ejus bene odoratum scribit , ipsumque adeo 1uccum P
μυξων , spissamentis unguentorum addi. Galenus balsamum partium tenuium asserit ἐως ad odoris usque bonitatem. Inter Arabum proceres Abensina speciem odoris rutaceam pronunciat. Theophrastus odorae jucunditatis apud priscos arbiter optimus , 'Oποβάλσαμον τι-d τώ s ο χίαμ . opobalsamum praestans quid videri, odoris seu bonitate, seu vigore. Ramos item S serictus balsami, odore valde seu grata, seu valida judicat. Νeque Hercules injuria. Nam cum lacrymas arborum Omnium resinas fundentium', bene odoratas appellas siet, inter resinas Vero terebinthinam si οδεςάxti , odore gratissimam, quidni
balsami liquor ipsi praestans quid , & excellens visum fuerit Z
qui utcunque terebinthinae odorato halitu cognatus admodum 11t , fragrantiam tamen, etiam cum notae optimae non est, spirat Omnino majorem, adeoque inter odoratas merces, in prisecis mTropoliis eximiam. Priscis dico , quibus apud Theophrastum m iuueων, elaboratissima unguenta, Cinamomo, stJrace, nardo, amomo, cJpero, mJrrha, croco, iride, Cardamomo, amaraco, toto, anetho, similibusque componebantur, adeoque opobalsamum, non optimis, S flagrantissimis; sed vel mediocriter olentibus unguentis adulterari potuit , ut in Dioscoride clarum est. Cumque non odore tantum jucundo placeret ; sed medendi quoque virtute, nulli antiquitus cognito remedio opobalsamum cederet, quid miremur , scripsisse Plinium liquorem hunc suavitate, utilitate, pretisque tam insignem , Omnibus odoribus praeferrit Flavium qiasque Iosephum balsamum ἐν τιμiωτατον, rerum in Hieri cliunte obviarum pretiosissimum existimasse Z Non haec tam
416쪽
impellere Clarissimum virum , Petrum Servium debuere, ut opobalsamum laudatis hoc aevo praecipuis odoribus praeferret, quibus locellos suos dum farcit delicatior sexus, non inepte
sibi videtur, ceu nectare poto are aetherei immortalia munera succi Dissuadebit enim rem omnem quisquis discernendis Odoramenintis, non tantum rationis trutinam; sed bene temperatum quoque sensum attulerit. Mihi quidem selectius opobalsamum odoranti odoratus autem sum frequenter )'eXimiam semper stagrantiam ingessit optimi olibani, myrrhaeqlle superiorem. Non eam tamen, quam . simplicIS UCl ambrae, Velmoschi eminus perceptis odoribus praetulerim, quos gestantium Morpori, aut Vestimentis conciliant. Non jucundis Hermeticorum, qui hodie, multis liquoribus: ne supra Sambac quidem Arabum , & Abel moschi seminum, quamVla magiS ObViorlim, suaveolentiam extulerim. Habeat opobalsamum limatissimo
Theophrasti judicio praestans quid , & odore excellens, sed
inter υγροτέας - , lacrymales humiditates, quales abietis, pini, terebinthi, lentisci, olibani, myrrhae , S si quas hujus ordinis alias .Eresia Suada recenset, longe retro actis si culis cognitas. Caeterum odora succi balsamici gratia, non eodem gradu sensui humano blanditur. Summam in eo perhibent, quem pollens viribus suis natura sponte exclusit, virtutum omnium
perfecta collectione pretiosum. Validior item, magisque jucunda spirat in tenuiore, & puriore parte illius, qui ab artifici plantae Vulnere manavit: minor in crassiore, quaeque cum
faecibus suis diutius colluctata. Suavissimus opobalsami odorquem vegeta juVentus spargit : languidus & immitis illius , quem senecta jam petas consecit, Vere Aristophani βωμος , ψ ἐργας ριον π κα-ν, Velut ara, ct ergasterium malorum. Norant etiam antiqui, majorem esse ejusdem fragrantiam, si lacryma Temen praecessisset ; a summis potius Virgulis , quam
imo caudicis prodiisset, iisque in aprico magis S collibus , quam umbrosis, ct oriente sole aversia educatis. Gra-
417쪽
iis semper, & clarius opobalsamum obserVavi , quod pedes ,
aut eques e Mecca attulerat; quam quod longo itineris tractu, cameli dorso vehementius agitatum fuerat. Nec dubium mi hi ullum, regionum quoque diverssitatem, odoris aliquod G11 crimen olim peperisse, quum Saga linium opobalsamum Aegyptio , aliisque in Palaestina nascentibus Galenus praetreserit. An autem idem Sagadinum Arabico, nostro , praestantius odore fuerit, non facile curiossis ingeniis dederim. Qiuamvis enim cum propinquis Indis assiduo commercio, non parum odoratae mercis Arabes colligerent; propria tamen sJlvarum suarum odorifera fertilitate, nulli eXterae nationi quicqUam In-Videbant: maxime Sabaei, apud quos, teste Plinio, captis emari S sylvis quae venderent, maXime opes RomanorUm Parthorumque subsidebant. Cum itaque balsamum eo loco monte natura producat, quo deliciis mortalium Odoratis educandis, S perficiendis, tum solem habet DVentem , tum uberem benignamque terram: quid haesitemus, plantam h ac in eadem summam naturalium qualitatum perseditionem consequit De Virtute, cujus eXperimentum nobis facere libuit, dubium nullum: qua veteris e Palaestina opobalsami laudes , non implere tantum Videtur; sed etiam transcendere, si1 Vires attendimus, qua pestilenti contagio ressistit. Inficias tamen ire nolim opobalsamum Arabicum in patrio solo indiligentius alter-Vatum, longoque rursum itineris ductu, servido soli negligenter eXpositu , citius lentescere, adeoque tum odoris fragran
tis ἔκλυσιν, tum facultatum propriarum detrimentum 1ncurro
Tertia bonitatis nota Dioscoridi sinceritas , qua non tam claritatem arguit, perfectioris digestionis comitem Iquam substantiae liquoris simplicitatem , rei alienae sun dolis misturis adversam. Hoc Vero titulo, non 1llud solum accipimus opobalsamum, quod stillatim planta suppeditavit ; sed etiam quod e frondibus ramulisqu2 ignis ministerio comparatum est saltem ut prius, nulla heterogeneorum accessione VI-tiatum sit. Genuinus enim balsami succus est, non secus a
que arundinis suae saccharum, substantia, qualitatibus, agendi
418쪽
que saeuitatibus idem, & viribus ipsis stillatitio proximus, si
rite artifex ignis opera tisius fuerit. /An genuinum item, sincerumque sit opobalsamum, quod semina geniali succo adhuc turgidula suppeditant, ambiguum reddidere veteres, qui misturam ejus cum stillatilio ex ramulis reprehenderunt. Ego simplicem eos purumque seminis liquorem abjecisse minime existimo, apud quos adulteratum habebatur , non quod integrae naturae est; sed quod alieni consortio foedatum. Equidem substantia illa pinguis, S aeria quae
ramulos imbuit, eadem est cum resina quam complestitur semen: adeoque non temperamenti solum; sed etiam effectuum quos recenset Dioscorides, ratione similis. Primam quidem praecipuamque agendi Vim lacrymae tribuit; proximam tamen semini. Non quia caloris minus spirituumque seminalis succus. possideat; sed quia terreis involucrorum partibus impeditus, exserere Virtutem non ita possit. Vere Theophrastus, seminas πρωτοι τῆς φυγεως εργα, praestantissima refert Sprima naturae opera , illiusque , jam perfectae, non intra rudimenta nobilium stinctionum balbutientis: quippe quae non calidi tantum vitalis; sed formarum ipsarum compendia sint. Igitur ut ramuli recentes, ita succi plena balsami semiana , siquidem Spagyricis laboribus eXercitatum nanciscantur artificem, opobalsamum dabunt , tam suavi odoris halitu ;quam virium eXcellentia saluberrimum, jureque Aristotelis illud hic obtinebit, ὁ τελειν τta , ἀ ἡ φωις , perficere artem, quae natura non potest.
Quarto, laudabilis Dioscoridi balsami succus o μὸqui non subacidus. Quemcunque enim talem gustus deprehendit , propriam temperamenti symmetriam non obtinet. Detrimentum hoc non una; sed plures accersent causae: fitque cum liquorem planta per aetatem jam assecta tulerit, eundemque protinus ab initio ἔ πεπτοντ', languore facultatis coctricis haud perficit, aqueas frigidasque partes, non discutientis, non resolventis. Aut optimum alioquin succum, dimata pingui S aeria substantia, fervor ambientis e hausit. Denique vasis ab opobalsami vetusti faecibus non purgatis a
419쪽
satis , recentes lacrymas Brdidus cillior immiserit , vitiosarri hanc qualitatem patulatim induit. Mihi quidem balsami suecus, qui sapore sic affectus fuerit; haud dum observatus , crediderimque proniorem in hano mutationem fuisse, quem Aegyptus olim, & Palaestina , temperatiores quam Arabia provinciae, dedere. Commune quidem est, dum a recenti ploratu effervescit opobalsamum, calorque inssitus heterogenea dispellit, ut vasis reclusiis, acrem admodum, S acidum Vap rem naribus propinquis ingerat , quam subsequens exactior concoctio sensiim mitigat. At naeVus, de quo auctor noster, non vigorem insiti calidi, sed labem ejusdem, & impotentiam arguit.
Quintum est, quod in bono balsami succo exigit Dioscori des, ut 61t solvi facilis, aut liquari. Sic enim interpretantur vocem hanc, Attica eruditione Viri principes, alias neque rei, neque auctori suo satis Vindicandam. Hoc ipsum autem est, quod veluti sincerum deinde commendat idem Dioscorides , quodque aquae , aut laeti inditum . funditur celeriter, S ut ex eodem hauserunt Arabes scriptores , Serapion, & Abensina, solvitur subito Neque abs re hanc probandi liquoris conditionem expressit A. magarbaeus. Quis hie enim ejusmodi est, sensum gustantium facili penetratione celeriter assicit ut cum veteri loquar Po
Diditur, S rarae per plexa foramina linguae. Imo quod pluris est, gravibus in morbis expeditum, desideratumque virium suarum specimen praebet. Improbus itaque fuerit, quando potiore sui parte, spiritu scilicet , & calore destitutus , terrenoque impeditus lentore , nec facile dilabitur ,
nec tenues corporis meatus subire Valet.
Addit his bonitatis indiciis λειωτητα , laevitatem Dioscorides. Etenim cum humiditates plantarum, ut jam ante propositum, alias simplici crassitudine consistere tradiderit Theophrastus , alias autem in lacrymae modum gigni , Balsami succum non
420쪽
quorum proprium est , laevitatem rebus aliis , S lubricitatem
inducere. Hoc itaque nomine liquorem innuit, etiamnum recentem , palatum, partesque quas imbuit, pingui lubricitate lenientem. Sequioris vero conditionis, qui crassior, ct spissitudine nimia digitos ungentis dissiculter sequitur. Postremo, laudabilis Dioscoridi balsamii succus, ό ςύφων qui adstringit, mordetque mediocriter. Equidem cum nobilis haec resina, inimicum humano temperamento calorem non obtineat , gustum non nisi blande assicit, &modeste. At Dioscorides μοι θερμαντικωτατον, succum balsami
maxime calefacientem constituit ; sed hac tenus , ut ligno , propriisque frt ictibus conferatur. Nam ut in ligno parum, plus in fructibus caloris percipitur ; ita plurimum ejus in succo dominatur. Optime tamen Galenus , ct hyperbolem Dioscoriadis veluti coercens , balsamum calefacere , & siccare excessu secundo scribit. Liquorem quidem subtiliorem esse partium , quam ipsa planta, non adeo tamen calidum , quemadmodum quidem existimarunt. Iam enim experientia satis cognitum erat viro diligentissimo , balsami succum in nullo affectu , qui calore validiore indigebat, evidenter opitulatum fuisse , quod vim aegritudini parem non afferret. Insistit praeceptoris vestigio Abensina, cumque ligno similem temperamenti normam adhibuisset, opobalsamum ipsum, in principio calidorum tertii ordinis reponit, additque cum Galeno, stan is αwIJ non esse caliditamen in eo quam arbitrantur. Placidus igitur qua mordicandi , qua stringendi inhalsamico liquore effectus, quemque in senecta aetate vel exiguum eXiguum exhibet, vel nullum.
Atque his bonitatis signis conspicuum saepe observavi, quod etiamnum felix ejus proventu Arabia suppeditat opobalsamum. Erat enim, quantum in tanto locorum intervallo fieri potest, virium suarum integritate recens, suavi adhuc odore validum, non heterogenei cujusdam accessione adulteratum, clarum etiamrium, haud subacidum, facile solubile, laevum, modice adstringens, S mordens.