장음표시 사용
871쪽
LIB. V. CAP. XII. DE INTERPRETATIONE.
Occidit. Ex domo in ius educere non liceat; tabernaculis eduxit. Add. L. 7. g. 7.
D. ad L. Aquit. Huc spectat casus a LV cIANO defensus in declamatione, quae inscribitur Tyrannicida. T. I. pag. 693. & seqq. Ed. Amst.J Lex est,
rannicida praemio inciatur. Es qui in arcem adscenderit, in yrannum necaret. A rannum mn reperis, sed filium eius, quem etiam interemit, relicto in vulnere gladio. Aduenient mox t rannus, ut Aium vidit occisum, prae dolore animi eodem
se gurio interfecit. Ir, qui filium vi anni susuurat, praemium petit tanquam i raunicida. Contradicentis partes defendit E RAs Mus. Suadet tamen ratio legis, ut praemium tribuatur non ei tantum, qui manu sua ipsum tyrannum
interiecit, sed & qui id praestitit, ex quo proxime mors tyranni sit secuta.
Luci ANus dicto loco. ερει ι ἡ τἰ, η οἰσον ἀνελειν, η τού Θανάτου παρα- τὴν ουτιαν; Nunquid interes, utrum is interimus, an mortis carinam minia
fleely Cum dubium non sit, quin & huic praemium legislator fuerit decreturus, siquidem de tali casu in mentem ipsi venisset. Leκ est, qui uxorcm o ciderit, morte plectitor. Aliquis in Gallia volens amoliri uxorem, mulae per triduum potum non dedit; quarto die in campum progressus velut recreationis causa, uxorem sitibundae mulae imposuit. Quae cum fluuio propinquasset magno cum impetu in eum irruit, & Meminam in aquas effudit, in queis illa periit. Quo possis trahere illud SENECAE Hercule Oetaeo. f vers. 8 9. 8so.Jsuicquid in mortem fιrabisJ. telum es abunde. Sic frustra credebant fratres I sephi, se minore peccato obstringi, si illum in Mueam proiicerent, fame moriturum, quam eodem trucidato , apud IOSEPIIVM Archaeolog. L. II. c. 3. Sic pactum est inter duos vicinos populos, ne intra certum spatium liceat locum muris cingere, eo tempore, quo non erat aliud munimenti genus. Talis locus ne terreo quidem aggere cingi poterit; ' si satis constet, prohibendi muros unicam fuisse causam, ne iste locus ad vim repellendam fieret idoneus. Sic aliquis in filo testamento ita disposuit: Titius haeres esto, si postumus meus sit mortuus; quem utique testator expectabat. Contingit illi testatori mortuo nullum postumum nasci. Etiam hoc casu Titius haeres erit: quia constat, voluntatem testatoris, Ut Titium haeredem scriberet, motam suisse sola coim sidera
A. MATTRALI L. XLVIII de Crimini b. fit. 2.
c. s. l. 6. Qiamquam eontrarium statuatur in CONIVLT. HOLI AN D. pari. IV. eons s8. H. sὶ Animadvertendum tamen est, quod ad imputationem adtinet moralem non lassicere, si id, quod fa sis, eatissa aee identalis euentu suerit. Quod utique hie locum habet . ut elegariter prohat Erasinis vid. Triora Asius Instit. Iurispr. Diti. L. II. e. ra. s. 89. 99. ct supra not. 4. ad I. 3. e. s. L. I. Ea V. carol. XIGON ivra L XIV de Reqno Ital. ad A. MCLXVII. ubi reserit Medicitanenses qui iuramini, urbem se nunquam muris munitu ros fossis aggeribusque ingentibus eam confininasse. H.
ubi desiditur ins nis quaestio, si quis conduxerit vectigalia, nulla facta coimuisbrum mentio. ne , an enmmIsili quoque ad e ductorem pertineant' Nimirum commissa ad maneipea , hoe est, publicanos pertinere: quoniam hi per eoii ductionem in iceum fisci quodammodo Reeedunt. v. Ant. MATTHAEI L. IL de Auction. e. 4.
u. c. a. ct LIBANI vs Detiam. XXXI.
872쪽
LIB. V. CAP. XII. DE INTERPRETATIONE. 83i
sideratione non extiturae prol is: adeoque si praescisset, postumum sibi non nasciturum, citra conditionem ipsum haeredem suerat scripturus. Add. L. 13. D. δε
μ ff. te sum. ' M. SENECΛ L. IV. Controueri. 27. Iune multa, quamvis non exeipiantur, intelliguntur. Et friptum legis angustum es, interpretatis dissus es equaedam vero tam manifesa sunt, ut nullam cautionem de derent. CIcΕRo pro Caecina Dc. 38. J Ouid ρ verbis satis hoc cautum erat P minime. quae res igitur valuis ' voluntas; quae si tacitis nobis intelligi posset, verbis omnino non ineremur: quia id non potest. verba reperta sunt, non quae impedirent, sed quae indicarent volun
tatem. IDEM de Inuent. L. II. c. 42. J Non omnia scriptis, sed quaedam,
quae perspicua fiunt, tacitis exceptionibus cauentur. LYSIAS Orat. II. contra Theis omnest. Nimis graue fuisseι legislatori omnia eiiudem signi attonit vocabula legacasvrchendere, sed quod de uno expressit, de reliquis intelliei voluit. I D E M Orat. I.
contra Theomn. Sic lex Exodi XXI, 33. recte eκtenditur ad quodvis animal mansuetum; & vocabulum ad quamcunque fossam '. Q INTILIAω
N v s Declam. 33i. Nulla tanta providentia potuit esse corum, qui leges componebant, ut onines specier criminum complecterentur. Nam ta semper caventes nequitia vicisset: T ius ita multiplex atque dissusum esset, m pro incerto haberetur ignotum. Fecerunt ergo, ut rerum genera complecterentur, V siectarent i am aequitatem. Multa ergo inuontentur frequenter, quae legum verbis non remantur, sed i a vi s potesate teneantur. Add. LI B A N I v s Declam. 3I.
f. XVIII. IN s IGNEM quoque usum habet interpretatio, extendens circa reprimendas fraudes, quae a male solertibus hominibus excogitari solent eludendis legibus; uti & circa diluendas quasvis cauillationes. L. as.
L. Io. D. de Legibus '. L. s. D. ad Exhibendum. L. 71 D. de Gudit. G demonst. L.M.
g. r. D. ad L Iuliam de adult. Fraudium eiusmodi quatuor faciunt species Inte pretes iuris Romani; dum aliam dicunt fieri commutatione rerum. L. I. I. I. U L. 7. I. s. D. de Scio Macedom in aliam commutatione personarum ' L. s. D. de Donat. inter vir. & . Add. LI v I vs L. XXXV. c. 7. aliam comm latione contractuum . L. V. g. s. D. eod. si aliam denique in modo contrahendi. L. S. g. i . D. ad So. Vettii. ' Notissimum est exemplum de Licinio Stolo
I. XVIII. Q Talia fraus ei rei inscriptio solei vo
rari,quae, ut ait S P N EC A I . v I. Epit. controu. 3. semper erimen sub specie legis inii luit. 2tiodenim apparet ιn alta , legit/mum est quod rates , insidio m. Sem ρεν circumser,prsa per atis ad iniuriam vanil. In contractibus etiam frequens est, aliud agi, aliud simulari. v. supra e. I. s. II. H.
nia, Iustioniendum es Alofamilias. M ita scholiastea Iuvenalis notat, apud Romanos maritos fideicomniisso grauatos, ubi mi iteres vetitae erant capere. Coiis L. Io. D. deus quo is indisn. H. s) puta ubi specie donationis enitio. L. N. C. M ndari. Vid. supra ad e. r. I. io. aut sub specie ein. tionis eo tractus pignoratilius ad velandam usura. riam prauitatem. v. s Cui L T E R V s prax. analyt. de iure retrouendit. Pari. III. e. io. I. G. s u. H. 6 J Iulianus, minoνis factam menditionem nutistitis esse momensi, ait. V. supra ea 2. I. I . nota I. Si , quum egem sibi contracturus, mulier
into ueneras, τι eum ipsa portias eontraham a via
inluν in Meossisse. T M O M Λ si v x Instit. Iurispr. Diu. L. II. e. idi. g. io2. inter halie 5 praee enistem syeetem fraudis narum interesse contendit. Suspicatur praeterea, dari Datidum genera, quae ad nullam harum ela ia raserri possint.
873쪽
s;α LIB. V. CAP. XII. DE INTERPRETATIONE.
Stolone, apud V A L E R. M A X. L. IIX. α 6. qui cum lege sanxisset, ne quis ampliaui, quam quinquaginta Uri ivgera possideret, irae mille comparauit, dissimulandique eriminis gratia dimidiam partem filio emancipauit. suam ob causam a M Popili Lo nate aecusatus primus sua lege cecidis; ac docuit, nihil aliud praeeipi debere, nisi quod prius quisque sibi impcrauit. Idem refert P LINI v s L. XIIX. c. a. Apud in INTILIANV N argumentum Declamationis et . est, fraus legis Voc
niae. Ne liceat mulieri nisi dimidiam partem bonorum dare. quidam duas mu- Iis rei dimidiis partibus insiluit haeredes. Testamentum regnari arguunt. Fraudes
ei rea eludendam legem Papiam Poppaeam memorat SuETON Ius Augusto c. 3ι. & Tiberio 3s. in fine. Et T A c I T v s Ann. XV. 19. Quo sopitismate R mani in sint circa extinguenda sacra priuata, cum haereditate alias in haereisdem transiitura, docet SALMASIVS ad Plauti Bacchides Aet. se. 9. voce eo tis. nalam senem. Apud AMMIANUM MARCELLINvM L. XXIL c. IC resertur, insulam Pharon Rhodiorum vectigali obnoxiam fuisse. Id cum istorum publicani exactum venissent, regina eos interea sub specie feriarum detinuit, ac iactis molibus Pharon continenti iunxit, ac postea Rnodios repulit, velut insularum, non continentis vectigalia exigentes. Sic apud Athenienses, cum
meretrix quaedam nomino Maena tyrannum occidisset; quia nefar erat, Amidaerum constitui meretricis in templo, animatis in em posuerim, cuius ne men gerebat. LA-c τά N Tiv s de Falsa religione c. sto. Sic Rhodii, quod nefas esset tropaea tollere , tropaeum ab Artemisia in ipsorum contumeliam erectum, aedificio texerunt. VITRUVIVS de Architect. L. II. c. 8. Non inficeta quoque est illa cauillatio apud P Lu TARCHUM Pericle p. 368. D. Tom. II. Ed. V cch. 3 cum Spartani peterent aboleri decretum Atheniensium, quo blegarenses ipsorum emporiis arcebantur, Pericles legem Obtendebat, κωλυ οντα καΘελῶν το
in quam plebiscitum est relatum, Nivellere, excepit Vnus legatorum; Συ δὴ μὴ καὶ Γλης, ἀδ&ἀ- εισω το πιν πιοην, ου γαρ νομος ὀ τουτο κοὐλλον. vero ne retiviserit, sed conuerte tabulam intro, cum non sit Me quae impediat LMolla. Sic cum Rex Lusitaniae certas ob causas vellet Clericis interdicere usum mulorum, & illi sua priuilegia obtenderent, Rex omnibus labris senariis sub poena capitis interdixit, ne ulli mulo soleas serreas adplicarent. Sic Cleri
et vltro mulus abdicarunt. Cavillationis quoque exemplum memoratur ab Avc TORE ad Herennium L. II. c. 28. J Sulpicius, qrui intercesserat, ne exuler, quibus causam dicere non licuisset, reducerentur; idem posterius immutata voluntate eum eandem legem ferret, aliam sese ferre dicebat propter nominum commutationem; num non exulos. sed vi eiectos se reisucere alabai: perinde quasi id fuisset in controuem Aa, quo illi nomine appellar niur a populo Romano; aut perinde quasi non omnes, quia
s)ZipGLERVs Differt. de Episcopo milite. H. XIX. i s ergo omnιa scriptis. sed qu--ἀ m. a. te herorcua sunt, tacitis exceptioni ratiori. 3 Cle ERO de inu L. II. e. 4 . 13 Quae diuisio T H o Μ A s o Inuit. Iurispr. diu. L. II. e. 12. q. ι A. tos. Obstura, ct quodam. ni O perplexa videtur. Οmvis enim interpreatatio . inquit, fieri debet secundum probabilem voli ritatem et iis, qui loquutus est, aut stripsit , aestimandam ex tempore quo loquutus est, aut scripsit, non ex teuq ore anteriori, aut polle. riori. Igitur interpretatio restrictiua nunquamnasti potest ex castis emergeritis subsequenti aliqua cum voluntate legislatoris aut contra. limat,
874쪽
LIB. V. CAP. XII. DE INTERPRETATIONE. 833
us aqua ta igni interdictum es, exules appellentur. Addatur laetum Tiberit apud TACITvM Ann. V. c. J & SUETONIVM Tiberio C. 6I. quia more tr Bito nefas esset virgines strangulari, vittatae prius a carnifice, dein strangulatae. Apud HERODOTVM Erato, pag. 23o. Ed. H. Steph. J Corinthii cum dono dare naues lege proluberentur, singulas Athenientibus vendiderunt quinis drachismis. Add. L. 14. D. de Obligat. I aetnn. TACITUS A. II. se. 3o. J Bia ae tere Senatus-conquito quaesto in caput domini prohibebatur, callidur di novi iuris reperis ror Tiberius mancipari singulos actori puιlico iubra: Icilices ut in Libonem ex seruis satim SCto quaereretur. Et si id commentum D Io L. LV. Augusto adscribat. Impudentiore cauillatione aduersus Theramenem usus est Critias apud XENo-puo NTEM Rerum Graecarum. L. I l. fp. 27s. Ed. H. Steph. c. 3. g. 2o. Ed. Oxon. J Putida est illa fraus, qua aliqui infame legibus aleatorum nomen declinantes, tesserarii cupiebant adpellari; inter quos tantum distieri, quantum imier fures latrones; uti loquitur AMMIAN. MΛRCELI. IN US L. XXIIX. c. 9.
Apud X1 pH1L1NvM Epit. Dionis Tiridates a Nerone iussus gladium depo. nere, id quidem recusauit, sed gladium vaginae clauis astixit. Bue HANA.
N v s Rerum Scoticarum L. XIV. Sacerdotium Robertus Carnieracius, h=mο pecuniosus. a Rege . tune a pecunia inopi, redemit, nouo tenere fraudis eluse lege ambiatus, quae sacerdotia venire vetat: sponsione scilicet victur, qua, magna pecunia deposita, eontenderat, regem non eum proximo sacerdotio vacuo donaturum. Sic temporibus Philippi Augusti Regis Galliae in praelio contra Ottonem IR Philippus.
Bellovaeensis Episcopus, ab ense abstinuit, is cruori ut parcerer claua pugnauit, pluresque hostium ceu victimas mactaris, excusicuit Praesulem, an illusit. Bus SIER EsHist. Franc. L. IIX. f. XIX. A s T vi verborum, quibus negotium exprimitur, interpretatio restringatur id contingit aut ex deseelu voluntatis originario, aut ex casus emergentis cum Voluntate repugnantia. Scilicet interdum quidem verba generaliter sunt posita, quibus tamen aliqua exceptio seu limitatio est addenda, vel quia is, qui ea verba protulit, ab initio illa ad certos casus extendi noluit; vel quia casus, qui postea emergit, cum istius voluntate pugnat ' Desectus voluntatis originarius intelligitur i. ex absurdo, quod alioquin inde secueretur. Nam nemo mentis compos absurda velle credendus est. Fallor, an ex hocce Fundamento etiam est decidenda disceptatio illa notissima inter Protagoram &Euathlum apud GELLIUM L. V. c. Io. DIOGENEM LAERT. L. IX. g. s6. J APULEIvM Floridorum L. III. & SEX TvM EMPIRicv M aduer. sus Mathemat. L.. II. L p. gr. J Nam olli in genere conuentum suisse videatur, ut magistro merces non debeatur, quousque discipulus causalia non obtinuerithentium repugnantia, in oppositione desectus Quibus eonsequenter non adparet, quomodo deis originarii voluntatis. Rursus, quum restrici tua te stus voluntatis Originariae repugnantiae casus interpretatio sere intendat, lepis latorem plus lo- emercentis opponi posssit. Add. I i TI V s obserit. quutum esse, quam senserit, est de eam, de quo CCCCXXXVIII. ubi plures naeuos in hae Grotii sermo sit, non e gitasse; casus emergens, in quo diuisione, quena Λuctor niviis adstricte sequutua hae interpretatione opiis sit, semper, prima sal- est, notat. tem specie voluntati loquentis contrariari debet.
875쪽
nuerit si tamen hicce ea in actione a iudicibus ad soluendam mercedem suisset condemnatus, hautquidquam sese exceptione istius pacti tueri poterat. Quippe cum in eodem ineundo de hocte cogitatum non suerit; & absurdum sit, aluquem suo pacto hoc egisse, in illud ipsum obstet, quominus obtineri possit, quod ex eodem debebatur. Geminum est, quod de Aristide narrant, qui denarium promiserat ei, qui veritatem ipsi dicturiis esset. Cui Sophista dicehat: tu promitium denarium mihi non dabis. Dubitatur, quid Aristidi iaciendum. Si dat, dedit ei, qui veritatem non dixit: si non dat, veritatem ille dixit, Se
Aristides promissum non seruat. Sicuti etiam liue pertinet illa ICtorum regula ', in generali sermone Iemper excipi perfnam loquentis. Inde mendacii non poterit argui Epimenides Cretensii, eκ proprio dicto, Κρῆτες οἰώ , . Cretenses semper mendaces. Neque probari potest illud LVCRETH L. IV. v. 't.
A 2.J Genique nil sciri si quii putat, tu quoque nesti; An siri posse. cum se nil cire fatetur. Nam qui dicit, nil sciri p se, is utique profitetur ', se hoc unum scire, quod nihil sciatur. AP vLEIus Apologia: fpag. 89. Ed. Pri-
caei.J Assurde fucit, qui tacere se dicit, quod idem dicendo tacere sese , non tacet, is issa professone, quod profitetur infirmat. Add. LACTANT Ius L. III. c. 6. ubi addit, in scholis proponi solitum asystati generis exemplum: Sumniasse quem m. ne fimniis crederet. Nam quicunque illi genius hoc immiserat, huic salutem somnio eatenus credi volebat, ne deinceps vlli alii crederet. Sic in eXemplo , quod proponitur apud G E L L I V M L. IX. c. i5. ita facienda est restrictio, ut leκ ipsis viris sortibus sua praemia non eripiat. 2. Defecisse quoque ab initio voluntas censetur, quando ratio cessat, quae sola plene & cssicaciter
mouit voluntatem '. Cui enim rei in lege contentae ratio additur, aut ubi de eadem satis tarn constat, ea non amplius nude consideratur, sed quatenus sub ea ratione venit. Exemplum est in L. 1. g. a. D. de Iure patro Ius, ubi patronus prohibetur adigere iureiurando libertum, ne uxorem ducat, aut liberos tollat, adiicitur; qtamuis in lege nulla se sona excipiatur; tamen inteligem dum est de his legem sentire, qui liberor tulere prFut. Itaque s easti artim tibi rivm
quis iureiurauri adigerit, dicendum est, non puniri patronAm hae texe. Nam ratio
legis crat, ne dum patronus auaritiae suete velificatur ', sobolis multiplicatio impediretur; quae a castrato nulla potest expcctari. 3. Ex desectu materiae. Nam materia, de qua agitur, semper intelligenda est obuersari animo loquentis, etsi verba videantur latius patere, verbi gratia, si seu dum concessiim sit alicui pro se & descendentibus masculis, non intelliguntur nepotes ex filia η,
Et eo ipso, quod sibi rationem sussieientein suppetere ait, cur credat, nihil Oinnino stiri, admittit, hoc εpsum, ideoque omnino aliquid sui. ri posse. simitritae negat, nihil ninino stiri. σ) Imo hic quoque dii ing tendum est, utrum una fuerit legis ratio, an plures. Euenire enim hie quoque solet , perinde, ut in interpretatione extenuita, ut legisletor, vel eoi trahentes plures. qtiam unum tinem prae oculis habuerint. Porro s plures agminii videantur rationes . explorandum, a. Buanes aeque principales fuerint.
Quod s sit. Restrictioni loeus erit, s vel una ea.
rum deficiat. Contra, si una qui dein ratio principalis ad suille videatur, plures antem seeundariae, deficientibus uuibusdam ex harum numero, Reis strictioni nondum loeus est, alia ti/iuilla sibi istit,
quum contra , deficiente hae , cn.nes reliquae vinistiana amittant. Datur praeterea alia exceptio ra
tione interpretationis restri elii M. Cessante scili. cet in totum ratione legis, lex qui flem ipsa quoque cessat: sed eadem vixorem suum retinet, ueertis diimtaxat ea Jhm ratio reget. Sie, quaru- uis aliquando impubes ante pilos sapiat, non i/co
876쪽
LIB. V. CAP. XII. DE INTERPREΤATIONE.
qula natura eiusmodi laudi repugnat, quae foeminas, & descendentes ex illis plane excludit. . XX. MONET tamen GROTIus circi secundum membrum, sitis
ratione comprehendi sepe quasdam rei non secundum exsistentiam, sedsecundum pote tiam indiraliter eon sideratam; quae ubi locum habet, restrictis non est facunda. Senia
sus est: conuentio, in qua rationem aliquam respexerunt paciscentes, puta, ut periculum aut ineommodum euitarent, non solum in iis calibus valet, quando istud reuera erat secuturum; sed in illis quoque, ex quibus probabiliter, aut saltem non adeo difficulter exsistere posse creditur: verbi gratia, si inter duos populos foedere cautum sit, ne exercitus aut classis intra certum locum deducatur; licet ratio conuentionis fuerit, ut ne inde damnum et tu alicui inferretur; hautquidquam mineri licebit classem aut exercitum deducere, utut animus
nocendi abfuerit. Nam lassicit, quod alteri noxa facile queat inserri ab eo, ut intra illum locum versatur. Quippe cum hoc pacto non damnum modo, ed & probabilem damni metum euitari placuerit. Ita si lex sit ', ne quis noetu cum lacibus per plateas ambulet, non excusatur quis, si dicat, se ita circumspecte iisdem uti, ut nemini damnum inde proueniat '. Solet & hoe disputari, an promisia in se habeant tacitam hane conditionem, si res maneanteo, quo sunt loco. Id quod in genere est negandum '. Nam cum haec conditio sit odiosa ', utpote irritum reddens promissum, non facile est prae. sumenda, ubi non suerit addita. Nisi sorte hoc apertissime pateat, statum rerum praesentem in Unim illa, quam diximus, ratione esse inclusum. Sicut passim in historiis legimus, legatos a suscepto itinere domum rediisse, deserta legatione, quod apud eos, ad quos mittebantur, talis mutatio obtigisset, ut tota legationis caula expirarit. Vid. TACIT us Hist. II. ab initi ubi Titus occiso Galba regreditur. β XXI. Q v o D autem casus, qui postea emergit, cum voluntate eius, qui aliquid constituit, pugnet, id duplici modo deprehenditur, vel ex naturali ratione, vel eκ aliquo signo voluntatis. Diiudicandae voluntati ex naturali ratione ARISTOTELES Nicom. V. c. Io. propriam virtutem, seu peculiarem in intellectu habitum tribuit γνωμην seu λγi diri is, quasi diceret, aequi prU- dentiam seu intelligentiam aequi; in voluntate vero επιώκειαν, seu studium se-etandi aequitatem. Cons L. f. s. s. D. de Furtis. Bene autem IDEM ad
tamen magia testari potest, quam reliqui eiusdem aetatis adolescentes. 6 Improle enim mortuo liberto . bona eius oviria, aut certa eximia eortim pars patronia, s t e manumissori deserebantur. Vid. tis. Ins. de reusione libortorum. ) Etsi studuni quis acceperit pro se di haeredibus: sith nomine haeredum ibaminae non veniunt, ex eadem ratione. Vid. s T R V v I V s Syntam.
tendat. e. s. aph. g. n. N. H. .
i. XX. i) Aliud exemplum habet Auc TOR
ea L. VIII. e. 6 g. D. H. M vid. aliud exemplum insta L. VII. c. 6. I. M.
g) Hine broeardieum illud Ictorum ἔ eonuenistionem omnem intelligi, rebus in eodem statu permanentibus, sue, ut loquuntur, rebus se stan tibus. Vid. C A M D E N v s ad A. MDXCV p. 691. ZxpPERVS in Cynosur. legali. e. 69. cum rano salis aeeipi dehet: generaliter enim intelle. oum periculosum foret, eoque omnis fides avis ter nioit les eletiari posset. Vt ait vere SCHIL-Υ Ε a v s L. III Inst. Iuris pubi. tit. 3. β. 3. Η. Hoe non inde est , quod eonditio videatur odiosa, sed quia, s eonditio quavis promissi
ne eontiueri dilatiar. nulla plane inuenietur, qua secure niti queamus.
877쪽
Nicom. L. V. c. I . add. IDEM Magnor. Moral. L. II. c. r. v. definit aequitatem per correctionem cius, in quo lex deficit ob uniuersalitatem ; seu per dextram legis interpretationem, qua eκ naturali ratione ostenditur, casum uendam peculiarem ' sub Iege uniuersali non comprehendi, eo quod alias a urti quid inde sequeretur. Id quod ad testamenta quoque, & pacta suo modo referri debet. Vbi quoque non insuper illud notatum G ROTIO ad Campanellae Politica. Aequitatem in lege naturali locum habere non posse ', cum natura non loquatur Universalius, quam lex exigit. Ast legem natura non prout in se est, sed ut ab hominibus nimis ' uniuersaliter enunciatur, opus habere posse interpretatione ἐπιεικειας, verbi gratia, suum cuique reddendum, intellige utenti ratione, & nisi eκ iure superiore adfit impedimentum. S
N E c A L. IV. Controu. 27. In lege, inquis, nihil excipitur. Sed invisa quamvis non excipiantur, intelliguntur; ta scriptum legit angustum est, interpretatis diffvsar quaedam vero ram manisesta sunt, in nullam cautionem de Uerent. Q U IN TI-L I A N v s Declam. 33I. Nulla tanta prouidemia potuis esse eorum, qui legos componebant , vi species criminum complecterentur. Nam G semper eaventes nequitia via cisseι ι s ius ita multiplex es dis sum esset, ut pro incerto haberetur ignotum. Me runt ergo, τι rerum genera complecterentur, e sectarenι ipsam aequitatem. Μulta ergo iuuenienIur frequenter, quae legum verbis non teneantur. sed ipsa vi s potesata
teneantur. Nam quia potissimum in legibus nec praeuideri omnes casus ponsunt, neque ob infinitam varietatem exprimi; XENOPHON Hipparchico:
Γραψαι δε παντα e τοσα δει ποιῶν, ουή -οῖον τέ wιν, ἡ τρὸ μέλοντα πιαντα εἰδένM. Mandare lueris quae facienda hunt omnia, non mogis facile es, quam omnia
futura sire u ideo illi, quibus incumbit generalia legum decreta ad speciales casus adplicare, opus habent aliqua libertate, per quam possint a lege eximere,& excipere illos casus, peculiaribus circumstantiis vestitos, qUos excepturus suerat ipse legislator, si praesens adesset, aut tales casus praevidisset. Vid.
L. I. q. s. o. Io. II. u. U. D. M Legibus. Exemplum est apua C IcERONEM de
Inuent. L. II. R. s. j. c. 32.J Lex est opud Rhodior, ut si qua rorata in portunatiis deprehensa μ, publicetur. Cum magna in alto tempestas esset, vis ventorum inuitis nautis Rhodiorum in porrum nauim coegit. suasor nauis populi vocat. Navis dominus negat publicari oportere. IBIDEM cum lex aperiri 'rIas noctu vetaret, aperuit quidam in bello, o auxilia in oppidum recepit, ne ab hostilus opprimerentur,
A forti essent, quod prope muros hostes casra haberent. Quanquam non temere huc licebit decurrere, ne quis alieni sese actus arbitrum faciat; quandoque enim
A GROTil libellus de Aequitate, qui in ediistione Latina Cl. BARBE YRACt Operi eius de Iure Belli & Paeis subii eitur. Aequitatis rationi tam in interpretatione Extensiva quam Restrictiua locus est. Et adplieari hie potest dictum M E N A N D R. Fragin. collech. Clarie. P. 66.
Bella sane res sunt Ieges; sed qui iusto stricti
verbis earum inhaeret, calumniator et rabula mihi videtur. ID E Μ p. 96. τε καλοῦς κων πον κρων si ετι νω νομα Praestat aequitas legum ve=bis. 3 Recte. Est enim aequitas itis naturale ipsum, ct aspectu iuris positi ut ita dicitiae. Vid. not. aa L. I. e. 6. . II. H. 43 Antea hic minus legebatur, manifesto menis do. Nee tamen aliter hie locus exhibetur in ea ipsa editione, quam H E R T 1 V a curauit Λ.
878쪽
LIB. V. CAP. XII. DE INTERPRETATIONE. 83
- . enim stricte literae legis inhaerendum esse volunt legislatores ', iuxta L a. s. ι. D. qui ta a quo. manumis7, quod quidem perquam durum est, sed ita lex seriapias: Add. Lex Is I GOTH. L. II. tit. r. c. 12. sed lassicientia oporistet indicia adsint. Inter quae certissimum est, si adpareat illicitum esse, id est, repugnare legibus naturalibus & diuinis, si quis literam legis praecise sequatur. Ad talia enim cum nemo possit obligari, nemo quoque rationis compos alium
voluisse obligare praesumitur. GROTIus ad Esther. c. 4. I6. ληι quaedam ran violentae περμάσεις, ut in iit legem seruare istis sis in leges praecipuas necare. Add. VALER. MAXIMVs L. III. c. 7. n. I. c. 8. n. s. Porro in alio senis
aequitas capitur, quando, verbi gratia, causa aliqua ex aequo & bono definiri dicitur, ubi nempe iuri rigido aliquod temperamentum in gratiam rei adhibetur. Sicuti etiam priuati aequitatem dicuntur adhibere, quando iuri suo erga aduers rios suos non ita rigide insistunt, sed aliquid remittunt. Aliquando denique ex aequo & bono definiri causae dicuntur, quando lex ciuilis non extat, aut eius άκη βεια non attenditur, sed ex arbitrio bonorum virorum sententia
. XXII. ALTxxv M autem indicium, ob quod uniuersalis aliqua lex
si restringenda, est, si non quidem per se & omnino illicitum sit verba ex pressa sequi; sed tamen rem humaniter aestimanti id nimis videatur graue Mintolerabile; siue absolute spectetur communis conditio humanae natUrae, siue comparetur persona & res, de qua agitur, cum ipso fine actus. Quaedam enim omnibus hominibus intolerabilia videntur, quaedam certis personis; quaedam negotia talia sunt, ut propter ista magnam subire molestiam stolidum iit. Atque haec eo magis valent, si non solum lex positiva sit, ac cius materia non probabile reddat, legislatorem quantauis cum molestia, per accidens incidente, eius obseruantiam exigere: sed & si neglectus legis in isto casu, quo eius obseruantia durissima sutura erat, in contumeliam te despectum legislat ris non Uergat. Add. GROTIus ad Matth. XII, 3. Hinc sine dubio nulla est religio Abyssinorum, qui tempore quadragesimae tantopere sese iei nio macerant, ut animi Se corporis viribus desecti, hostibus, eo tempore incurrentibus , resistere non valeant. Vnde alicui id temporis impune ipsorum
regiones percurrisse memorantur. Franc. ALVAREE Descript. Aethiop. C. I3.
Sic qui rem ad dies aliquot commodauit ', intra eos dies eandem repetere ρο est, si ipse valde egeat: quia actus tam benefici ea est natura, ut non credendus
νἐs osenώιriar, et a in omne remptis. o in om a - Irner. errant. 3. II. Iue vim irim vatiasti sedax quodam facio is euentu. ad Porro rationem legia non semper ἱnuestigan romus ante νeranda δίιιών - - . D meum, dam esse, Icti etiam veterea monuerunt. Non Di tum lex aperiri O q. s amnium, Oae a misi ilias eonsi/tura sum, ratio, rea - . d potes. Erideo rationes eorum, quae consιρ-nιών, εὶ Et duritiem legum manifestam nemo pram Aetiiri non oporros: alio uin multa ea his, qua aer sum mnI Imperantem mendare potet . L. R. eois fune seu ὸν/-ιών. cons. NO OBTII O L. p. L. vir. C. d. LI. Exemplum in in L. sa. D. seruat. L. I. e. a. ad L. MI. d. Autiis. Vid. de ME V U N paret. VII. a is .
Dec. 3 4. Periculose errant, qui ex L L. i. C. d. I. XXlL n Et L. I. deI. B. SP. e. l. et M. inserunt: Supremas curias ex bono ct aequo Q Vid. supra c. 4. I. I. H.
879쪽
si quispiam ad magnum suum incommodum sese voluisse obligare. sie qui auxilium foederato promisit, excusabitur ', quamdiu ipse domi periclitatur, iisque copiis ad sui defensionem opus habet. Nam cum quilibet Princeps primo
omnium loco suum populum tueri teneatur, in omnibus promissis; quae eκ- traneis facit, hanc subintelligit conditionem ; quantum salus propriae reipublicae admittit. Sic concesso immunitatis, vectigalium & tributorum intelligenda est de tributis quotidianis & anniuersariis, non autem de iis, quae summa &praesens necessitas extra ordinem requirit ', & quibus carere non potest re publiea. Inde nimis laxe videtur dixisse CICERO OT. I. c. 2 .J Promissa non esse servanda, quae inutilia sint iis, quibui promiseris; neι si plus tibi noceam . quam prosint illi, mi promiseris. Nam an res promissa utilis sit futura ei, cui est promissa, non semper est promissoris iudicare '; nisi sorte hic in istum habeat imperium, eiusue saluti procurandae sit praepositus. Et ut promissum promissorem non obliget, non sufficit quodlibet nocumentum aut onus in promissorem redundans ; nam omnis praestatio promissi gratuiti cum onere est coniuncta: sed tale ac tantum, quod pro natura actus credi debeat exceptum. Vti est in illo exemplo a CICERONE adducto dicto loco. Si constitueris re cuipiam aduocarum in rem Praesentem esse venturum. aeque interim grauiter aegrotare filius coeperit,
non sit confra incium non facere, quae dixeris. Add. S E N E c A de Benefic. L. IU. cap. 3s.f. XXIII. DEDI Qv E sunt & alia signa voluntatis, quae ostendunt, certum Casum a lege aut pacto uniuersaliter concepto esse eXimendum. Nempe sit verba alio loco ponta cum praesenti lege aut pacto non quidem directe pugnant, nam haec est οἰνονομία , sed tamen per incidentem casum, peet liarem & velut insperato rerum euentu inter se committuntur. Seu quod e dem redit, quando duo pacta aut duae leges diuersae extant, quae inuicem non pugnant, ac diuerso tempore commode seruari, & impleri possunt, aedebent; verum quibus satisfieri nequit, quando casu aliquo eorundem impletio in idem temporis momentum incidit. Coni. CHARRON de la Sagesse
L. I. C. 37. n. S. Heio ergo certae sunt tenendae regulae, ut constet, quae
nain lex, aut quod pactum alteri cedat, si utrique simul nequeat satisfieri.
G R o TI v s d. L. II. e. 16 q. 27. M P VIV S struxit, εχ non tantum integrum reeensilit in Re Part. VIII. meis. I. ri. I. dc Decis. I . n. 6. BRV eapitis, sed etiam regulis partieulatim subiecit. NEM AN N. Cent. a. Decis. 66. H. Neque tamen ad omnes hoe itis itutinn suum exiss) Sed, ut obseritat I. Fr. G R Ο NOVI V sin sequutus est, eoque occasionem nobis praestitit notis ad Grotitatu Lib.II.e.I6.f.a .nOt.2. ea Cicero- supplendi hunc detectit n. Poterit sicCICERONis io nis mens non est. Loquitur is ae re nocitia, quae cus &per partes, ct integer expendi, quamuis inteis talis sit ex iudieio hominum omnium sanae in en- gro ei addurendo parcere potitisset AUCTOR s par
tis, non autem ex errore tantum promittentis. tes eius Omnes accurate retuli mei. Ceterum. virecte
Id utique eertum est, nihil in verbis Ciceronis animaduertit TI T I v s Obs CCCCXLI. haeeoeturrere, quod huic interpretationi Obsit. prima iam regula nullius est momenti, nisi iussus . XXIII. o Iubendi autem vocabulo etiam Detialis, perinissio vero generalis fuerit. Nam prohibitio continetur. D regulam in rias, perauillio specialia praeuale.
880쪽
LIB. V. CAP. XII. DE INTERPRETATIONE
GROTIO istae placent: t. Illud quod tantum permittitur, redit ei. quod iubetur AUCTOR ad Herennium L. II. c. ro. J Plus valetjauctio permisisne. Id enim, quod impera uri necessarium, illud quod permittitur, voluntarium es '. Vti IDEM de Inuentione L. II. c. 9.Jhabet. QUINTILIANVS Deelam. 3 ψ. Semper potentior lex est, quae vetat, quam quae permittit. Hoc etiam in magisiratuum potesare fruatur : G plut potest unur, qui Detat, quam omnes. qui iubens. In permittente enim
libera potestas: in vetante poena est. Nam permissioni tantum inest libertas faciendi vel omittendi; iussum inuoluit necessitatem, iaciendi & in praesenti
casu libertatem omittendi tollit. a. quod faciendum es corto tempore, praescrtur ei, q/'d quouis tempore fieri potes '. Seu, ubi in unum tempus incidit impletio duarum obligationum, quarum Vni non nisii certo, eoque praesenti tempore recte satisfieri potest, alteram autem quouis alio tempore impleri nihil interest; hac in aliud tempus dilata ista stato tempore erit implenda. Ex quo tamen adparet, non esse uni & eidem iniungenda, quae neque simul expediri queunt, & quorum nullum dilationem fert. Quo facit, quod PLvΤARCHUS Quaest. Rom. in fin. p. 29 I. C. J disquirit, quare Flaminibus Dialibus non liceat magistratum gerere: Cum enim certae sint ta ordine definitae actiones sacerdotum, regum vero ordine earentes s in Dae, fieri non poterat, ut qui rex simul, sacerdosqtie est, diues generis in eundem temporis articulum incidentibus negotiis et Irtimque Procura ret ἰ sed necesse erat futurum. is utroque Dreenre alterum omitteret. Nam istis face
dotibus nondum innotuerat arcanum illud: honorem & lucrum ex sacerdotio capere, iunctionem, & labores in vicarios transscribere. 3. PU ma iuum prue cep:um cedit ' neeuriuo , seu quando alicui praecepto assirmativo non potest satisfieri, nisi per violationem alicuius praecepti negativi, tune impletio Praecepti affirmativi erit omittenda, aut dilterenda, quousque cum violatione negativi praecepti non concurrat. Ratio petenda est eκ natura praeceptorum affirmativorum, & negativorum, quod horum obligatio sit perpetuo uniformis,& aequabiliter eiu κ; illa autem occassionem praesupponant, qVae non adesse intelligitur, ubi quid citra legis violationem fieri nequit. Vnde talia moraliter inqMssibilia rebus sic stantibus iudicantur. Hinc nemo potest alterum iniuria assieere, fide naue fallere, ut suorum commodum promoueat ', aut grati animi, & beneticiorum materiam nanciscatur. Praeposterum genus pietatis,
coriumbit iussui generali. se, ut facile liqueat. leris νraeroga tiram ex speetalit te Λ generalitate, non vero ex iti lii de permissione eise ausitniandaui. Inueniuntur tamen casis, in quibus perinidio perinde . acili stis, s soli verborum cortici inhae reanitis, qui hcales sunt , ut in sequenti exemplo, quo 1 Zi Gi r Rus adduxit ad Grotium p. 39g. MOmnabiis ciuihus permissiim est habere eoneuhinam, sed omnibuὴ militibus interdi muti est,ullamine peditione Deum habere intilierein. Prohibi- hic enitia in hoe eam generalis est ratione elirium,qui
militiam se aiiantur, ct Omnes ct singuli militiam sequi pollunt. 3 De. uvi ex Leto, τινώm sasim fieri ne osse fi
rigo e via etιν aliam otiab iti, r. 4b. id. supra L. I. c. 3. I. s. L. II. e. 6. g. 2. a L. III. e. r. 4 s. ubi rursias distiuguere comienit. sine itimis aut prohibitio testis generalis an specialis. Vid. sipra nota I. C Vid. Supra L. II. e. 6. g. r. Add. έ hriu. Tito Μ'sius L. II. Ipr. divin. e. I. g. I43- seqv. H. PLVTAnc Mus ἰn Meslao, qui in e peditione in Aegyptum deseresat sociivii, de Nectanabo se Dingebat, vere iudicati . um absurdo