장음표시 사용
241쪽
C Ap. V. De temporeantepublicationem testum. C, p. XVI. De temporepostpublicationem testum. C .p. VII. Super quom texaminandi tesu.
Disserentia inter suo resimonium.
In hoc actu quapertractanda. Vc frequens maximeque testium atque testimoni virum usus in iudiciis necessarius cxistat, idc strat respo εsum l. i. f. de testib huiusque actus ratio iecessitas ex rerum agendarum promitur usu. Namque testium probatione veritas ut plurimum patefit adeo ut ob utilitatem communem seu publicam,munus quoque ferendi testimoniipublicum esse dicatur: tcste Accurs arga. 2. g. i. f. si quis caui.&l.sed etsi per Praetorem f. in is quib. ex cau malo rest. Testes ob id patronos quasi veritatis appellat, & qui causam ipsam defendant, Iustinianus oueli de testib in princip. Dicti fuere testes olim superstites, antistites, quod causae in iudicium deduct eade1sent cap. forus exi de verb sign. vocat praesentes. Id plerisque in locis apud probatos authores animaduersum est. Testium 4 4 porro ac testimoniorum discrime est manifestum in l. 3. g. item diuus, illic, testibusse non simonia crediturum: dc paulo post, nec reses proaeucebat sed tesimoniis vii Osebat. Proprie testimonium ad absentes refertur, testes ad Praesentes, d. g. stem diuus Licet alioquin large varia recipiat significata vocabulum testimonium Actum hunc de instibus percelebrem in tres breuiter
242쪽
xo P Roegssus IVDI cIAR. LIpraecipuas partes distribuo. Prima personae qualitatesque testium Secunda depositiones dictaque eorum Tertia productiori examen testium sunt exquircnda.
. Iures consuetudine no a testa quidam legitimi, idonei drommexceptisene maiores dicuntur, quidam minin idonei est minores.
Vnde olligendum, qui maiores velminorestes sint. Testam qualitas in tribuWcon it. Inuitus simoniam dicere cogitur, nis legeexcusetur. Δ sint qualitatis tesimoniorum circumsantia. In gne Ciceronis loci hucssectantes. io diualitates testam, qui nonsiunt idonei, tres. Λ NTIQUI Tvst qualitas ita discernebatur testium,ut ocul in iis testibus Vt plurimum & magis quam auritis testibus sit habita fides. Hodie auriti testest quoru vacillat fides,intelligu-tur, qui de quibus deponunt se ab aliis audiuisse, no proprio auditus sensu percepissedicuntur. Quod si dubiu circa sermonem hi aut dictu aliquod asteratur, hic qui auribus suis ea aquopiam prolat pcrcepit, plenam facit testimonio suo fidem, no minusquam testis oculatus: licet de iis quae visui occurrunt facta, aurium solummodo sensu idoneum ferre testimonium quis non possit,scd oculato opus sit testimonio quo pertinet dictu Plauti in Truculento pluris es oculatus sis unus, quam auriti decem Plaudiunt audita dicunt, qui vident nesciunt. Recepta est t
243쪽
L SECvNDVS. 2 siuredi prouincialium iudiciorum consuetudine distinctio,qua νdicuntur testes athlegitimi&idonei,alh minus idonei, illique exceptione omni maiores, hi minores habetur,c. I. illic, ut quicunque idonei deos intesimonium assumantur ext de testib &attestat L optimam.illic vel altemper testes undique idoneos,oomniexceptionemaioresostenderit. C. de contrali., comiti stipui. Verum enimuero distinctio haeci ad testium personas relata, rectissime ex edicti prςtorithoegenerali capit quodi laquam ad scopum dirigitur certum, dignosci turcitfestam in causis ciui- Ebus, quam criminatibus iudici demsciunto, quibus non interdicitur tesimomum, quorum fias non vanitit. Duplex est hocce edictum, permittens scilicet ac prohibens illud regula hac assi mante explicatur omnes cilicet regulariter ad testimonium ferendum admitti,quibus no interdicitur, ut probat l. r. ff. eod. hoc vero regula negativa ad ferendum testimonium, qui non sit idoneus, omnique exceptione maior, non esse admittendum. Quamuis haeduae regulariestium solummodo qualitate respicere videantur. Vcrum generalis edicti supra propositi series, vel ad testium qualitatem, vel qualitatem seu numerum refertur. Qualitas consistit in tribus, sitne testis idoneus, sitne re srobus,sitne excusandus a dicendo testimonio. Prioribus duous circumstantiis aptantur iam paulo ante adductae duae regulae. Tortia haec sit regula, inuitues ' dicere testimonium co gendum, si non sit lege nominatim excusatus. l. si quando, in princ C. eod. l. I.ff. si quis ius dic non obtemperau. Qualitatis circumstantiae 4 magis peculiares, quarum iudex circumspe 8ctus rationem habere debet,hς existunt,persenarum nimirum conditio, testimoniimodus,&testimonium ipsum. Ad conditionem personarum consideratio diligens pertinet, testiuisorum,disnitatis, fidei, ramae, &ansectionis quorum omnium fit expressa mentio in l. 2.&3. E. eod. his verbis. In resibus des, d gnitas mores,grauitas examinanda es: Min l. 3. illic Ideos in pers-na testum exploranda erunt inprimis conditio cui que, dic. Huc est
244쪽
xi Roegssus IVDic Aors referendus Ciceronis locus' in Orat pro Fonteio iis verbiti putas igiturin quo elucere posui prudenIia' ubi discerni lim auditor est credu ab re is est apiente iudices nimirum Audin quo
ea , qua dicuntaria resti , coniectura is cogitatione tradunIur quisnt authoritamquata ammiaequitate, quanto pudorciquantaside, quanta religione , quanto studio exi mationis bona, quanta cura, quanto timore Euantur tam non vos dis simoniis hominum barbaroruma dubitabitis, quodpersaepe est nostra Erporum memoria sapienti mi iudices,declari semis nostrativitatis iras dubitandum non
de Pompeium hominem nouum noncrediderunt, quorum virtuti,g neri, rebusgestis, emerauthoritatem intesimonis, cupiditatis omimicitiarumsustolo derogauit ecquem hominem vidimus, ecquem vere commemorarepossumus,parem consilio, grauitat consantia. teras virtutibus, honoris, ingen, rerumgestarum ornamentis M. AE- milio Scauros sita 'tamen huius, cuius iniurati nutu prope terrarum orbis regebatur, iurati testimonio nequein C. Fimbriam neque in C. GMemmium creditum es, nolueruntque j, qui iudicabant, hanc'at
reinimicitiis viam quemquisue odisset, immisimonio posset to tere .in paulo post Tuis issis iudicibus diuinum a singulare, iudices, consilium quise nonsoLm de reo ed etiam de accusatorea testet dicare arbitrabantur, qui ctum, quidfortuna ac tempore aliatum, quidpretio corruptum, quid eaut metu deprauatum,quid cupiditate atiqua aut inimicitia rosectum videretur Euas iudex Aon amplectetur, omnia consitio non animo ac mente circumsiciet squicquid ex uti loco διαur, ex oraculo atiquo dici arbitrabitur prosemostis eris id, quodHxianua nonsurdum iudicem huic muneriatio ci praeesse: inhilerit quamobrem ille nesso qui apiens homo as multarum rerum
peritus iaresiudicandas requiratur,&c idem in Orat.pro L.Flacco Hos autem ιnpriuatis minimarum remm iudiciis,diligenter expenditis etiam ormam homini si nomen i tribumnsu, mores tame exquirendosputatis, dcc Hac etiam duro plura disserit Fab. libr. in . c. I. Qualitatis autem testium, qui non suntjdonei, o tria genera
245쪽
r et Uusnon idoneupropterinfamiam vime quibushocaxis primum criminis reum in omnicausa test .monium dicere non posse. Secundum,nes publico iudicio damnatum. Tenium, nequeinfamem. Infamiaramen factinosa si ciuitibus ansisnon omnino repu
Aua omnia eo uetudini riseriae uni conformia. uartum axioma est; periurifreum in nata causa simonium ferreposse . modeseipsum denostra consuetudine verum uiritu axioma, mortalipeuato laborante inhabilem essetestem. a diva consuetudo nostra. o Sextum,excommunicatos quosessereses inhabiles. ra diuod es no a consiuetudo maxime in eo storiis eccles icis admittit. II Septimumaxioma:im fit Iudaei se Paganiustasium o irines..3 tamen o aliarum regionum confiuetudo in Iudais diue sis eis. x Octauum axioma es: corruptipretabinoeeuniaeollicitationisu Armum te moniumperhibere novossunt.
246쪽
ID IMessum iu necessariosa oducente petere possunt. I uae se loeum habe, in se edocto se inserueri.
In inde tam corrumpentes quam corruptigrauiter puniendi licet verum deposuerint.
a diuibus duobinaxiomatibus no a consuetudo nonrepugnat. a Decimum axioma inhabilem quoque iudicari ιsemprodigum, est cur sta Verba edicti adsequens caputpertinentia.
l erit, nec nintegrum re tutus, ροι-- ωιnculis cusoHavepublica erit, quive cumbesiis, ut depugnaret, se locauerit; quavepalam
quae Mecerit, quive ob dicendum vel non dicendum testimonium pecuniam accepisseiudicarus conuictu erit, simonium ei dicerenon liceto. Hoc edicti caput sequentibus est explicandum axiom 1 tibus. Primum sit, 'criminis reum, siue in civili siue in criminali causa testimonium dicere non posse, c testimonium, exi. eod.C.stestes Omnes. g. Ob Carme. q. q. s. dcl ob carmen eod. C. super eo. extr. eod. Secundum Publico iudicio damnatum testimonium ferre non posse l. 3. in princip.ris.l. Iulia Lqus situm, ff. eod.In l. scio,st eod. respondit Iurisconsultus deco, qui sit adulteriidamnatus, neq; iure ciuili valere testamentum ad quod huiusmodi testis processit, neque iure praetorio, quod ius ciuile subsequitur. Sic repetundarum damnatum nec ad testimonium nec ad testamentum adhiberi posse,respondit Saulus int repetundarum. U. eod. Tertium. Infamia iuris notatum a testimoniori in criminali& in ciuili causa remoue-dum: d. c. testimoniu,, c. licet ex quadam, exi eod.huc reserantur personae quarum in l. i. ff. de his qui not intim fit mentio, textus in C. praeterea, exi de testib. cog Specul tradit in I. r. Vers item excipitur, quod est infamis.tit.de testib. At infa
247쪽
LIBER SECUNDUS. 2I3mia facti notatusilicet excludat adicendo testimonio incri sminali causa, d. c. testimonium, infin., tradit Bartol. aliique int.1. C. desum trin. S id cath quod ipsum pluribus declarat Felin in d. c. testimoniumhattamen in ciuilibus causis,non penitus testimonium eius reprobatur, minus autem ei adhibetur fidei, quam si integrae citet existimationis, famae ut probat Bart. & Albertc. Ros aliique crebriore calculo ind. l. I. C. desum.trin.accedat text.inc.licet causam,versad reprobandum,extr. de probat. Haec tria axiomata consuetudinit quoq; Au εstriaci fori sunt consentanea. Nam&ob obiectum crimen,&quod sit iudicio publico damnatus, nec no quod sit infamis testis, testimonium efficitur suspectum inualidum. Qui infamialaborat iam, similiter huic in criminalibus causis fides non adhibetur. Axioma quartum 4 Periurij reum, nec in ciuili 7 nec in criminali causa testimonium ferre posse; d. c. testimonium c quicunque sciens se periurauerit, illic, o nunquam intestimonium recipiatur. 6. q. I. Huic quarto axiomati nec huius prouinciaet consuetudo refragatur periurium enim tribuna 8lia iudiciorum plurimum detestantur. Quintum,' mortali, peccato laborantem, inhabile esse testem. Idipsum firmat Ac- cur in l. 3. g. lege Iulia. f. eod. Mini sin C. de infam. Quem tamen articulum rectius distinguendo explanat Specul. in . I. vers. item crimen haeresis, hoc tit. Consuetudinet non est re- Ioceptum citra discrimen istud axioma sed huius vigore, qui infamia huiusmodi quam Specul appellat Canonicam,laborant, a testimonio non sunt arcendi. Sextum. t Excommunicatos II inhabilesiudicari testes ut probat Spec hoc tit. g. I. vers. item
quod est excommunicatus: quo refertur C. nienS, 2 CXt.cod. C. conspiratores. 3. q. F. C. eXcommunicatus. g. Credehtes CXL
de haeret. Et hoc ioma consuetudinit maxime vero incon risistoriis ecclesiasticiscongruu&conforme existit. Septimum.
testcs haberi incapacaes&inhabiles, qui sint impij cuiusmo is sunt Iudati, Pagani. Cum Minfames ipso iure censeantur. Vti
248쪽
i nich. Sed generali plurimarum regionum cosuetudine sicuti& in hac prouincia diuos lim quo ad Iudaeos seruatur.
Octauum corruptos precibus pecunia,pollicitationibus, viserant, inoferant testimonium,firmum testimonium pem hibere non posse uti edicti verborum series dictat, firmaturq; axioma hoc textuini si quis testibus, in hin. illic, donatione via promissione eos corruptos senderit C. eod. dci 4 ff. de concustio. illic,ad denuntiandum vetao denuntiandum simoniupecuniam a is ceperint,c.cocussionis. I.q. I.Etsi vero testis quid accipere prohibeatur, ex quo commodum sentiat, sumptus tamen petere a producente potest.Cum id necessitate potius quam utilitate testis respiciat,c statutu .g.pen detestib lib. 6.C.liberi testes,Verc. venturis autem ili sumptus competentesmin frentur, ψ .3.Hqα
rudelis sintdicta, qui vel ab ipse producente vel eiusde cauta
patrono limo diuersa parte sint instrueti,quid quoque pacto testimonia ferre debeant teste Dec. hoc tit. g. I. vers. item op x ponitur testimoniu. Eamq; ob causam iudex testest eiusmodi Corruptos Misbornatos, una cum iis, a quibus fuere subornati, grauiter punire debeti quamuis falsum dixisse non deprehen' dantur,i. si quis testibus,&arg.l. 2.ff. de conSob tur Cau. Quae licet de iudice loquatur,tame similitudine congrua S permist, is ad testemquoque referri potest. Nonum:t motu onicio,in quoedeliquit,inhabilemessici testem,l. 2. Nonpermistendum, qui ob tu itudinem senatu motus nec resitutus es iudicare,aut tesimonium
1 dices, C.de dig.lib. I 2. Hi e duobus t axiomatibus cosuetudo quoq; huius prouincis non repugnat. Nam ideo interrogantur generatim, vel etiam aliquando nominatim producti testes, arxiliat alitigantib. subornati,quid eos dicere vel non dicere opo teat, datum ne eis aut promissum quid pro iosorum testimoniis sit,ut si fuerint eo nomine conuicti, non solum a dicendo testimonio repellatur, sed etiam poenamiudiciariam expectare de
249쪽
s. ΣΠheant.Pariter inhabilis iudicatur,qui cu infamia ab offcio propter commissim delictum motus, nec a principe siti cstitutus. Iuris enim haec infamia est, quae reprobum, suspectu quemlibet facit. Decimum sit laxioma:inhabilem quoq; iudicarii stem,prodigum, cui est bonisinterdictu Antequam tamen i terdictum bonis ei sit,testimonium& iure, consuetudinis obseruatione dicere eum posse arbitror Nondum enim tum volutate carere videtur.Sic intelligatur regulat furiosi, ff. de reg. iurida.cum praetor.g non autem. Prodigus enim sicuti furiosus iudicio carere dicitur accedat g testes, Inst de test ord.& in Liscui.Edetestallis verbis merito ergo necte adusamentum arhiberipuerit, cum nes te mentisinonem habeat. Haec de primo Teprobandoru testium genere sint dicta. Secundo generi quod ad testium inhabilitatem ob assectionem refertur,edictum hoc peculiare ascribituriis refiat idoneus sis nullas. In nullis eam trusispater o filis atri, aut alioquin cui imperaripotes, ut resis at, idonem essem.Patroniis iis causis qui spatrocinia rae terunt,eYexecutor negotiorum in iis negotiis, qua executi uni tesimonium
Primum axioma est. inpropria causa nemo doneus te s. irae propria causa dicatur. Cur hocstitutum. Ruae consuetudo no a. s. Secundum axioma:rsem consimilem, roducens habentem ea
. Trtium axioma venditorem emptoriis iudicio uictionis inbibi
250쪽
M P Roc Essus IVDI cIARII Euod trans se de consuerudine nosera verum. ι Euartum axioma donantem rei donata nomine donataris testimonium habiteferre non post .
di, ipsum se de nosra consuetudine.
Io diuintum axioma cedentem iurasiua velactiones, cui est,tes monis erre non p. .
in Sextum . deiussorem in causea incipalis auisoris in qua fideiussit inhabilem esse isem.
ID Septimum: patronum causestu aduocatum in causa tesimonium habiteferre nonposset .r In tribussuperioribus es equentibus axismatibus, nulla fori nos consuetudo diuersis. I Octauum Procuratorem in causa constitutum testimonium ferre in Hanonposita. in Secus, ad negotia tractanda consitutus sit. I conum:iuries consuetudini conueniens es; iudici, arbitro,assessori productis testibus, in causis, in quibus cognouerunsiam nonsaciendam ess . In Decimum: legatarium idoneum in famet testem se iura se nostra confietudine iudicari. HINc disternenda est affectio, vel cautis vel persenas con- cernens. Et causas quidem vel proprias vel alienas.De aD sectionibus causis respicientibus sequentia stabilienda sunt Lxiomata, Primum sit, ' in propria causi nemine habile Midoneum ferre testimonium posse l. nullus idoneus sis in re sua intelligitur.Eeod.l. omnibus inrepropria dicendytesimo facultatem iurasubmouerunt. C. cod L I. g. inpropria. T quan sit appeti. c. insuper, exi eod. Specul.g.I.veri item quod testis est in rc.hoc tit. Quibus locis causam propriam appellarit constat, ex qua commodum vel incomodum ad aliquem pertinet suo nomine. Alienam conue G, ex qua emolumentum quis vclla sinum suo nomine non sentit tam autem ad rem exactius