장음표시 사용
531쪽
C DE ME UT E N T. ET INTERLO C. 497cionibus stabilitas,sequendas ut infle xibilest qua mutabiles hominum voluntates.Sicuti recte censuit Plato interitum reipub. imminere, ubi non leges magistratibus,sed magistratus legibus imperant. Quare Themistocles t praetor oratus a Si nide 4'poeta, ut amicum non adeo tam causam habentem quam Commendatissimum haberet,scite respondit Nec Simonidem bonum fore poetam, nisi mensuram modumque in canendis carminibus,quae scribebat curaret, neque se bonum praetorem habitum iri, ii legibus ac iustitiae, alicuius gratiam praeposuisset. Et Alcumenes Lacedaemonius interrogatus , cur munera Messeniis oblata non accepisset Quoniam in leges iustitiae grauiter peccastem, inquit Rex quoque Agesilaus cum iudex in causa quadam esset,&is qui accusabat recte dixisset, patronus vero male, qui tamen subinde repeteret, Agesilaum decere, Ut legibus opituletur, perinde ac si optimam haberet causam δε minis improbitatem reprehendens ait: si quis domum tibi in pugnaret, aut vestem arriperet, num expectares, ut architectus aut serior tibi esset auxilium laturus Quo facto indicabat, iudici nequaquam conuenire, ut opituletur iis, qui contra leges aliquid delicti admiserint Inter caetera habetur inlegis huius contextu, nes eo ulratio nes, Criuod verbum explicandum est. Appellantur ergo hoc loco Consultationes, ut Franciseus Connanus asserit, rescripta sosubscriptiones principum quae ius non constituebant, nivinea Caula in qua interuenerant quae vidi praefector uti aliorum iudicum sententiae in aliis causis, negotiis, iuris non habebant necessitatem, ob quam iudex in cognoscenda simili causa ex Fo earum conformem ferre cogeretur sententiam. Huc M. Cicero respexit,qui inquit Philip in Antoni 9 non exemptima torum quaerenda esst ed consilium eorum a quo exempti natasiunt inquirendum Consuliationis faciunt mentionem Caesares Theodoc& Valentin in l. 2.sup de legi b. Miis generalem iuris vim Mefmcaciam minime attribuendam statuunt De Doctorum porro Tt s
532쪽
, An L. NEMO IUDEX, PII. Miurisprudentum consultationibus4c responsis hodie receis F, ptum est,et iudicem non esse obstrictum eas sequi, si iniquae sibi
videacitur ut respondit Lud. Roma. Cons in8. Sunt enim senistent sic opiniones Doctorum probabiles non necessariae vis sentit Accurs in ruta sup. des Magna equidem est diuersitas Doctorum & interpretum nostrorum sententiarum, qui se imreconsultos profitentur, prisci Romanorum florentis seculi iureconsultorum authoritatis, a quorum responsis iudicibus recedere fas non erat. f. final. Instit.de ivr.uat.gent.& ciuil.L2. g. post originem,uers iuris ciuisi conmm,de Orig. iur. Illo namque seculo M. Cicerone teste lib. de Oratore, itabatur ad iurisconsultos, ut non solum de iure ciuili verum etiam de omni ofcioi negotio referretur vi in conficiendis testamentis , contractibus adhiberentur,m eorum sententias iudices s
Sequitur, non exemptu. Haecvox exemplum, quamuis plura Lisignificata habeat nic tamen accipitur pro iussiciorum Driuatorum exemploci alias pro argumentationis species cum probatur quid ex simili facto cum citatione minoris vinoi turin l. non pomant. Ιχ. dedi. Dici quidem solet, exempla imi-34 tarit regulam, sicque se habere, ut speculum, imago Uxem obiectam atque ut ait M. cicero, in ossic libr. exempla poni, ut aliquid pateat latius sed hoc intelligendum, locum in iis o tulere rebus, ad quas exempla proferuntur. In alius autem re bus dissimilia esse, idcirco restringere regulam possimi seu dilatare. Hunc articulum uberius explanat Barthodo.Socmusr gula 28 .
Eam ob rem regillam hanc non exemplis sed legibus iudicandu esse Iustinianus hic probc inculcat iudicibus. Cui tamen sue nonnulla refragari et videntur. Primo obstat l. manisestissimi. 11. g. sed cum in secundam, supr de furi &ser corrupto: ubi, dum in controuersiam vocarctur quid statuendum, si stir qui rem alteri commodatam furto subtraxit, iudiciaria sententia
533쪽
C. DE ENTENT ET INTERLoc sycontra eum lata, condemnatus sit, vidi rem furtiuam restituat,&scaenam furti luat dominus autem post interueniens ad se quod in condemnatione est positum prorsus pertinere comtendat, quasi haec rei suae occasione sit facta, remque simul αpoenam sibi reddi postulet: an utrumque, vel rem tantum γstimationemve, an etiam summam poenalem dominus commodatario contradicente, lucrum poenae ad se pertinere contendente, iure petere possies Sed Iustinianus ipse in dirimendo hocce dubio , Papiniani etiam in contrarias sententias inclinantis exemplum sequi, lucrum poenale ad dominum minime pertinere , sicuti alias Papinianus ad eum modum respondit pronunciare non dubitauit. Exemplis itaque aequo ac legibus iudicari licitum esse videtur. Hoc obiectum triplici responsione euitatur, primo, non rite ducituri argumentum si
ab authoritatevi potestateprincipis summi, qui amplissima est
iurisdictione praeditus, ipse legislator est, iurisdi aequitatis auctor, ad iudicis potestatem, qui restrictam iurisdictionem habet, legis constituendae facultate caret: Nam principis sententia etsi iniquitate laborare videatur, ius in causis similibus p rit: iudicis priuati sententia non item, si sit iniqua, neutiquam in exemplum trahenda. Secundo. Cum PapinianuS, sicuti, alitipuus seculo iurisconsulti, a quorum sententiis
iudicibus recedere non licuerat, publicam haberet authorit
te ut ipsius responsum legis vim obtineret, aequissimumque
is tuleritis facto proposito responsum: In aperator B qui ut Sallus
iudex tanti viri sententiam merito amplecti,in exemplo simili causam quoque similem definire citra dubitationem debuerat Tertio dicendum Imperatorem, optimum kaequisi mum imitatum fuisse Papiniani responsum: at legem nostram loqui de iudices, qui exemplum iniquae sententiae ab aliori dice latae vel rescripti aut consultationis iniquae M legibus dissentaneae fuerat in ferenda sententia imitatus. Alterum
simileque obiectum eruitur ex L 1. . nunquid ergo , de PQ-
534쪽
36 AD L. NEMO IUDEX, XIII. stulan. Quaesitum est, num ecus gerere magistratu posset tr spondit quidem Vlpianus, sede hoc deliberaturum: attamen 3 profert exempla eorum, qui licet visu carerent, magistratus tamen officium gessere Meminit inter alia AppiumClaudium caecum consiliis publicis interfuisse, in senatu seuerissimam di xiise sententiam de Pyrrhi captiuis. Ipse autem Vlpianus non omninbab elusinodi exemplorum imitatione discedit,respondens caecum retinere magistratum coeptum posse, qui adnOuum aspirare magistratum prohibeatur idque multis comprobari exemplis. Ex quo patet Vlpianum quoque ipsum exempla 18 sibi imitanda in respondendo proposuisse Accursus tante pretatur,d. g. loqui de exemplis legum id est, quae legibus sunt
consentanea, quibus nimirum multa tolerantur, quaede nouo fieri prohibentur. L patre furioso. . de his, qui sunt sui vel ali. iur. Itaque lex illa pariter de exemplis probatis Mature non dio sidentibus loquitur. Haec de exemplis quae a iure dissident. Sed& imitatio Vlpiani publicam authoritatem ferendae legis habentis,4 priuati iudicis, simplici praediti iurisdictione, diuetia habetur. Obiicitur aduersus hanc regulam tertiolo ol.fin.sup. A deat.& const.princ.qua iudicibus necessitas imponitur,ut sententias a principe latas in iudiciando sequantum non solum in illa causa pro qua producta est, sed, omnibus similibus. Igitur exemplis iudicare licebit. Sed una cum Bariolo re spo fidem us, loqui d.l.fin.de principis sententia definitiva hancl. de sententia alterius iudicis. Sed& rescriptum aut consultatio principis, cuius initium huius i. meminit, non est tantae essicaci ivt est sen- 6 tentia principis definitiva quae quidem vim legisobtinet,i iuxta eam in causa simili iudicari oportet adeo quidem ut sententia lata a iudice principis sententiae repugnans ipsost iure nulla. Hanc ideo necessitatem acriter inculcat Imperator in d. me uis ram superbia astidis tumidineis, ut regasem sensum conte- te cum o vetemisiaris conditores, constitutiones, qua ex imperialii decreI
535쪽
decretoprocesserunt,legis vim obtinereaperte dilucides definianitNemo autem errore ducatur hic, ut putet, quae vis sententiis principum tribuitur,cam illico& aliis actibus a principibus gestis attribuendam fore: ut admόncirite Bald.ind. l. et .sup.deat. Bart.&Imol in I .apud Iulianum, s. g. virum autem,adic natusconsuli. Trebell.&canon.in c.in caussis. ex. de sent.&re iud. Sedes exe-pla principis i non proba euitanda non imitanda sunt. C.afferte. I&ibi Abb. ext. de praesump.gl.inc. hin.3o. dist. annotat Bald .ini. I. ins quan pro non est neces Denuo obstat l. si de interpretatione 37. deli ubi in interpretanda lege, multo magis ob id in causa priuata diiudicanda,insipiciendum respondit Paulus,quo iure ciuitas retro in eiusmodi casibus via fuit. Quare iudicibus exemplis in iudicando insistere in casibus similibus licebit. Sed neganda est cosequentia. Non. n.loquitur Paulus de exemplis 61 citra discrime ab aliis iudicibus obseruatis, sed cosuetudinc populi, id est,iure,quo ciuitas retro in huius nodi casib est,sa: que: duo longe diueriti sunt. Exemptu vim legis nulla habet Coiue ludo lex est no scripta. Affertur a Iustiniano sub finc huius legis insignis locus comunis, sub illis verbis sed omnes iudices veritate,&c. Quo cxplanadot altero una cum Baldo,locu a veritate vincere locu ab authoritate. Ante omnia namq; veritas inqui redae st§anda; ut probatur l. famosi. 7.adi. Iul. maiestat. l. Vnic. sup . de dedit liberta toll.l.hin. g.licentia, sup de iur. deliberan .l. item si cum putaui s. iunctat seq. g. idem ait, de negot gest. l. 3.
ivr.l.si postulauerit. 7. g.iubet lex,adi. Iul. de adul. g. si quis autem .noueli quo.opori .episc. g. fin. nouell.de tabellio. g. hin. nouel. de iis qui ingrcd. ad appellan. Per veritate mi siquidem pro 6 xime ad DE v Maccedimus,qui seipsum veritatem nominat: per falsitatem daemonibus sacrificia libamus. Iudices proin non per emendicata suffragia,aut aliorum relationes,sed veritate inquisita, praesertim in criminalibus iudicare debent, ut pulchre rescripsit Arcadius Cariar in I. singuli, infide accus Dein c.licet
536쪽
so An L NEMO IUDEX, XIII. quibusdam,cxt.de regular.dicirur non denegari licentia ei,
non ficte sed vere ad frugem melioris vitae voluerit trasmigrare. Nec curemus os loquentium iniqua,dum tamen a veritatiSiramite non recedamus. c. magnae,ext de vot. vot redemttio. Et facti selaveritas inanibus verborum captionibus exclusis iΠ-spici debet ut suadeti fila suo.qui admit.ad bon .poff. l. I.su p. 6 numin. se maior.dixerit. Porro quam varii& effectus utile, i sint VeritatiS,de monil rant M.Cicero,Salustius,&atu grauiusimi authores probati. Intcr caeteros autem insignem, aureis literis astribendum veritatis effectum expressit Plato in Timaeo moda enerationem inquit syeu enita, Gad dem ea veritas Et Pythago a quem est securus Demosthenes dicebat duo haec hominibus diuinum data esston pulcherrima: veritarem amplecti, est bonsciis operam dare subiungens, Irum eam Deorum immortalium operisin coparariposse.De RegeAlphoso hoc memoratu dignum 6 scribitur, i eum semper in ore habuisse,pantum vasereribere ad dem nisu principisviri verbi- quantu plurimorum iusiurandum. Veritas enim licet omnibus innata esse debeat:principu tamen praecipuum debet esse ornamentum Veritas insuper ipsa augmo stissimos agi triumphos. t omniaq; vincit,ut ait I. C. in I.fin.de probat. Cui est congruum dictum Innocenthin cap. nisi cum pridem, extr de renunciario Veritatem nunquam latere scimpsit Seneca Tragicus in Troade. Et sine scut ignis quo pribus obruitur lignis, eo magis accenditur tac veritas atque adco Virtus quo magis oppugnatur, eb magis emicat Millustra 6 tur Triumphat veritas i de omnibus legibus qua iustitiae eLfectum promunt ex veritate sola dicta l. illicitas. g. veritas. de Ors praes. Iustitiae namque mater est veritas, teste Bald in l. libertini. . de stat. homin Aret. incon 62. In praesenti. Isidorus de summo bono acclamat O quam magna est vis vcritatis, quae omnia ingenia, astutias in calliditates seperat, quae contra ficta simulataque figmenta seipsam defendit, quae ma- xime post D E. , colenda est. Non esse proinde vernatem.
537쪽
C. DE EXTENT ET INT Lo 'o 3 propter Doctorum subtilitatem immutandam dicit i. in rebus. 3o sup de iur dot., Alber. Rosa in l. r. sup si ut omiis haered. nec ingeni subtilitate lacerandam cap. cum aeterni, de re iud.
libr. 6. Omnia cedere veritati ait cap. traternitati extr. defrigid 55 malefic Eamque super omnia amandam ait t. si cui legatum. 92 de conditi.&demonstration Veritas pariter trium-pbat depraesumptionibus, quibus potiorhabetur. Item omnibus opinionibus sola praefertur. Hinc ait Imperator sententiam unius quantumuis minoris, multorum opinionibus praeferedam, si veritati fuerit consentanea. Illis namq argumentis& testimoniis firmius credendu quae sunt ad rem aptioravi veritati propiora Vincit deinceps omnem consuetudinem veritas. Malam siquidcm reprobat, bonam vero confirmat. cap. fines exir de consuet can veritate distincl. 8. Omnem deniaque veritas errorem supprimit. l. Imperator. 8 de statu homInnocent in cap. plerisque, extr de immun eccles Cum itaque sententia iudicis veritatis in se fundamentum habere de beat, atque iustitiae legibus probataec concludimus cum Baldo, si princeps causam tractare commiserit iuxta veritatis iustitia
que norma, intelligi oportere 4 veritatem, cui ius effectum at stribuit, non quae nudo pacto innixa sit, ob id essectu iuris c reat latius hoc discutit Bald. int iustitia Io. de iustitiari tuta Videndus est Antonius de Butr. post Ioannem de Anania, in
cap. final exit de iurament calumn &in cap. dilecti exir de
iudic Rota decision 33. Quod robur principum rescripta
sententiae obtineant, sub discrimine certo tradidimus lupra: sed taec res ansam praebet, deprincipum potestate L authorit te pauca in medium arserre. Praemuniamus inprimis regulam de hac remiasi elementarem. Omnes t omnino principatus 7 regna imperia, dominatus legitimos, legum & hominum, ob*ublicam ipsorumciuium utilitatem, non etiam ob regentium comoda inuentos,creatos,receptos admis sve fuisse tam phidosephorum, quam legumlatorum, omniumque aliorum pro-
538쪽
so AD L. NEMO IUDEX, XIII. batorum authorum receptissima sententia firmatum est.Sic testatus est Plato,cuius citat authoritatem M. Cicero I. lib. ossic. Aristot libr. s. Ethic., lib. 3. Politic cap. II. Bari in tractat. de regim ciuitat gloss., Panorm in clement.vnic.de baptis Lucas de Pciana in i militaribus. 2. ins dedecuri. lib. Io Doctores communiter praesertim Alber. Rosata,int decernimuS. 26.
sup de epist. 6c cleric. 7 Praemuniendum porro,in triplici distrimine' principes haberi. Quidam absolute legitimi, athlegitimi non absolute, alij denique illegitimi prorsus Primi sunt, quia populo libero eliguntur, ad populum regendum, quo principatu alius iustior aut acceptior esse potest, quique spectat solum ciuium, non autem principum commodum de quo habetur in l. i. de constit. princip. g. sed, quod principi Institui titul de tur nat gent.&ciui. l. 2. g.&cum placuisset, de origin tur Medij dicuntur principes aut reguli superiorem principem recognoscentes, ciusdemq potestati subditi quivi ipsi ciuitates aut castra obtinent permiis superioris,tanquam eudatarij. Illegitimi dicuntur, qui vivi armis bellique impetu populum in suam redegere
potestatem quae iure legitima non habetur: ut est hodie Sarracenorumin Tartarorum potestas. Verum ubi nos de principum potestate agimus, principum nominatione eos duntaXat
72 intelligimus, i qui absolute dicuntur legitimi legis condendae facultatem proprio iure in ipse a populo derivato habentes ut probat Andreas iraquellus de viro retrata in praefation num. s. Ad potestatem itaque principum quod attinet,
de ea inprimis dicemus, quam ampla sit&quam late se ea extendat post,in quibus vires suas exercere ea non possit. Quanta&quam ampla sit potentia principum colligere licet, primo ex libros Esdrae, cap. 4 ubi habetur, regem super omnia praecellereus dominari , quodcunque dixerit illis faciunt, verbum regis non praetereunt,in omne quod voluerit faciet, Iermo illius potestate plenus est , nec diceresci
539쪽
quisquam potest cur ita facis. Ecclesiast. 8. Quid plura Temerarium est, maiestatem regiam velle terminis limitare, iuxta illud Prouerb. 2s scrutator maiestatis opprimitura gloria. Ostien Ioann Barbat de alij in cap. cum venissent, exi. de iudic. aiunt principem tantae potentiae csse, ut possit i miscere qua γε drata rotundis&e contra quod deponcinice quoque Romano dicitur in c. si Papa. o. dist. Franc Curi consit. 49 colum. 19. Baldus de principis loquens excellentia, ait, principem omnia esse, super omnia, princi cmque facere uti Disi , in cap. r. de noua form fidelit in stud. Habet enim is caeleste arbitrium atque diuinum. l. i. sit p. de summ trinit.iudicem quoque esse ordinarium omnium iudicum, Diaque legatum aD seruit Curi consit. 11. Sunt & Di I ministri principes ut habetur in c.ucet, CX t. de r. competen Legibus porro solutum Sesse principem, contraque leges dispensare posse corum praesertim in gratiam, quibus beneficium facere cogitat sicque si libuerit, etiam ex testamento imperfecto capere haereditatem, poenas quoque dclinquentibus remittere, probanti princeps legibus. i. dedi. g. fin Institui. quibus modis testam. infirm. l. ex imperfecto. 23. delegat. . l. ex imperfecto resamento nec imperatorem. y supr de testamen. l. si haeredum,Io. sup . de inoffic. testam d. l. r. de constit princ Quinimmo potestas eius sevoque adeo extendit, ut ea uti ex liberrimo arbitrio fassi ac liberum , cum neque in contractibus, neque in ultimis volunta'
tibus, neque in iudiciis, neque in reliquis actibus, legum sit ,
strictus seruare solennia, non magis quam si eae leges latae nunquam fuisscnt nec causa ab eo exigenda sit in legitimationibus, aut in minorum delictorum remittendis poenis, vel saltem
moderandis ut tot titul nouell. quibus modis nat. effic. legitim. ωtitui. noueli quibus modis natural .estic. sui. tot lites. in se. de sentent. pass. nec cliam in concedendis gratiis aut priuilegiis dicta l. i. de constitui princip. d. g. sed B quod princi
pi. De priuilegiis, iuribus principum t plurima congessit 76
540쪽
lartholom. Cassa in quinta pari. tractit. Gloriar mundi, considerat. 24. His accedit sententia Barioli consit. 79. Ciuitati Camerini, c. Alb Rosat post Cynum in i .digna vox. . supr. de legibus & in I iure nostro, 6 in princi p. colum fin de te stamen ivt.existimantium, regestac principes res suorum regnorum ac principatuum donare,, succestares suos eo nomine obligare posse idem sensit Speculator titul de instrumen.
editi. g. nunc aute videndum. in fin. Signorol. de Hom Od. cou- si 16 quaestio talis est Bald in praelud seud col. 7. dc in Monstit. Cod colum. 4. &in 1. 2. versic. nota tamen, sum. de com
mun rer aliena ubi asserit, principem fiscalia iura donare posse idem Bal. in . i. in fila supr. vnd cognat. 4n l. I. g. I dco sic praefecti urbi, &ina si certarum 17. post Bartol illic detestam milit., Bald consit. Is 9 supereo quod quaeritur. Colum penuit. Volu. 3. respondit Regem militibus suis donare castra&alia siti regni oppida, iuraque in eos transferre posse Pariter id respondit Oldrad. Lau consilios . eleganter circa negotium.&consilio 212. ad quaestionem Ioann Andr.d canOnist in cap. grandi, de supplen negligen praelato Siluros athinfinitis locis i qua congessit Ferrand Vasq. libr. I. controuercγ illustr. cap. 4. Firmant etiam octores nostri, principes 4 consequendae pacis gratia posse remittere iniurias&damna subditis illata, praedasque mutuas hinc inde factas, crebriore calculo. sicuti Homen Anton de Butri. Canoniae in cap. L& C. in nostra, exi de iureiurand sic quidem, vi subditi de hac remissione nunquam conqueri valeant. Sic&Baldus intituL depac constant in verb. priuilegia. Bald Ang. albini. conuentionum p de pac. 4n l. bene a Zenone. . supr. de quadri.
praescript Angel. in l. venditor. 3. g. si constat. com m. praed.&int Antiochensium 22. de priuiles creditor Bartol in i pen. in se de fid instrum. iur hastae fiscat. lib. Io. Petr de Anchar. in C. canonum statuta,col. 4. q. r.de constit. Min regula,Pecca' aeum de reg. iur. lib. 6.ri cons isti viso diligenter tenore.