장음표시 사용
131쪽
VIII. 15. quidem, saepe ita tenuiter incidunt, ut non sint necessariae dictu; quapropter eas partiS, quae striniSSumae videbuntur, legere oportebit. concluSionibus bre VibuS utemur, enumeratione ad exitum causae: in tota cata Sa crebras et bre- si vis amplificationes interponere Oportebit per locos com
Nec hoc genus causae, eo quod rare accidit in vita, neglegentiuS commendandum eSt, neque enim id, quod poteStaccidere, ut faciendum Sit aliquando, non oportet velle quam ιο commodiSSume p0SSe sacere; et Si Separatim haec causa minus Saepe tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae partes Vol Santur laudis aut vituperationis, qua re in hoc quoque genere causae non nihil industriae con-
sumendum putaVimuS.ia, Nunc absoluta nobis difficilluma parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque ad omne causae genuS adcommodata tempus est ad ceteras . 'rtis proficisci: deinceps igitur de dispositione dicemuS.
dicant v. n. sint Istu V lyspr. m. Sepe Se indicant v. n. sint μη,anput 'Saepe non l. quidem s. i. t. i. vel Se indicant v. n. sint di. necessaria heπValρ η necesse ρ' 2. earum ρ 3. breviterti)δV utemur nostrae cauSae crebras pμk ut. nostri causa cr. h causas' h0e 'μη ,2 ut. non nec in ipsa causa cr. c ut . Si noStrae cauSuecr. ut. enumeratione Rd eXitum nostrae causae in ipsa causa crebras rvt. en. R. e. cauSae in i. c. crebr. t ut. en. a. e. c. et in i. c. cr. ρ cput. eX enumerationibus R. e. c. i. i. c. cr. I ut. E. R. e. c. in ipSaS eausas cum cr. ρη Sc.: in tota causa 4. br. et cr. n interponere
132쪽
Puoniam dispoSitio est, per quam illa, quae invenimus, IX36 in ordinem redigimuS, ut certo quidque loco pronuntietur, videndum eSt, cuius modi rationem in disponendo habere
conveniat. genera diS9OSitionum sunt duo: unum ab institutione artis prosectum, alterum ad casum temporiS udcommo-5t datum. ex institutione artis diSponemuS, quom Sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro eX9OSuimus, hoc est, ut utamur principio narratione divisione confirmatione consutatione conclusione, et ut hunc Ordinem, quem ad modum praeceptum est ante, in dicendo Sequamur. item eae insti- in
tutione artis non modo totas causas per Orationem, set sin-stulas quoque amumentationes visponemus, quem ad modum in libro secundo docuimus, id est expositionem rationem confirma tionem rationis exornationem conpleaeionem. haec situr duplex ossispositio est: una per orationes, altera per amumentationes, laab institutione artis profecta. est autem alia diS90Sitio, quae, quom ab ordine artificioso Secedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur, ut Si ab narratione dicere incipi mus aut ab aliqua firmissuma argumentatione aut literarum aliquarum recitatione; aut Si Secundum principium confirma- qu
ies vel orationis retii oricae t pari. rhetoricae saeuitatis ρ κ p. rhet. rutionis O deinceps - dicemus Om. n igitur om. f
2. in ordine e quicquid i s vel quidque' ιι suprasc. pronuntiatur h 3. conv. hab. r nos hah. conv. η-, cpLGbρ δ Lamb. 4. disponendi ι dispositionis Osp b. temp. cas. ρ RSum aη SuPIRse. eras. aliquot liti. 6. dispositio est cρη et cum ρλ pr. m. consequemur eas praeceptiones quas UO' eam Om. cρη T. in priore lib. I in lib. primo θρη s. in hoc ordine si et ut hunc πMe 10. Sequemur i , erat. l . per ordinem vO totaS per orationes n perom. st sing. quoque arg. hk sing. quaSque arg. tObρο ' δ sing. quasque partes argumentationis dρ , 'quoque') Sing. nrg. eyπμ.2,cF l3. libro II. h,O libr. sec. eπφ sec. lib. avδ docuimus om. c id estom. eρ in dispositione rationis confirmatione rationis Orationis conclusione hen in dispositionem suprasc. 'id est exp. 3 li 14. exornat. conclusionem psintbrLI δη κ concl. om. π 15. una Per Rrg. altera perorationes c ρη per argumentationis partes albvo' Lamb. Per pari. argument.
133쪽
IX, X. 17, 18.tione utamur, deinde narratione, aut Si quam eius modi permutationem ordinis faciamus; quorum nihil, nisi cauSapostulet, fieri oportebit. nam Si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab advorsariis mula titudine verborum, commode poterimus principio SuperSedere,
exordiri causam aut narratione aut aliqua ηrma arstume ritu tione, deinde, Si commodum erit, quia non Semper neceSSe
X est, ad principi sententiam revorti licebit; si causa nostramaonam dira uitalem videbitur habere, ut nemo aequo animo in hi incipium possit audire, ab narratione quom incesterimus, ad principi sententiam revortemur Si narratio parum probabilis erit, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. his conmutationibus et translationibus saepe uti neceSSe eSt, quom ipsa res artificiosam dispositionem artificiose conmutare cogit. t 8 in confirmatione et consutatione argumentationum dispoSitiones in huius modi convenit habere: firmissumas argumentationes inprimis et in postremis causae partibus conlocare, mediocriSet neque inutilis ad dicendum neque necessarias ad sero hundum, quae, Si .separatim ae singulae dicantur, infirmae sint, 30 cum ceteris coniundiae firmae et probabiles fiant, interponi
l4. ipsam artisset am ὐδ' artissetosa DV dispositione h disp. res ipsa ly disputationem μι vel dispositionem α' nrtificiosae a)f ib.
134쪽
in medio conlocari oportet: nam et statim re narrata expectat animuS auditoris, qua re causa confirmari 9OSSit, quapropter continuo firmam aliquam oportet in serre argumentationem, et re dicta quoniam nuperrume dictum incillumo memoriae mandatur, utile est, quom dicere desinimus, recentem saliquam relinquere in animis auditorum bene firmam argumentationem. haec dispositio locorum, tamquam instructio militum, facillume in dicendo, sicut illa in pugnando, parare poterit victoriam. Pronuntiationem multi maxume utilem oratori dixerunt XI 10 esse et ad persuadendum plurumum valere. nos quidem unum ride quinque rebus plurumum posse non laciIe dixerimus; egregie magnam esse utilitatem in pronuntiatione audaciter Confirmaverimus: nam commodae inventiones et concinnae verborum elocutiones et partium causae artificiosae disposi- lsitiones et horum omnium diligens memoria sine pronuntiatione non plus quam Sine his rebus pronuntiatio Sola valere poterit. qua re et quia nemo de ea re diligenter scripsit - nam
l. conloc. si conculcari e Fo.: conlocare etsi in re narr. exp. . etsi re narr. e P. π et re narrata eXp. est' 'et enarrata μ antly ρη et statim re n. EXP. 3,ρ Statim et r. n. EXSp. r et r. n. Blatim eXp. f statim re n.
exp. ν 2. auditorum ρ sed qua re δε qua re ebit voωδ qua de causa 'vel ex qua re' suprasc. μ ex qua re ς causae coni. possint hcons. causa possit rhρη c. poss. cons. φ 3. inferri n 4. Et om. h preliqua qu. υπ reliquum qu . e qu. ς Sc.: re dicta facillime eo facile g
135쪽
XI. 19, 20. omnes ViX 90SSe putarunt de voce et vultu et gestu dilucide Scribi, quo in hae res ad Sensu S nosti OS Dertinerent - et quia magnopere a nobis ud dicendum conparanda est, non neglegenter videtur tota res consideranda.
s Dividitur igitur pronuntiatio in vocis figuram, corpori, motum. ligura voci S est ea, quae Suum quendam possidet ha-2u bitum ratione et industria conparatum. ea dividitur in trisi artis: mu nitudinem firmitudinem mollitudinem. magnitudinem vociS maxume parit natura, non nihil auget, Set in umei' conservat cura; firmitudinem vocis maxume conparat cura, non nihil udauget, set maxume conservat ratio declamationis; mollitudinem vocis, hoc est, ut eam torquere in dicendo DOStro commodo possimus, maxume facit moderatio declamationiis: quapropter de magnitudine voeis et firmitudinis
reli aerces h c. hae res lioei c. eae ros par c. ea ros μ t et eae res ρη hae om. v ad nostr. sens. Pertineret μ' pertineant r et quae qu. d a. quantopere i , i a nobis I.2,o ea pars a nob. ς 'earos' l. 'a nobis' om. t) comparanda sunt noη comparata est by non neglegentia μ) 4. videtur tota res esse divisa in lig. vocis at 5. in orΡ. hπ et in corp. ς Sc.: cor p. s. ea efit Dir quendam Din. ων T. comparate h comparata μηπμηα pomparata vel comparatum s ea om.
π haec div. tolino n. 3 ei on div. is divitur h dividitur igitur vo s. comparat C parit Halm. natura om. μx nonnihil auget l,2.ι
nuget is Lauib. n. hane adauget Pynoi ηιδ. ρ 'huic' n. hane curacio adaug. c n. adaug. hanc ρδ cum nihil nilaug. l sed maxime cura conservat 1 se ing. in ordine 'ei maxime conservat exercitatio imitationis'
habet) S. m. curat cons. I si m. c. cons. vo R. m. cons. accuratio in vo δρysali. H. s. m. amplificat accuratio Ois pr. m.) et muri. c. cons. PDO Fet m. cons. exercitatio declamationis 5 et eura confirmat vel amplissent accuratio P s. m. cons. cura Lamb. 10. con Parata uat. e comparatam nat. f comparat natura C pom p. cura Scitntg. lΙ. nounihil Om. eauget hret maxime C sed max. conservat exercitatio imitalionis 1, s exerci tatio nationis et imitationis' μνι ex. declamationis p no peρ ν,3 ex. iiiiii. vel declamationis a vel deet.' add. all. m. ex im. vel declinationis ρη ratio deo l. Schilla. 12. vocis est μ sic) ut in dic. eam torqv. cI3. nostro comm . L pro n. comm. ς Lamb. lacii syn laciat h saei et g exerc. imitationis F ali. m.)κ ox. im. et declam. vo moderatio de et Selisit E. l4. firmitatis b
136쪽
parte, quoniam altera natura paritur, altera cura eonparatur, nihil nos attinet conmonere, nisi ut ab iis, qui non inscii sunt eius artifici, ratio eurandae vocis petatur: de ea parte Xufirmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quae maxume necessaria eSt Oratori, quO-3niam ea quoque moderatione d clamationis eonparatur, dicendum videtur. Firmam ergo maxume poterimus in dicendo vocem con- 21SerVnre, Si quam maxume sedata et depressa voce principia dicemus; nam laeduntur arteriae, si, antequam voce leni per- in mulsae sint, aeri clamore conpleantur; et intervallis longiori-hus uti conveniet; recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo adquiescunt; et continuom clamorem omittere et ad sermonem transire oportet; conmutationes enim laciunt, ut
137쪽
Xll. 21, 22. nullo genere voeis ecfuso in omni voce integri simus: placutas vocis exclamationes vitare debemus; ietus enim sit otvolnus arteriae hae acuta atque attenuata nimis exclamatione et si qui splendor est vocis, consumitur uno clamor s univorsus; et uno spiritu continenter multa dicero in sextrema convenit oratione; saueos enim calefiunt et arteriae conplentur et vox, quae tractata vario est, reducitur in quentiam sonum aequabilem otque eonstantem. qua saepe rerum nuturae gratia quaedam iure debetur, item necidit in hac re: in nam quae diximus ad vocem' servandam prodesse, eadem orationis enuntiationi serviunt, ut, quod nostrae voci prosit, 22 idem voluntati auditoris probetur: utile est ad firmitudinem vocis sedata vox in principio: quid insuavius, quum clamor in exordio causae' intervalla vocum confirmant: eadem senis tentius concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogi-
138쪽
XII, XIII. 22.23. AD C. HERΕΝΝIUM III. 103
tandi relinquont. conservat vocem continui clamoris remi S-sio: et auditorem quidem varietas maxume delectat, quom aut Sermone animus retinetur aut exsuscitatur clamore. acuta exclamatio vocem volnerat: eudum laedit auditorem: habet enim quiddam in liberatu et ad muliebrem potius Oeiseratio- snem quam ud virilem dignitatem in dicendo ad commodatum. in extrema oratione continens VOX remedio est voci . quid Τ haec eadem nonne animum vehementissume calefacit auditoris in totius conclusione causae 3 quoniam res istitur e-ilem vocis tirmitudini et pronuntiationis suavitati prosunt, ae in utraque re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae Grisa sunt, ae suavitate, quae coniuncta fuerunt: cetera suo loco paulo post dicemus. Mollitudo silur vocis, quoniam omniS ad rhetoris prae-Xm 23ceptionem pertinet, diligentiuS nobis conSideranda eSt. eam iacli vidimus in sermonem contentionem amplificationem. sermo est oratio remissa et linituma cotidianae locutioni; contentio
139쪽
XIII. 23, 24. est oratio aeris et ad confirmandum et ad consutandum aducommodata; ampli 1leatio est oratio, quae aut in iracundiam indueit aut ad miserieordiam trahit auditoris animum. sermo dividitur in partis quattuor: .dignitatem demonstrationem narras tionem iocationem. dignitas est oratio cum aliqua gravitate: demonstratio est oratio, quae docet, quo modo mid fieri potuerit aut non potuerit; narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio; iocatio est oratio, quae ex aliqua re risum pudentem et liberalem potest conparare. conis. tentio dividitur in continuationem et in distributionem: conlinuntio est orationis enuntiandae adceleratio clamosa; distributio est in contentione oratio frequens cum raris et brevibus in--,4 tervallis acri vociferatione. amplificatio dividitur in eo hortationem et conquestionem: cohortatio est oratio, quae aliquod is peccatum ampli licans auditorem ad iracundiam adducti: conquestio est oratio, quae incommodorum amplificatione animum nuditoris ad misericordiam perdueit. quoniam istitur mollitudo poeis in tris partis divisa est, et hae partes ipsae sunt in oelo
Lamb. d. indidit i adducit i un. aud. o*ρ , Lamb. 4. in pnrios e in IIII partes si,n 'in qu . p ) b. dignitas est oratio cum ali qua gravitate. demonstratio est oratio quae doeet quomodo quid syri potuerii aut non potuerii πμ anu dign. eSi or. cum Ri. gr. quae d. q. q. s. p. a. n. potuerit 10133. ' dign. psi or. q. doe. remissa voce quomodo q. s. poterit et n. pol. demonstratio c. or. eum aliqua gravitate et vocis re missione d dign. est or. c. al. grav. et v. remissione. dem. eSi Or. q.
140쪽
XIII, XIV. 24. 25. AD C. HERENNIUM III.
partes alias distributae, harum octo partium quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. sermo quom eSt XIV in dignitate, plenis saucibus quam sedatissuma et depreS-RiSsuma voce uti conveniet, ita tamen, ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicam transeamus; quom aulis est in adem onStratione, voce paululum attenuata crebris intervallis ot divisionibus uti oportebit; ut ipsa pronuntiatione eaS reS, quas demonstrahimus, inserere atque insecare videamur in animis auditorum; quom autem est sermo in narratione, tum. Vocum Varietates OpuS sunt, ut, quo quidque Dacto gestum insit, ita narrare videamur: Strenue quod volumus ostendere factum, celerius cule dicemus, at aliud otiose, retardabimus; deinde modo aeriter, tum clementer maeSte hilare in omnis partis conmutabimus ut verba ita pronuntiationem. si qua inciderint in narrationem dicta rogata responsa, si quae is admirationes, de quibus nos narrabimus, diligenter animum advortemuS, ut omnium personarum Sen Sus atque animos voce exprimamus. Sin erit Sermo in iocatione, leviter tre- 25
in oeto paries alius distr. l .ntv p ips. s. in oelo aliari distr. okχ ipes. s. inal. p. octo distr. ι ips. in o. p. ni. distr. Qi. sunt ips. in VIII p. al. di sir. cρ' ipsae om. no' 2. sit pron. p a. in dign. est φ sedatis summa ei depressis summa heμi ei depr. Om. Ocν d. iii Om. r3 5. traicam a ictai eam h transferam e eum enim in dom. mi Mim vero est in dem. ρη eum autem est in dem. sermo n eum R. sermo est in dem. v s. paululum a T. uti oporte-