Cornifici Rhetoricorum ad C. Herennium libri 3. recensuit et interpretatus C.L. Kayser

161쪽

III. 5, 6.ribus libare laudbm. nam si tua volumina prehenderint antiqui Oratores et poetae et suum quisque de libris tuis tulerit, nihil tibi, quod suum Velint, relinquatur.' At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item si convenit, ut testimonia, ab hominibus probatissumis sumi. primum Omnium exempla ponuntur hic neque confirmandi neque testificandi causa, Set demonStrandi. non enim, quom dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex Similiter desinentibus verbis et ponimus hoc exemplum a Crasso: is quibus possumus et debemuS', teStimonium conlocamuS, Set exemplum. hoc intereSi igitur inter testim0nium et exemplum: exemplo demonstratur id, quod dicimus, cuius modi sit; te-6 stimonio, esse illud ita, ut nOS dicimuS. confirmatur. praeterea Oportet testimonium cum re convenire, aliter enim remia non potest confirmare: at id, quod illi faciunt, cum re non convenit. quid ita Τ quia pollicentur Se artem Scribere, eXempla proserunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. tum

si horum op si eorum g 'si a contrariis eorum' uo nomina voluminah prenderint 1,2,LVωρη-v prenderent ι atqui hy 2. poetae suum si quisquis IM de libris suis tui. ef Odyli vo δορ' soae,3 'sumptum' post 'suis' b mg. 3 de verbis suis tui. v de l. tuis tui. pkant viqvo tui. de l. tuis 3. nihil tibi quod tuum vi' nihil istis q. suum s 'n. artis' ρ') Sc.: nihil tibi quod suum relinquatur M relin

π 1.2 non potest rem etcρηου cons. quid ita e quod rei hμ ,2 quod re pμη quidem rei c cum non re b lG. quid ita om. eb qui ita δεπμ'as cur μ' cur ita ei vo quid igitur vo' quod ita ρ' quia qui Ob

162쪽

III, IV. 6, 7. AD C. HERENNIUM IIII.

quis est, qui possit id, quod de arte ScripSerit, conprobare, 'nisi aliquid scribat ex arte' contraque faciunt, quam polliceri videntur: nam quom Scribere artem instituont, videntur dicere Se excogitasse, quod alios docerent: quom vero Seribunt, o Stendunt nobis, alii quid excogitarint. . At hoc ipsum dissicile est' inquiunt 'eligere de multis . l, quod dicitis dissicile, utrum laboriosum an artificiosum Τ si laboriosum, non Statim praeclarum; Sunt enim multa laboriosa, quae Si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vostra manu fabulas aut Orationes totas tranScripseritis, glo- ioriosum putetis. sin istud artificiosum egregie dicitis, videte, ne insueti rerum maiorum videamini, Si vos parva res sic uti magna delectabit: nam isto modo eligere rudis quidem nemo Dotest, Set Sine summo arti licio multi: quisquis enim audivit 7 de arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia videre is

iorum vid. h ne insinuetis cum maiorum vid. p ne insinuetis eum maiores vid. Ita fri pa s insinuetis') ne vos similes ne insinuetis cum eo maiores vid. μ ne vos insueti rerum vid. supraso. mniorum') e ne iu- sueti maiorum vid. r ne vos insinuetis cum maiores vid. t ne vos insinuetis minores cum maiores videamini n,a κ 'vos' et 'minores' add. n L .es' neu'ὶ videam tui om. ls vos res parva e res vos parva r sicut ιρ' 13. magna om. n delectavit 1 ,ane delectai p aeth delectet r Se.: de leo labii situ modo δε istud modo μ' isto modo om. dis silegsero audisqnidem non nemo potest δεμ si π eligere rudis quidem nemo poterii er q. nemo) selegere rudis q. nemo potest Ο selegere q. r. n. potest i se- legere q. nos nemo poterit μ',2 eleg. q. nemo pol si p* elig. n. q. p tegi o el. rudiν n. potest os 14. sine art. summo he audivit 1 a audiverit o audierit ς 15. de arie aud. 'r

163쪽

IV. 7.

poterit, quae ex arte dicuntur; lacere nemo poterit, nisi eruditus; itaque ut, si de tragoediis Enni velis sententias eligere aut de Pacuvianis nuntios et quia plane rudis id lacere nemo poterit, quom seeeris, te litoratissumum putes, ineptus sis, s pr0pterea quod id facile saeiat quivis mediocriter literatus, item si, quom ex orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artifici notata sint, quia rudis id nemo sacere possit, arti siet 0SiSSume te secisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te non nihil huius rei scire, aliis is signis multa Scire intellegemuS. quod si artificiosum est intellegere, quae Sint eX arte Scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte: qui enim scribit artificiose, ab aliis commode scripta facile intellegere poterit; qui eligit facile, non continuo ipSe commode scribet; et si est maxume artifi-isciosum, alio tempore utantur ea facultate, non lum, quom parere ipsi et gignere et proferre debent. postremo in eo vim artifici consumant, ut ipsi ab aliis potius eligendi quam

1. poterit om. t ex arte eb drie is πιι de nrie p .2 eo dicuntur rep nisi eruditus - poterit add. h mg. 2. itaque si i ita ut si gSc.: itaque ut, si de om. νγ de Ennii trag. o Enni do tr. es deir. enieti s Enni om. 1.2 iragidiis h 3. paehuvianis i pacuv. nuntios sed quia plane rudis u)n speriodos adit. πη) pae. num si quia pl. rud. p. nam si pi ruit. ο) p. quia plane periodos ρ' pae. periodis num q. p. rud. el' pac. periodis nain si q. p. rud. in pae. periodos numsi q. p. rud. py non fr),2-'vo' p. periodis non si q. p. rud. 'periodos') p. periodos nisi q. p. rud. o,liuo i quic) p. per. non sed nisi quia p. md. φ ei quia plane rudis Orolli. idem tae. ρ

164쪽

IV, V. 7.

alienorum honi electores existumentur. contra ea, quae ab iis dictatur, qui dicunt alienis se exemplis uti Oportere, Satis est idictum: nunc, quae Separatim dici pOSSunt, consideremus. Dicimus ergo eos quom in eo, quod alieniS Utantur, pec- Vcare, tum magis etiam delinquere, quod a multis exemplassumant: set de eo, quod postea diXimVS, antea Videamus. si concederem aliena oportere adSumere exempla, dicerem unius oportere, primum quod contra hoc nulla Staret eorum ratio; liceret enim eligerent et probarent quemlibet, qui Sibi in omnis res suppeditaret exempla, Vel Poetam vel Oratorem, cuius iuauetoritate niterentur. deinde interest magni eius, qui discere Volt, utrum unum Omnia an omnia neminem, Set aliud alium putet consequi posse: si enim putabit poSSe omnia penes Unum con Sistere, ipse quoque ad Omnium nitetur saeul-1. aliorum εοῦ Sc.: alienorum. boni elector esse existimetur π 'honis'),2 boni doctores ex. vi' existimantur eμb ab eis b ab his ς 2. al. die. Se ex. Ocy 3. sep. quae cρη ub POSSlut 1,2,c, Lamb. 4. omnes igitur ι b dicim. ergo mL ot βvρηδ Lamb. dic. ig. Omnes μ' dic. ig. tum eos ideo οφ quod - tum una. O cum in eo quod str cum ideo quod

cum ideo qui di 5. ideo magis eos etiam o cum magis etiam hpeccare vo* n. sci pη et 1 sy),2,recdφ at b sed et D ' de quo post. edixerimus I ante. H ρ δ antea om. vo' videbamus b T. sumero

omnia an omnia neminem aliud alium. π ut. Omnium Omnia an O. R nemine Ri. al. y ut. omnia nomina an neminem al. al. h ut. unum omnia an omnia neminem al. al. r salterum 'omnia' add. r' ut. u. O. an o. n. sed al. al. φρ'vδ ut. Omnia unum neminem sed al. al. 6 ut. u. O. R. neminem o. an al. al. ρ 'sed al. at.' ait. m. ut. et unum O. a. O. nsed al. al. ρ ut. omnes omnia an Om. n. Sed al. al. νη ut. Omnes O. R. o. a nemine an al. al. ι ,an comnis' et 'illud at 3 ut. omnia omnes an O. a nemine an al. al. l ut. Omnia ab uno an omnia a nemine an aliud ab alio eouo ,c 'ab uno omnia') utrumque ab uno O. a. o. R n. Ru R.

ab alio t. 13. sequi φ putavit π putaverit vi' put. posse omnia eoom. put. Posse ρη put. om. posse ιν per diem unum ho dies 3 per

unum POSSE e per unum p μ' unum re primum a I 4. condiscere ι ,2 considerare π ad omnium nit. ad omn. bρ CORNIFICIUs. 9

165쪽

tatem; si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, quom ipse praeceptor artis omnis penes unum re Perire non potuerit. adlatis igitur exemplis a Catone a Gracchis a Laelio a Scipione Galba Porcina Crasso si Antonio ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribuS, neceSse erit cum, qui discet, putare ab Omnibus 8 Omnia, ab uno pauca vix se OtutSse sumi. qua re unius alicuius esse similem satis habebit, omnia, quae omnes habuerint, se solum habere posse dissidet. ergo inutile est ei, tu qui discere Volt, putare a nemine omnia posse s sumi J. igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno exempla Sum P sissent : nunc hoc signi est ipsos artis Scriptores non putaSSeunum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque Sua protulerunt neque unius alicuius aut deniqueia duorum, set ab omnibus oratoribus et poetis exempla Sumpserunt. deinde, Si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unus omnis artiS partis consequi nemo potuerit: quod igitur

166쪽

iuvat eorum rationem, qui omnino inprobant artem, id non ridiculum ost ipsum scriptorem artis Suo iudicio conprobare 3 ergo ab uno Rumenda suisse docuimus exempla, si Semper

aliunde sumerentur.

Nunc omnino uti unde sumunda non suisSe Sic intellege-vi sinus: primum omnium quod ab arti S Scriptore adsertur exem- splum, de eius artificio debet esse, non ut Si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat sume a me, set huius exemplum aliunde rogabo, tibi quod OStendam. Sie mercem' ipsi qui venditant, aliunde exemplum quaeritent mercis, acervos iii sese dicant tritici habere et eorum exemplum Dugno non habeant, quod ostendant. si Triptolemus, quom hominibus semen largiretur, ipso ab aliis id hominibus mutuaretur aut si Prometheus, quom mortalibus ignem dividere vel lot, ipse a vieini, cum testo ambulans carbunculos conrogaret, ridiculus is

videretur: isti magistri omnium dicendi praeceptores non videntur sibi ridicule sacere, quom id, qu0d aliis pollicentur,

167쪽

VI, VII. 9, 10.

ab aliis quaerunt. si qui Se tantis mi umOS penitus apsconditos aperuisse dicat et haec Sitiens quo ni maxume loquatur neque habeat, qui Sitim Sedet, n0n rideatur 3 iSti, quoua non modo dominos Se sontium, Set Se ipsos sontis esse dicant ets omnium rigare debeant ingenia, non Putant fore ridiculum, Si,

quo ni id polliceantur, areScant i 9Si siccitate. Chares ab Lysippo statuas sacere non iSto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium brachia Praxitelia pectus Polyeleti uni ventrem et crura, Set Omnia coram magiStrum facientem tu videbat, ceterorum opera vel Sua Sponte poterat conSide-vli i0rare: isti credunt eo S, qui haec velint discere, alia ratione docere Se POSSe commodius. praeterea ne possunt quidem ea, quae Sumuntur ab aliis, exemPla tam eSSe adcommodata ad artem, seropterea quod in dicendo leviter unus is quisque locu S plerumque tangitur, ne arS adpareat, in praecipiendo expreSSe conscripta ponere oportet eXempla ,. Uti in artis formam convenire possint; ut post in dicendo, ne poSSit ars eminere et ab omnibus videri, facultate Oratoris occultntur. ergo etiam, ut magis arS cogno Scatur, Suis exempliS

168쪽

melius e St uti. postremo haec quo situ res nos duxit ad hanc rationem, qu0d nomina rerum Graeca convortimuS: ea remota sunt a consuetudine; quae enim reS aput no Stro S non erant, earum rerum nomina non poterant eSSe usitata; ergo haec asperiora primo videantur neceSSO eSt, id quod siet rei, non a nostra dissicultate; relicuom Scripturae consumetur in exemplis: haec si aliena posuiSSemu S, factum eSSet, Ut, quod commodius esset in hoc libro, id nostrum non QSSet, quod aSperius et inusitatum, id proprie nobiS adtribueretur; ergo hanc quoque incommoditatum sugimus. hiS de causis, quom artis loinventionem probaSSumuS Graecorum, exemplorum rationem secuti non Sumu S. Nunc tempus p 0Stulat, ut ad elocutioniS praecepta transeamus. bipertita igitur erit nobis elocutionis praeceptio: primum dicemus, quibuS in generibus verborum Semper omnis laoratoria elocutio debeat eSSe, deinde OS tendemuS, quas reS semper habere debeat. Sunt igitur tria genera, quae genera VIII in os siguras appellamuS, in quibuS Omni S Oratio non vitiosa

. . .

169쪽

VIII. Il, I 2. consumitur: unalii gravein alteram medioerem tertiam eXtenua iam vocamus. Wra Vis est, quae constat ex verborum graviuinlevi et ornata constructione; me liocRs est, quae constat ex humiliore neque tamen ex in i ei Dei vol*atissmna verb0s min dignitate: ut lenuata est, quae demissa est usque a PuSitatissumam puri consuetudinem Sermonis.

In gravi consumetur oratio ligura, Si quae huiusque rei poterunt ornatissuma verba reperiri si vo PsuPIHuinia curari uaad unam quamque rem adcommodabuntur, Ot si graveS Stalain tentiae . quae in am0lificatione et conmiserati0ne timetiuntur, eligentur, et si exornationes sententiarum aut verborum, quae ruravitatum habebunt, de quibus post dicemus, adhibebuntur. il in hoc genere figurae erit hoc exemplum: 'nam quis est VO- strum, iudices, qui salis idoneam possit in eum poenam co-ia gitare, qui prodere hostibus patriam cogitarit 3 quod malu-licium cum hoc scelere conparari, quod huic malusidio dignum supplicium potest inveniri 3 in iis, qui ingenuom aut matrein familias constuprassent, violassent aliquem aut 130stremo ne-

postr. Om. v Sc.: qui ingenuom niti m. constupra S Seni, vio

170쪽

caSSent, maXumu sup 'licia maioreS con Sumpserunt: huic truculentissumo ac nefario sucinori Singularem poenam reliquerunt: atqui in aliis mul eliciiS ad Singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius Sceleris qui sunt

adfines, uno con Silio univorsis civibuS atroci SSumaS calamita- steS machinantur. o seros animost O crudeleS . cogitationes lo derelictos hominus ab humanitatui qui id agere ausi sunt aut cogitare potuerunt, quo Dacto ho SteS revolsis mulorum sepuleris deiectis m0enibus ovantes inruerent in civitatem; quo modo deum templis spoliatis 0ptimatibus trucidatis ullis in abreptis in Servitutem matrihus familiaS et ingenuis Sub hostilem lubidinem subiectis urbs acerbiSSumo concidat incendio conflagrata: qui Se non putant id, quod voluerint, ad exitum

perduxisse, niSi SanctisSumae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. nequeo verbis consequi, iudices, indignitu- istem rei: Set neglegentius id sero, quia vOS mei non e utis: VOSter Enim v03 animus amantisSunius rei puplicae suci tu docet, ut eum, qui fortunaS omnium Voluit prodere, praecipitempto turbulis ex ea civitate, quam iSte ho Stium SpurcisSumorum dominatu nefario voluit obruere.' 2n In mediocri figura voi Sabitur oratio, Si haec, ut ante IX 13