Cornifici Rhetoricorum ad C. Herennium libri 3. recensuit et interpretatus C.L. Kayser

211쪽

c0RNI FI cI RHETORlCORUM XXXIII, XXXIV. 44, 45. pars, ut Si quis ei, qui vestitum aut ornatum Sumptuosum ostentet, dicat: ostentas mihi divitias et locupletis copias 4b iactas. ab uno plura hoc modo intellegentur: Poeno fuit Hispan is auxilio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quos que non nemo senSit idem togatus. a pluribus unum sic intellegetur: atrox calamitas pectora moerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritum ducebat. nam in superiore plurcs Hispani et Galli et togati, et hic unum pectus et unus pulmo intellegitur, et erit illic deminu-iu tus numerus festivitatis hic adauctus gravitatis gratia. Αhusio est, quae verbo Simili et propinquo pro certo et proprio abutitur, hoc modo: vires hominis breves sunt; aut: parva statura; aut: longum in homine consilium; aut: oratio magna; aut: uti pauco Sermone. nam hic facile estis intellectu linitum a verba rerum dissimilium ratione abusionis

esse traductu.

XXX iv Translatio est, quom verbum in quandam rem transfertur ex ulla re, quod propter Similitudinem recte videbitur posse transferri. ea utimur rei ante oculo S ponendae cauSa, is sie: hic lualiam tumultus expergesecit terrore subito; brevi tati S causa, Sic: recens adventus exercitus extinxit subito civitatem; obscoenitatis vitandae causa, Sie: cuius mater co-

212쪽

XXXIV. 45, 46. AD C. ΗΕ ΝNIUM IIII.

tidianis nuptiis delectatur; augendi causa, Ste: nullius univorse calamitas istius explere inimicitias et nefarium crudelitatem Saturare potuit; minuendi causa, Sic: magno Se praedicat auxilio suisse, quia paululum in rebus non dissicillumis aspiravit; ornandi causa, sic: aliquando rei puplicae rationes, quae a malitia nocentium exaruerunt, virtute optimatium revirescent. translationem pudentem dicunt esse oportere, ut cum ratione in conSimilem rem transeat, ne sine delectu temere et cupide videatur in dissimilem tran ScurriSSe. Permutatio est oratio aliud Verbis aliud sententia de- ω monstrans. ea dividitur in tris partis: similitudinem argu- rimentum contrarium. per similitudinem Sumitur, quom tranStationes plures frequenter ponuntur a simili ratione ductae, sic: nam quom canes iungentur ossiciis luporum, quoi nam

verborum caI. a 3 urbis meror et cal: a b,I.amb. urbis et cal. 'meror' suprasc. r meror urbis cal. δ mer. urb. et cal. v moeror cal. ρ meror et cui. cφ verbis maior et cal. ρ verbum moeror et cal. ρ verbi eat.

P Sc.: nullius univorse calamitas amicitias I 2. inimicitia ei nefaria h sat. crvd. c 3. sit hπ 4. qui paul. μ in reb. dist. Cin reb. non dis s. ΚlotE 5. gravandi causa I .a a di δ' gravandio sie del. ordinandi bρΤ 'sic nam cum canes - per argumentum tractatur ornandi causa sto aliquando. Sic verba ex I4 huc translata sunt in 1.2 a di illiquando b res publicas h res rei p. o δ resp. on' rationes I,2,atbρ vires ς M 6. nocentum a rδ ex

213쪽

c0RNIFICI RHEΤORICORUM XXXIV, XXXV. 46, 47.

praesidio pecua credemuS' per argumentum tractatur, quom a persona aut loco aut re aliqua similitudo augendi. aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Gracchum nitorem obsoletum dicat. 'ex contrario ducitur sic, ut si quis homia nem prodigum et luxurioSum prudens parcum et diligentem appellet. et in hoc po Stremo, quod eX contrario Sumitur, et

in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti: per similitudinem sic: quid ait hic

reX atque Agamemnon noSter, Sive, ut crudelitas est, potius io Atreus 3 ex contrurio, ut Si quempiam, qui patrem Verberarit, Aeneam Vocemus, intemperantem et adulterum Hippo trium nominemus. haee sunt sere, quae dicenda videbantur de verborum exornationibuS: nunc res ipSu monet, ut dein- .

. , ceps ad Sententiarum eXOrnationem tranSeamUS.

XXXV 47 Distributio eSt, quom in pluris res aut personas negotialsi quaedam certa dispertiuntur, hoc modo: qui vostrum, iudices, nomen Senatus diligit, hunc oderit necesSe est: petulan-

214쪽

XXXV. M.

tissume enim seri 1 er iste oppugnavit senatum; qui equeStrem locum splendidissumum cupit esse in civitate, is optet istum maxumas poenas dedisse, ne ista sua turpitudine orcini honestissumo maculae atque dedecori sit; qui parentes habetis, ostendite istius supplicio vobis homines inpios non pla-5cere; quibus liberi sunt, statuite exemplum, quantae poenae sint in civitate hominibus istius modi conparatae. item: Senatus est Officium consilio civitatem iuvare; magi Stratus est ossicium opera et diligentia consequi senatus voluntatem; populi est ossicium res optumas et homines idoneos maxume in suis sententiis deligere et probare. item: accusatoris ossicium est inferre crimina; defensoris diluere et propulsare; testis dicere, quae sciat aut audierit; quaesitoris est unum quemque horum in officio suo continere: qua re, L. CaSSi, Si testem, praeterquam quod sciat aut audierit, argumentari et con- iss

215쪽

CORNIFICI RHETORICORUM XXXV, XXXVI. 47, 48.

iecturam perSequi patieris, ius accusatoris eum iure testimoni conmiscebis, testis inprobi cupiditatem confirmabis, reo duplicem desensionem parabis. est haec exornatio copiOSa; conprehendit enim brevi multa suum uni cuique tribuens officium 5 et separatim res dividit pluris. XXXVl4η Licentia eSt, quom aput eos, quos aut vereri aut metuere debemus, tamen aliquid pro iure nostro dicimuS, quod UOS minume offendat, quo eos aut quos ii diligunt, aliquo in errato Vere reprehendere videamur, hoc modo: miramini, Puirites, is quod ab omnibus vostrae rationes deserantur 3 quod cata Sum vostram nemo SuScipiat 3 quod se nemo vostri defensorem profiteatur 3 id adtribuite vostrae culpae, desinite mirari. quid eSi enim, qua re non omnes istam rem fugere ac Vitare debeant 7 recordamini, quos habueritis defensores; Studial5 eorum v0bis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate: tum vobis veniat in mentem, ut vere digam, neg

suum unicuique e mult. suum cuique astrρ ' mult. et suum cuique ς5. et Separatim μ',2,tκonii' uo ρ φδ et om . 1 separatio g separat ei

pro Velle nostro b iure pro nostro φ quod eos minime Ossendat aut quOS ea remuoi 'c,ρ' ait. m.)ην,3 quod eos aut qu. hyπk quo eos aut qu.

in al. err. ς errore' in om. a' iure l8 9. repr. videamuPkηφ reprehendere videantur is s)πkλμ O reprehendere posse videamur rreprehendi posse videantur ebo,ρδ ali. m.)2,a' 'reprehendi posse' sic not. v 'compr.' Sc.: quod eos minume ossendat, quo eo S, Rut quo Sit diligunt, aliquo in errato vere reprehendere Videamur l0. quos t ab hominibus h vero rat. causam Din. fi l 1. nemo Om. ay dos. vestri π 12. confiteatur 2,o id adtrib. epyi vo

216쪽

XXXVI, XXXVII. 8, 49. AD C. HEREΝΝIUM IIII.

legentia vostra Sive ignavia potius illos omnis ante oculos vo Stro S trucidatos eSSe, inimicos eorum vostris suffragiis in ampliSSumum locum pervenisse. item: nam quid fuit, iudiceS, qua re in Sententiis serendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis 3 non apertissumae res erant scrimini datae 3 non omnes hae testibus conprobatae 3 non contra tenuiter et nugatorie responsum Τ hic vos veriti estis, Si primo coetu condemnasseti S, ne crudeles existu inaremini rdum eam vitatis vituperationem, quae longe a VObiS aberat, adsuturam eam invenistis, ut timidi atque ignavi putaremini. in maximas privatas et publicas calamitates accepistis: quom etiam maioreS inpendere videantur, sedetis et auspicamini: luci noctem, nocte lucem expectatis. aliquid cotidie acerbi atque incommodi nuntiatur: etiam eum, cuius opera nobi Shaec accidunt, remoramini diutius et alitis ad rei puplicae perni- idciem, retinetis, quoad potestis, in civitate 3 eius m0di li-XXXVu 49

centia si nimium videbitur acrimoniae habere, multi S mitigationibus lenietur: nam eontinuo aliquid huius modi licebit inferre: hic ego Virtutem vostram quaero, Sapientiam deSidero, Veterem con Suetudinem requiro, ut quod erit conmotum lissentia, 20

eam in v. a' erat scett. Om.) υπμ.2 a ),tly vo 10. di atque ign. h 'ad iug).pi ut timidi πηρι ,ς ne timidi μηa ut ne tim. 'nonne tim. l)ρ δ ut ii midi om. e) putati estis ρ δ existimati estis ly,φ essetis') Fo.: putem tui 1 l. maximas pr. et publicas π maximis privatis et publicis hepy calamitatis maX. et pr. et Publ. ςl2. videatur Λ auspicamini π oscitamini g 13. luci noctem non

217쪽

XXXVII. 49. id constituatur laude et altera res ab iracundiae molestia removeat, altera reS ab errato deterreat. haec res, Sicut in

amicitia, item in dicendo, si loco sit, maxume facit, ut et illi, qui audient, a culpa abSint, et nos, qui dicimus, tam ipsorum

1 quam veritatis amici videamur. est autem quoddam genus in dicendo licentiae, quod astutiore ratione conparatur, quom aut ita Obiurgamus eoS, qui audiunt, quo modo ipSi Se cupiunt obiurgari, aut id, quod Scimus facile omnis audituros, dicimus no S timere, quo modo accipiant; set tamen veritateis conmoveri, ut nihilo setius dicamus. horum amborum gene-

ita ut ali. Oρ ud , ooe, Pith. So. : ut quod erit - constituatur lau- .de, Et altera ab iracundiae mol. I vola Lamh. ab iracundia et mol.

ς 2. altera res 1 3,ειλε, V. sv 'altera rum' h) altera 2, P haberat ratio det. h in amicia si x in amicitiam eπ 3. idem si cad. m. corr. item i,2 a ),υ ita g si loco om. υπ si l. fit om. 2 a ) sit op 4. cui p. alieni sint μt et nos qui dicimus tam et ipsorum quam et veri

q. d. tamen et ips. Veritatis esse videatur /σμ ,π 'veriti e. viiloamur' et n. q. d. tum etiam reVerti vid. d et n. q. d. tum ipsos reveriti esse vid. l',ae 'et ips. rev. vid.' et n. q. d. amicos et ipsos Veriti esse vid. a', om. alterum 'et') Di n. q. d. tamen tam ipsos veriti c. vid. bruit.' et n. q. d. tam tamen sententia eorum qui dicunt quam de quibus dicitur vera habeatur μ',2 pal. ' bruit . , 'qui dicitur' a' ; a' 'tamen habeatur' lin. not. et n. tamen q. d. et ipsos reveriti et Veritatis assertores esse vid. l) pr. m. ',ρ 'et n. q. d. tamen' ,δ et n. q. d. Et ipS. re v.

et Ver. RSS. e. Vid. P et n. q. d. Rm. ipSorum et Ver . RSS. D. Vid. Oet n. q. d. eorum um. et RSS. Ver. e. Vid. ρη et n. q. d. am. ipSOrum et ipsos revereri et veritatis esse assentatores Vid. F Sc.: et n. q. d.

tum ipsorum quam Ver. am. esse vid. b. est aut quod h quoddamom. O, not. lin. a' 6. in dic. lic. 1,2, troρ 'v,3 dicundo l=uo astuti operatione hep π astuta operatione μ ,2 Τη),l ' a statuta operatione μ's astutia operatione p' astuta ratione a astuta oratione ρyδ magis astuta oratione r astuta licentiae ratione vo' astutiori rat. t astutiore rat. a cho*T. eοS Om. μ eos obiurg. st ipsi om. H- 8. sacile - dicimus om. hyπιι,2 a ) auditores nos tim. dic. tρ op 9. dic. om. elin temereb veritati e 10. n. setius π n. sedius h nichilo cuius μ generum

218쪽

XXXVII, XXXVIII. 49, 50. AD C. ΗΕ ΝΝIUM IIII. 183rum exempla Subiciemus; prioris, huius modi: nimium, seuirites, animis estis simplicibus et mansuetis; nimium creditis uni cuique: existumatis unum quemque eniti, ut perliciat, quae vobis pollicitus sit: erratis et salsa spe frustra iam diu detinemini stultitia vostra, qui id, quod erat in VOStra po-Stestate, ab aliis petere quam ipSi sumere maluiStiS. 90Sterioris licentiae hoc erit exemplum: mihi cum isto, iudices,

fuit amicitia, set ista tamen amicitia - tametSi vereor, quomodo accepturi Sitis, tamen dicam - vos me privaStis. quid ita 3 quia, ut vobis eSSem probatuS, eum, qui VOS Oppugnabat, luinimicum quam amicum habere malui. emo haec Gornatio, bocui licentiae nomen est, sicuti demonstravimus, duplici ratione tractabitur: acrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitissabulaus: et adsimulatione, de qua posteruus duimuS, sturae non indisset missationis, propterea quod imitatur licentium et sua iasponte est ac animum auditoris adcommodata. Deminutio. eSt, quom aliquid inesse in nobis aut in iis, xxxv quos defendimuS, aut natura aut fortuna aut industria dicimus egregium: quod, ne qua Significetur adrogans OStentatio,1. subiicient e subiecimus lη subiciamus h prius est e prioris est πῶμ nimirum b 2. estis supplicibus 9 est. simplicioribus b est. omissis simplicibus ἰη credetis ι 4. quod sp nobis f diuom. 9 b. Vestra quid quod e Vestr. quidquid π vestr. qui quod hisμin bruit. vest. est qui qu. vest. id quod obsuo φδ,a ' qui id qu sic not.) Vest. est id qu. v p vest. et quia quod ll rρ 'detinemini Siuli. vestra id qu ς Sc.: det. stult. Vestra, qui id quod pot. Vestr. hρ 6. ab illis n qu. subigere posterioribus h T. isto iudicium h S. ista om. f tamen om. χ sed tamen ista vvere quom h 9. tam . dic. Om. d vos pr. hep π privatis πιι ι probatis etr quid itaq; quid aut vob. h 10. quia ita ut re qui ut ιι obp. μα Il. quod am. ρλ hic ex. h l2. liaeentia ἐδ sicut o demonstrabimus v πμa I3. acrimoniam mitigabit laus 1 p ),2,ὐδ', ρΤ pr. m. δ acrimonia - mitigabitur laude s a ) 14. et assimulatio i,2 et ass. est κ et nssimulatione ς 'similatione' o) qua D quam πd superius toρ Τυδ 1 b. indenegationis nomine 10ι ) in denegationis nomine dicitur μ',2 a ) indiget mitigationismit. lnd. r ind. mitigatione gρη imitabitur c Fo.: imitatur

219쪽

deminuitur et attenuatur oratione, hoc modo: nam hoc pro meo iure, iudices, dico, me laboro et industria curasse, ut disciplinam militarem non in postremis tenerem. hic si quis dixisset ut optime tenerem' tametsi vere dixisset, tamen adros gans visus esset: nunc et ad invidiam vitandam et laudem conparandain Satis dictum est. item: utra igitur cauSa, avaritiae an egestatis accessit ad maleficium 3 avaritiae.' at largissumus suit in amicos: quod signum liberalitatis est, quae contraria eSt avaritiae. egestatis 3 at huic quidem pater in nolo nimium dicere - non tenuissumum patrimonium reliquit. hic quoque vitatum est, ne magnum aut maxumum diceretur. hoc igitur in nostris aut corum, quos defendemus, egregii Scommodi S pro serendis opservabimus: nam eius modi res et invidiam contrahunt in vita et odium in oratione, Si incon Sila derate tractes; qua re, quem ad modum ratione in vivendo fugitur invidia, sic in dicendo consilio vitatur Odium. XXXIX5i DeScriptio n0minatur, quae rerum con Sequentium continet perspicuam et dilucidam eum gravitate expositionem, hoc modo: quod si istum, iudices, vostris Sententiis liberaveritis, 20 Statim, sicut e cavea leo emissus aut aliqua teterrima belua

1. dim. hyrinost adt. v aten. o haec O 2. meo labore fi me elaborare o me elaborasse )- me laborasse OF 3. si quae Λ 4. obt. μeam etsi n eam tametsi μη b. nunc ad vi co/ et laud. om. t et laud. 1 . docta by et ad laud. ς 6. causa avaritiae aegestatis h e. avaritia

220쪽

AD C. HERENNIUM IBI.

soluta ex catenis, volitabit et vagabitur in foro, acuens dentis, insultans in cuiusque fortunas, in Omnis amicOS atque inimicos, notos atque ignotos incursans; aliorum famam depeculanS, aliorum caput oppugnans, aliorum domum atque omnem familiam perfringens, landitus labefactans. qua re, iudi- 5ces, eicite eum de civitate, liberate omnis formidine, vobis denique ipsis consulite: nam si istum inpunitum dimiseritis, in vosmet ipsos, mihi credite, seram et truculentam bestiam inmiseritis. item: nam si de hoc, iudices, gravem Sententiam tuleritis, uno iudicio simul multos iugulaveritis: grandis natu in paren S, cui SpeS senectutis omnis in huius adulescentia po-

Sita eSt, qua re velit in vita manere, non habebit; filii parvi privati patris auxilio ludibrio et despectui paternis inimicis erunt oppositi; tota domus huius indigna concidet calamitate:

at inimici statim sanguinolentam palmam, crudelissumam Vic- i5toriam potiti insultabunt in horum . miserias et superbi re simul et verbis invehentur. item: nam neminem VOStrum su-git, se uirites, urbe capta quae miSeriae consequi Soleant: arma qui contra tulerunt, statim crudeliSSume . trucidantur; ceteri,

I. ex catena st 'avens h habens l hy),2,ν pr. m.)δ' acuens es et ceti. C 2. multas i in multos O multos ς So. : insultans in Om. π in uniuscuiusque o fortunam a Post 'fortunas' vox in in eras. et

cuius ς omn. sp. sen. 9 adulesc. hob l2. filii patrui f 13. exilio h despectus - obposita h 14. huius Om. t i5. ab inimicis st. lip π at inimicis st. μ' Stat . inim. Ocy sanguinolentam palmam heπ Sang. palma ς crudelissimam Victoriam h mia. victoria ς - 16. in hor. mis. ins. φ ins. Vitae in hor. t superbi re plae ,2,κρο ρ ηδ sup. rebus οφ superiare fi superbia re μ superbia ς e,a') 17. invenienturor tu η,2, at)κl ρ spr. m. invenietur π inveniuntur hy μ λ nam om. t 18. urbe capta hepπamst capta urbe ς qui mis. e 19. qui contulerunt O p tulerint μηαιδ trucidabuntur il .vo