Cornifici Rhetoricorum ad C. Herennium libri 3. recensuit et interpretatus C.L. Kayser

181쪽

COR IFICI RHETORICORUM XIV, XV. 2I, 22.tur modo in hac, modo in altera re, hoc modo: cur eam rein tam Studi e curas, quae libi multas dabit curas 3 ilem: nain amari iucundum est, si curetur, ne quid insit amari. item: veniam ad vos, si mihi senatus det veniam. in his quattuora generibus exornationum, quae adhuc PropoSita Sunt, non inopia verborum sit, ut ad idem verbum redeatur Saepius, set inest sestivitas quaedam, quae facilius auribus diiudicari quam verbis demonstrari potest. X v b Contentio est, quom ex contrariis rebus Oratio conficilii tur, h0c pacto: habet adsentatio iucunda principia, eadem exitus amarissumos adfert. item: inimicis te placabilem. amicis inexorabilem praebes. ilom: in otio tumultuaris, in tumultu es otiosus; in re frigidissuma eales, in serventissuma triges; tacito quom opus est, clamas, quom tibi loqui con-lli venit, obmutescis; ades, abesse vis, abes, revorti cupis; in pace bellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virtute loqueris, in proelio prae ignavia tubae sonitum Dei serre non potes. hoc genere Si distinguemus orationem, et graves et ornati poterimus es Se. 22 Exclamatio est, quae conficit significationem doloris aut at indignationis alicuius per hominis aut urbis aut loci aut rotcuiuspiam conpellati0nem, hoc modo: te nunc adloquor, Λωi-

182쪽

XV, XVI. 22, 23. AD C. HEREX IUM IHI.

cane, cuiuS mortui iluoque nomen splendori ac dec0ri est ei. -vitati: tui clarissumi nepotes suo Sanguine aluerunt inimico - , mni crudelitatem. item: o perlidioSae Fregellae, quam facile Scelere VOStro contabuiStis: ut, cuius nitor urbis Italiam nuper inlustravit, eius nunc Vix sundamentorum reliquiae remaneant. aitem: bon0rum insidiatores latrocinia, vitam innocentissumi cuiusque petistis: tantanine ex iniquitate iudiciorum vostris calumniationibus adsuinitis facultatem 3 hac exornatione si loco utemur raro et qu0m rei magnitudo Postulare videbitur ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemus. iu lateri Natio non omnis gravi S PSt neque concinna, set haec, quae, quom enumerata Sunt ea, quae ObSunt causae advorsariorum, confirmat Superiorem Orationem, hoc pacto: quom igitur haec omnia saceres diceres administrareS, utrum animos sociorum ab re puplica removebas et abalienabas uia is non 3 et utrum aliquem exornari oportuit, qui ista prohiberet ac fieri non sineret an non Ratiocinatio est, per quam ipsi a n0bis rationem posci-XVI 23mus, qua re quidque dicamuS et crebro nosmet a nobis pe-

tis a o*bρη ino, X υκ Lamb. adsumsistis ii vo δ hae exclamatione CSc.: hac exornatione s. et raro φρ o Lamb. magnitudine μ

183쪽

XVI. 23.

.: limus unius cuiusque propositionis explanationem. en eSthuius modi: maiores nostri Si quam unius peceali mulierem damnabant, simplici iudicio multorum malusiciorum convictam putabant. quo pactor quam inpudicam iudicarant, ea Venea, fici quoque damnata existumabatur. quid ita 3 quia necesse est eam, quae Suum corpus addixerit turpissumae cupiditati, timere multos. quos iStOS J Virum parentem ceteros, ad quos videt sui dedecoris infamiam pertinere. quid postea quos tantopere timeat, e0S neceSSe DSt, ut, quoquo modo in possit, veneficio petat. cui 3 quia nulla potest honesta ratio retinere eam, quam magnitudo peccati saeit timidam, intemperantia audacem, natura muliebriS incon Sideratam. quid 3 quam venefici damnarant 7 putabant in Pudicam quoque noeeSSario. quare Τ quia nulla facilius ad id maleficium causa quamis turpis amor et intemperans libido conmovere potuit; tum cu

damnata existimabatur Di Ic eam Veneficam quoque damnatam existima

eam veneficam qu. existimabant iudicatam N G. coi p. suum t νδ 7. multos I permultos ς quos 3 iStos μb parentem e parentes ς partes' h 'polentes b) post ceteros e et ceteros v

184쪽

XVI, XVII. 23, 24. AD C. ΗΕRΕΝNIUM IIII. 149 non putaverunt. quid Z in viris ideiune hoc opservabant 7 minuine. quid ita 3 quia viros ad linum quodque maleficium singulae cupiditatus inpellunt, mulieres ad omnia maleficia

cupiditas una ducit. item: bene maiores hoc conpul RVerunt, ut neminem regem, quem armis cepiSSent, Vita privarent. s

quid ita quia, quam nobis fortuna facultatem dedisset, ini

quom erat in corum Supplicio con Sumere, quOS eadem sortuna paulo ante in amplissumo Statu conlocarat. quid quod

exercitum contra duxit 3 desino meminisse. quid ita 8 quia iri sortis est, qui de victoria contendant, e0S ho Stis putare; loqui xicli sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum sortitudo minuere, pacem humanitaS augere. at ille, si vicisset, uuin idem fecisset y non profecto tam Sapiens suisset. quid igitur ei parcis 3 quia talem stultitiam contemnere, non imitari consuevi. haec Pxornatio ad Sermonem Vehementer ad- iacommodata est ut animum auditoris retinet attentum qu0m venustate SermoniS tum rationum eXpectati0ne.

J Sententia est oratio sumpta de vita, quae aut quid sit XVII 24 aut quid esse Oporteat in Vita, breviter OStendit, hoc modo: dissicile est primum virtuteS revereri, qui Semper Secunda sol - 20 tuna Sit usus. item: liber is est eXiStumandus, qui nulli turpitudini servit. item: egens aeque eSt i S, qui non Suti S habet,

185쪽

XVII. 24, 25. et is, cui satis nihil potest esse. item: optuma vivendi ratio est eligend3: eam iucundam consuetudo reddet. huius modi sententiae simplices non sunt inprobandae, propterea quod habet brevis expositio, si rationis nullius indiget, magnam de-5 lectationem; set illud quoque probandum est genuS Sententiae, quod confirmatur subiectione rationis, hoc modo: omnes hene vivendi rationes in virtute sunt conlocandae, propterea quod sola virtus in sua potestate est; omnia praeter eam subiecta sunt sub fortunae dominationem. item: qui fortunis in alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi simul ac sortuna dilapsa est, devolant omnes, quom enim receSSit ea reS, quae fuit consuetudinis causa, nihil superest, qua re 90SSint in amicitia teneri. fiunt item sententiae, quae dupliciter ecferuntur; hoc modo sine ratione: errant, qui in prosperiSis rebus omnis inpetus fortunae se putant fugiSse; sapienter cogitant, qui temporibus Secundis casus advorsos reformidant.

25 cum ratione, hoc pacto: qui adulescentium peccatis ignosci Putant oportere, saliuntur, propterea quod aetas illa non est inpedimento bonis studiis; at hi sapienter faciunt, qui adulescen-m tis maxume castigant, ut, quibus Virtutibus omnem vitam tueri possint, eas in aetate maturiSSuma Velint conparare. sententias interponi rare convenit, ut rei actores, non Vivendi praeceptores esso videamur: quom ita interponentur, mul-

ess. sine ratione et cum rat. a',vo' ait. m.),pal. y ess. aut cum rat. aut sine rat. P er hoc modo aut sine r. aut P. r. sine rat. c esser. hoc modo

186쪽

tum adserent ornamenti et necesse eSt animo conprobet eam tacitus auditor, quom ad causam videat adcommodari rem certam ex vita Di moribus Sumptam.

contrarium idem fere est, quod contentis. Contrarium est, XVIII quod ex rebus divorsis duabus alteram breviter et facile con- sfirmat, hoc pacto: naiar qui suis rationibus inimicus fuerit Sem 'er, eum quo modo alieniS rebus umicum fore speres 3 item: nam quem in amicitia persidioSum cognoveriS, eum quare putes inimicitias cum fide retinere posse Τ aut qui privatus intolerabili superbia suerit, cum commodum et cognOScentem in Sui sore in potestate qui speres 3 et qui in sermonibus et conventu amicorum verum dixerit numquam, eum sibi in contionibus credas u mendacio temperaturum 3 item: quos ex

l. adserant μ asserrent a disserrent b adserentur tamen necesse h

inimie. e sic cum fide retinere posse eo c. s. tenere poSSe gry, 'Oae. Pe. s. repoSSe pys c. s. reposcere μ' confidere posse h cum f. habere posse ας ίμ'am ) aut om. o 10. intoll. μa intolerabilis e cum comm.h eum commodum et cognOSceniem sui sore in potestate qui speres est a Mol vo δρ 'v,3, Lamb. 9 om. 'fore') eum comm . e. e. Seire in pol. om. 'qui speres') hπμ' i 'lare' corr.)vO' eum c. e. c. Sui videre in pot.

qui in serm. C Fo.: aut qui in ser m. ct in conV. e 12. Verum dix. nunquam 1 μ ),ayb non verum dix. π11 fi Verum non diX. unquam a vo ρ vocis Verum non dix. mri δ' cum sibi μ numquid eum ri'o, Lamb. si hi om. rebρ δῶ*' in coni. a mend. credis temp. e in coni. a mend. temp. lip μ' in coni. credas a mend. temp. si a 'sp puteS in coni. a mend. temp. vi' 'bo 13. contentionibus to η' mendatio habquod μ' ex colimus deiecibus h e coli. re δ

187쪽

c0RNIFICI RHEΤORICORUM XVIII. XIX. 25, 26. cossibus deiecimus, cum his in campo metuimus dimicare Τqui quom plures erant, paucis nobi S exaequari non poterant, hi postquam pauciores Sunt, metuimus, ne sint superiores Τ26 hoc exornationis genus breviter et continuatis verbis pers laetum debet esse, et quom commodum est auditu propter brevem et apsolutam conclusionem,' tum Vero vehementer, id quod opus est oratori, conprobat contraria re et ex eo,

quod dubium non est, expedit illud, quod est dubium, ut aut dilui non possit aut multo difficillume possit.

xlx Membrum orationis appellatur res breviter apSoluta Sine ii totius sententiae demonstratione, quae denuo alio membro orationis excipitur, hoc pacto: et inimi eo proderas - id est unum, quod appellamus membrum; deinde hoc excipiatur oportet altero: et amicum laedebas. ex duobuS membris is solis haec exornatio potest constare, set commodis Sunia et apsolutissuma est, quae ex tribus constat, hoc pacto: et inimico proderas et amicum laedebas et tibi non conSulcbaS.

item: nec rei puplicae consuluisti nec amicis prosuisti nec, inimicis restitisti. I ad Λrticulus dicitur, quom sin ta verba intervallis distin-

188쪽

XIX. 26. 27.

guontur caesa oratione hoc modo: ucrimonia voce voltu ad-

vorsarios perterruisti. item: inimicos invidia iniuriis potentia perfidia sustulisti. inter huius generis et illiuS Superioris ve

hementiam hoc interest: illud tardius et rariuS Venit . . hoc crebrius et celerius pervenit; itaque in illo genere ex remo-5 tione brachii et contortione dexterae gladium ad corpuS adferri, in hoc autem crebro et celeri volnere corpuS con Sauciari videtur. Continuatio est densa frequentatio verborum cum uPSO- 27

lutione Sententiarum. ea utemur commodissume tripertito: in iosententia in contrario in conclusione. in sententia hoc pacto: ei non multum potest obesse fortuna, qui sibi firmius in virtute quam in casu praesidium conlocavit. in contrario hoc modo: nam si qui spei non multum conlocarit in casu, quid est, qu0d ei magnopere casus obesse 908Sit 3 in con- l5clusione hoc pacto: quodsi in eos plurumum inrtuna poteSt, qui Suas rationes omnis in casum contulerunt, non Sunt omnia conmittenda fortunae, ne magnam nimis in noS habeat dominationem. in his tribus' generibus ad continuationiS vim adeo frequentatio necessaria est, ut infirma lacullas oratoriS 20 videatur, nisi sententiam et contrarium et conclusi0nem frequentibus ecferat verbis; set alias quoque non nuuiquam non

magno opere inclusione /' 16. lari. pl. ορδ 17. in casu f

189쪽

CORNIFICI RHETORICORUM XIX, XX. 27, 28.

ἐalienum est, tametsi necesse non est, eloqui res aliquas per huius modi continuationes. a XX Conpar appellatur, quod habet in se membra orationis, dc quibus ante diximus, quac constant ex pari sere numeros syllabarum. hoc non dinumeratione no,ua siet - nam id quidem 'uerile est - set tantum adseret uSus et exercitutio sucultatis, ut animi quodam Sensu par membrum Superiori referre posSimus, hoc modo: in proelio mortem parenS ΟΡ- petebat, domi lilius nuptias conparabat, haec omnia graves in casus administrabant. item: alii fortuna dedit felicitatem, 28 huic industria virtutem conparavit. in hoc genere Saepe fieri potest, ut nou plane par numerus Sit syllabarum et tamen esse videatur, Si una aut etiam altera syllaba est alterutrum brevius, quom in altero plures, in altero longioria aut longiores plenior aut pleniores Syllabae erunt, ut longitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. Similitur cadun cxornatio appellatur, quom in eadem constructione verborum duo aut plura Sunt verba, quae similiter

et quod . r 8- referri r possumus h prael. h pares h parens νικHρ ο pater g obpei. hii Optabat ty appet. ρ sal t. m. v s. gra-

esse videtur ηρ sili. aut etiam nit. c ait. etiam 'o est Om. to .: erit alterutrum brev. et iri φρ. all. membrum br. ρη alterumutrum br. ρ ali. m. alterum br. petinabost, Lamb. ultera br. h alteri x br. alterobe. δ alterum' membrum br. οφυοδ 14. hrevis e hrevius sit vo hr. Om in altero longior ρη br. aut . si in ali. long. π br. aut si, cum in altero plures sunt, in nit. longior erunt g 'aliena' h 'eum ali.' a 'aut s. c. i. ait. Om. ρ sine ορ γ M.: brevius quom in altero plures, tu altero longior - erunt 16. aut plen. om. f plenit. aut add. a' ut long. tiar. at ali. h mult. φ 18. npoll. h in on

190쪽

XX, XXI. 28, 29. AD C. HERΕΝΝIUM IIII.

isdem casibus ecferuntur, hoc modo: hominem laudem egentem

- - - -

virtutis, abundantem selicitatis 3 item: huic omnis in pecunia SyeS eSt, a Sapientia est animus remolus: diligentia com parat divitias, neglegentia corrumpit animum, et tamen, quom ita vivit, neminem prae se ducit hominem. DSimiliter desinens est, quom, tametSi casus non insunt in verbiΝ, anten similes exitus Sunt, hoc pacto: turpiter audes sacere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studio Se, loqueris odiose. item: audaciter territas, humiliter placas. haec duo genera, quorum alterum in cX- initus verborum, alterum in casus similitudine vorsatur, inter se vehementer conveniunt et ea re qui his bene utuntur, plerumque simul ea conlocant in isdem partibus orationis. id hoc modo sacere oportet: perditissuma ratio eSt amorem petere, pudorem fugere; diligere formam, neglegere famam. lis hic et ea Verba, quae casus habent, ad casus Similis, et illa, quae non habent, ad Similis exituS veniunt. Λd nominatio cSt, quom ad idem verbum aut ad idem no-XXietumen acceditur cum mutatione unius aut plurium literarum, ut

non sunt in verb. I vo' T. tam . exsimiles sunt δε existunt o modo ου 8. nequid inter h audes t si vivit in v. delinquit δε f. suriose loq. st audaciter hep π,2 l ' audaciter a audacter ς θη) 10. in exilii verborum eo in exitus ς 'exitu π) Sc.: in exitus verborum 11. easus similitudine πedit' V . 'ii,3 casus similiter h casu similiter pα,2 treφ 12. et hae res h et eas res pμ',2 a') et ea res π ea res μ

verb. nut ρ'δ verbum et e ad. m.) Verb. et g ad idem nomen πeatρ' nomen ς 'nomina, hπὶ 19. aeceditur commulatione unius literae aut literarum 2 'sillabarum' suprasc. a aec. eummutatione vel unius aut lit. py ace. commutationst volumus aut lit. δε ace. eomm. unius lil. aut l. vel sillabarum δ comm . unius i. n. l. vel sill ' acceditur ρη acc. comm.