장음표시 사용
221쪽
qui possunt per aetatem aerumnas ferre, rapiuntur in Servitutem; qui non pOSSunt, vita privantur; uno denique atque eodem tempore domus hostili flagrat incendio et quos natura aut voluntas necessituatne benivolentia coniunxit,. distrahuntur: s liberi partim e gremiis diripiuntur parentum, partim in Sinuiugulantur, partim ante pedes constuprantur: nemo, iudices, est, qui possit satis rem consequi verbis nec referre oratione . . magnitudinem calamitatis. hoc genere exornationis vel indignatio vel misericordia poteSi conmoveri, quom reS conSem quenteS conprehenSae univorsae perspicua breviter exprimuntur oratione. XI. 52 Divisio est, quae rem Semovens ab re utramque RPSOlvit rusione subiecta, hoc modo: cur ego nunc tibi quicquam obiciam 3 si probus es, non merui Sti: Sin improbuS, non conis movere. item: quid nunc ego de meis promeritis praedicetur si meministis, optundam; si obliti estis, quom re nihil egerim, quid est, quod verbis proficere possim 3 item: duae res Sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium conmovere: in-
222쪽
XL, XLI. 52, 53. AD C. HERΕΝΝIUM IIII.
opia atque avaritia: te avarum in fraterna divisione cognovimus, inopem atque egentem nunc videmus: qui potes igitur ostendere causam malefici non fuisse Τ inter hanc divisionem et illam, quae de partibus orationis tertia eSt, ae qua in primo libro secundum narrat mnem demonStravimus hoc interest: silla dividit per enumerationem aut per expositionem, quibus de rebus in tota oratione disputatio sutura sit; haec se statim explicat et brevi duabus aut pluribus partibus subiciens
rationes exornat orationem. rQuu ninfici St. quom reS tota cauSa diSpersae co-loguntur in unum, quo graVior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: a quo tandem abeSt iste vitior quid est, cur iudicium velit eum liberare' suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae, cupidus intemperanS petulanS Superbus, inpius in parentes, ingratuS in amicoS, inseStus in cognatos, in is Superiores contumaX, in aequos et paris fastidiosus, in inseriores crudelis, denique in omniS intolerabiliS. eiusdem ge-xLi5gneris est illa frequentatio, quae plurumum coniecturalibus causis opitulatur, quom SuSpitioneS, quae Separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur m perspicuam facere, non SuSpiti0Sam, h0e Paeto: nolite igitur, nolite, iudiceS, ea, quae diXi, Separatim Spectare, Set Omnia
ratione demonstr. μ' untequam narr. demonStr. diXimus Secundum nar
2.9 8. hreviter aηφbcρ v vel pl. hμ',2,t I 0. res tota hepndi res iote μ res in tota ς μ' 'tota ili' ly) ll. in unum quo πη in unum locum quo g in unum quocum h in unum cum quo μ sic in cum quo p ) crim. - tandem om. μk 12. Sit Om. h Sit or. o modo ι iste tandem abest i quidem cur h 13. cur iuditio π c. indicio i c. iudices ς iudices, cur Crat. et Seqq. E eum vel . Ocpis velit heri pir) velis ρ pr. m.) velitis ς Sc.: quid est, cur iudicium velit pudicio e 15. ins. in cognatos voδ 16. insuperioribus μ partes b 17. in omnes den. O in omnibus e intoll. μαν eiusdem - conieci. Din. f 18. causis conieci. οφ 19. opitulationibus h opitulantur quae μ ,2 αλὶ 'Opitulat μδ) susceptiones Vcp 20. in unum loc. P viderentur π μ di 2I. non om. b ergo 9 22. iud. Om. ili' Sep. iudicare h
223쪽
conligite et conserte in unum: si et commodum ad istum ex illius morte veniebat; et vita hominis est turpissuma animus uvarisSumuS fortunae familiareS attenuatissumae; et res ista bono nemini praeter istum fuit; neque alius quisquam aeques commode neque iste aliis commodioribus rationibus sacere
potuit; neque praeteritum eSt ab isto quicquam, quod opuSsuerit ad maleficium, neque factum, quod opus non fuerit;
et quom locus idoneus maxume quaesitus, tum OceaSio adgrediendi commoda, tempus adeundi OpportuniSSumum, Spa- in tium conficiendi longissumum Sumptum est, non Sine maXuma
occultandi et perficiundi malesici spe; et praeterea ante quam occisus homo is est, iste Visus eSt in eo loco, in quo est occisio facta, Solus; paulo post in ipso malefici loco vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istumis multa nocte domum rediSSe constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis partim quaeStionibuS partim argumentis certis omnia conprobantur et rumore populi, quem eX argumentis natum
probantur et rumorem populi ex add. e 18. probantur h quam μ
224쪽
neceSse est esSe verum: Vostrum, im 'ces, est ex his in uno loco contogatis certam Sumere Scientiam, non suspitionem malefici: nam unum aliquid aut alterum potest in istum casu cecidisse suspitiose: ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est casu non poteSt fieri. svehemens haee est exornatio et in coniecturali constitutione causae serme semper necessaria et in ceteris generibus causarum et in omni oratione adhibenda non numquam. Expolitio est, quom in eodem loco manemus et aliud XLil 54 atque aliud dicere videmur. ea dupliciter sit, si aut eandem is plane dicemus rem aut de eadem re: eandem rem digemus non eodem modo nam id quidem optundere auditorem eSt, non rem expolire - Set conmutate: conmutabimus tripliciter: verbis pronuntiando tractando. verbis conmutabimus, quom res Semel dicta iterum aut saepius aliis verbis, i&quae idem valeant, reseretur, hoc modo: nullum tantum est periculum, quod sapienS pro Salute patriae vitandum arbitretur: quom agetur incolumitas perpetua civitatis, qui bonis erit rationibus praeditus, prosecto nullum vitae discri-
225쪽
c0RNIFsCI RHΕΤ0RICORUM XLII, XI. II l. b., M. men sibi pro fortunis' rei puplicae fugiendum putabit et erit
in ea Sententia Semper, ut pro patria studiose quamvis in magnam descendat vitae dimicationem. pronuntiando conmutabimus, si quom in sermone tum in aerimonia tum in alios atque alio genere Vocis atque gestus eadem verbis conmutando pronuntiationem quoque vehementius inmutabimus. hoc neque commodi SSume Seribi potest, neque parum est aperba tum, qua re non eget exempli. tertium genus est coninutationis, quod tractando conficietur, si sententiam traiciemus XLlli aut ad sermocinationem aut exsuscitationem: sermocina-il tione - de qua planiuS paulo post Suo loco dicemus, nunc breviter, ad hanc rem quod satis sit, attingemus - in qua constituetur alicuius personae oratio ad coinmodata ad dignitatem, hoc modo, ut, quo facilius res cogno Sci possit, is ne ab eadem Sententia recedamus: Sapiens omnia rei puplicae causa suscipienda pericula putabit, saepe ipSe secum loquetur: non mihi Soli, set etiam atque adeo multo potius natus sum patriae: vita, quae sato debetur, saluti patriae 9Otissumum solvatur: aluit haec me, tuto atque honeSte pro-20 duxit usque ad hane aetatem, muniit meas rationes bonis1. esse sibi si suturis h nigendum p putavit ut πιωη
226쪽
legibus optumis moribus honestissumis disciplinis. quid est quod satis ei persolvi possit, unde haec acceperis 3 quare si
haec loquitur secum sapiens saepe, emo in periculis rei puplicae nullum ipse pericvium fustiet. item mutatur res tractando, si traducitur ad exsuscitationem, quom et nos conmoti dicere vi- ademur, et auditoriS animum conmovemuS, Sie: quis eSt tam tenui et prava ratione praeditus . cuius animus tanti S angustiis invidiae continetur, qui non hunc hominem studiosissume laudet et sapientissumum iudicet, qui pro salute patriae pro incolumitate civitatis pro rei puplicae sortunis quamvis magnum iaatque atrox periculum Studiose suscipiat et lubenter subeat 3 equidem hune hominem magis cupio satis laudare quam pOS- sum, idemque hoc certo scio Vobis omnibus usu venire. ea- 16 dem res Oitur his tribus in dicendo conmutabitur rebus: verbis pronuntiando tractando, set tractando dupliciter: sermo- iscinatione et exsuscitatreme. set de eadem re quom dicemuS, pluribuS utemur conmutationibus; nam quom rem Simpliciter pronuntiaverimus, rationem poterimus subicere; deinde dupliciter vel sine rationibus vel cum rationibus pronuntiure; deinde adferre contrarium
227쪽
de quibus omnibus diximus in verborum exornatione deinde simile et exemplum - de quo suo loco plura dicemus - deinde concluSionem; de qua in secundo libro, quae opus fuerunt, diximus, demonstrantes, amumentationem quem XLIV ad modum concludere oporteat: in hoc libro docuimus, cuius 6 modi esset Mornatio verbi, cui conclusioni nomen est. er huius modi vehementer ornata poterit esse expolitio, quae conuabit eae frequentibus exornationibus verborum et sententiarum lio m0do, Quin septem partibus tractabitur ut ab eiusdem Senis tentiae non recedamus exemplo: ut scire possis, quam facile praeceptione rhetoricae res Simpleae multiplici ratione tractetur
57 sapiens nullum pro re puplica periculum vitabit; ideo quod Saepe sit, ut, qui pro re puplica perire noluerit, necessario cum re pupli ea pereat, et, quoniam omnia sunt commoda a patria Id accepta, nullum incommodum pro patria grave putandum eSt. ergo qui fugiunt id periculum, quod pro re puplica Subeundum est, Stulte faciunt: nam neque ecfugere incommoda poSSunt et ingrati in civitatem reperiuntur; at qui patriae pericula Suo periculo excipiunt, hi Sapientes putandi sunt, quom et eum m quem debent, honorem rei puplicae reddunt et pro multis perire malunt quam cum multis. etenim vehementer est iniquom vitam, quam a natura acceptam propter patriam conservave-
228쪽
riS, naturae, quom cogat, reddere patriae, quom roget, non dare; et quom possis cum Summa virtute et honore pro patria interire, malle per dedecus et ignaviam Vivere; pro amicis et parentibus et ceteris necessariis adire periculum, pro re puplica, in qua et hi et illud sanctissumum patriae nomen scontinetur, nolle in diScrimen venire. itaque uti contemnenduS est, qui in naufragio neminem quam Se mavult incolumem, ita est Vituperandus, qui in rei puplicae discrimine suae plus quam communi Saluti consulit: nave enim si acta multi incolumes fuerunt; ex naufragio patriae Salvus nemo potest loenatare: quod mihi bene Videtur Decius intellexisse, qui . Sedevovisse dicitur et pro legionibus in hostis inmisisse medios: amisit vitam, at non perdidit; re enim vili carissumam et parva maxumam redemit: vitam dedit, accepit patriam; amiSit animam, potitus est gloriam, quae cum Summa laude la,
ad. per. velis ς b. in qualibet b sio in qua et hic ili. π in qua haec illud he in quae et haec ili. μ in qua haec et ili. ρ' in qua et hoc et ili. es νη, Lamb. Sc.: in qua et hi et illud premone h patromonem
certam et maXimam eδ,Pith. Oar re en. Pro Vii. et PRPV. maxim. ρ 'F,O 'et max.') re en . pro Vilissima caram pro p. min. ρη re enim vilicarissimam et parva maximam Κloig 14. vitam dedit 1,2,to pr
229쪽
prodita vetustate cotidie magis enitescit. quod si pro repuplica decere aecedere periculum et ratione demonstratum est et exemplo conprobatum, ii sapientes Sunt existumandi, 58 qui nullum pro salute patriae periculum vitant. in his igis tur generibus expolitio vorsatur, de qua producti Sum , Ut
plura diceremus, quod non modo, quom cauSam dicimuS, adiuvat et exornat orationem, Set multo maxume per eam eXercemur ad elocutionis facultatem. qua re conveniet eaerea causam in exercendo rationes adhibere expolitionis, in dicendolo uti, quom Gornabimus amumentationem, qua de re diximus in
Conmoratio est, quom in loco firmiSSumo, quo tota causa continetur, manetur diutius et eodem saepius reditur. hac uti maxume convenit et id est oratoris boni maxume pro- is prium; non enim datur auditori potestas animum de re firmissuma demovendi. huic exemplum satis idoneum subici non potuit, propterea quod hic locus non est a tota causa separatuS, Sicuti membrum aliquod, Set tamquam SanguiS perfusus est per totum corpus orationis. xi v Contentio eSt, per quam contraria reseruntur. ea est inui Verborum eXOrnationibuS, ut ante docuimus, huius modi: ini
micis te placabilem, amicis inexorabilem praebes; in sententiarum huius modi: vos huius incommodis lugetis, iste reipuplicae calamitate laetatur; vos vostris fortunis dissiditis .
μ 4. igitur om. 5. .le om. f T. multa h 8. convenit t' s. in exercenda ratione b rationis h 10. ut iam exornatione h uticum exornatione pμ.2,rlin 'ρ η uti cum exornabimus et uti cum exor
statuta π est tota μ λ I8. separatos π sicut v,Lamb. illi quod hy profusus eμρ 20. referentur hepπ hec est π 21. diximus tωρ 'v,3 hoc modo δ inim. - lmiusm. om. a tρη 22. te iu-eXor. φ 23. hoc modo δ huiusmodi hρη vos estis huius 6 iincommodum e 24. sortitudinibus μ',2 at
230쪽
XLV, XLVI. 58, b9. AD C. HERENNIUM IIII.
iste solus suis eo magis confidit. inter haec duo contentionis genera hoe interest: illud ex verbis celeriter relatis con- Stat, hic sententiae contrariae ex conparatione reserantur Oporiet. Similitudo est oratio traducens ad rem quampiam ali- 19 quid ex re dispari simile. ea sumitur aut Ornandi causa aut gprobandi aut apertius dicendi aut ante oculos ponendi. quomodo quattuor de causis sumitur, item quattuor modis dicitur: per contrarium per negationem per conlationem per bre-Vitatem. ad unam quamque Sumendae cauSam similitudinis io adcommodabimus singulos modos pronuntiandi: ornandi XLV causa Sumitur per contrarium Sie: non enim, quem ad modum in palaestra, qui taedas candentis accipit, celerior est in cursu continuo quam ille, qui tradit, item melior inperator n0Vu S, qui accipit exercitum, quam ille, qui decedit, prop- isterea quod defatigatus cursor integro sacem, hic peritus inperator inperito exercitum tradit. hoc sine simili satis plane et perspicue et probabiliter hoc modo dicitur: minus bono Sinperatores a melioribus exercitus accipere Solere; Set Ornandi causa simile sumptum est, ut orationi quaedam digni- 2staS conparetur; dictum autem est per contrarium: nam tum similitudo sumitur per contrarium, quom ei rei, quam