Cornifici Rhetoricorum ad C. Herennium libri 3. recensuit et interpretatus C.L. Kayser

41쪽

III, IV. 4-6. animus auditoris constituitur ad audiendum; narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio; divisio est, per quam aperimu S, quid conveniat, quid in controvorsia sit, et per quam exponimuS, quibus de rebuS simus dicturi; con-s firmatio est noStrorum argumentorum Expo Sitio cum adseveratione; consulatio est contrariorum locorum dissolutio; conclusio est artificiosus terminus orationiS. Nunc, quoniam una cum Oratoris OfficiiS, quo reS cognitu facilior eSSet, producti sumus, ut de orationis purtibus loque-lo remur et eaS ad inventionis rationem adcommodaremus, de exordio primum dicendum videtur.5 Causa posita, quo commodiuS exordiri P0SSimus, genu ScauSae conSiderandum eSt. genera cauSarum Sunt quattuor: honestum turpe dubium humile. honeStum cauSae genuS 9uia latur, quom aut id defendimus, quod ab omnibus defendendum videtur, aut id oppugnamus: quod ab omnibus videtur oppugnari debere, ut pro viro sorti, contra paricidam; turpe genuS intellegitur, quom aut honesta res oppugnatur aut de senditur turpis; dubium genus est, quom habet in Se cauSa et is honestatis et turpitudinis partem; humile genus eSt, quom

IV 6 contempta res adsertur. quom haec ita Sint, conveniet exordiorum rationem ad causae genuS adcommodari.

I. auditoris ria' aud. aut iudicis ' aud. vel iudicis ς constituitur rdl- const. et apparatur μ,2c conSt. Vel app. g Lamb.) 2. proinde ut gest. add. by mg.) 3. per quod e quid c0nv. aperim. nexponimus vel aperimus aperimus producti sumus cs. 9) μ, udd. mg. Omissu et quid in contr. n y 4. Sit per quam μ et per quod egimus dicturi μ,2,τ dicturi sumus φ simus acturi ek, plo, 3, L Om

Videtur dic. c 12. causa vero pos. r commodius et sucilius rQ' ρ I3. est cons. eps non a) Gρ - 14. dubium et hum. φτ genus causae τρ 1 b. eomputatur V sili. 'com' erasa in a) tum put. nρ esse put. ρη defendimus id e defendemus id δὲ 16. aut oppugn.

42쪽

IV. 6, 7.

Exordiorum duo sunt genera: principium, quod Graece προοίμον appellatur; in Sinuatio, quae εφοδος nominatur. Ρrincipium eSt, quom statim animum auditoris nobis idoneum reddimus ad audiendum. id ita sumitur, ut attentos ut docilis ut benivolos auditores habere possimus. si genus causae dubium a habebimus, a benivolentia principium con StituemuS, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesso possit; sin humile genus erit causae, faciemus attentos; Sin turpe causae genuS erit, in Sinuatione utendum eSt, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re advorsarios criminando benivolentiam in captare POSSimus. Si honustum causae genus erit, licebit recte uel uti vel non uti principio: Si uti volemus, aut id 09Ortebit 0Stendere, qua re causa Sit honesta, aut breviter, quihus de rebus Simus dicturi, exponere. sin principio uti nolemus, ab lege ab scriptura ab aliquo nostrae cauSae adiumento a principium capere oporiebit. Pu0niam igitur docilem attentum benivolum auditorem habere volumus, quo modo quidque confici DOSSit, aperiumus: γdocilis auditores habere poterimus, Si Summam cauSue breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, m

43쪽

IV, V. 7, 8. qui attente vult audire. attentos habebimus, si pollicebimur, nos de rebus magnis novis inusitatis verba facturos, aut de iis rebus, quae ad rem puplicam pertineant, aut ad eos ipSos, qui audient, aut ad deorum inmortalium religionum; set si rogabimus, ut attente audiant; et si numero exponemus V 8 res, quibus de rebus dicturi sumus. benivolos auditores sacere quattuor modis possumus; ab nostra, ab advorsariorum nOStrorum, ab auditorum perSona, ab rebuS ipsis. ubnostra perSona benivolentiam contrahemus, Si nostrum ostiis cium sine adrogantia laudabimus, atque in rem puplicam quales fuerimus aut in parentes aut in amicos aut in eos ipsos, qui audient, aliquid referemus, dum haec omnia ad eam ipsam rem, qua de agitur, Sint adcommodata. item si nostra incommoda proseremus: inopiam solitudinem calamitatem: Et si is orabimus, ut nobis sint auxilio; et simul ostendemus, nos in aliis spem noluisse habere. ab advorsariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium in invidiam in contemptionem adducemus. in Odium rapiemus, si quod eorum Spurce Superbe perfidiose crudeliter considenter malitiose flagitioso sto factum proseremus; in invidiam trahemus, si vim Si potentiam laetionem divitias eloquentium nobilitatem clientelas ho-

44쪽

spitium sodalitatem adfinitateS advorsariorum proseremus, et his adiumentis magis quam veritate eos confidere aperiemus; in contemptionem adducemus, Si inertiam ignaviam desidiam luxuriam advorsariorum Proseremus. ab auditorum persona benivolentia conligetur, si res eorum sortiter Sapienter man- ssuete magnifice iudicatas proseremus et si, quae de iis existumatio, quae iudici eXpectatio sit, aperiemus. ab rebus ipsis benivolum ecficiemus auditorem, si nostram causam laudando tollemus, advorsariorum per contemptionem deprimemus. Deinceps de insinuatione aperiendum est. tria sunt tem-Vl 900ra, in quibuS principio uti non p0SSumus, i piae diligen- Πter sunt consideranda: aut quom tu i yem causam. habemuS, hoc eSt, quom ipSa res animum auditoris a nobis alienat: aut quom animuS auditoris persuasus esse videtur ab iis, qui ante contra dixerunt; aut quom defessus est eo S audiendo, ia iiii ante dixerunt. Si causa turpitudinem habebit, exordiri poterimus his rationibus: rem, non hominem spectari oportere; non Placere n0biS ipSis, quae facta dicantur ab advorsariis, et esse indigna aut ne saria: deinde quom diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut uli-20 quorum iudicium de simili causa aut de eadem aut ste minore aut de maiore proseremus, deinde ad n0Strum cauSam pede-

non rem aut rem non hominem eρ v rem non hominem hom. non .rem ocu

'0 rem non hom. aut bonum non rem ρ pr. m.) non rem . rem non hominem φ expectari hπnre 18. dicuntur t 19. nesaria proseremus

med. om.) e 20. sactum esse n reliquorum n sic) 21. simili de causa ἰδ' de eadem re I' aut de min. aut de mai. ΛΜ c aut de min. aut mai. pμ v aut de mai. aut de min. top 22. proseramus f

45쪽

temptim accedemus et Similitudinem conseremus; aut negabimus, nos de advorsariis aliqua re dicturos, et tamen 10 occulte dicemus interiectione verborum. Si perSuaSuS auditor fuerit, id est, si oratio advorsariorum fidem auditos ribus secerit: - neque enim non facile Scire poterimus, quoniam non Sumus nescii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo Si fidem factam putabimus, his rebus nos insinuabimuS ad cauSam: de eo, quod advorsarii firmissumum sibi adiumentum putaverint, primum nos dicturos pollicebimur; in ab advorsarii dicto exordiemur, et ab eo maxime, quod ille nuperrume dixerit; dubitatione utemur, quid potissumum dicamuS, aut quoi loco primum reSpondeamuS, cum adfirmatione; si defessi erunt audiendo, ab aliqua re, quae riSummovere 90SSit, ab apologo fabula veri simili imitatione depra-ia vatione in vorsione abiectione suspitione inrisione stultitia superlatione conlectione literarum mutatione; praeterea DX-pectatione similitudine novitate historia versu alicuius inter-

asfirmatione i cum adna. vel confirmation v cum ammiratione b cum adia

mir. ς I3. sin der. b erint δε quae Summov. μ I4. POS8it, incipiemus φλ, Oae poss. apologo ρ apologo tabula πμοφ Rp. aut subula I ρ np. vel sab. p veresimili h vel ver. p immutatione pπgri ,an inmutatione V immutacione b vel mutatione r ρη vel imitationet uox imitatione sententiae Bo depravat h depravata ιδ vel depravatar' prava depravatione ρη 1 b. abici a suspicione h abieta suspic. or abiecta susp. stry a suspitione γπ,a,f ubi 'a. Susp.' in rasura , t no assuptione μ' cvel a suspicione' μ suspitione n ambiguo a Suspit. o

vel su

pr. m.) Separatione pst Separatione μ sic Seperatione e et superinione ρη exsuperatione c,3 Sc. : Super latione collectione hepkρ φcollecione μ collatione ς aut lit. d liti. imitatione abiectione mut. Rotiti. imitatione n IT. similitudine turpi h versu aliter ac parati sue-

46쪽

pellatione aut adrisione; aliter ac parati suerimus, nos esse dicturos; nos non eodem modo, ut eeteri Soleant, verba facturos; quid alii soleant, quid nos facturL Simus, . breviter exponemus. inter insinuationem et principium hoc inter-vii ii est: principium huius modi detisti esse, ut Statim aperte ra-fitionibus, quibus perscripsimus, aut benivolum aut attentum aut docilem faciamus auditorem, at insinuatio eius modi debet esse, ut occulte per dissimulationem eadem illa omnia conssciamus, ut ad eandem commoditatem in die endo pervenire possimus. verum hae res utilitates tametsi in tota ora- istione Sunt conparandae, hoc est, ut auditores Sese perpetuo nobis attentos docilis benivolos praebeant, tamen id per

exordium causae maxime conparandum eSt. Nunc, ne quando vitioso exordio utamur, quae vitia vitanda sint, docebo: in exordienda causa Servandum est, ut IS lenis sit sermo ut usitata verborum consuetudo, ut nDn Rdparata oratio videatur eSSe. vitio Sum exordium est, quod mpluris causas potest adcommodari, quod volgare dicitur; item vitiosum est, quo nihilo minus advorsarius potest uti, quod commune appellatur; item illud, quo advorsarius poterit m ex contrario uti; item vitiosum est, quod nimium adparatis

rimus nos esse dieturos ab alienius ini. aut adrisione nos non l. vereusi promiserimus ni . ae p. r. n. e. diei. aui ah ulic. ini. a. arr. nos

videro si V sol. sacere se ih. dieturi e sumus I, a οφ 4. inter

47쪽

verhis conpositum nut nimium longum eSt, et quod non ex ipsa causa natum videtur, ut proprie cohaereat cum narratione; et quod nequo benivolum neque docilem neque attentum facit Vui auditorem. de exordio satis erit dictum: deinceps ad narra

mus rem geStam et unum quidque trahimus ad uιilitutem nostram vincendi causa, quod pertinet ad eas causaS, de quibus iudicium suturum est; alterum genus narrationis QSt, io quod intercurrit non numquam sui ei aut criminationis aut transitionis aut alicuius adparationis causa; tertium genus est id, quod a causa civili remotum eSt, in quo tamen exerceri convenit, quo commodiuS illas Superiores narrationes in causisI3 tractare posSimus. eiuS narrationiS duo Mnera Sunt: unum, i. quod in negotiis, alterum, quod in perSoniS 90Situm eSt. id, quod in negotiorum eX90Sitione 90Situm est, tris habet partis: subulam historiam. argumentum. sabula eSt, quae neque veras neque veri SimiliS continet res, ut eae Sunt, quae tragoediis traditae sunt; historia eSt geSta res, set ab N aetatis nostrae memoria remota; argumentum eSt ficta reS,

mutato' add. δ 'leviter commutales φ 'leviter paucis commutatis' v apparatis is π,a ante ras.) apparate π ,2,me apparatis verbis 3 accurato et apparate ly apparntis comp. est verbis ot apparate comp. est Vel nimium appositis Verbis ρη i. nimis rH- 2. natum est nρ natum sesse videatur a sic) n. e. videatur g coli. c. narrationiS sententia reoli. c. Sententia narrationiS, quod separatum vocatur in quo etiam tranου- latum includitur n coli. c. narratione, quod S.. v. r. q. e. t. cqncluditur sp3. faciat nrcp 4. 8atis est dict. n satis dict. est δ 6. Sunt tr. gen. is tr. Sunt gen. n ,3 unum est eXp. h unum quo eXp. ιδ Lamb. un. cum exp. exponemus - trahemus ιδ . T. res gestas a unum

48쪽

quae tamen fieri potuit, velut argumenta comoediarum. illud genus narrationis, quod in personi S positum est, debet habere sermonis Iestivitatem animorum dissimilitudinem gravitatem levitatem Spem metum Suspitionem desiderium dissimulationem misericordiam rerum varietates iniquitae conmutatio- snem insperatum incommodum subitam laetitiam iucundum exibium rerum. Verum haec in exercendo tranSigentur: illud, quod ad veritatem pertinet, quo modo tractari conveniat, aperiemus. Τris convenit res habere narrationem: ut brevis ut dilu-Ixi 4 cida ut veri similis sit; quae quoniam fieri Opori re scimus, is quem ad modum faciamus, cognoscendum eSL rem breviter narrare poterimus, si inde incipiemus narrare, unde nineesse erit, et si non ab ultum O initio repetere volemus, et Si Summatim, non particulatim narrabimus, et Si non ad extremum, Set uSque eo, quo OP uS erit, perSequemur, et Si is transitionibus nullis utemur, et si non deerrabimus ab eo, quod coeperimus exponere, et si exitus rerum ita ponemus, ut ante quoque quae facta Sint, Seiri 90Ssint, uam et Si nos relicuerimus, quod genus: si dicam, me ex provincia redisse, prosectum quoque in provinciam intellegatur; et omnino non modo id, is quod obest, set etiam id, quod neque obeSt neque adiuvat, satius est praeterire; et ne bis aut saepius idem dicamus, e Vendum est; etiam ne id, quod semel diximus, deinceps dica

camus t dicatur u provinita henφ redisse - provinciam add. ιι 20. et homini I 22. et nobis ι idem om. λπ dic. idem b cav. etiam est bo Cav. sic lit. unciali) Est etiam aDρ 23. Etiam una. nne id quod semel diximus east ne quid nobis semel id quod supra di x. hpπ ne semel id quod supra dix. l, si id semel quod'ὶ ne id quod semel dix. supra n ne id quod supra semel dix. 3 ne id q. semel susea dix. φορ ne id q. supra di x. υλ saepius deinc. vi

49쪽

IX. 14 - 16. Athonis Megaram vesperi advenit Simo: ubi advonii Megaram, insidias laeti virgini: insidias postquam secit, vim in loco allulit.

15 item dilucide narrabimus, si, ut quicquid primum gestum

serit, ita primum exponemus, et rerum ac temporum ordinem conservabimus, ut geStae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur - hic erit considerandum, ne quid perturbate ne quid nove dicamus, ne quam in aliam rem transeamus, ne ab ul-t uno repetamus, ne longe persequamur, ne quid, quod adis rem pertineat, praetereamus - et Si Sequemur ea, quae de brevitate praecepta sunt; nam quo brevior, eo dilucidior et 16 cognitu facilior narratio fiet. veri similis narratio erit, Si, ut moS ut opinio ut natura Dostulat, dicemus; si spatia temporum personarum dignitates consiliorum rationes locorumis opportunitateS constabunt; ne refelli possit aut temporis parum fuisse aut causam nullam aut locum idoneum non fuisse aut homines ipsos sacere aut pati non potuisse. Si vera reSerit, nihilo minus haec omnia narrando conservanda sunt, nam saepe veritas, nisi haec servata sint, fidem sacere nonis potest; sin erit ficta, eo magis erunt conservanda. de iis

n. q. nove n. q. eoniorie n. q. amb. c pert. ne q. cont. n. q. nove n. q.

amb. φ 8. neque in tρ rem om. aliam re rem f s. proseq. εν 10. pertranseamus 'vel praetereamus' ait. m.) et sic

vata no ρ3 non poterit ase no sae. non poterit no videtur non potuisse seri . 20. sin erii sola Ithan sin vero erit fieta e sin eruntncia phsianco si autem erunt fieta φ sin erunt saeta e sin erunt setae V,ρ ali. m.)h' si erunt fietae 3 sin erunt saetae pr. m.)b eo om. e

50쪽

rebus caute constigendum est, quibus in rebus tabulae aut alleuius firma auctoritas Videbitur intersuiSSe. ἡ Λdhuc quae dicta sunt, arbitror mihi con Stare cum ceteris artis scriptoribus, nisi quae de insinuatione nova excogitavimus, quod eam Soli praeter ceteros in tria tempora sdivisimus, ut plane certam viam et Perspicuam rationem exordiorum haberemus. nune, quod relicuom eSt, quoniam de X rerum inventione disputandum est, in qua Singulare consumitur oratoris officium, dabimus operam, ut nihilo minus industrie, quae rei utilitas postulabat, quaesisse Videamur, si prius isspauca de causarum divisione dixerimus.

Causarum divIsio in duas partis distributa est: primum ta

enim re narrata debemus aperire, quid nobis conveniat cum advorsariis, quid in controvorsia sit; si ea, quae utilia nobis erunt, conVenient, hoc modo: intersectam esse ab Oresteis matrem, convenit mihi cum advorsariis; iurene secerit et licueritne sacere, id est in controvorsia. item e contrario:

detur d 4. nisi quae essi' plerique D. ) nisi quia ς de insinua

Sc.: re narrata per narrationem 1,f per narratione erasa litera) a post narrationem tblδο narrationem t perorata narratione ara smg.),co,3 cum adversario c cum adversariis quid in controversiis si ea quae utilia nobis erunt convenient hoc modo 1 ,φ 'in controversia relinquatur, si ea - hoc modo' φ 'relinquatur hoc modo' μ ) cum adv. quid in c. sit sie. q. v. n. e. c. hoc modo h ti vo ρ ,r quod in c.' cum adv. si ea eonvenient quid in controversiis relinquatur hoc modo 2 si ita - traversiis P) cum adv. si e. q. ut. sunt nobis conV. quid in c. relictum sit di ',ο vo 'nobis iit. sunt'), 3, Lamb. cum adV. si ea q. uti sint, nobis convenient. Deinde quid in c. rel. Sit h. modo c Id. horeste μ,2,bτhorreste t 16. iure sec. 1 et om. 11ania Mno' 17. et lac. rvo

e contrariae e e contr. Add. μη