장음표시 사용
371쪽
pimirum varia sibi loca in paradiso ad habitandum comparasset, 'iasque&semitas, per quas commode & cum voluptate ingredi &spaciari posset,sine labore strauisset atque continuasset. Ac licet rema nihil non botium atq; utile spo te sua edidisset; accedente tame hominis cultu ra, eadem illa & uberiora & meliora extulisset, sumque etiam id temporis 'itam animalem a 'urus estet homo, nec potuisset perpetuo in tentus & defixus esse Dei contemplationi subinde iuuiset eum,multas & variis actiones per membra corporis obire . inter quas ea , quae iurerrg colenda versatur plenissima fuisset voluptatis atque iucunditatis His adde, quod cultu fra terret mirabiliter animum nostrum excitat ad obseruatibnem & admirationem diuinae pro uidentiar, qu et multis ex rebus,quas agri cultura tra star, elucescit. Contulisset &plurimum aqpericlitandas experiendasque tam diuersas terrarum vires,omniumq; ex terra nascentiam, At vero post hominis peccatum lahoriosa extitit agricultura,tum quod ad eam colendam neces sitate cogimur , ob indigentiam scilicet cibi, quem nisi multo labore parars non possumus: tum qRod non omnis teria,qucs colitur, fracti-
sera est, & si qua est fructifera,sa tam en n on ni si diu muliumque nobis elaborata quς vitae degendae sunt necessaria, suo gerit, & quod labc rem & taedium maiorem in modu auget, pluri-m fert inutilia & no ia, quibus resecandis exstirpandisque maguuin perpetuumque labo-
372쪽
rem subire necesse est. Potuisse autem eo tempore culturam rerrae citra laborem &molestia ab homine exerceri, satis at eum emi est, etiamnunc tanta cum voluptate a quibosdam suscipi& tractari,ut magnaris i lit, inde abstrahi,&adali euocari. Audia ρ leci: oi Augustinum in 8. cap. lib. 8. Je Gen. ad litera in elegantissimis verbis ea de re disputantem: namque explanans a ipsa verba Mosis,iluae nunc tractamus, Adam esse posuum a Deo in paradiso, ut operaretureum , cum obiecisset, Deum hominem ante peccatum damnasse ad laborei & molestias agri culturae , haec subiungi t: ita sane arbitraremur, onigi videremus, cum tanta voluptate animi agricolare quosdam, ut eo magna poenasit inde ad aliud anotam quisquid ergo deliciarum habet agricultura, tunc Ptique longe amplius erat, quandiu nihil accidebat aduersi vel terra, vel coelo. Non enim erat laboris afflictio: sid ει- hilaratio voluntatis, cum ea, qra Deus creaverat, huma-nι operis adiutorio latius veraci queproueniunt: unde creator ipsie uberiis laudaretur, qui anima in corpore animali constituta rationem dedi sset opera nils,acfacultatem, quantum animo volenti saris esset, non quantum inuitum indigentia corporis cogeret. Quod enim maiu3
mirabiliusqVellectaculum est aut ubi hiagis cum rerum atura humana ratio quodammedo loqui potest, quam cum positis seminibus,plantatis surculis,translatis arbusculis,institis maPeolis tanquam interrogatur, quaeque Piscodicis ct germinis quid fit, quidue non possit : unde possit, quid in ea valeat numerorum inuisibilis interiorque potentia, quid extrinsie ut adlabita diligentia, inque
373쪽
ipsa considerat meperstisere, quia nepte qui plantat Haliq'id,uri qui rigat ed qui incrementa dat, Deus quia Oillud veru, quod accidit extrinsitavi per illum acciri nihilaminus creauit se quem regit ais ordinat iovi bi liter Deus. Hinc iam in ipsium mundum, velut inquanda
magnam arborem, rerum oculus cogitationis attollitur,ati in ipso quoigemina operatio prouidentM reperitur, partim naaurauis, partim volutaria. Naturalis quidem per occuliam Dei admirationem, quae or lignu o herbis dat incrementum; Volii ne aria raro per angelorum opera ct hominum. Sectinritin ill/mprimam caelesia siverius ordinari, interiusique terrestria luminaria 17 eraquesulore, diei noctιβ'e vices agitari, aquis te ram Νη aram interlui atque ciriumlui, aer m altius supersundi, arbustia se ammalia concipi is nasii, crocere se senescere, occid re, O quicqiud aliud in rebus interiore naturalii motu geritur. In hac autem altera ligna dari, doceri o disicere a ros coli ,societates administrari, artes exerceri, ct quaqsse alia siue insuperna societate exerceηtur siue in hac terrena atque mort/li, ita ut bonis consulatur, etiam per nescientes malas Sic Augustinus, qui multis deinceps verbis idem argumen-
vim ilicia lentissime tractat. Xenophon porro dixit, ut Cic. scri bit in lib. de senectute, nihil hi tam regale videri, quam studium agi i colendi. Quin Cyrus Peisiarum Rex, ingenio praestans, dc tanti gloria imperii clarissimus, agrum ipse sibi conterebat arboresque sua manu satas demetiebatur , & in ordinem dispone-
374쪽
tiquitatis viros, ex agris ad imperia & dictaturas accersiri mos fuit, quibus illi cum essent
perfuneii, ad priores agriculturae exercitatio nes reuertebantur. Homerus Laertem, Vlyssis patrem, h eroica corporis maiestate praeditum, quem ex filii absentia senectuteque ingrauescente moerorem capiebat, eum solatio colendi agri lenire ac mitigare facit: in qua occuparitione post tot annorum exilium reuersus Vlynses versantem inuenit. Hinc apparet, primam humanarum artium fuisse agriculturam;haec enim prima homini & in statu innocentiae iniuncta est, & post peccatum sola ei indicta, qua, exercuit Adam, &post diluuium Noe . Nec id mirum ; naturalior. Ordine prima omnium occurrit agricultura, necessaria scilicet parando victui degendaeque vitae suggerens. Quo licet intelligere errorem poetarum gentilium & historicorum, qui, ut Augustinus tradit, lib.7. de Ciuit.Dei,cap. 39.memoriae prodiderunt,agriculturam post regnum Saturni esse inuentam; si quidem in aetate aurea, quae sub Saturno rege floruit, nullam fuisse dicunt culturam agri;tune enim,ut canit Verg.lib. I. Georg.
omnia liberius nullo posiente serebat. Et Ouid.lib. I. Metam Θrph.
Mox etiam fruges tellus inarata bat. Et alio loco Vergilius i. Georg. Ante Iesum nulli subigebant arua coloni. Tradunt
375쪽
332 Tradunt enim, Saturnum pulsum Creta a Ioue 'silio , venisse in Italiam, & inibi Ianum atque Dialos agri culturam docuisse. Et licet Poetae, mi Iuli Porphyri, hac in parte errarint,innuere ta
men omnes Voluerunt, primam omnium artem, de quibus literae Ustantur, fuisse artem agri culturae & vitam rusticam urbana antiquiorem. Nec errant, qui ita esse putant. Antς homines enim plantae creatae sunt, ut homines illis uti fruique possent; atque ut *rbores primis hominibus cibos praebuerunt, ita &habitacu-la, quorum umbra, ramis & truncis se aduersus solis, pluuiarum, imbrium &niuium molestias tuerentur. Hoc Ouidius attestari vult,dum scribit: iPro domibus frondes norant. -- - Et Nemesianus.
'Ma domus,cubiliafrondes. Et verum est ut ex vetustissitnis scriptoribus est videre, quod primi hominibus non domus extructae ornataeque fuerint, sed vimina, sed caua arborum ligna, in quibus tectorum vice in hinbitarent,& quod ex frondibus virgultisq; contextis casulas habitarint. Hinc est, quod Plinius, inquit, lib. I S. c. y omninque in ramentis
erat:&I enalis: Sylvestrem montana theram cum sterneret uxor Frondibus o calmo, vicinarumqueserarum pιllibus. Cuim scilicet nemo dum -- Sarrano dormiit fro,
376쪽
. 333 . . Nec conchyliatis,Ciceronis verbum ei pompeii peristomatis seruorum in cellis ludosra os videres, tum parabili victu contenti erant , qua rium scilicet suto ager cuilibetfundit.Idem elucet ex illo Tulli: Fuit quondam, scribit, tempuι , tum in agris hominespasm, bestiarum more, pagabantur , ct pictu ferinasbipitam propagabant: nec ratione animi quisquam, sedpuraque viribus corporis administrabant, nemo kgitimas piderat nuptias,nemo certos instexerat liberos. Quo tempore quidam,magnus videlicet vis, se sapiens, distersos homines in abis ct in locus luestribus abditos, ratione quadam compulit in unum locum, ct congregauit , ct eos exfra. ct immanibus mites reddidit is via suetos. Haec ille. Hoc ipsum fabula quoque de Orpheo denotar, qui lyrae suae fidelibus, hoe est,suauissimis disertissimisque sermonibus beluas demulsit , saxa tra rit,illimina, 'luas intellige homines passim in sylvis bestiarum more oberrantes) in admirationem rapuit. Imo adhuc fu ni populi & nationes, quae a primo more non recellerunt,quq adhue siab arboribus incubant, sylvasque incolunt, & saltus inerrant. En tibi Americanos quosdam Afros , Arabasque & Tartaros.
stica . ISilusinodi, mituli porphyri,meditationes vlsis agricolis in animum meum irrepunt &ir-
377쪽
rumpunt, quae agriculturam commendant,honestatem dignitatemque eiusdem praedicant': De quare paulum abundantius narrabo.
Vocati. Α Ccedunt ad praecedentes cogitationes, haea subsequentes ruminationes , quod nimirum olim magni Reges ex agris feliciter adsceptra si ut vocati e ut Saulus Israelita I. Reg. s.&io.& successor eius David propheta, I .Reg. 1 6.1 a. Sic ab aratro ad dictaturae principatum vocatus Quintius Cincinnatus. Marius quoq; homo rusticanus, qui durus ac pugnacissimus fuit & omnium Romanorum imperatorum ad octogesimum usque annum, militarium patientiis inus. Val.Max. lib. .c. 1. Item Viriatus rusticus Hispanus, qui vario Marte contra Romanos quatuordecim annos bel u gessit, nec unquam cbllatis signis deleri potuit. Item Bassius ex agro ad tantam fortitudinis laudem perue- .nit, ut Imperator ab exercitu appellaretur. Ita
Othomannus quoque ad T urcicum imperium ascitus, ex agricola denique in Hispaniae Regem electus. Legimus & de quodam agricola, qnidum vomere pro mensa uteretur excidit eius nomen θ ad Boemorum sceptra solenniter sit vocatus. Pastor insuper fuit Spartanus.Pastores erant Paris & pater aeneae Anchises. Et Dei
378쪽
tarum Galatiae Regem Cicero laudat,quod diligentissimus agricola& pecuarius habitus fuerit. Varro quoque literis testatur sii Mimus qui quepastor erat , vr offendit Graia o Lati-mι lingua, oereterespoetae, qui alios vocat πολυαρνας, a lim πολυμηλους,alios πολυβλύτας, qui ipseMpscudes prθ-pter caritatem aureas habuis pelles tradiderunt, oec. Iii primis vero adolescentes adhuc, vel iuuenes rei pastor itiae vacabatit, certe antequam regni clauum capesserent, quemadmodum Homerus 1 sum & Antiphum Priami Troianorum Regis filios introducit Iliad. λ. i o 6.ubi Eustathius:
μυνες λαιουν Γλίαδ οἰ-σλς. f πε, ρε, ελέγονΤο, id est, siolebant antiqui in prima ἄ-tate bouespa cere, aut eques alere, aut gregibus praes. tolerantia atque exeri itii causa, artim scilicet homines pascendi aut gubernandi curandis brutis exircentes, unde ct pastores populorum Iliad. ιη. 263. 3. 8s. Ios. 23 . , alibi θ dicebantur. Istiusmodi Reges c Principes alios, agricolae in agris, quoties visi mihi, in memoriam simul ac illorum res praeclare gestas reuocant, de quibus hunc
laete philosophari haud celo. CL XVII
379쪽
pi aetulerunt. Eminisse me quoque faciunt e contra magnos illos Reges & Duces, qui agricolationem sceptris praetulerunt, quos non puduit
agro S colere, semina serere , arbores inserere; arare, occare , putare, pasi inare, messare, vin- dentiare, tondere, venari, piscari, ut AttalusAsiae, Rex qui hortulos regno antetulit. Sicut drC.Fabricius, C. Marius, Curio Dentatus,S. Por-
eius Cato, Lucullus, Pericles,Scipio Asticanus; Semaritis. De M. Curio ita scribitur cum de Sammtibus, Sabinis ac Pyrrho trium, isset, consium textremum tempus aetatu in villia: ad focum sedenti inagna auri pondera Samnite,cum attulissent,r pudiat uni ab eo. Et quid memorem Philometrum, Hir o neni, Archelaum, Attalum Asiae Regem, qui omissis regni curis, de iis scripta post se reliqueriinr: Et alii multi, qui depositis publicis curis
ad rusticandum venerunt. His adiice Catoneni Censorinum, cui summae laudi datum est, ut o- tthius orato optimiu 1mpellator , optimus agricola diceretur. De boc ipso Catone ita scribit Franci-scti s P etra re har Igricultura ars,inquit, magnis olini trat uta viris atque ingemis, in pretio fuit, inqua, uinultis in rebus alti losum Cato censorius tenet, de quo cum verissime scriptum sit, optimus sena- tot,utimia orator optimus Imperator tandem laudis
380쪽
ad eum ulum illud est addi iam ,sine uiso me erie is sui temporis agricola. Quem puderet igitur cum Catone terram coleret quis omnino sibi turpe aliquid duceret , quod pulchrum ille sibi duxisseti qui praeter eorporis atque antitii viratutes. Ierumque gestarum glorjam, etiam de
Hispania triumphasset i quis sollicitare atquebortari boves erubesceret, qdbs iiiiiiicum vh-gere t illa vox; quae tot magnos Exercitus ih pra, lxiim accendi siet, tot ancipites causas disertissime perorasset i quis castrum atque . aratrumfa stidiret; quod illa triumphalis ac philosophica naanu, attingeret quae insignes de tot hostibus victoria, peperisset, tot de rebus Q ptimis priu-
claros libros scriptillet,liue ad philos6phiam;
siue ad historiam, siue adusim vitae Ipectahtibus, quales sunt, quos de hoc ipso, quod nunc loquimur, scripsit: De Scipione Africanosmiliter Seneca Ep. 87 in hocagello ille Carthaginis horiror, cui Roma debet, quod tantum Anel capta-ablui-bat corpus laborabius sum rustistis. meianehimium se .rerrumque rimosfιitρνφcu,siubi-: pliniusde neratim, inquit, ipsiorum tu iciminibis imperatorum ιοlebantur agri cri Ρι ψιredere gaugentiuna νοιηρ- rebvisato Ostiam bali aratore, lib. 18 A., . Atquo hi ad nec videri mirum, nec iudicari absurdum debet, quod Ouid inquit,Fast. I. Eo 9. Iura daba,popuIo,po io modo Prator aratro
Notandum illud, quod Gallius teribit, 1 taliam ab italia, hoe est, bobus, quibutolliti abundabat, denominatami Boues enim urceca veteri Y ' lingua