Hieronymi Elueri, ... Deambulationes vernae; quibus ruralis philosophia ad vnguem discutitur ..

341쪽

aer imbribus latiscat sol ct illuminat quotidie O ubin

defouet.Terra vero instruit herbis, herba brutis, homini bruta. Rursum. Nihil bioibist si natum videas ,sol luceto calefacit, at nonsbi, sit terra alioruges, quibus non indiget; ct ventustirant, cum tamen non nauigent. Uerum sitiret haec omnia comparata ad gloriam Dei, ad mi-. uersiperfectionem, ad hominis commrdum. Denique indigent,qua nobiliaputas, vilium ope, se vilia, nobilium opera utuntur. Adeoque concatenata sunt imasummis, parua magnis Oc, ut catena vel minimus annulin eximi absique ratius opscii conturbatione non possit. Non, inquam sol laborare, non planta marescere, non imbres deficere, quin universum assiciatur, labem tabemque

sentiat. Hoccine vero tandem opin, non uniae tantum opumis esse dicas, in quo tot tamque raria organa, ct tam arcte copulatafiunt, Or eoden lectant λ in quo tot natura dissentientia, arte consientiunt, tot dissona consonant,tot dissimilia tantrariaque se antipathiam siuam retinent, os mathia nihilominin asciuntur. Fidie te in planicie aliqua phalanges multaου videre, signa, vexillaque diversa, varios hominum habitus; interim omnes frontem obvertant , eodem omnes fontendant: ut id tu illico λ nisi, unum aliquem adesse ducem, cui omnes mereant, qui omnibus imperet. Cogita etiam te ciuitatem primum ahquam ingredi, vides diuersassiuium classes ,sed quasque pro sua conditionς bene habitos: artes vicatim innumeraι, sed quasibis mutuo instruium:plebi demum utimatibu3 obsiequitur, optimates plebi constulant: νtrique apud iudicesp ri loco censientur. Omnes vero pari gressuparique animo rempublicam tuentur O defendunt. Quid

in rursuminisicerat praeste madistrarum, qui opalan

342쪽

v collegeritprimum,ct distares etiamnum iure arbisH--βο paret faciat. dodsi quis plures imperare dixerit.

rogo te an non is severiorem rogabis Z Quid pero tandem est, q3iodrantopere mireris, in diuersis hominum conmtionibuε ordinem esse quoi natura, vu=ecie coniunxit,ira animo coniunctos esse roluitλaccede mundum: videsgra-aia leuia;calida, rigid humida. cca triuentia,vitae

ριrtia sensebilia,sUen sibilia,innumerorumgenerumste- cierumque singula. Subeunt hac eandem essentiam,ean omformam,o mutu4 ope carere nequeunt quin ostr-mur,nostra quidem opinioneoreciosa pitibin ,magna ex Iais,mbusta debilibus, siublimia humilibus. omnia persat mundi decus ad hominis Uum,qui solus uti novit,adornata is accomodata videntur. Annonanimaduertis, homo hoc νniuerseum ideo ad te quo modo congerii, ut sta pnumDeucongeriarisὶ Ex supradii hirimi Iuli, id est, ex toto uniuerso mundo , in illoque contentis non solum satis superque elucet, unum verum esse Deum i verum etiam quod eundem

Deum creatorem omnium, sua prouidentia totum mundum,&quae in eo sunt, cuncta regere S gubernare, animaduertere possumus.De hac. re iterum allegatum autorem nostrum audiamus: Siu, inquit ,-negat, Sensium,Natumram: Universium ipsium eiurat: vereor, ne, qui Deum confitetur, O Reitorem nuat, mulio grauiu3 peccet 1 gm sane ea ipsis confessione Dro contumiliam isserat , quatenus oculum isti sine risu , aurem sine audinis , potentiam fine intelleitu , intellectum sine ratio M i voluntatem fine bonitate , d itatem deniqνι με illlinitate tribuit. Ideoque antiqui, Numen θεον, seu

343쪽

προνοι - , id est, Deumseu Prouidentiam promisia vocabant, quia neutrumme astero concipi potest,in βοiudicio, aque Atheus erat, qui Prouidentiam, ac qui Deum negabat. Rogo te, quicμnquesis, vel apud Anthroporphago ipsos, qui Deum fateris, unde Deum nosti λ animaduertisti, gu, distositionem quandam in rebussummu ct imis, qrdinem perpetuum, is ninquam inter .

ruptum, contraria innumera eodem Jectantia, qua m- quam , totis viribus contendunt, nec eo minin ad Pnum finem tendunt rides etiam, ut terram foueat, Aerutrosiubinde riget, vi terra hembaε producat. 4nimalia herbis vescantur, animalibus ceteris pratur homo. Haec cum dicis, Deum tu ex Ρrouidentu agnouisse dicis, ex concatenatione ista, qua in omnibus cousticitur.Dicet qgoque,

in metallis quast matrices deprehendisse te, quibus coale sunt, mouentur: in plantis vim quandam, qμε βροcum herra attrahit, ct in ramosfltaque elegantia nalogia diducit, O uti mortissiua consita, ubi declinare incipit, adsteciei consieruationem,sieminis solliculum emittit. Item inanimalibus aduertisti, membra, bi mutuosingula. θ toti omniastra re, inessegignendi appetitum , mammaε ad lactandum, curam indu ri4mque ad tuendum sartum Oc. Cogitasti tu, metalla irpes, bruta, illasbi parare se prouidere non potuisse, Pude colligis, qua prouiderit ct consiulerit illis , vim aliqua periorem esse. Iterum igitur ad Dei cognitionem Prouidentia tanquam manu adductum te vides. Qου providentia, qua passim obvia cernitur, cogit Deum confiteri, quatenus ab e sectibus progi edimur ad causam, es haud dubie Prouidentia proprius ct peculiaris essctus Dei; cr qui

eam negat, Deum negat, cum ab prouidentia ne Deum

quidem

344쪽

quidem nor v. gi Dein mundum non regit, rogo, virllui. quia non potest ; an quia non vult Z Si non potest cur omnipotentem dicis Θ ct cur infinitum, cultu ipsiesnei regeo noris 3 cur vero ct sapientem,cam sapiensi,omnia ad certum finem dirigere, O casui quam minimum relinquere. Qui autem potentiam Osapientiam suam adam-ηiuin rerum creationem extendit, cur minin ad omnium curam ct conseruationem porrigere psit Z Deinti non

est intellectu pradita planta, quo sese regat, aut in posterum tueatur: intellectum tamen adesso vides, qui omni,visiui partibus alimentium fererito prudentiam . qua de futuro cuirat. Nihilo metu brut , etsi sensu

motuque valet: inest tamen prudentia, quam non novit, qua loquit,digerit,distribuit alimentum, qua iusta oκ-quabili oeconomia, qua rigilar dum dormit, tumque maxime qbbrutuli, de eo cogitat. Sentit, tisci. quomodo obilustra cuniculo,nido, deponendosaetui,ousque vin effleocuit astarc qua hyeme absumat, Osolum certis anni tempestatibus pertit, oesiua natura accommodatumeliast, necfallitur aut aberrat unquam In his Prouidentialibi manifesta est,quam tamen non norunt , non sentiunthκta. 1 e tu homo, ut mente, ita Orouidentia=r o les,cuius virtute facis, qua cistera natura, pel potiuι quaia ceteris natura facit, id est, summi omnium conditoris immota lex ct politia. quo autem plin mente vales, eo Optavitis magis. Excogitas enim siexcentaue artes, eoque diuersas, licet ad Deum vermiculus permiculo quid minus. Artes autem parua, ut philosiophus loquitur, prudentia, id est , prouidemia. Inflectu tu, quantum mentis neruis potes, ad tuum si opum institutumque omnia, imbres oesiccitates, ardores ct rigorci ad Uum inum, nego

345쪽

iam Prouidentia carent,&prouidentia singulari reguntur, qui prouidet, nisi is ipse, qui fecit Z quu, inquam, nyi sagittarii oculis sagittam. caecam ex sese ct Iucis carentem , dirigit ad suum porro prouidentiam omnibus indidit, an non o omnibus providet i , qui eam tibi in adit, qua tot tanta queres, quas nox Jecisti, quia vix de nomine nosti, ad tuum scopum in lebis, an ἀοn musto magis Misolusi quas fecit, proculincunquι natura regat, somnes, teque adeo ipsium, adsutim dirigat sinem Z Psalma ,s Deus rebin consilere Oprouidere nequit, quo pacto flare possit νulgatum illud : quod . Deus omni humana cogitatiooe excellentior est ξ cum negarι velit nemo, quin is, quiprouiderepotest, si,qui non potest,ion prastetὶ Sin pero aliquid DEa --

ius concipere possumis, quid prohibet, quin θ ipsi dismus 3 quod siprastantior est, qui potest, quam qui a

potest constatque Distribuendum esse, quicquid in homine laudatur, ita tamen, νt quod nobis dimensum, illi immensium; quod illi e sentia, nobis participatio 3 quod illi origo , nobis deriuatιo st: cur non dicamuri Deum insulta siua sapientia omnibus rebus ad finem

fluum prouidere ροβ ξ νιφgula sapientia illa paraticulari, a Deo inditobi, ad natura sua necessitatem prouidens D nique cum nihil aliud si prouid ita, quam sapiens rerum gubernatio adfinem; omni que intellicti operationis principium si nis ; De M autem, qui omnis operatin est, risumviapotesvi, itapulamus si intelle

346쪽

tum creasse mundum Z Finu autem quis, nisi Deus ipse, Drique gloria, cum snis minus bonus esse nequeat, qram quae a nem tendunt, vel compararasiunt 3 quino quantum eius potentia in creando ab initio mundo p

ruit, tantum quotidie in gubernando porrigi sapientiam,inm potentia sapientiaque diuina iidem Omnino sints- ηα ὶ cumque idem sit rerumprincipium osnis,idem -- Iutarius , sicuus, intermedium nihil, Dein, inquam ipsi, potesne quicquam interlici, obstare quicquam,quo minus ad destinatum scopum o omnia osnguiapertingat Ergo quia praetexere non potes, quin psit, dices tu . forte', nolle Deum tantam curam, tantum laborem pus jtre. Quod si rogem, unde hoc habes nutus es In urroga rerum naturam : stirpes natura procliues μηt ad Pegetandum omnes siuipartes, bruta ad catulos alendos, homines ad educandos liberos, familiamqualgendam, O pnusquisique, si quid coluit, fecitue, id di lirenter custodit se curat. Qui verosecubfaxit, non latis barbarus, aut strin, sed stipes sexumve iudicatur. Ubaηψngulis rebus procliuitatem , hanc pel insienslibus

Ξοργίω indidit, non ρra omnibuὸ habeati Denegabis viro Deo , quod tibi laudi tribues, quod tibi vituperia ducis 3 Imo, quia cura illa bonitatis radius , qui sinitas ipsa , omni sique in uniuerso boni origo , hanc curam benignitate sua per νniuersum dissiderat: qui ηθι creare d gnatus est, dignabitur ct gubernare: qui silentia siua ad aliquem finem creare nos νοIuir s μην nil agit natura seu ra, quanto minus natura ali ur i sapientia flua ad eandem quoque perducti. r

347쪽

Hue usque saepe ille citatus autor , quem ideo allegare, ipsiusque de Deo sententiam huc asscribere voluimus, quia nostris meditationibus & ruminationibus ruralibus consentanea, quia optimo stylo exarata: Ex quibus planissimum, quod ex creaturis creatorem agnoscere dc cognoscere possimus: Sic esti mi Iuli Post phyri,sic est: Deus est. Hoc mundus, hoc singulae creaturae, hoc acrae literae, hoc nost cae quoque ambulationes diisertationesque rurales te docent: En igitur nostrarum sylvestrium & campestrium deambulationum summam utilitatem, ex media philosophia rurali depromptam atque excerptam ; en meditationes & cogitationes nostras. quoties; inquam, ruit vivimus, quoties nobiseum de rebus creatis se tria ocina- 'mur & obmtirmuramus, quoties in uberibus soridisque campis, siue nemorosis frondissutiaque ly luis spaciamuri oberramuS,Vagamur. CLX.

lationum ruralium v litas: Dei adumbratio.

NVne de cunctarum creaturarum unico autore&conseruatore ad quem perspectae

creaturae ducunt, quemque ex creaturis cognitum ruri inter tot creaturas libero coelo ob ambulantes in religioso illo silentio summo stu-

348쪽

pore 6e tremore piis cogitationibus libamus)plura dicere hic occasio locusque esset, quid scilicet re quo u sque de Deo cognoscere possismus,sed quia satius me facturum puto, si istius modi res altissimis Theologis, magnis illis sanctisque viris, relinquam, & cymbam meam littus solummodo legere sinam: manum abstinebo,& cum Thoma Bonio, creatorem Deum adm i rans,& exc iam atis dico-coti stecta dr cona, fiderata res creata quasi per obliquas ct dsorta6emitas

ad maiorem oximumque rerum opscem nos ducunt,

qui viam uollo meo ad summum entium Entem tibi aperiam, teque adeum ducam, adpurissimam illam substantiam , plicissimum actum ,prinium motorem,supremam causam,maanum aurigam ct monarcham,immensam maiestatem,o nium rerumfallorem se condiatorem, totiusque νniues mundi archii pi i non est hu- manarum virium opus, non e uita potentia facultas, non est νllius intellictus obiectum, non est humana eu-quentia materia. Nulla ingenis liue excellentia aut di-Initas illum comprehendere, enarrare aut declararepotest. Omnem Graecorum Latinorumque simul facundis amfluperat ct eloquentiam. Superat denique omnium Doctorum Otiteratorum elegant mascripta ct lite taι.umd igitur ego ego, inquam, qui tanquam infantulus vix primum doctrinarum lacgustaverim , scribam, prastem, esciam ὶ egone tam pilis is abiecta euentura excelsum sanctumque montem Sion asscendere , aut in sanctu anctorum ad patefaciendum Deum intrareau μι suera Vah,Deus mein,iam,iam iustum timorem mencupantem, horrorem membra pisceraque meapercu ν rentim,

349쪽

σ tremorem artis meos tinguidos reddentis sentio: iam, iam cognosco me balbutientem esse insen

, rem, qui vix primos vagi tin exprimere valeam. Sola is

modo igitur hoc dicam , tam in musi extendere nobili talem O excellentiam Dei opificis ct crea toru, νι sensio humani eum comprehendera Aequeahi quiae inuigibiliso intaiugibilis;νt lingua haud recensierestu enarrare possint quia est inlabitu:rrucin eum hamilcontineat,qusa non circumscribi potest. Sicrasiriptura non per totum hianifestat,quia es inaestimabitu:tepus non M.titur,quias immen musta virtωρ arat, quia est inaccessibilmuis is usa est igitur magnus is immensius ille Deus sussciauro tempore ita restondere, quod fit totus amor, quia sempor amat , quo sit igno,quia instaminat ; quo bis lux,quia illuminat; quod Ῥοι, qui uiuifcai;quodsit sella,quia iη inquod Miror, quia restaurati quod' quia,quiapurgat;quodsi .nubes,quia defendit quod'

repropeream 3 operatur; quod*pectus, quia construat; quoa ι .ut is, quia omnia ausicultat; quod' brachium, quia omnia pustinet;quod' pes,quia coisiungit ; quod tala,quia subleuat ; vita es, quia dat vivere; via est, quia

ducit erranter; veritas est quia non devipit; sapientia est, quia docet,motor est, quia omnia mouet, Summa,causaram causa est,quia omnia veratur. Solus ab aternosuit, ideo verum osummum ense thymnia format,ideo summum est exemplar ; Omniapersectem,nstrat, ideseca tum est; omnibus se communicat, ido bonitaue es; omnia ornat ideo petastas ct pulchritudo estuustitia est remanseratur Opunit ,clemElia est, debita remittit ortitudoniis timen summus sinis Ui, ad eum Omnia referun

350쪽

nobilitas supra omnem nobilitatem,excellentia supra ostiissem excellentiam,se qua tanquam exsontecurita ex-

assentia ct nobilitaι prouenit se promanati o nobilitaso excellentia 1 velfabilis, humanis mimbris inuisibilis θαηrangibilo I qua tame iistiusmodi illustribis qualita i-

b. st illustrat. Sit licitum b c mihi Theologicos terminos acu libare atque attingeresolus iste est,qui bmnes creataria sibi obe ientes reddidit: sibus ille est, quiprapriapo-tretia miracula operatur :solus ille est,qui ex nihilo cun-hatreauit selia iste est,qui mos talium rorda scrutaturis tunsit: solus ille est, qui pec taremittit solus ille est. quigratia thesauror immittit solius ille est, qui animabia

psititatem reddit 3 solvi ille est , qui seipsiuin 'comprehendit:μια ille est,quisne macula iustus Osanctus est Olus illis, qui stipse beatuue s solus ille est, qui omi, bles est: ρlivi istes,qui Omnia es qui νbis qui ininitus est: μlus lis est, culin opera a te oris interuallis haud depender se omne momentu ipsi insifuit sola, ille est, qui inuisibialis est, qui si per omnia ν bilem reddit j siolus ille, qui iῆi lita est clemens: solus iste Est, qui in ira tranquilliu est: salus ille est, qMpraterita , ρυβη tia Gutura jurspectabaset solus ille est, qui thyonum suum caelum habet, θ'

tabellum pedumβorum terrarum Orbem : Folvi ille est, inuexertititsct mistiones des lorum ante thronum umhabeii solus iste est, ad cuivi conspectum caelorum coluthin tu tremunt: olus ille est, qgi insernale barathrum terrore se luctu implet, damnatorsi oculis plaust is cingit,corpora dolore cireudat,ipserum: membrastiferis tremor af git terribilia monstrorudamἡatofis inperpetuutinioreponit, omissi morti biatiri Lopoteria, qua tan