장음표시 사용
371쪽
lidarum usu et aliorum physicorum auctoritatibus eum praeterire haud potuerit. ΚOELER.
Ad ea L. Ann. Senecae verba, Quaest. Nat. lib. III, cap. xi, S et 2 t
enim solet, ut amisso canali suo flaminia primum refundan-ι- , deinde , quia perdiderunt Miam, factandi. Hoc accidisse ait Theo rastus in Coryco monte, etc.
Paria memorat, velut ex eodem fonte bausta, Plinius Ilist. Nat. II, 84: Varia eduntur Uem terrae motus alibi emissis amnibus, nonnunquam etiam ignibus calidisque fontibus, alibi averso fuminum cursu, et XXXI, 3o: terrae quoque motus profundunt sorbentque aquas, sic ut circa Pheneum Arcadiae quinquies accidisse constat. Sic et in monte amnis re it Posteaque comtus est coli. Vtrique Plinio et Senecae in his saltem communis auctor videtur Theophrastus suisse, qui de hac roin libro de Aquis egisse videtur, ut bene vidit Bubhops. Sed Theophrasto in his iam praeiverat Aristoteles Meteorol. I, I 3,
μους. Ladonem terrae motum effudisse infra memorabit Seneca VI, 25, a. Theophrasti a Seneca reprehensi non possum quin causam agam. Vt enim taceam, illum harum rerum tum intelligentissiinum, tum experientissimum suisse, hic non proponit Ineram sententiam, sed rem usu compertam et duplici quidem neque a vera ratione abhorrente. Quamvis enim, quod Seneca erum esse contendit, verissimum sit crebrioreque aliorum quoque usu confirmetur v. c. Ceopon. II, 6, multisque recentiorum temporum eventis confirmatum v. c. insularum Barbadi et Ta-bagonis, quarum illius feracitas aquis post excisas silvas desicientibus valde imminuta est, huius non nisi in silvis consistere iudicatur, in universum tamen vix fuerit verum , quouiam Situs, Solum, Cultura, caelum aut clima ita dictuiu imprimis valde variant regionem magnamque in eius temperiem habent
vim. Quemadmodum igitur calidior regio, cuius esse id , quod Seneca vult, potissimum videtur, denudata silvis, ardorique solis vehementiori exposita, aquae inopia mox laborabit, quia terrae humor, quem silvae, dum eraui, sub sua tutela et quasi
372쪽
372 AD NAT. QUAESI'. LIB. III.
e tegumento in sontes colligi saciebant, haurietur et minuetur; sic frigidior, dum silvis crit consita, sontes non emittit, quia
gelu, quo solum constringitur, calorem aeris, radiis solaribus a fronde prohibitis, superabit. Atqui iustum caloris temperamentum videtur requiri ad aquam ex emollita terra eliciendam, quam sursum trahendi facultate quadam forsan est praedita. . Hinc non omnino temere est, quod Cleomedes Cycl. Theor.
και -υθους. Valde memorabilis hanc in rem est locus Theophraati de Ventis, p. 4os, ubi narrat praeter alias gentes Cretenses causam incultorum iacentium agrorum montanorum, Idae praesertim , serre hanc, quod hyemes suis temporibus multo vehementiores sint sactae frigoraque acriora, quum illi olim coli potuerint, feraces fuerint vestiti arboribus, crebrisque imbri-hus, mitiore caelo, irrigui. Qui cum hoc conseratur, dignus est alius Theophrasti locus , neque levioris momenti illo quidem de Caus. Plant. V, ao, p. 545, ubi disputat, gelationesne tenuitati aeris sint tribuendae an potius crassitudini. ΚοELER.
Ad ea L Ann. Senecae verba, Quaest. Nat. lib. VI, cap. Ra , init.:
gratii quatuor elementa fecere; deinde ex singulis bina, marem et feminam. . Locum hunc classicum de Elementis, quae putabant, Aegyptiorum, quem a nemine eorum, quos novi, in rebus Aegyptia- eis illustrandis versantium adhibitum esse miror, nullus alius apud veteres melius commodiusque dilucidat quam Iamblichi . . de Myster. VIII, 3. E m δἐ χαὶ αihi tu praeter Dei Phtha ηγεμο-
Senecana, largiore fonte promanasse videntur, qui fortassis suerit, quem unum ex suis secisse indicat Diogenes Laert. prooem. VII, io; scilicet epitome naturalium Manethonis, quanquam verba Diogenis, quatuor nonnisi elementa , aut αρρου πιν ειυαiris uisu, ειτα τα τιαταρα πιοιχεια is αυτης διακριθηγαι, ex eo referen- .
373쪽
tis obstare videntur ; nam ut incuriosus in hoc genere plus se mel reprehensus est, unde et hic summa aut ullima tantum elementa nulla sexus habita ratione nominaverit. Ex alio sonte sua probabile est hausisse Diodorum Sic. Bibl. I, II : Φυσιν συμ6αυ
scrimine, quod tamen varie apud varios celebratum fuit. Sic duplex aer fuit: ulter, ventus, aer proprie sic dictus aut et mcntum potius auri simile; alterum, aerem feminam aut nebulosum inertemque aerem Seneca appellat: Cui de aere paene convenit eum Diodoro Secundum hunc quidem aeris inter clementa principatus apud Aegyptios fuisse videtur, aliis eumnquae asserentibus ut Plutarcii is de Ix et oste. 36; Athanasio Adv. Gent. I, a 4, t. I, p. I9, ubi clare satis m-ων μαλιστα . ait. Aἰγυ-οι προτεπιακνασι το μωρ ἰ es. de Christi Incarn. p. 7o ; et
Simplicius ad Aristot. de Caelo II, pag. ια7, unde Thales suum principium petivis e a plurimis dieitur. Atque haec quidem excellentia aquae magis quam aeri a gente debebatur, qvsa in Nilo, quo nihil magis Aegyptios eo luisse scribit Plutarchus
de Is. et os. 6, maximum eius usum compererat. Porphyriusnpud Euseb. Praepar. Evang. 1, 4, hunc principatum non soli aquae ab Aegyptiis tributum fuisse narrat, sed communicatum eum igni, ut demonstrant verbu: ύδωρ δὲ και πύρ καλλιστα rici Natias στοιχεisis. Vides quam parum sibi in his eonstent auctores eleres et neque miraberis, qu uim mystica, quibus talia ab Aegyptiorum sacerdotibus involvebatur, obscuri ins, diversitas locorum temporumque inscitia , negligentia et credulitas scriptorum tam sucile errores parere potuerit. Quare non mirum est , nos vel
magis in his eaeeutire. valde tamen probabile est, Aegyptios, qui in tota philosophia naturali dualitatis ratiociem sequebantur , propterea sexum elementis affinxisse, quod, sive activam sive passivam conditionem in elementis, sive motum, vehementiam , duritiem, sive quietem. lenitatem, mollitiem deprehenderint , quibus magnam discriminis speciem prae se seruiit, illas maribus, has seminis assii nilaverint. Hactenus quidem aer eo via is insigniri potuisse videtur, quo pestilentior ventus est, qui illas regiones in stare solet, cuique hominum vanitas Typhonis personam induit. Nonnulla hanc in rem, quanquam Dissiligod by Cooste
374쪽
AD N T. QUAEST. LIB. III. non satis lacientia habent quoque Vossius de Idolol. I, 5, p. i 3: Cudmorti, Syst. Intoll. t. I. Ed. Lugd. p. 544 ; et ibi imprimis Moshemius et Iabloasky i a Pantheo Aegvpt. I, a, 6 7 sq.
Ad - L. Annaei Senecae, Quaest. Nat. lib. III, eap. tu, I s: Quare quaedam aquae caleant... Plures Causae redduntur. ... ει-
cere solemus draconeo et miliaria et comρlures formas, etc. Haec sectio non tam rebus naturalibus, quas enarrat, dissi- eultatem obiicit, quam iis, quibuscum confert, quaeque e vita humana sint petitae. Caloris aut servoris sontium satis crebro xii duas Seneca proponit sententias, alteram Empedoclis, ab dilos passim ignes in terrae penetralibus statuentis, quam Superius ad IX, a, memoravimus, alteram, sine dubio ad verum multo propius accedentem quorumdam auctorum, a se, ut malus let, non dictorum, qui rem a Phlogistis materiis, per quas suant aquae . repeterent. Vtraeque in eo conveniebant, quod aquam natura non esso calidam statuebant. Neque vero de ea , ut de aere et terra, in diversas partes disceptatum est , frigidaiae sit natura an calida. Empedoclem quidem eam habuisse frigidam verba produnt frigida intrat. .. sieri. Assentitur Plutarchus de Primo Frig. το πρ -
χρου tot. Macrobius in Somn. Scip. I, 6, p. a8 α Aqua frigida et humida est. π Qui nihil defiuiunt, videntur aut tacite idem sumere, neque Cogitare, rem natura n liter esse posse , aut neutrum aquae esse proprium existimare, vaturavo ei inditum. Iaeolligatur e verbis Diogenis Laertii VII, 1 . GJ : Eειαι εο - πύρ
Secundum Empedoclem igne demum calefit, qui est in pene tralibus terrae. Dissili Cooste
375쪽
IIanc opinionem qua, si vera esset, viscera terrae dii Ium igni absumpta esse oporteret, Seneca speciosius quam rectius adumbrat, etsi ei Aristoteles, cuius eum miror non memini se . necedere vid latur auctoritas, qui de Muodo 4, loco luculento
et rectius loquitur Aristoteles; nam ille ipsos igDm intra terram nrdere Putabat, hic eius materiam, quam nostri physici deu'uratoss appellant, perenni esse dissipatam i quomodo, di se tius velim exposuisset. Quod si ita exponitur, ut videtur debere, hic locus; inserendus potius esset Aristoteles Senecae obversan tibus , qui alteri sententiaE addicti erant, id quod vide- . tur probabilius fieri alio eius loco comparato Meteorol. II, 3,
ει ,αι 'υ γῆν. Iis, qui ita seu tirent, potuit Epicurus quoque accenseri r nam Lucretius N.. R. VI, 863 : Multa. . . sunt ignis prope semina corpus aquai.
Similiter Ovidius Metiam. XV, 447 :
Venti. .. hahentem semina flammae Materiem iactant. Notiones tamen sontium aut materiarum aut seminum ignis Inveterinus omnino obscurae fuisse videntur, quanquum re elatio res, quod illos hac parte multum superent, liaud possunt glo- riari: nam quod dicunt, nquas per materias sub terra currere, v. c. per motricem ferri aut per terram serrarium, unde eliciendo phlogisto sulphuris ferro chemice affinis particulas, quae sere ferreis vicinae esse solent, itidendat, item sub montes calcarios, ubi terra calcaria , amisso suo , quacumque du cousa , acido Carbonaceo , damnum extructa ex aqua parte hydrogenia reparans, eoque Oxigenum eius liberaus aptiorem reddit ad c . lorem creandum , qui, et dissoluto ab aliquo alculino Oxygen eiusque acido arrepto, eulorificoque laxato , nasci potest, rem
376쪽
non multo effecerunt liquidiorem. CL Mitterpacher. Geogr. Phys. p. 243 Sq. Iam si consideramus ea , quibuscum e vita Romanorum delieatiore petitis superiora Seneca comparat, misitiria nos primum paululum detinebunt, quae infra, IV, 9, recurrentia equidem nullus sere dubito a simili granorum milii figuri non a mille, ut praeter alios Forcellinus in Lexico, esse noti lata : ut enim
taceam nusquam cum duobus u genuine scriptum oecurrere, non insolitum suit veteribus, ad sormam grani variorum leguminum vasa sua figurare. Indi sub lenticula vasculum lentis si
milo Celsus de Medi c. O i , intelligit, Graecos imitans, qui
suo ναχὸ: ita utuntur. Viae Peli tum ad Aret. Capp. p. asso. Huies gurae essigies convenire videbitur, quam laudatus Cl. Schnei- clero Baccius Antiq. Conviv. III, expressit, item ea, quae estnpud Montesalconium in Antiq. Expl. Vide vel Schatrii Epist. T. 88, et Fahric. ad Sext. Empir. pag. 3o, ubi vasa e Masrei rareotia Antiq. depicta miliaria esse, non absimile est vero. Conseratur Athenaeus, Deipnos. II, 54, ubi de miliario ita lo
pon. II, a, 8, Noster IV, 9, elegantissimusque Boettiger. in Sabina p. 3o3 nostri loci non oblitus. Dracones suisse fistulas . informam draconum, ut canales tectorum nostrorum pluviam deducentes effctas, spirisque per declive miliariam ambientes, aut circa id spiraliter, η. v. v. devexas opinor, Per quas aqua delata igni in miliario sensim fieret calidior. ita dracones cum fontibus, terraque cum miliario propius comparatur. Loco ita capto malim ad complures formas, nam duplex et molestum est, aut potius Pro eorum priore legendum, aut, ut auctor velit. aut Praeter miliaria alias formas, in quibus draconibus similes fistulae struantur. Tum dracones significarent vasa tortuosa singularia, nota coniuncta cum miliariis. Sed vulgata ferri minanti KOELER.
377쪽
Ad ea L. Annaei Seneeae . Quaest. Nat. lib. III, cap. xxv , S 4: Est adhuc iet Sinnia stagnum , in quo natant laterea, et mergi Proiecta uon Ru unt, lices graria Elul.
Miraenii huius causa in Aristotelis Philosophia satis impedita
est. Si enim lateres et lapides in stagnuin proiecti corpora gra Via sint, cur a gravitate sua per aquam stagni non pessum eunte Et tamen olim duo imperatores rom. Vespa ianus et Traianus, in duobus hominibus experimentum secerunt, qui ligatis manibus Et pedibus in stagnum iniecti, reiectis sunt illico in aquae superficiem. Stagnum vero istud est quod Scri ptura sacra vocatae mare Misissimum, aut mare mortuum s scriptores prosanim Asphallum o a copia bituminis, quo aqua illa pinguescit et
Seneca vero in sua Philo ophia eausam miraculi ait mani&stam esse et palam: ix Huius rei, inquit, palam causa est.. Qui sic Senecat in Quamcumque vis rem expende, ait, et Contra aquam statue : dummodo utriusque par sit modus, si aqua gravior est, leviorem rem, quam ipsa est, seret, et tanto supra se extollet quanto erit levior; graviora descendent. At sinquae , et eius rei , quam contra pensabis, par pondus erit; neo pessum ibit, nec extabit, sed aequabitur aquae: et natabit quidem , sed paene mersa , ac nulla eminens parte. Hoc est cur quaedam tigna supra aquam paene tota esserantur , quaedam ad medium submersa sint, quaedam ad aequilibrium aquae descendant. Namque quum utriusque pondus par est, ue utraque res alteri cedit, graviora descendunt, leviora gestantur. Grave nutem et leve est non aestimatione nostra, sed comparatione eius
quo vehi debet. Itaque ubi aqua gravior est hominis corpore, aut saxi, non sinit id, quo nou vincitur , mergi. . Verissima , et Archimedis Philosophia. Eadem enim res solida, ut homo, vel saxum, gravis aut levis appellatur, comparatione humidi in quo demergitur, aut a quo sustentatur. Vnde ovum crudum, quod ad fundum aquae fiuvialis demergitur, respectu talis humidi est grave; respectu vero aquae marinae,u qua gestatur, leve appellatur. Sic in exemplo Senecae, homo est levis in aqua crassa et bituminosa stagni Asphalti, sive Dissiligod by Cooste
378쪽
AD NAT. QUAEST. l. B. Illmortui maris, in quod mergi non potest; gravis vero est in aqua fluviali, in quam pessum it. I inmo quod magis mirabe
vis globus ex serro, argento, aut alia materia minus gravi quam plumbum, levis est, et gestatur no natat, si in cacabum plumbo liquefacto plenum iniicius. Verissimum quippe et coria pertum est quod Georg. Agricola scribit: re Gravissima quaequo pondera metallis liquefactis innatare e indicio sunt, inquit, re- Crementa admodum gravia, quae quum a fornace defluxerunt in catinum, supernantia de metallis verriculo detrahuntur. . Ratio est, quod quamvis pocidus suum habeant, minus tamen est pondere liquidi in quo natant. Eadem causa est, cur omnia metalla, excppto auro satente etiam cum Agricola Plinio , hydrargyro, sive argento vivo, supernatent tauquam graviori. ordo enim elementorum et elementarium a Conditore constitutus sic habet. Gravitas in corporibus sequitur densitatem, levi
τητο:, densitas et raritas sunt principia gravitatis et levitatis nut lib. 8, c. 7, Plir sic. Aristoteles desinit. Densa minus spatii occupant: ideo loca viciniora mundi centro, ubi maiores locorum angustiae surit, iis debentur; corporibus vero raris, quae amplius spatii requirunt ut se expandant, loca victui ora Ei eum serentiae mundi petunt. Densa igitur sua gravitate appropinquant centro, sive medio, quantum Possunt; rara vero sua levitate in circumferentiae propinquiora se levant, Et si uiui a gravioribus extruduntur. Pulchre S. Augustinus, Consess. lib. XIII, cap. 9: i Ponderibus suis aguntur, loca fiua putunt. Oleum infra aquam susum , supra aquam attollitur: aqua supra Oleum fusa, infra oleum demergitur. Ponderibus suis aguntur, loca sua petunt. Minus ordinata, inquieta sunt: ordinantur , et quiescunt. BVerissima igitur sunt ista Theoremata Archimedis in libro
περὶ τωs ιχουμυωυ n de iis quae insident aut vehuntur humido. ex quo Seuum suam philosophiam sumpsisse apparet. TII EOREMA I. Solida corpora , quae aequalem gravitatem cum humido, sive liquido, paris modis obtinent, merguntur si C, ut extra lium idi superficiem nulla phrs extet; nec tamen adfundulti usque demerguntur.
Tu EOREM, I l. Corpus solidum, levius liquido paris extensio-Dis, non mergitur totum, sed pars.eius aliqua extra liquidi s Perficiem extubit. Diuiti Corale
379쪽
Seqnitur Ionga horum theorematum demonstratio, quam exscribere inutile visum est. Archimedi consentienter noster Seneca : ε Si aqua gravior est, rem leviorem quam ipsa est feret, et tanto supra Se extollet , quanto erit levior. .
Ad ea L. Ann. Senecae verba, Quaest. Nat. lib. III, cap. xxv , S i 0 : Quis non gravisEimas esse aquas credat, quae in crystalliam
Ne cui, quae Seneca de crystalli origine loco classico profert, risum ante moveant, quam rem probe expenderit. Omnibus veteribus, quotquot vidi, communis fuit' opinio crystallum olim fuisse aquam, in quo sibi suaeque de mutua elemendorum in se mutatione sententino e stabanti Inter omnes certe auctores, qui ea de re agunt, crystallum ex aqua in lapidem Conversum fuisse convenit. Verum de modo, quo id fieret, diversi abiere, aliis calorem , frigus aliis causam suisse putantibus. Qui rem a calore repetebant, hi alteris quidem vani magis atque ridiculi videntur. Sed plura habent, quibus se tutentur. Vt enim omittamus eos non potuisse frigus arCessere, propterea quod probe noverant, crystallum, cum aliis ei similibus pellucidis lapidibus, in iisque gemmas, praecipue in calidissimis quoque regionibus, ubi nihil gelu coactum in tantum concrescere possit, inveniri; non aquae modo similes species, sed variae quoque coloris spirituumque et vaporuin fumidae quasi nube uiae, corpora solida iis inclusa, immo aqua ipsa in iis deprehensa ad ita de iis statuendum veteres compellebant. Hi nonovem epigrammata, LVΙ-LXIV, prosta ut apud Claudianum de crystallo, cui aqua inerat. Iam quatenus de origine agebatur, illi ab his non dissentiebant. quum utrique Crederent, Crystallum olim aquam fuisse. Λt quum diversas ad eumdem sinem rationes sequerentur, propria utrisque haud dubie fuerunt , quae eis suam sententiam commendarent. Praeter caeli habitum , illi tot fontibus et rivis , qui in lapidem res convertere videbantur, quorum plerique calidi erant, ad hanc opinionem
380쪽
Permoveri poterant. quum adeo nonnullis , v. c. Ctesiae V. Indica, iti sontes fuerint noti, quorum aqua instar casei coagulabatur, quod Euiu non mentitum esse similis naturae sontes nostris temporibus reperti probant, ut Americae septemtrionalis prope Guatim alam, cuius aqua calida, simul e terra provenit, lapidescit. Consimilia in oleo, vitris metallisque liquefactis
usu veniebant, quae amisso calore durescunt. Timaeus Locrus liuius rei bene erat gnarus, dum iuxta genus aquae Θρει, alterum genus κλητos esse existimabat, quo pertineant metalla, salia , mineralia combustilia, quae technice vocant, et ,ssot mitiuo υδες lum apparet, quomodo Diodorus Sic. Ilist. II. Sa, di
In hoe loeo memorabilis Est divina, hoe esset, ignota vis, quam ad explicandam rem adsciscit, nisi MAυ de sulphure, ut mox intelligendum' est, verbaque cire θ -. δ. vertenda Non des Schwefeti Feuerkras. Atque profecto satis nota est antiseptim eius vis purificandi atque siccandi, qua aqua ab omnibus, quae eam Corrumpunt, liberaretur , eoque dura ac solida fieret. Dic. dorum sequitur Solinus Epit. xv tibi: ae Puta ut glaciem coire, et i a crystallum corporari, sed frustra, nam, si ita foret, nee Alabanda Asiae, nec Cupros insula hanc materiam procrearet, quibus regionibus incitatissimus calor, n ad quem locum cursvum scriptorem castiget Salmasius Exerc. p. 34o, iustarn causam non video; nam eo, quod crIstallis geminas apud Diodorum substituit, rei miraculum nou imminuitur, neque Im που illud me moratur, quod omnino sumendum est, si corpus in perpetuum durari, sumere volumus, ita ut iniuriae aeris et tempestatum non iam sit obuoxium. Praeseram utique hanc opinionem alteri illi, quae frigus causam facit, quum Sane non incredit,ilius videatur ex aqua nasei lapides, quam ex .ere, ubi nostri adhuc eli inici lapides illos, baetylia vocatos, qui e superstitione e luna delabi dicuntur, subito oriri serio conteu dunt. Hic enim in mentem potest induci, corpus vel frigore vehemetitissimo duratum pari calore non posse uiolliri atque dissolvi, quuin contra , quod calore siccatum duratumque est, neque a contrario frigore relaxetur, neque ab interno quodam, qui nullus est, humore lic spiritu, quum ad hoc essiciendum externo quodam opus sit humore. Hue accedit, quod tum ex ratioue calidarum aquarum omnino , tum ex superius allatis