장음표시 사용
221쪽
XIX. Si cimi R. e contractum sit, au propterea quia Persona Pacto inseritur Fadiu es Personale N. Non ; plerumque enim Persona Pacto inseritur, non ut Personale Pactum fiat , ut demonstretur, cum quo Pactum Fictum est. Hinc, si Foederi adjectum, ut perpetuum sit, aut factum in bonum Regni, aut cum ipsb Rege & Succei Toribus, aut ad Tempus definitum, jam satis apparet Re.ile esse. In dubio Favorabilia, ut sunt Pacis causa facta, aut Commerciorum , Realia sunt: odiosa vero , e. g. quae fiunt propter Bellum offensivum , quia magis ad onera accedunt, sunt Personalia ; in primis quod, in quovis Foedere ad Bellum, praesumatur ratio habita Prudentiae & Pietatis ejus , cum quo agitur , ut qui non modo non injuste, sed nec temere Bellum suscepturus erit pro Foederato. XX. At vero Societates morte Miuntur, By praeterea Faedera Dr jurando conserviantur , quod ad Heredes non transit P. Cum Societates ex amicitia oriantur, & consideratione singularis Industriae , quae ad Heredem non transeunt, natura S cietatum exigit, ut morte finiantur : verum in tali Foedere Rex ut caput Populi contraxit, qui non moritur. Hinc mirum non est, si Successores obligentur, qui sunt Caput hujus , ut modo dictum est, non alterius Populi. Et licet Foedera plerumque Juramentis confirmentur , tamen clim in ipsa Promissione, cui majoris Religionis cauia Jusjurandum adjicitur, satis sit efficaciae, haec Obligatio ex Promissione ad Heredes transit.
XXL Psi Faedus cum Rege initum extenditur ad Regem Regnopissum N. Cum jus Regni penes ipsum maneat, si iniuste possessionem amiserit, cum Rege initum Foedus manet, etiamsi Rex ipse aut Successor Regno a subditis sit pulsus.. XXII. An ad Regni iuvastorein extenditκr 83 . Negatur ; nisi vel per Pactionem secutam, vel Uictoriam plenissimus istius regni Dominus fuerit constitutus.
222쪽
2 o TXXIII. βιιoduam es a d Interpretandi Gentis ex Coniecturis , extra Verborum Si scationem rP. Verborum quidem unicus est Usus , Animi sensa exprimen- μοι. d. c. di ι & hinc non improbabile eit, illum Uerborum sensum Animo loquentis fuisse Obvcrsatum , qui Usui communi non penitus ad- . i versatur ; sive illam Conjecturam sumamus ex M.tteria, sive ex ir. Effectu, sive ex Conjunctis Uerbis, aut Origine aut Loco ; tamen cum Mens loquentis interdum alia si , quam Uerba prae se ferunt , aliis Conjecturis opus est , & quidem certissimis , quae Mentem evincant. Id quod fit duobus modis, vel per Interprotationeni extendentem leu extensivam, ut loquuntur, vel Coarctantem seu Restrictivam. ιXXIV. An titraque aque facile procedit Z . Non ; quae Extendit Interpretatio difficilius procedit , sa citius quae Arctat. Nam sicut in rebus omnibus , ut Eflectus non sequatur, satis est unam deesse ex Causis necessariis, ut nascantur , omnes convenire oportet ; ita & in Obligatione , Conjectura extendens obligationem, non temere admittenda est; quia extra Verba Promittentis hic Conjecturam quaerimus. Nec smilis ratio sed eadem allegari debet, v. g. ad interpretationem extensivam Legis ; quod non semper susscit, quia saepe Voluiistas est Causa per se sufficiens, eli: m sine ratione illa. XXV. Vitando ergo interpretatio extensivi locum habet N. Interdum propter similitudinem rationis, ut in favorabilibus ; & saeptiis , ut recte fiat, propter eumdem rationem e &quidem opus est, ut constet, rationem sub qua venit Casus quem Volumus comprehendere, elia Causam unicί- ' es scacem, quae Legisl .itorem vel Promittentem moverit, eamque rationem ab eo consideratam fuisse in sua generalitate , ita ut eamdem ad praesentem quoque Casum voluisset applicare, si quidem eum praevidi isset: idque quia ulioquin Lex aut Promissio futura suis set iniqua aut inutilis ; e. g. P., ctio est, ne quis locus Muris cingatur, Facta eo tempore, cum non aliud esset muniendi Ge
nus, is Locus ne Aggere quidem aut Vallo cingi poterit, si satis
223쪽
constet, prohibendi Muros unicam suisse causani, ne iste Loeus muniretur & iid vim depellendam fieret idoneus. Huc pertinentea , quae a Jurisconsultis traduntur de his, quae fiunt in fra dem Legis. XXVI. An Mandatum impleri potest, non per idem quod Mand tor praescripsit, sed per aliud aeque utile aut titilius ZDistinguendum est inter Mandatum Imperantis, seu quod per Imperium Superioris injungitur, & Mundatum Committentis, seu quod ultro ex Contractu inter Privatos suscipitur. In Hoc aliquando Mandatum potest impleri per aequipollens, seu utilius vel commodius, scilicet quando Mandatum non erat praes. criptum sub consideratione generaliori, quae aliter quoque o, tineri postit, tunc enim non Verba, sed Mentem respicimus ;e. g. Mandavi tibi, ut fidejuberes pro Titio apud Sempronium, tu non fideiussisti, sed Mandasti Sempronio ut crederet Titio ;si iam aliquid eo nomine Sempronius praestitit, me convenire poteris, quia obtinui Finem meum, qui erat ut credoretur pecunia Titio a Sempronio. In Illo regulariter non potest, quia Superior non censetur, nisi meram Executionem injunxisse ιNam alias dissolveretur ossicium erga Imperantem, si quis ad id , quod facere jussus est, non responderet debito obsequio, sedeonsilio non desiderato: & saepe Resp. in casum daretur, si proprio ausu, Minister Partes Imperanti proprias sibi vendicare vellet. Interdum tamen per expressim Clausulam in Mandato, lieentiam accipiunt Ministri A Legati, ut supplere aut immutare
paulisper possint , si Ratio & tempus id postulent.
XXVII. Uude petitur Interpretatio refringens extra Significasionem Verborum, quae Promisisionem continent ZGνοι. e. F e. Petitur vel ex desectu originario Voluntatis, vel ex ea I 6. s. ra. sus emergentis Repugnantia cum Voluntate. Desectus origina- f. d- ι rius intelligitur ex absurdo quod alias sequeretur ι nemo enim , , φ' credendus est velle absurda , e. g. Praeceptor convenit cum discipulo, ne Honoratium ipsi solvatur, si discipulus primam Causam non obtinuerit; absolutis Studiis discipulus negat Honorarium IDi0jtirco by Gorale
224쪽
rium; Praeceptor ad Judicem eum vocat, qui cum condemnat ad solvenssum Honorarium ι discipulus se non potest tueri exceptione Pacti, quippe cum in eo ineundo de hoc cogitatum non fuerit; & absurdus foret, qui suo Pacto efficeret, quo- minus obtineret, quod ex eodem Pacto ipsi dehetur. I et ex cessatione rationis, quae voluntatem unice movet, e. g. Negotiatores,
qui Annonam Urbis adjuvant, item Navicularii, qui AnnonNI; .s 3. Urbis serviunt, immunitatem a Muneribus Publicis domesticis D. d. iis. consequuntur , quia illi peregre cum labore & periculo Fungun- inmmn. tur; haec Immunitas cessat, si non amplius sint in ejusmodi actu. Vel ex Materiae desectu . nam ea semper intAligenda est obversari animo loquentis, etiams Uerba latius pateant, e. g. seposialiquis acquirit Feudum pro se & heredibus suis, intelliguntur reueritantum Descendentes Masculi, seu Heredes Feudales. Strum
. a Restrictio facienda non est sic si cautumst, ne Exercitus aut Classis aliquo ducatur, non poterit duci etiam animo non nocendit quia in Pactione non certum damnum , P . sed periculum qualecunque spectatum est, quod moraliter a tali Exercitui aut Classe timeri potest, si in tali loco versetur. . , XXIX. An Prontissa hi se balant hanc tacitam Conditionem , si res maneant in eo quo sunt satu ρD. In genere Negatur; quia cum haec Conditio Promissum Gre . d.
reddat irritum, est odiosa, A sic non praesumitur, sed expreL se addi debet; interdum tamen. tacitam istam Conditionem in se habent, scilicet quando apertissime patet, statum illum praesen- . rtem in unica illa, quam modo diximus, ratione inclusum effe. P .d.LSic passim in Historiis legimus, Legatos a suscepto itinere dO- s. e Ia.S.mum rediisse, quod res ita mutatas intelligerent, ut tota Legatio- ς.ius . nis materia aut Causa cessaret. i
Art. ag. a posset enim quis ab initio, sub specie simulata animi mi. ninae noxii , postmodum talem locum occupare. Disjtirco by Corale
225쪽
s. s. XXX. Quot modis potes diiudicari, utrum Casus, qui postea eruer, pugnet cum Voluntate nec is ne
N. Repugnantia Casus emergentis cum Voluntate, potest dia judicari duplici modo: nam aut Voluntas colligitur ex naturali Ratione, uut ex alio Signo. Ex naturali Ratione , Subsidio aequi, prudentiae in Intellectu, & Tquitatis in voluntate ι quae Κquitas est correctio ejus, in quo Lex suo modo & ad Tes. tamenta & ad Pacta haec referri possunt deficit ob Universaliatatem ι seu est aequa & commoda Legis Interpretatio , qua ex naturali ratione ostenditur, Casum quemdam peculiarem sub Lege universali non comprehendi, & ipsum Legislatorem excepturum eum suisse, si tempore latae Legis casum istum praevidisset. Id quod fit, quando Casus repugnat Juri Naturae aut Divino, ad cujus casus praestationem Legislator obligare non potest , e. g. si fur rem furtivam deponat, Lex quae vult ut Deponenti res restituatur, non obligat, si verus Dominus superveniat & rem reis
XXXI. Esne adsue aliud Iudicium , Legislatorem vel Promittemtem non voluisse Casum comprehendere ΤR. Secundum Indicium est, si verba sequi, non quidem per se omnino illicitum sit, sed aeque & humaniter rem aethimanti nimis grave atque intolerabile : sive absolute spectata Humana Conditiones quaedam enim omnibus Hominibus intolerabilia videntur, e. g. Fames; sit ergo Lex de certis Panibus vel Cibis non comedendis, in casu extremae Necessitatis non obligabit: sive comparando Persenam & Rem de qua agitur, cum ipso Fine actus, ita ut tunc huic Personae hoc grave videatur & imeommodum. Sic qui Rem ad dies aliquot commodavit, intra eos dies repetere eam poterit, si ipse valde egeat, quia Aetus Benefici ea est natura , ut non credendus sit quisquam ad madinum suum incommodum sese voluisse obligare. Sic qui Auxilium Foederato promisit, excusabitur , quamdiu ipse Domi perticlitatur , in quantum Copiis opus habet: prima enim desensi nis Causa est subditorum, qui sunt pars Imperantium.
226쪽
XXXII. An servandi sime Proenisse , qtis iis, φιibin Promisi i , Mit inutilia, aut se tibi plus noceant , quam illis pro ι
N. Non quidem Promittentium semper est: judicare, an res μοι. d. utilis sit futura illis quibus Promissa est, nec - ne; tamen si c. 16-Promissor sit Superior, & cura eorum , quibus Promissum est ipsi incumbat, judicare potest, & non semper cogitur servare ;vel si superveniat aliquid, cur Natura prohibeat Promissum Praes- 11. A. tare, ut furanti gladium depositum reddere. Nec etiam quodlibet Nocumentum liberat Promissorem a sua obligatione; nam omnis gratuita Promi illo videtur conjuncta cum aliqua conditione, sed talis oportet sit, quae pro natura Actus credi debeat excepta. Sic qui operas vicino ad dies aliquot Promisit, non
tenebitur, si Morbus sonticus Patris aut Filii detineat. XXXIII. V nam stim alia Signa , quae Osendunt cretum Casi a Lege vel Pacto universaliter concepto esse Exceptum Piniando Verba alio loco posita cum praetenti Lege aut Pacto non quidem directe pugnant, sed tamen per incidentem singularem Casum inter se ita committuntur, ut licet diverse tempore servari & impleri potuissent, non tamen possint eodem& hoe tempore, quo incidit hic singularis Casus. Hic ergo tenendae sunt sequentes Regulae: I. illud, quod tantum Permittitur, cedit ei quod Jubetur; nam Permissioni, tantum inest libertas faciendi vel omittendi, Iussus vero involvit Necessitatem faciendi & omittendi, & in praesenti casu Libertatem tollit, e. g. si Lege permittatur, ut omnis civis Romanus possit habere , . . . conciaianam ; tempore Belli autem constituatur, mulierem in Castris miles non habeto, prior Lex cedit huic Posteriori. Ir. quod faciendum est certo tempore, seu ubi obligatio concurrit, cui saltem potest satisfieri hoc praesenti tempore, praesertur O ligationi, quae impleri potest quovis tempore, e. g. Promisi operam annuam, quae potest impleri quovis tempore & quavis hora diei, eamdem operam promisi alteri, quae potest tantum praeDtari certo tempore seu certa hora in die, haec Posterior . Obligatio praesertur Priori. III. AmrmatiVum Praeceptum cedit Neis Zieti. d.Lgativo, scilicet si impleri non possit nisi per violationem Prae. D d a cepti
227쪽
cepti Negativi; praecepta enim Negativa semper obligant Se ad semper, seu nunquam licet malum facere; Assirmativa semper, sed non ad semper, sed tunc demum, quando adest occvio , sic Corium non est iurandum , ut Pauperibus Eleemosyna detur. IV. inter Conventiones Legesque qualitatibus pares praesertur quod magis eit peculiare, & ad rem propius accedit; Νam Specialia solent esse efficaciora Generalibus , e. g. sit Lex , ut Imperator in Negotiis magni momenti adhibeat constitiam Eleetorum , etiam Statuum interdum. Sit alia Lex quando Eleet ratus vacat , Imperator ex se ipso debet, & potest Providere tanquam de re ad se & Imperium legitime devoluta. Hie sequimur Legem specialiorem, & Imperator providebit non adhibito Eleetorum vel Statuum consensu. V. si sint duae Leges Prohibiti vae , & casus emergat, ut uni ex duabus Prohibitionibus sit contraveniendum, illa tunc videtur violari posse, quae munus interet f. e. g. sit Lex, ut nullus ex subditis nostris pro hoc Rege militet; sit altera, ut nullus ex subditis nostris eidem Regi pecuniam vel quicquam aliud contribuat Huic posteriori potius , quam Priori contraveniendum erit , si Casus emergat, ut aut Militet, aut pecuniam contribuat. VI. Si sint duae Leges vel Praestationes, quae in certo articulo collidunt , quarum Una habet Causas magis honestas vel utiles, quam Altera , haec cedit priori, e. g. Promisi operas Bellicas primo F cderato, easdem Promitto foederato Posteriori, sub cujus Protectione, sorte etiam sumpti , ipsius vivo; Casus emergit ut uterque Foederatus simul opus Uibeat opera Bellica 3 Promissio posterior praesertur, quia habet causas magis honestas ct utiles propter fortiorem Obligationem. VII. propter eamdem rationem , quando duo Ρam, Juratum Riniuratum, simul nequeunt impleri certo eventu, praeserendum erit cui adest Iurisjurandi Religio. vIII. Obligationi persectae mutuae, homines utrinque respicienti , cedit Obligi itio imperfecte mutua; sic quae ex Contractu debentur, potius solvenda sunt , q in quae ex Promisso gratuito. IX. Lex Beneficentiae cedit Legi Gratitudinis, caeteris paribus, quia Favorabilius est Debitum grati animi , quam Beneficentiae; ii, illo enim reddimus, quod
debemus , in hoc vero damus. 'X. inter Leges, quae a Ρotestatubus subordinatis proficiscuntur, Lex inserioris cedit Legi Superioris Disitirota by GOoste
228쪽
Horis, ubi utrique simul latisfieri nequit; sic Deo magis, quam hominibus obediendum est. XXXIV. Contractus an in dubio censetur esse Perfectus , antequam scriptura confecta es V tradita I Nisi aliud convenerit, in dubio credendum est, Scripta- Iam adhiberi ut Monumentum Contractus, non ut Subitantiae ejus partem. Alioquin exprimi id solet, ut interdum in Induciis, in Pace, R in Foederibus, quae rata non sunt ante Conscriptas Conditiones, Mutuam Superiorum Ratthabitionem & Instruineiato. rum Traditionem. XXXV. An Contractus votis, V eorum qui Summam habent Potestatem sunt interpretandi ex jure mano st
ot. l. I. c. 4. S. 6. N. I. l. a. c. 26. f. I. μοι. d. c. 6. s. o. l. 1.
b Non; quia est Ius Civile, quod Summas potestates
non obligat; nisi forte appareat, inter quosdam Populos Jus iL e. ia. tud in his, quae sunt Iuris Gentium , etiam receptum esse ; quod V. . c. 16. tamen temere non est praesumetidum, quia obligationem indueit. XXXVI. M debemus m.gis attendere ad Verba Conditionem Uerentis, quam accipientis e Attendi debet ad Uerba ejus, cujus FaVorem Con-L 39. D. ditio continet. Si contineant offerentis Favorem , & Uerba non depact. sint Clara, contra ipsum ea interpretamur; si contineant Favo- ιxem Accipientis, & verba non sint clara, contra ipsum ea pretamur ; nam hic clarius debuit exprimere, ea quae voluit in sui favorem adjecta esse. Grol. d.
XXXVII. Si Cotiditis nondum sit Acceptata, an Is tenetur, qui 32. 3literi obtritis, an vero eum paenitere potes PNon tenetur, qui obtulit; quis nullum adhuc Ius Gme. LI. tum eit , ei qui acceptare debuit, & Oblatio Conditionis minus e. m. f. est promissione. 4.
Art. q. θ In talibus Casibus ex legibus Iuris Naturae & Gentium' huerpretationes fieri debent, nisi aliter convenerint Contrahentes. t. e ta Circinnitiatiis ludicium est serendum Disitiroci by GOoste
229쪽
LIBER II. CAPUT XVII. De Damno per injuriam dato , & Obligatione quae inde
oritur. I. Qκid sit Damnum injuria di
II. Qualis oriatur Obligatio ex Damno dato. III. Quot modis aliquid nosrumes, dicatur. IV. An sola stitudo verum Unrfe u jus tromit. V. An tantum Ius petendi juxta aliis. VI. An is cui Magi ratus GL lasio mandata es, Mip. teneatur ad eligendisu eum qui dignus es. VII. In Damni ast alione , autantum asinaenιr vi ipse, an etiam fructus. VIII. Vicinam, praeter eum, qui nudiate Damnun dedit, te
IX. Quid si sine eorum actu aut neglectu , is qui damnum d dis , pariter dedisset.
XI. Si plures delictum comviseerint, o singuli teneantur iis solidum, an pro parte damni
XII. Quibus exemplis haec illus
XIII. Ad quid teneatur, qui Contractui aut Promissioni causam devir, dolo , G, aut metu iniusto.
fit, cur vim pati, aut metu cogi debeat. XU. An Potesates Ciυiles t ueantur , ex Damno a Abdiatis per latrociuia V piratia
XVI. Quid si eorum milites vel
Miuiseri contra i oriun Imperium Amicis noceant. XVII. An Dominus teneatur en
Damno ab animali βο dato. XVIII. An Damnuru adversus Honorem V Lumam dari
230쪽
Ι. Quid est Damnim injuria datum ρν. a Amnum injuria datum , est maleficium seu delie- l. G
tum , quo, dolo vel culpa res alterius laeditur. Seu L. A. I. in genere, cum quis minus habet suo. oII. Qualis oritur Obligatio ex damno dato Τ
Naturaliter oritur inde obligatio, ut id resarciatur. Nam d. e. xv Natura unicuique indidit tam tenerum sui , & eorum quae ad F. r. n. ipsum pertinent, Amorem, ut omnibus modis nitatur repellere eum, qui damnum ipsi infert, adeo ut nisi desistat, & Damnum datum reparet, justam videatur habere Bellandi causam ; cumque praeterea Natura velit, ut in Societate Civili ordinata & rectae rationi μοι. L r. conveniente tranquille vivamus; necessarium suit Praeceptum , de tribuendo unicuique, quod suum est, R de nemine laedendo ;aut si quis fuerit laesus , etiam culpa, de Damno isto resa
m. Quot modis aliquid No rum esse dicitur 3
P. Nostrum est, quod nobis competit vel ex mera Natura , d . sive accedente Facto humano, puta Dominio aut Pacto, sive ex s. a. .. Lege. Natura ad nos pertinet Uita, non quidem ad eam perdendam ; sed ad custodiendum Corpus, membra, & Famam , Η norem, Actionesque proprias: de Dominio, & Pactis supra di tum fuit. Ex Lege ius nobis oritur, quia idem aut plus Lex potest in Nos& Nostra , quam Singuli in se & suasi id exigat Utili- Na a. e. ras Publica. Sic Pupillos jus habet exactam Diligentiam quamdam exi- 17.n. I. gendi a Tutore, Respublica a Magistratu , imo & Cives singuli, quin Θties Lex id expresse aut per suiucientem Consequentiam significat. IV.