장음표시 사용
21쪽
capiat Fannius uermus aperuit:quem secutus est ea parte Budaeus Mireliqui duo,prς sertim cum uiderent e ueteribus & bonis autoribus neminem alicuius mensurie capacitatem enarrantem uspiam ab eo dissentire quamobrem 8c ego easdem recensui mensuras Sc eisdem ferme tesstimoni js ipsas cofirmata. De quartario tamen, ut de ligula nihil dica, nulla in tota ipsorum tractatione fit mentio. Cuius capacitatem Volusius explicat. Liuius uero & Columella eo utuntur. Praeterea singulas ipse mensuras persecutus,eas liquoris esse uerbis scriptorum probaui quod ut quis maxime contempserit equidem ad docendum censui ac/commodatum & utile. Esto, notum sit excellentis eruditionis uiris, sit mediocris, infimae non erit. Ego uero omnibus hac mea lucubrati ne uolui prodesse. Nunc priusqua ad alterum modum explicadi memsurarum capacitatem perueniam, maiores mensuras in minores, imo
minimas etiam distribuant atque hinc perspicuum erit quoties quae non proximam modo,sed unamquam. se minorem capiat Culeus in
cyathos minππ. ligulas πLviLXπX. Amphora capit urnas II. congia os v m. sextarios rivii l. heminas VcVI. quartarios cxcii. acetabus Ia eccLXXXmi. cyathos DLXXui . ligulas rara ccciiii . Vma capit congiosui'. sextarios ππlili. heminas XLVii I. quartarios tacVI. ac tabula cπcII. cyathos OcLXXXum .ligulas aicLu. Congius capit sextarios. v I. heminas tau . quartarios παIm. acetabula sevi II. cyathos Lπκll. ligulas ccLm XXV H.Sextarius capit heminas M.quartarios IIII acetabula um. cyathos NH.ligulas XLvm .Hemina capit quartarios luacetabula tm.cyathos vi. ligulas XXI m. Quartarius capit acetabula iucyathos u i . ligulas riti. Acetabulum capit cyathum cum dimidio.liquias vi. Cyathus capit ligulas iiii. Haec una cum his,quae praeponere ta/leo,de quacun re di Birus pro tabulis esse possunt ne cui mea in epitomen contrahendi, quod non sine optimorum autorum laetiarara/etiim uidemus, Iocus relinquatur. Hactenus mensuras Romanas rastione &uia quadam collectas,&in ordine adducias exhibuimus,praeter libram, unciam & semunciair, quas mensuras esse nuc est probanodum ut rursus ad sextarium non imparati accedamus. Libram dupliscem esse, uel hodie pharmacopolia, quocun*in loco sint, ostendunt, ponderalem & mensuralem. Romanos etiam utracp usos fuisse, Galeanus, qui unus pro multis testibus esse potest,asserit libro primo de coinpositione medicamentorii secundum genera. Cuius uerba latine inno
22쪽
cilita list 1 rivs limbis γιγν in. . Id latine uerbii e uerbo exprimentes ita reddere posisumus. Appellatur enim a Romanis librale pondus solidorum corporum nomine simili libralis liquidorum mensurae, quae permulta in tosta urbe est,ex cornea materia constans. Haec ille. Quibus uerbis declaotat libram quam Graeci una litera immutata λιτρορ nominant,sionificare tam mensuram quam pondus. Deinde non multo post scribit. μκρην--λωσα τῖ ομωνυμαρ-ίὶ παρα se μαρις 'uκης λίτζας τη ιαπς η. Id est, Paulo ante ostendi, cum nos minis similitudinem, quae est apud Romanos librio ponderati cum ii. bra mensurali enarrarem. Idem Galenus his uerbis, quae sunt in libro sexto eiusdem operis corripit medicos, qui misturas medicamelorurn memoriar prodiderunt, quod non explanarint utram libram uel uncio
ρMις cim ιαπσς οτλας πινας κελσbbor βαMεcθαι τας ς - τας λιτ σοροδεμ δομυρ, πτῆρν τας με κας ἡ τας sαθιακας. Hoc est.Idcirco medicos in libris de medicamentis accuratius oportebat scribes re, quales nam uncias uel libras medicinarum liquidarum prsciperent inrici, mensurales ne an ponderates .Ex quibus locis,luculeter scriptis,
percipimus duplicem libram Romanis fuisse, mensuralem scilicet Scponderalem. Si igitur mensuralem indicamus, Grςce adiici debet μυ Vco, Latine mensura: si ponderalem, Graece vaeθμω, Latine pondo. At* ita Galenum apud Graecos altera ab altera distinxisse ex sequenoribus fiet perspicuum. Romanis uero etiam sic in usu suisse hinc coniis dio, quod scriptores interdum ad libram adiiciant pondo. ut Plautus
Pseudolo laserpicii libram pondo diluunt.
Et Rudente. Q piscium libram unam iam hodie pondo cepi. Interdum autem pondo ad libram non adiungant.ut Martialis lib. π ii M. Epig. Grandia ne uiola paruo chrysendeta mulis. Vt minimum libras debet habere duas. Ita si cum libra coniungunt pondo, semper ponderalem signi meant: non aliter ac cum uerbum pondo per se ponunt. si non coniuno gunt mensuralem. quanquam hoc omnino uerum non ςst. reperitur
enim libra, cum pondus significat, sine alterius uerbi appositione saepius a Latinis posita. Deinde pondo nullius disterentiae causa ad genes ra nummum Romani addere coeperunt. ut cum dicunt pondo denasim, pondo uictoriati, hoc est pondere. id enim solum tunc declarat: nosecus ac Graecis ολκη cum ad drachmam adiungitur . quo modo stris
bit Dioscorides αλκις θαπιχῶν ζ. id est pondere drachmaru septem. Atq; adeo eundem errorem hodie aeque ac olim pharmacopolis assert
23쪽
Incuria ne dicani inscitia medicorum, qui no explicant Iibram de qua
sentiant: cu certe discrime sit inter olet,uel uini,vel mellis libra. De quo errore,acat is nonnullis,in quorum mentionem casu incido, alias coopiosius disserere decreui: nunc cofirmare uolui libram tam mensuram
quam pondus esse. Sed quod mensuralis, similiter atq; ponderatis in duodecim uncias diuidatur Galenus apertius explanat ibidem libro
δ ΠΥν de ου stue. Hoc est. Est autem apud ipsos: de Romanis
loquitur:mensura,qua oleum metiuntur, interseela lineis diuidetibus totam in duodecim partes.atq; mensura integra uocatur ab ipsis libra' duodecima uero pars eius uncia. Ex quibus maxime perspicuum est, libram mensuralem duodecim esse unciarum mensuralium. Quam ob rem in magno errore uersantur hodie medicamentarii qui nostrate lis bra,quae ex sedecim uncijs constat,utuntur: maxime cum medicamenta tam Arabum quam Glcorum conficiunt cum ponderibus enim reliquarum medicinarum,quas in se recipiunt compositiones siue misditurae, haec mensura librae non conuenit. Iam etsi satis probatum sit e Galeno libras & uncias mensuras suisse, pauca tamen exempla supponere, non inutile arbitror futurum. Quanquam autem Galenus Sc medici eum secuti crebro sic usi sunt libra& uncia, unum tamen aut alte
rum locu ex ipso quoq; testimonii gratia ascriba. In libro primo elusidem operis scribit ex itis constare album emplastrum. At BeryΘΥ si usu λιτςας ius P Ιου his. δυοῖν si υτρων ἐλαιου μίτζέ. Id est. Ex argenti spumae & ceruis singillorum libra pondo, olei uero duarbus libris mensura. De hac eadem libra meo iudicio loquitur Suetonius in Caesare dictatore Populo praeter frumenti denos modios ac totidem olei libras, tricenos quo numos, quos pollicitus olim erat,viristim diuisit. Etenim non temere legeris ueteres oleum, uinum, & relis quos liquores appenses uendidis te aut donasse, sed dimensos .utebantur autem libra uel mensura, quae aliquot libras siue uncias capiebat mensurales: licet medici liquores nunc appendant, nunc metiantur. Ad unciam abeo. quam usurpat Galenus octauo libro de compositione medicamentorum secundum locos. Σιωτιλπι θ χωμύνω Mν ἀμαχώας. u. --ῆ,οὐου ας ά. μου itas ψωμουκῆς ἐμβαMομνης-νιουδίνου . Id est. Componittur autem hyeme quidem ad octo cerae drachmas iniecita nardini unguenti uncia una mensurali Romana. Sesmuncia uero praeter Graecos sic usus est Columella, cuius uerba, quaesii pra quoq; retuli, sunt: &ita coadincitur in binas urnas ligula cumulata,vel mensi ira semunciae bene plens salis coisti 5c triti. Mesura semunciae dixit,quippe mensuram semunciam significans,eo more loquendi quo
24쪽
quo dicimus mensura sextarii uel heminae,quia mensurae sinu. 5c quo
nemo diceret mensura denari) uel uictoriati, quia pondera.Contra in fine libri eiusdem pondo semunciam dixit, pondus semunciam indiscans his uerbis. Quod si etia cum laser non habueris pro sylphio meblis adiicies pondo semunciam. Sed reuertar ad libram . quod oleu coronibus libralibus uendebant ex uerbis Galeni supra citatis quiscp per cipere potuit nec minus ex hoeloco qui iam sequitur,quem ex primo libro de compositione medicamentorum secundum genera ascripsi. Eoismo in Uri τιω υ ἀλ--ουίας θ iωμῶ is ins Ut αγχια μνας Mer inminmmyuἴργοις. Hoc est. Si quis statuat cotylenuncias noue capere Romanas in comibus hibralibus, quae in usu sunt, descriptas. Sic ille. Erant namq; lineae quaeda, ut alibi scribit,in orbem qissis cornibus extrinsecus inciss quarum interuassa erant unciarum rapacia. Intrinsecus nan ut hodie in libris mensuralibus,quae ex plutio candido sunt,& tuberculis quibusdam signatur, in cornibus non ficilepotuerunt notari. Uerum Husmodi cornua non solum suis lishrae unius sed duarum etiam librarum ex Horatii libri secundi sermonum satyra secunda intelligimus ubi ait Ac nisi mutatum parcit distundere uinum, &Cuius odorem oles nequeas perferre, licebit Ille repotia, natat is, aliosve dierum Festos albatus celebre cornu ipse bilibri. Caulibus instillat, ueteris non parcus aceti. Bilibri enim dixit duarum librarum mensuralium capaci. Vbi Ascron interpres inquit. Sunt enim in uenalibus cornua, quae olei habet quantitatem, sextarii mensura.Quod si uerum est, fuerunt cornua dis
uersae capacitatis in usu. Librale, de quo Galenus scripsit. Bilibre, de quo Horatius. Sextarii mensura, id est unciam uiginti, de quo Acron. Vt autem Horatius cornu bilibre dixit, ita Plautus in milite bilibrem aqualem, duarum librarum capacem uidetur dixisse. Uersus sunt:
Ibi erat bilibris aqualis, hic propter cados Ea saepe decies complebatur die Sed haec disserentia est inter mensurales & ponderales uncias 5c sishras, quod ponderales nobis ante oculos ponant grauitatem corpo/rum,mensurales molem. Id uero cum res ipsa indicat,tum Galenus dilucide explicat libro primo operis iam commemorati saepius. Aissetiuitia, P RI,Tm τ. σωματωρ. αi ct με In N,γ ν ουν. Id est. Ponderales quidem:de unciis loquitur: corporum grauitatem examinant,mensurales uero molem. Idem iudiciu est de libra. Vt igitur tandem summatim colligam, quae multis iam dissita sunt. Libra mensula est & diuiditur in duodecim uncias quae & ipsae mensurae sunt. Uncia uero in duas semuncias 'quae hodie in pharmacopol s certo signo b discretae
25쪽
x4 DE NEMs VRIs Rci M. .discretae non sunt, Sc olim etiam magis coniectura quadam eas metiri solitos crediderim. Unum illud si praeterea dixero, fine nostro de his sermoni facta . Libras & uncias esse mensuras autoritas docet, persu det ratio, experientia cogit credere. Quare nunc his sundamentis lasciis uenio ad sextari uni de quo inter magnos homines, ut ia dixi, summa dissensio est.Nam alius ipsum duarum librarum esse censet, in qua opinione est Budarus. Alius unciarum quindecim, nouem detractis, quod sentit Alciatus. Alius deni in uiginti unciam, ut Portius in hoc Hermolaum Barbarum secutus, sed ponderatiunt qui communis omnibus ipsis, bona hoc illorum uenia dixerim,error est,quia omnes cosmunem constituunt sextarium,ut paulo post perspicuum fiet.Nos dis ximus eum uiginti unciam esse mensuralium. Atq; id sane eo diligenstius erit explicandum quo magis in sextario ad totam mensurarum rastionem cognoscendam situm est' qui enim eius capacitatem recte intelligit,reliquarum mensurarum omnium statuere potest. ut contra, in ea qui errat,in caeteris non potest non errare. Galeno medicoru omnium
longe praestantissimo, dum Romae exerceret medicinam sub Antoninis Caesaribus Augustis, haec res in primis curae fuit, qui libro primo
operis, cuius saepe mentionem iaci, cum quorundam medicorum qui Romae egerunt emplastra recenset, dubitat num Romanorum sexta rium an Atticorum indicent. Siquidem Romanus uncias uiginti mensurales: Atticus, qui medicis in usu esse cepit, decem & odio compres
tror. Nam Atheniensibus neq3 mensura neque nomen hoc erat. nunc uero ex quo Romani rerum potiuntur, sextarii nomen omnibus, qui Graeca lingua utuntur, exi sitiat ipsa mensura Romanae aequalis non
est.alius enim alia sextari j mensura utitur. Quippe apud stomanos sextarius libra unam & dimidiam at* sextam ipsius partem capit, ut unciae uniuerse sint uiginti' quas pleriano cornibus,quibus in orbem duetic quaedam lineae sunt extrinsecus incisae metiuntur. Sed quidamtaso putarunt sextarium Romanum octodecim cotinere uncias mena. surales
26쪽
surales ' indetur igitur & Heras, si quando cotylen scribit, dimidiani sextarii parte indicare ' nouem uero uncias cornu libralis significet an decem obscurum est. Hactenus Galenus In eadem sententia est Oribasus Iuliani apostatae medicus in libro secundo ad Eustathium filium. Ιταλικυ κοάμον ἱεμαμαΙἰ ς λίτριγ ιάαρ- ουίας. v. Id est. Amphora Italica capit sextarios octo & quadraginta. Sextarius libra unam Sc uncias octo. Idem prorsus tradui reliqui Galenu secuti Quinetiam Arabes,qui sua transtulerunt de Graecis, eadem plane fatuunt quorum uerba si ascriberem putaui nae legetibus molestum sore: tumelia iccirco censiti omittenda, quod in alio opere pluribus aperui quid de ponderibus & mensuris senserint ipsi, & in alio quantum iuniores Itali a recto deflexerint atq; aberearint in quibus multa quoq; sunt de
proportione ueterum mensurarum & ponderum ad ea quae nunc me, dicis sunt in usu.Porro idem intelligitur ex hac compositione Andro machi iunioris quae est apud Galenum libro nono de copositione me dicamentoru secundum locos. sοArar κρτυλvst 'rim np, Υ ΚΞι - θρμ ας , ο ρ ρὶας βοῦ. Id est. Rosacei heminae quartam,hoc est sesi quicyathum quod est uncias duas & dimidiam. De mensuralibus sine dubio sentit uter uero tande declararit, Andromachus ne cuius com positio resertur, an Galenus qui retulit,est incertum. Ita* cum quarta heminae capiat duas uncias cum dimidia, necesse est heminam esse deiscem unciarum quae quia dimidia pars est sextarii, sequitur necessario eum esse unciam uiginti. Sed quid opus est istis & similibus cum uerata Galeni supra scripta sint maxime dilucida Quocirca a Graecis ad sutinos transeundum est. Hermolaus Barbarus uir summae eruditionis in castigatio inbus Plinianis scribit ex sententia Festi Pompei sextariuuncias uiginti continere sed uerba quibus id dicat neo ipse neq; Potatius eum imitatus recitatiSi tamen ita scripsit Festus, dubio procul unacias intellexit mensurales,quod neuter illorum explicat. Verum dubium nonnihil integrum ne Festum Barbarus habuerit,in quo haec legantur, an ex uerbis collegerit, quibus declarat quot sextariorum sit qua,
drantal. maxime cum ex Plinio numerum unciarum amphorae elices
ret. unde facile erat subduetis calculis statuere quot unciarum esset sextarius.Certe nobis Paulus, bonus ille uir,qui in epitomen eu redegit, non plura reliquit quam supra retuli. Verba autem Plini j sunt in capite quarto libri decimiquarti de uin',quod L.Opimio Consule crevit, in ducentos sere annos seruato: Quo ut si eius temporis aestimasios ne in singulas amphoras centum nummi statuantur ex his tamen usus
ra multiplicata semissibus,qus ciuilis & modica est, in C. Cssaris Germanici fili j principatu,annis centu sexaginta, si figulis uncias uini constitisse nobili exemplo docuimus reserentes uitam Pomponii Secuns di vatis,coenamq; quam principi illi dedit.Haec Plinius. Iam ex Coluob 1 mellae
27쪽
mellae libro quarto perspicuum est ut apertissime explicat Barbarustilaris semissium de centenis nummis senos in annum redire creditos ribus . Ineamus ergo hac rationem. Si semissium usu annis centum& sexaginta, nongentos sexaginta nummos, quod nemo opinor nes gabit, conficiunt,& Plinius dicit, ut Hermolaus interpretatur, singuolas uncias uini singulis nummis usurae nomine constitisse, necesse estruod amphora t9tidem uncias id est nongentas sexaginta contineat. Tuod si uerum est,ut est sane capiet sextaryps uiginti. Quemadmoduenim Barbarus ex hoc loco semissium usuram colligit, ita colligi postest quot uncias non amphora modo , sed etiam sextarius comprehendat. Ex his igitur omnibus probatum satis arbitror sextarium uiginti
capere uncias et quidem mensurales. nam quot ponderates,nisi humorem,quem metiris, nominaueris, dicere minime potes. alius enim alio grauior est. uerbi causa uinum oleo est grauius, mel rursiam multo grae ii uius uino, ut nihil dicam de reliquis liquoribus Sc rebus aridis.Si quis
ergo sextarium ex pondere c5stituere uelit, tot erunt sextari j explicanadi, quot res sunt quas metiri solemus. in commune uero nullus sic constitui potest.de quo copiosius cum inis, tum libro tertio dica. Restat nunc tertia huius sermonis pars in qua primo decreui nonulla pro ui/ I, . γ' - ribus eXPlicare, quae uel obscura & inuoluta sunt apud autores, uel am
, . I bigua dubia in uidentur. Deinde argumeta eorum qui sententias meae duersantes 8c repugnantes probant, expendere & refellere conabor'
λίω με reis quorum alterum est ualde plausibile,alterum uehementer odiosum. Oι-- truncp uero pene necessariu in tanta obscuritate rerum ti opinionum
μά---- uarietate quod ni eisset, in totu ab his abstinere maluissem partim con/ IJ ia sulens breuitati partim mear&amedissidentium eximi nationi nex quidem, ne iudicer libidine reprehendendi laborasse illorum ne, quae nesciuerint, asseruit se dicantur. Sed quia ipsi sua non nuda & deserta, sed testimoni js scriptorum sumulta 8c munita protulerunt, nisi sensu quo dicta sint declarato, infringantur, periculum est ne pleri T, ultro citroin opinionibus iactati animo fluctuet, ac penitus incerti,quo tandem consistant relinquantur. Quod si fieret hanc questione meo labore studio, diligentia nihilo magis explicasse quam implicasse nil inius ita censeri possem. Necessitate igitur quadam compellor cotra doctio simos nostrae aetatis homines disputare. In quo tamen sic mihi te, Peraturus sum, ut bonis uiris potius studio ueri tuendi, quam libidine laedendi quenqua, nedum illos, ed accessisse uidear. Itaq; cum duplex
sit mensuraru in co sideratio ' una qua culeus a minima capiendo inlini constituitur uel contra idem in minimam usq; distribuitur altera qua cuiusq; men sura: capacitas, quod ad libras & uncias attinet mensurastes,explicatur In priori cum Eudaeo, Portio,ec Alciato, ut iam ante dixi, mihi conuenit, nisi quod illorum non sint integra defici ut enim eos hae
28쪽
LIBER PRIMVs irhaemensurae,quartarius,libra uncia semuncis,ligula. In altera cum nemine eorum mihi conuenit, ut ex dictis diligens lector potuit intelligere,et ex sequetibus multo magis intelliget. Nunc rursus singulas mensuras breuiter percurram aculeo incipiens: ubi primum hoc dicens dum puto. Mensurarum nominibus saepe uel uas aliquod appellatur, ut maiorum sere omnium nominibus:uel poculum, ut minorum.quae uasa uel pocula tametsi non raro iustam mensuram superant capacitas te, tamen quia proxime ad earum aliquam accedunt,aut a similitudine formae, quam cum ipsis habent, idem nomen obtinent' uerbi gratia. Vas quod urnas quadraginta capit & iustum cules continet modum,& recte ex eo etiam nomen hoc ducit. Sic Uitrina ius dolia culearia diis μι-Mxit,& Cato labru culeare,quod unius essent culci. Quod uero una aut se altera uma quadragenarium numerum excedit,culeus etiam quia pro xime ad ipsius accedit mensuram appellatur. Sic Cato de re rustica cais 5 - γα ς α spite CXLVui. culeos nominat qui capiunt urnas quadragenas&sin, gulas eius uerba sunt. Vinum indoliis hoc modo uenire oportet uini , -
in culeos singulos quadragenae& singulae urnae dabuntur,quod ne*ώλυ aceat, ne* muceat.Budsus hoc declarans,Catone non ad iustam mena. ρί, suram mine in
i respexiste putat,sed ad morem negociatom, qui accessionis ia ov. 2 in singulos culeos singulas urnas stipulabantur ut id uini. quod I. . .. I infundendo Sc effundedo periret, hoc modo rependeretur. atq; sic cis : ilo uenderentur,ut debent, iusti. Uerum fuerunt 8c culei, siue, ut Uis, cur iro etiam Nonio teste uocat, culea e corio utres in quibus uinum & os ileum Portabatur. quorum meminit Festus cum scribit. Culeola cotti, ,. ces nucum uiridium dicta a similitudine culeorum quibus uinum siue Oleum continetur. Praeterea Plinius libro septimo capite vigesimo. - - εν A. Iulius Ualens meruit in praetorio diui Augusti centurio uehieuIara e 1 ' cum culeis onusta donec exinanirentur sustinere solitus. Hinc minae illae Plautinae in Pseudolo. A- -- Si mihi non iam huc culeus oliui deportatur, Γλω - Te ipsam culeo ego cras faciam deportere in per lam. , -Mino sinis In eiusmodi quo culeos e corio parricidae uiui insuti in proximusA - ω - - mare uel amnenet deiiciebantur. Tum dolia sesquiculearia dicuntur a minci . necis Columella libro duodecimo capite decimooctavo, quae culeum dimidio capiunt,id est amphoras triginta.Eiusmodi dolη medietatem - ιέψε
Prorsus continet dolium,cuius capacitatem significatPlinius libro no .no capite trigesimo, de polypo magnitudinis inauditae loquens his Uerbis. Ostendere Lucullo caput eius, dolii magnitudine, amphora a xum quindecim capax. Satis multa deculeo Praesertim cum haec Om ia . --L. γυιω. Hia sere doctissime, ut solet, explicarit Budaeus, & de eius capacitate, I . quantum ego meminis leualeo, nulla controuersia sit nec inter ueteres Larbarus nec inter eos,qui nuper demensuris scripserui, Siquidem Hermolaus .
29쪽
Barbarus qui ait, Culeus quadraginta urnas continet, idem pIanὶ ducit' amphora enim duas urnas comprehendit. Iam ad amphoram, Sed quia cado, qui Fannio est idem quod Attica amphora, Plinius utitur, forte quispiam diceret me hunc non recte omisisse' cui ad hoc respons deo, cadum non fuisse Romanam mensuram, sed Atticam, quam Plisnius usurpare solet cum uel e Graecis aliqua transfert uel de Graecis loquitur uinis Romam aduectis ' id quod in ipsorum mensuris explanare decreui libro sequen ii. Veru ut hodie pleris* in locis mensurae atq; pondera iusta, ueluti typi siue excplaria quaeda asseruant in palati js, ne Denditor, si capacioribus mesuris, aut grauioribus ponderibus utitur, ipse damnu faciat: si minus capacibus, aut leuiorib. emptore mercis aliqua parte fraudet ita Romana amphoram Ioui sacratam olim suisse iri monte Tarpeio in quo Capitoliu fuit , Fannii hi uersus aperte indicat. Amphora fit cubus, quam ne uiolare liceret Sacrauere Ioui Tarpeio in monte Quirites.
Atq; hinc Iulium Capitolinum in Maximino patre Capitolinam,mphoram puto nominare cum ait: Bibisse autem illum tape die uini Capitolinam amphoram constat, comedisse & quadraginta libras carnis,ut autem Cordus dicit etiam sexaginta. Ita* Capitolinus his uero
his ostendit mensuram . nam iustae capacitatis amphora, quemadmos
dum ex Fannii uersibus intelligi potest,in Capitolio asseruabatur, no- mirae magnitudinis, ut e doctis quidam scripsit. Siquidem & Attica. maior hac erat,& eadem multo maiores, ut & minores, in usu sine duis hio fuerunt Romanis quibus non ut mensuris,sed uasis utebantur. In hac uero mensura insigniter errarunt Angelus Politianus uir alioqua ualde doeliis, & Demetrius Alabaldus 'qui scribunt tres amphoras efficere sextariu, quasi sextarius triplo capacior sit amphora, cum una
amphora, quod ex Festi uerbis perspicuum est, odio S quadraginta
sextarios contineat. Sed hunc errorem quia Budaeus diligeter&en date explicat, mihi A mpus in eo conterendum non esse censeo, sed ad urnam transeundit quam congios quatuor capere supra probaui.quocirca Nicolaus Perottus cornucopiae scriptor magno uersatur in errore sic scribens. Urnam uero quartarium dici mani testum est,quod quatuor sextarios capiat, Id enim omnino sine ullius autoritate lcriptum est. nam neq; urna quatuor solum sextarios capit,sed quatuor & uiginti. ne quartarius dicitur,cu sint mensurae n5 parsi diuersae.Quinetia quartarius ipse no quatuor sextarios cotine sed est quarta pars sextasvrj, unde tres tantu cyathos coprehendit. Quod si quis de quartario cogi j, que ex Catone costitui posse sentit Budarus dictu uelit ne is quide capit sextarios quatuor,sed unum & dimidiu. IdemPerottus alio loco sui oblitus scribit. Urna quadrantes continet 'quadrantes uero odio &quadraginta sextarios. Hic inepte quadratal& urna idem arbitratur,
30쪽
Liar 'pstinus i cum quadrantal duarum urnarum sit capax, ut Columella Sc alii declarant. Itam eius scripta, tantopere inter se dissidentia, satis arguunt ipssum hac parte nihil solidi scribere. Soleo autem errores indicare, quoa iterum dicendum,non inuehcdi causa, sed mea stabiliendi, ne cuiuspiMam autoritas sine ratione eis queat osticere. Quoniam uero urna capit
quatuor dc uiginti sextarios, qui efficiunt heminas octo & quadragii ita, Catonem capite declinotertio dixisse opinor urnam quinquagenas riam, quae duas heminas plus iusta caperet urna. Ab ea uas aliquod, quod ipsius mensuram con tinet, urnale dicere possiimus' quemadmodum Plinius libro nono capite tricesimo polypi acetabula dixit urn lia his uerbis. Acetabulis siue calicibus urnalibus pelvium modo. Acetabula autem siue calices ipse appessauit brachiorum sinus quas Graeci
κοτυλκ ονας nominat. Sequitur iam congius sex sextariorum capax- . .
eadem uero mensura congiarium uocatur' a quo deinde munus quod a Cesaribus uel imperatoribus,amicis dabatur congiarium dici cepit: quod Fabius declarat his uerbis, quae sunt in sexto de institutione oratoriaclia metalepsim quo*cadit eadem ratio dictorum: ut Fabius M ximus incusans Augusti congiariorum,quae amicis dabantur,exiguis ratem, heminaria esse dixit. nam congiarium commune liberalitatis atque mensurae, a mensura ducta imminutio est rerum. Haec Fabius. Ut enim donatiuum dicitur munus, quod militibus datur, ita cogiarium quod amicis uel populo. Opinor autem inde dietum quod primo congri uini uel olei dabantur' deinde res aliae dari ceptae, eadem manente appellatione. Sic Suetonius utitur in Cesare dictatore. Omnibus uero circa eum, atm etia parte magna senatus, gratuito aut leui sectiore ob strictis, ex reliquo quoq; ordinum genere, uel inuitatos uel sponte ad se commeantes uberrimo cogiario prosequcbatur. Idem in Augusto. Congiaria populo frequenter dedit, sed diuersae sere summae modo , quadragenos, modo tricenos, nonnunqua ducenos quinquagenos nummos ' ac ne minores quidem pueros praeteriit, quamuis non nisi ab undecimo aetatis anno accipere cosuessent. Budaeus apud Plinium Ics y. libro quartodecimo,eiusdem numeri capite millia cadum congiarium dici putat unius congii. Ego arbitrarer ideo cados congiarios dictos, quod eos pro munere diuiserit ' ut sua mensura cado maneret. Quama uis non ignore cadum quo fuisse genus uasis, unde Columella scimbit libro duodecimo capite octauo & vigesimo. Si in uetustatem seruare uoles, in cado duarum urnarum quam optimi uini sextarium aut secis generosae recentis sextarios tres addito. Sic ille. Arbitrarer,inqua. nisi exemplaria quaedam Plinii excusa,&manu scriptu peruetustum non haberent congiarium ut uideatur ab aliquo ascriptum qui significare uoluerit eiusmodi diuisione fuisse congiariu atq; sic eam uoce irvuerborum contextum irrepsisse. Fit autem a congio etiam congialis