장음표시 사용
31쪽
id est unius congii. Plautus in Aulularia. Mulsi congialem plenam faciam tibi fideliam. At in sextario ut supra indicauimus, errarunt Angelus Politianus& Demetrius Alabaldus qui asserunt eum tres amphoras capere.Prarottus praeterea qui putat eandem esse mensuram sextarium & metreatam. cum metreta amphoram, quae continet octo & quadraginta sexa. - Ι Θarios capacitate superet. Romanus autem sextarius n5 modo Italicus
t respectu Graeci dicitur a Palladio, sed etiam urbicus respectu castrens in . , sis quod ab utro differat. Verba Palladii de Italico hsc sunt ibro un ' titulo decimoquarto. Tunc gypsi triti atque cribrati tres Itali ' ' i , cos sextarios mittis in uini amphoras decem. De urbico libro se dor. Ἀμμὰ, Ae μοι; titulo undevicesimo. In uini ueteris sextari js urbicis decem, mittis gra , . na myrti constacta sextarios urbicos tres. Graeci uero siue Attici sexta j rq capacitatem libro sequenti declarabo ' nunc is quo milites in castris - - - Σ sunt usi,qui ob id dicit castrensis est explicandus. capit uero duos seratarios urbicos, siue'Italicos' qua de re audiamus diuum Hieronymum sic scribentem in Ezechielem. Sextam enim partem mensurae Hebraiν cae,quae appellatur hin,iubetur per singulos dies bibere. Porro hin duos χόας Atticos facit, quos nos appellare possumus duos sextarios Italicosuta ut hin mensura sit Iudaici sextari) nostrio castrensis, cuius sexta pars facit tertiam partem sextarii Italici. Ex quibus uerbis quis non intelligit sextarium castrensem duos Italicos siue urbicos caperes Sed hoc in loco abscondita sextarii diuisio in cyathos,appellationes saas sortita, praesertim apud poetas aperienda est,ut Scribonia Largi lao cum ubi inquit sextaria bes medici possint intelligere. Ita sextarius, quod ante me Budaeus no indocte explicauit, quia duodecim cyathos in se continet, quemadmodum as & libra duodecim uncias, fit ut non aliter ac cum pddera significamus, sextantem duas uncias dicimus, ita cum pocula duos cyathos. Martialis libro quinto epigrammatum. Sextantes Calliste duos infunde salerni. Suetonius in Octauio Augusto. Postea quoties Iargissime se inuiolaret,senos sextantes non excessit id est duodecim cyathos qui essicia uni sextarium' iccirco uero non dixisse sextarium uidetur, quod pocula habuerit in usu,que sextantem id est duos cyathos caperent. Sicquadrans tres cyathi. Martialis libro nono ad Calatissum. Addere quid cessas puer immortale falernum Quadrantem duplica de seniore cado. Nunc mihi dic, quis erit, cui te Calatisse deorum Sex iubeo cyathos fundere Caesar erit. Hinc perspicuum satis est haec de cyathis non de unctis,ut Caldarionus & Beroaldus sunt interpretati debere accipi. Hoc modo Budaeus putat dictum quadrantem a Cornelio Celso de curatione quartanae sebris
32쪽
bris. si quarto die eum horrore sebris reuertit uomere, sicut ante praesceptum est deinde post febrem modicum cibi sumere, uini quadran'tem. Triens quatuor cyathi. Propertius libro tertio. Cum suerit multis exacti trientibus hora. Persius satyra tertia: Sed tremor inter uina subit calidum y trientem iExcutite manibus. Martialis libro sexto. Setinum dominaeΦ niues,densi trientes. Quando ego uos medico non prohibente bibam Quincunx quin cyathi. Martialis libro secundo ad librum suum Te conuiua leget misto quincunce, sed ante Incipiat positus quam tepuisse calix. Semissem sic in usu esse non Iegi, sed loco eius heminam uel sex cyMinos,ut apud eundem Martialem,cuius carmen paulo post subissciam. c-feptunx septem cyathi. Martialis libro tertio in Milum. t. Septunce multo deinde perditus stertit. Bes octo cyathi. Martialis libro undecimo de Caio Proculo. Quincunces,& sex cyathos, bes Iemq; bibamus Caius ut fiat Iulius & Proculus. Ita Scribonius Largus Comp. ccxxvi.scmpsit. Erui moliti sextarii hesudest odio cyathi. Sic deniq; Dodrans nouem cyathi. Dextans dece. Devnx undecim dici possiunt. Martialis lib. duodecimo in Cinna. Poto ego sextantes' tu potas Cinna deunces. Et quereris quod non Cinna bibamus idem.
Hac tenus de sextario consequitur hemina mensura Romana, uocabulum quo , licet a Graeco sit deductu. Quare Cato de re rustica cum nil Ic hemina scribat, nunc cotyla, non eandem mensuram uidetur insilicare sed cum heminam dicit, Romanam intelligere. cum cotyIam, Graecam, Sc quidem Georgica de qua proximo libro sum dicturus. Catonis uerba de oleo sunt capite c xcv i. primae cotylas duas. Nulla enim necessitas fuit cur non heminas diceret Romano loquendi mos re, cum alias sic loquatur,nisi diuersam mensuram significare uellet. Nunc ad quartarium uenio quem quartam sextar 3 partem esse prosbaui uerum ei sententiae locus Plutarchi qui est in Camillo uidetur aduersari de eadem enim re prorsus loquitur, de qua Liuius cuius uerba supra retuli ex quinto libro ab urbe condita' ait uero Plutarchus.
σίου μῖν lumζον φαρὸς, ουτω Pp 1 sc ρων. οἰ T csi υτυλης εμ ιId est.Manlio uictoriae praemium magis magni honooris gratia quam necessitatis deccmentes contulerat in aedes eius,quartatumquis uictus singulis diebus caperet Cibi quidem selibram farris
33쪽
sic enim Ipsum appellant uini quartam partem Graecae coty .Haec siste. Uidetur autem nJ quartam sextar a partem quartarium dicere, sed heminae,quae est Graecis cotyla' atq; sic idem esset quartarius quod ascetabulum quod tamen est contra Volusiu & Dioscoridem, qui quartarii capacitatem declarant.Ego censeo Plutarchum mesuram Romas nam Greca uoluisse explicare. cum autem nullam inueniret tam proxime accedere ad sextarium quam coelen Graeca, quam & Georgicam dici arbitro quartariti cotyles dixit. Graecae uero addidit ad differens tiam Romane quam cotylen etiam uertere solent ea autem aliquot unciis minor est Georgica,ut in Graecis exponam.Porro fisis licet iam tum erat in usu Graecis, non tamen nisi medicis, ut uel ea uox Plutarachum latuerit,uel si cognita sumsitanquam no satis pura noluerit uti. Idem Plutarchus simili ratione cum Roma scriptores habent denas rios,drachmas transfert,cum octo drachmae Atticae uix septem dena rios efficiant' quemadmodum hic tres cotylae Georgicae nondum dira os sextarios Roma nos. Nam alios diligentius, alios negligentius hae disterentiam inter Romanas & Graecas tam mensuras quam pondera
considerasse magis exsequentibus intelligi poterit. Si uero quispiam
dixerit aliquam cotylen Graecam fuisse, quae Romano sextario capacistate responderit equidem, illi sua sententia relidia de re ignota no constendam. Sed quid tertiarius & quartarius significet apud Catone non
nihil in dubio ems uero inquit capite xcv. Amurcae in uas aeneum indito cogios duos 'postea igne leui coquito rudicula agitato crebro,us que adeo du fiat tam crassum quam mel postea sumito bituminis terstiarium & sulphuris quartarium' conterito in mortario utrunque.mianius tertiam & quartam partem intelligit amurcae duorum congios rum, in crassitudinem mellis decoctae. Verba eius sunt libro septi. mo decimo capite ultimo.Simili modo ne conuoluulus fiat,in vinea, murcae congios duos decoctos in crassitudinem mellis rursusq; cumbituminis tertia parte & sulphuris quarta sub diuo coquito, ne excan descat sub tecto. Cum autem n5 explicet Plinius an amurcam ut eam crassitudinem consequatur,oporteat ad quartas,uel tertias uel dimidias decoquere,nulla potest hinc mensura constitui, nisi decoctionis pesriculum quispiam seceriti Budarus uero ait. Quarta tu apud Catonem sic congri quartam partem significare existimo, ut tertiarium tertiam.& sextarium sextam. Ita* nisi Plinii autoritas, qui quarta partem non congrj, sed amurcae decoctie interpretatur, obstiterit Budaeo, erit alia quis quartarius congrj, perinde ac quartarium sextarη ex Volusio Scali is probauimus. Sed de his nimis multa. Acetabulum, ut supra dixi. ad imitationem Grecae uocis quae est οἱυDςον ab aceto derivatum uidetur quamuis Hermolaus Barbarus in castigationibus Plinianis ab
accipiendo dictu putat, unde quidam scribunt acceptabulis. Sed idem fallit
34쪽
sallitur hi Corollari js scribens, Quanquam Sc mensurae genus signisυcat, quod & cochleare dicimus. Acetabulu nan in cyathii unu & dimi, dium capit,qui sex magna cochlearia, quas ligulas quoq; dicimus emciunt. In cyatho lapsus est Acron cum scribit supernoc Horati j tertio carminum, ode octaua. Sume Mecoenas cyathos amici Sospitis certatum. Ait ei tim. Cyathos menseras dixit, quas pro sexta parte sextarei dicebant. Cyathus enim non sexta sed duodecima pars est sextarin: ipsse uero sextarius sexta est congrj quod fortassis eum decepit. Malo ta, men credere hunc errorem, ut plerostp alios, alicuius librari j negligentiam creasti, qui nolima heminae n5 scripserit integram . quare sextarii nota remansit,quod facile fieri potuisse ex notis earu mensuram, quas tradam libro tertio, intelligitur. Landinus hoc loco, diuersa recitando haesit. Mancinellus tacendo sibi cauit. Sequitur ligula siue cochlearia quorum utrunq; multo frequentius pro instrumentis hauriedi, quam Pro certis mensuris accipitur. Perottus uolens disserentiam inter linis
quam & cochlear explicare sic scribit de ligula. Item instrumentum ad similitudine cochlearis nisi cp cochlear concauitatem habet lingua plana est& oblonga in speciem linguae facta. Quod uerum non est. nam lingua aeque caua est ac cochlear, quod satis ostendit Plinius cum ait, Linguae mensura. Si enim mensurae genus est, qui poterit esse plana Imo potius hoc instrumentum quod ad lingus similitudinem retracts ad palatum at* ita cauae, factum esset,lingua dictum sui quae sane cochlearis est forma . Tum eius diminutivi usus non obscure monstrat cauum suisse instrumentum. Plinius libro uicesimoprimo capite declamoquarto de cera loquens ait.Punica fit hoc modo. Ventilatur sub ditio saepius cera fulua deinde seruet in aqua marina, ex alto petita, addi io nitro inde ligulis eligunt florem, id est candidissima quaein, trans sim duia tin in uas, quod exiguum marinae habeat frigidae. Quo modosos ex uase in uas commode ligulis, nisi essent cauae traffundi posseae . Sed Columella quoq; libro decimo capite decimoquinto de melle consciendo scribit. Deinde ubi liquatum mel in subiectum alueum defluoxit, transfertur in uasa fictilia quae paucis diebus aperta sint, dum musteus fructus deseruescat is saepius ligula purgandus est. Haec ille. Qui Dero purgabitur, nisi instrumento cauo postremo Martialis libro Octauo epigrammatum insulsum Pauli iocum ridens, qui de praetoricia corona solium mittes phialam appellauit quo nam modo apte iocum de phiala transferret ad ligulam & cochlearium, nisi caua essent: Verosus eius sunt.
Quid tibi cum phiala ligulam cum mittere possis Mittere cum possis uel cochleare mihi Liquet igitur ex his omnibus ligulam non planum, sed cauum suis. se instrumentu. Uerum cochleare Martiali dictum est a cochlea,quosi ea
35쪽
ea hoc instrumeto ori ingeratu est enim in apophoretis hoc disticho. Sum cochleis habilis, sed nec minus utilis ovis. Nunquid scis potius cur cochleare uocer Quamuis appellatu uideri possit a similitudine testae ipstus coch/leae, quam nonnihil habet in concauitate maxime si cochleam fractam ei compares. De disserentibus cochleariis libro tertio plura dicat Restant nunc,libra,uncia & semuncia quas nemo,qui nostra legerit,post hae ambiget Romanis mensuras fuisse. Itaque ne uocis similitudo nos decipiat diligenter aduertendum in primis ubi autores libram uel unuciam liquoris alicuius dicunt, non adiecto pondo. Sed posset hic qui sepiam aduersus mec5tendere, libram olei tantum suisse mensura.quod etiamsi dederimus,Galeni autoritate negle 'a qui scribit liquom sitisese, nihilo tamen minus capacitas mensurarum nine percipitur ' unius enim mensure capacitate constituta,reliquarum secundum proportionem, quam inter se habent,necessario consequitur. Iterum contendat
nem Columella cum scribit mensura semunciae, hein Palladium cum de scilla libro octauo titulo sexto, unius librae mensura, sic intelligens dos ut mihi placet,sed potius mensuram eiusmodi quae libram, uel stamunciam capiat cuiuspiam rei appensae ab ipsis dici 'cui respondeo, eam interpretatione mihi uideri multum callidam, sed parum ueram' tum enim dicendum fuisset pondere librae dc semunciae quod maLis proprium & minus ambiguum fuisset.Deinde ut Palladia locum non magnopere defensum cocedam nihil probare, sed pro modo quodam siue ratione ibidem accipi mensuram quia scillam nisi contusam commode metiri no possumus, Columella addit, bene plenae quod nescio an unquam de pondere dici possit. Dicimus enim modium cumulas
tum uel plenum,uel plus modio contra no plenum aut minus modio' nullus uero diceret, opinor, denarium cumulatum uel plenum ' quod . Pondus sit tantum, non etiam mensura.Igitur ex his perspicuum est semunciam etiam mensuram esse,non pondus solum.Sed ut demus nee
hoc loco Columelis quicq; essici poste, Galeni certe uerba apertissima meae sententiae de libra Sc uncia mensurali, serui praesidiu firmissimu:
nec minus eam confirmant ratio & experietia.Haec quod earum mens surarum usus in hodiernum usq; diem pharmacopolis utcunq3 maia sit' illa quod intelligimus mensuralibus rerum molem, ponderalibus grauitatem examinari, quς non exiguam habent disserentiam in conficiendis medicamentis. Nunc tempus esse arbitro ut ad controuersisam,quae mihi cum dotassimis uiris est. venia, at testimonia scripto/rum quibus sua probant, aut refellam, aut ostendam dicita alio sensu aeipsi acceperunt. Quod nisi secero, timendu ne pleris* dubium uideas tur adhuc quae nam ex iis sententi js lancem in libra sit depressura. quod quaelibet suis autoritatibus appareat esse grauis. Verum Portii
36쪽
MBER P Rin lasimplici est errore inuoluta quod ipse unciarum numeru sextarii Rosmani recte definiens, in hoc uno labitur, quod ponderales dicat. Buo dari uero & mciati, pace eoru dixerim: duplici Sc quia in rinci js explicadis alter debitu numeru excelsit,alter minuit & quia utercp poderas Ies asserit. Sed cotra comune lapsum primo disserendum censeo. Itaq; libet mihi mox eos interrogare utru statuant in comune sextariu totem unciarii quot alterunt an rei cuiuspia qua metimur Si dixerint in comune id quale sit ne intelligi quidem potest. Na ponderales unciae pro rem quas metimur dissimilitudine adeo uariant, ut uix duas res reperire possis,quae prorsus idem Pendan Quod qui credere nolues rit, capiat qua uelit mensura, ac ea nunc hac re, nuc illa copleat, & inueniet diuersum pondus. Sin rei cuiuspia qua metimur dixerint, rursus υν '4ia. - , γ, inter moabimus eos num liquidae alicuius,an aridae: si resiponderintli
qui is item cum multi lint liquores Percontandi erunt' num sextarius
olei tot pedat uncias an uini an aceti an mellis an laetis an aquae an i
denio alterius liquoris Ita si tum liquore quempia nobis expresse, 'rint quantu ille cum sexta ij sit mensura pendat solum dixerut,de relis quis nihil .Sed si malint rei arids respodere,fimiliter ex ipsis qugremus ,
an tritici an farris an olades an fabar an alterius quodcunq; uero tan is γ --- de responderint pondus illius tantu cum mensura sextam sit se expli . casse lateantur necesse est. Quo modo si sextarium definiemus, notae Ito terunt sextari j statuendi,quot omnino sunt res diuersae,quas meti -- ρα αρ-- mur Ueru tot noluerunt escere, sed unu sextariu certum constitues re ipsis erat propositui, quod minime sacere possunt, nisi nobiscum . - . cintelligere mensurales uncias ceperint, que culin mensurae perpetuo fi Σα&firmae permanent, quascuno res metiamur. Haec cotra lapsum communem dicere uolui. Nunc uideamus quo modo quis sua proo bauerit ubi primo cum Budaeo uiro Graece latine . doctissimo agam WV qui sextarium Romanum duas libras censet pendere. Suam uero opis Mis, Am μ' nione firmare nititur autoritate simul&experimento. Autoritate qui uia.dem Hesychi j sic scribentis de cyatho. A υγχου τινος ovi δυο. Id est capit uero alicuius liquoris uncias duas. Haec de Romano μγ cyatho scripta esse Budaeus corroborat his argumentis quod Anam A ti ruo sit Imperatoris tempore, cum res Romaneta Grecis hominibus plan seisia innotuissent Hesychius scripserit,& quod uncias duas uocabulo dixe/ . .st rit Romano. In hunc ferme modum Budaeus. Equide probaui duplis irit Romano. In hunc ferme modum Uudaeus. Equide probaui cluplia aces uncias esse ponderales & mensurales. Hesychiu. Ruxem pQΠdς diales non intelligit si quidem scribit alicuius liquoris. Iam contrix liqu0 . - - - ἀres non unius esse ponderis' etenim uinum grauius est oleo, si parem mensura appenderis, & i uel uino multo grauius,ut libro tertio expla/ re'. nabo. Ita cum no adiiciat cuius liquoris uncias duas capiat cyathus eu ponderales intellexiste minime possumus dicere. Igitur necessarior με se
37쪽
intellexit mensurales sed de his nullum uerbum fecit Bud s. Verunt fingamus hominem summa Iaude dignu nunc ita uelle sentire, quatris uis scire no possumus quid sentire uelit, nisi quod apud optimii que*uirum ueram rationem ualituram credimus ne tum quidem de Romano cyatho sunt haec dicta. Cum enim Galenus qui Romae medicinam exercuit, ac diligentissime quantum ex scriptis eius apparet mensuras obseruauit, plane&aperte dicat sextarium Romanum uiginti esse uim marum, ex quo sequitur cyathum continere sesiunciam drachmam Sc scripulum, nonne ipsi credendum est Hesychium uero dicendum de Romano non loqui quod nec ipse asserit. Nam quod Budaeus ait res Romanas Anastasii Imperatoris tempore, quo scripsit Hesychius, hos minibus Graecis innotui Se certe, quod ad mensuras attinet, etiam Galeni, qui serme quadringentos annos ante Hesychiu medicinam perssecit,notae erat imo longe ante tempora Galent. Romanis enim mens
surarum & ponderum nominibus quibusdam paululu corruptis Grgei medici celeberrimi sunt usi. Andromachus uterq3,quom pater Nesronis suit medicus, & Theriacen illam nobilem descripsit, filius uero etia Romae paulo post insignis. Crito quo Caesarius medicus Ascle Piades, Praeterea, Heras, Dioscorides ac ath non pauci Siquidem sexorarius ipsis fisus dicitur libra λιπα. Uncia via. qua de re sic stris bit Galenus primo libro de compositione medicamentoru secundum
τυ I in .-ν τῆς ρυίας. Id est. Atqui mirari quispiam posset, quomodo Romae agens: de Andromacho iuniore loquitur: pro libris corylas nominauerit. Haec enim Romanis peculiaria sunt nomina,libra, sextarius, uncia. Uerum de quo cyatho apud Graecos Hesycliij uerba possint intelligi, dicam sequenti libro,in quo Graecas mensuras tractare decreui. Budsus ergo hoc Hesychii testimonio,id quod ipse uult,minime probare potest. Deinde uerbis innititur Isidori qui scribit libro decimosexto capite quinto & uicesimo:Hemina aute appendit libram unam quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est, quibus assumptis nominatur bilibris. Hsc ille. Quam uero confusa,&pleri scpin locis inepta sit Isidori de mensuris & ponderibus traditio, Liscp facile, qui eam legere modo non auersatur deprehendet. Quin
udaeus est etiam, non optimum ipsum autorem ne harum quidem rerum. Itam Isidorus libras & uncias mesurales prorsus ignorauit,ut eNeius scriptis obseruari potest . intelligit uero ponderales, quod innuit uerbo appendit ait enim in heminae explicatione.Hemina aute appendit libram unam. Quoniam uero non explicat cuius rei hemina librampppendat eius expositio sit plane dubia Se incerta. nam neq; liquores
Hesy res aridae in pondere, ut iam dixi, coueniunt. Igitur uerbis Isidori
38쪽
nihil probat Budeus sed ipse aquam appendit, sua conte Bira ductius,
etenim Isidorus ibidem nullius prorsus liquoris, nedum aquae mentionem fecit. Si Isidorum de aquae pondere locutu putat' id uel ipsius uero bis nobis confirmet, uel hanc explicadi mensuras consuetudinem Romanis in usu suisse ostendat, ut quoties earum dicerent pondus, non aliud quam aquae intelligerent' quorum cum neutrum facere possit, quis non uidet illum hoc teste nihil probare Sed si Budaeus se communem sextarium costituere,& uelit negare & possit, ac dicat duas libras aquae pondere, sextarii Romani mensura complere, tantumodo quantum sextarius aquae pendat dixit sed ne tantii quidem pendit, ut libro tertio dietii rus sum, ubi quale nam sit experimentum Budsi considerare decreui.Hoc fatis nunc sit, Budaeum non poste nobis probare neq; Hesychii, necn Isidori uerbis Romanum sextarium dupondium csse. Uerum idem Budaeus uidens suae opinioni ualde repugnare duos loscos Plinia, e quorum altero apparet sextarium esse'nciarum quin descim, altero uiginti prior est ubi Plinius Atticas mensuras 5c pondes ra explicat alter ubi loquitur de uino Opimiano quomodo eam tuea tur & defendat nobis libet uidere. Postquam Barbari retulit interprestationem,inquit. Ex quibus uerbis & si ambigere magis quam ratiosnem colligere doceamur tamen,ut dixi quod a me stat, id cupide accis pio & in rem mea uerto. Sic Budaeus: Quid Hermolaus Barbarus sen serit, tum ex supra dictis tum ex sequetibus intelligitur. Si uero Budseus quae cosentanea veritati sunt, uertit in rem suam,multis bene facit, sin minus,non paucos secu fallit.Sed pergit. Hac enim autoritate proobo sextarium uel dipondiu fuisse,id quod astruere conor, uel certe unciarum uiginti ' cum apud Plinium legatur quindecim unciarum esse,
id est librs & quadrantis quod nullo alio testimonio subsistere potest. Sic ille. Sextarius Romanus ne* dupondius fuit, neq; si suis Iet unqualiac autoritate potuisset probari quod uero dicit, uel certe unciam uis ginti, omnino est uerum ,etsi Budaeus id nunqua cocesserit his uerbis probari. Apud Plinium autem non legitur sextarium Romanum uno clarum esse quindecim, sed sequitur ex eius uerbis Atticum pendere uncias quindecim,quod insta declarabo.Sequitur in Budam. Verum illud non concedo ut uncia uini duodecima librae pars sit nec in sexta,rio uncias uini uiginti esse dico, sed duodecim N in amphora quin geotas septuaginta sex. quas Hermolaus nongentas sexaginta esse puta ui id quod ante ex Martiale abunde probatum est . alioqui sextarius qui citra controuersiam in duodenos cyathos diuiditur,no unciarum Dicendira, sed duodenum tantum esset, si uncia uini apud Plinium ad pondus non ad mensuram reserretur quod nec Pliniano sextario nec Pompeiano congruit quod Hermolaum non aduertisse mirum eli Praesertim cum Pliniu in manus accepisset quota est enim uncia pars
39쪽
librae,tota est cyathus sextarii, & uncia tam ad quotam partem, quini ad pondus resertur apud autores.Tantum Budaeus. Unciam non mo do pondus sed etiam mensura esse recte sentit' in eo uero solo errat hic Hermolaus ac cum eo Portius. Sed quod Budaeus ait unciam pro cyatho sumi, hactenus non probauit ut enim legimus sextantem pro duobus cyathis quadrantem pro tribus,& item alias librae paries pro cyaothis ita non facile inueniemus unciam pro uno cyatho. Quod etiamsi Ludaeus testimonias scriptorum probare posset' hoc tamen in loco stetinciam accipi debere,quispiam non sine causa fidenter negauerit. N cesse enim tum erit, quo ea sententia n5 habeatur prorsus perinfirma, Plinii uerba uarie mutare, & usuras usuraruin colligere, de quibus nishil hic dixit Plinius . Cum si unciam mensuralem nostra intestigamus uera haec sint de sextario Romano, siue ut Budaeus Pompeiano,& alteri Pliniano qui Atticus est, ut ad ipsum no pertinetia, nihil repugnet. Reliqua Budaei plura sunt Q ut in loco referet possint' minus neceso sari a,quam ut debeant. Quamobrem proxime ad Alciatum iurisconssultum nostra aetate doctissimum ueniam quod similiter duplici in ererore uersetur. Is libro quarto dispunistionu capite uicesimo primo ομlim idem sensit de me suris quod Budaeus: sed nuper edito libello atq3 commentariis in titulum de significatione uerborum 6c rerum, priori sententia mutata in hac est, ut sextarium Romanum quindecim uncias rum sui illa putet, soli considens autointati quae quidem hac parte sum, ceret, si modo autorum scripta uere essent intellecta. Primo Plinii qui scribit libro primo & uicesimo capite ultimo. Cyathus pendet per se drachmas dece.Sic igitur infert Alciatus. Cum in sextario constet duodenos esse cyathos. consequens est sextarium non XXm I. uncias, sed drachmas criX. hoc est quindecim uncias pendere. Si de cyatho Romano hec essent scripta a Plinio sequeretur omnino tot unciarum esse sextarium nunc cum de Attico, fit ut Cotyle Attica, quam heminam interpretatur, quae* sex capit cyathos, pendat uncias septem&dimi diam. Satis mirari non queo Alciatum uirum ingenia acuti & excellentis cruditionis non aduertere Plinium in eo loco de Graecorum, hauda quaquam Romanorum mensuris & ponderibus loqui, cum ipse id Mpertis his uerbis dicat in principio capitis. At quonia in mensuris quoque & ponderibus crebro Graecis nominibus utendum est, interpreotationem eorum semel in hoc loco ponemus. Drachma Attica: fere nim Attica obseruatione medici utuntur: denarri argentei habet pons
dus. Quid quaeso, clarius est quam Plinium de Graecis loqui cum discat se Graecorum nominum, quibus usurus sit interpretationem potaturum & re uera nomina quae eo capite explicat Graeca sunt, excepto heminae uocabulo,quo cotylen exprimit: S acetabuli,quo Oxybaph u.
Deinde medicos ait sere uti obseruatione Attica quorum scripta quia i interi
40쪽
interpretatione explicat Sc exponit mensuras 5c pondera Graecorum sibi cessiit esse declarada quo lectorea quod diuo a a Romanis essen tintelligere posset. Non probabit ergo Alciatus hoc Plinii testimonio sextarium Romanum este quindecim unciarum. Postea Fannii carmine,quod item est de cyatho sua stabilire nititur. Bis quin hunc iaci. unt drachmae, si appe0dere tentes. Ex quo efficitur idem quod ex Pli/nio. Nec de cyatho Romano,sed Attico dicta sunt. Fannius enim us*adeo Romanas mensuras cum Graecis confundit, ut neutrae satis cero
te ex eo constitui possint, ut* dubites, tot diuersa colligendo ostiideo
fit ne magis tenebras mensuris,an lucem attuIerit,quemadmodum ali
bi copiosuis exposui. Nihil igitur Fannii loco probauerit nobis Alcia
tus. Budaeus certe uir prudens aduertit Plinium diuersa tradere, atque hic loqui eum de medicis ponderibus ait, quae a negocia torqs olim, ut nunc quoq3, disserebant' praeterea ex isto loco putat Fannii carmen eo
manasse. Sed iure mihi dicet uter uides ne Pliniu sic loquic Cyathus pendet per se drachmas decem. num & eu interrogabis cuius rei cy thus aut quia id non expressit, ipsum quo inscitiae damnabis: Quiabus respondeo si Plinius dixisset liquorem, multum cosuluisset apud
posteros perspicuitati 'uerum quia eius tempore no ignotum erat, maxime Graecis, ut libro tertio dicam, quis liquor significaretur, culpansdus ille non est, sed nos sumus accusandi qui quo sensu talia dicantur, aut ipsi nescimus,aut certe no explicamus. Sed diceret Alciatus , nono ne scripsi leuissimi tritici sextarium pendere uncias quindecim fateor, 8c illud ipsum uerum esse, quia Plinius modium tritici leuissimi asses rit pendere libras uiginti,credo. At enim triticum mensura Attici sexotarii qui ex loco Plinii quo suam opinionem probat constituitur,ianatum non pendit: neq; Plinius ibidem triticum intellexit, ut nec illi de quibus loquitur Graecoru medici. Quid enim adeo pertinebat ad mea dicamenta tritici leuissimi pondus resiquis neglectis tam accurate con
stituere aut quid potius istius quam grauissimi Quasi maior ratio uilistimi tritici quam optimi esse debuerit. Sed pendat sextarius Romaonus tritico leuissimo repletus uncias quindecim tunc dicendu est Romanus sextarius tritici leuissimi pendit uncias quindecini uel simpliciter Romanus sextarius pendit uncias quindecim. Alterum tamen di cendum non est, nisi ex consuetudine loquendi, de tritico leuissimo diei um esse intelligi possit' quam consuetudinem Romanis suisse dissi eialter aut nunquam nobis probabit Alciatus. Promiscue uero &communiter praecipere ac dicere sextarium esse unciarum quindecim, siue Pendere uncias totidem: loquitur enim utro modo idem intelliges: Uo sensu dici possit non uideo. Universalis namq; nullus potest constitui sextarius nisi uncias intelligas mensurales: nam si ponderales ac ceperis, tantu illius rei, quam aut expres Ieris, aut ex loquendi quodam.