장음표시 사용
241쪽
re 'are divan Pav ο'Nn va Id est.Et in manu uiri arudo mesoris sex cubitorii: in cubito & palino.Que locu LXX. interpretes OG - sic reddunt. η se ἔανθοs-Υμετροι πηχύν εἱ, Θ πκλει- νων μυρί -λααsu. hoc est. Et in manu uiri arundo. quae mensura est sex cubi ... ia - . torii in cubito & palmo.id estuaehuearundo existit cubitorii sex persectoru in quoru unoquo est cubitu et Palmus.quapropter supra pal--, 'micubitu sum interpretatus. In eadem sentetia est Nicolaus Lyra in li j G -- bro disserentiam. qui tamen cubitum nominauit ulnam, & ressite quia . --- dem.Errat igitur Isidorus Hispalensis cum ait.sola pertica portatur.est ι - , mar e benim decem pedum ad instar calami in Ezechiele templum mensurantis. Perticis autem, item funiculis & arundinibus usi sunt uiaru agroo rum, & aliarum rerum metatores, sed funiculis tantum sipacia geogra i -- - c., . . phi explicauerunt. etenim decempedarum loco Graeci usi sunt stadio: - --. Romani passii Sc milliari:Hebraei, cubito. Haritenus de mensuris certis&instrumetis quibus uias&agros ac reliquas res dimensi sunt . . - α is, Mueteres,nunc deat is quibusdam dicam. Cum aliquis, maxime uero γ .
exercitus, itinere unius diei,uel etiam,si ita fors tulerit, noctis facto in in v aliquo loco consistit uel castra ponit Graece sαθμος dicitur.quod peris I v cipitur ex Herodoti libro quinto,quem Terpsichoren inscripsit: & ex Xenophontis libris De Cyri ascensu ad Babylone. Sed eiusmodi itern5 eiusdem longitudinis solet esse.quod non minus ex iam dictis stri,ptoribus intelligitur. Quo sane modo Latini exercitum secundis aut terti js pluribus uecastris ad aliquem locum uenisse scribui. Ut autem Graecis cum quis itinere unius diei consecto in loco cosistit sαθμὸνdicitur,ita Hebraeis in libro ortus mundi cap. XXXVI. ipsum iter unius O- ν' diei,ut autor est magister Abrahamus, T SP maz Id est prandiu ter Miscrae nuncupatur quod itinere unius diei persecto prandere, uel potius: i, μ'
coenare consueuissent Hebraei. At Germani milites cum aliquo itines 4 IDU . re perfecto humi strati cdquiescunt,ut ex lassitudine recreari mox rur- ς--ψ .
sus iter facere possint,rastam nominant.hoc uerbu castrense si D.Hie ronymo credimus, certum uiae spatium uniuersae significabat Germa. - niae, quod si cocedimus id quide spatiu significabat quod nunc milliare Latino uocabulo appellamus: cum essciat quatuor millia Passuum,A. , -- t v φυ
atq; ita duobus stad is superet parasinga Persica.quanq; milliare Germanicu maius quin* millia passuu in se continet. Similiter Galli non Φ' mille passibus, sed leucis, ut autor est Ammianus Marcellinus libro πv.itinera metiutur.quae mensura Gallica est mille & quingentorum ------ passuu. scribit enim idem Marcellinus lib. X vi.Et cum a loco unde RO . a --6-- Iesmana promota sunt signa, adus uallum barbaricum quarta leuca si T G k-e . .
Sabatur Sc decima, id est unum Muiginti millia passuum. Attamen τ' , ἰalli hodie leucam duobus sere millibus passuum definiunt. ' - - η ,
243쪽
244쪽
23o Auiemna Cleopatra Fannius Galenus Graecus ignotus
Nicandri interpres Paulus Agineta Serapio Theophrastus
245쪽
doctori Sc Cancellario illustrisi. Saxonum ducis Augusti Georgius Agricola
Eres quondam, uir clarissime, ut nune immansuestias gentes, quae desertas Lybiae solitudines & ultiomas Scandiae terras incolunt, nullas merces appen/disse, sed ex aspectus iudicio rerum omnium precia aestimasse ae Albanos exquisitorum ponderum atoque mensurarum ignaros suisse, memoris traditum est. Simplices quidem hi homines iam adulto mundo suerunt,aut iam prope senescente sunt,sed omnino similes illorum primorum hominum, qui mundo paucis ante annis procreato exstiterunt. etsi ipsis non diu fuit mos ita iaciendi . nam Camus Adae filius primo ut Iosephus scriptum reliquit, mensuras & pondera inuenit. deinde diuersos eorundem inuentores nobis Graeci & Latini scriptores prodiderunt. etenim maior Gellius Palamedem: Strabo & Plinius, Phidonem Argivum:Diogenes Laertius, Pythagoram. Iusticiae autem causa olim mensurae& pondera suerunt constituta: nimirum ut emptor a uenditore fraudolento sibi cauere posset. neutra tamen incorrupta manserunt, sed homines per fraudem & maliciam finxerunt&formarunt tam pondera quam mensuras iniquas. quocirca saepe numero Moses 8c prophetae, quorum animos diuinum numen incitauit,iustis uti iubent,prohibent contrariis. atq3 certe deus huius iniquitatis, ut aliorum criminum, ulciscendae causa Iudaeis malum minatur& supplicium de eis se sumpturum asserit. Diodorus autem Siculus scribit Agyptios ei, qui mensuras & pondera mutasset, ambas manus amputasse. Athenienses quo , ne cui facere seaudem hanc impune lisceret,xv uiris eum mandarunt magistratum, cuius proprium munus esset curare ut uendentibus legitima essent pondera legitimaecpines me. quos iccirco μ ονυιπς nominauerunt. eorum decem magistrastum illum habebant in Piraeo in urbe quiri P. Romae uero dc in Italiae oppidis hoc osticium fuit aedilium. ait enim Persius Sese aliquem credens, Italo quod honore supinus Fregerit heminas Arreti aedilis iniquas. Similiter Venetiis,quae urbs omnium totius Europae est pulcherrima,florentissima, potetissima hodie ueteris iusticiae aediles uocati funguntur hoc munere. hi omnibus qui immutarunt pondera δέ mensus ras irrogant mulctam. Nulla deniq; ex omni regno terrarum ciuitas est ii qua magistratus,quantum fieri possit, no caueat ne quid de nao u a do
246쪽
a 32 PRAEFATrodo mensurarum uel de grauitate ponderum minuatur. Vt uero quaeliobet resp. habeat suas me ituras suacp pondera, ita literae quo in tam Gucae quam Latinae: sed in primis ars medica. quae quia a barbaris mediscis multum immutata sunt,qui medicamenta ueterum his usus consocerit,manifesto comperiet multa eas facultates, quibus praedita esse dicuntur,non habere . qui medici si ignoratione Latinam & Graecarum literarum in his non peccassent,eo maiore poena assiciendi erant, quo magis bona corporis, cuius temperationem animi mores sequuntur, id genus bonis, quae uel appensa uel demensa emimus,praestant. Nos pluribus libris proportionem, quam maiores mensurae habent ad minores & Graecae ad Romanas,ac utrae ad externas: item quam poris dera inter se habent comparationem declarauimus. nunc in hoc sep ratim elaborabo, ut uetera pondera & mesuras in integrum restituam.
Iem tibi, uir optime consecraui: & quia socero tuo Georgio Comeradio homini prudentissimo & clarissimo tantum debeo,quantu uix possim persoluere:&quia mihi maxime opus est patrono, qui me meain studia in suam recipiat fidem: dc si aduersarios habuero pro eis Propugnet. quod tu potes,qui es Graecis & Latinis literis eruditus iuris ualde peritus. Uale Κempnicia Hermundurorum siue Misenorum iii. Calend. Iuth anno
247쪽
Ut salutaria ueterum tam Romanoru quatit Graecorum medicamenta student parare, qnecesse habent non modo ad eam rem consquirere materiam ueram & lectam, siue ea decerpta sit ex stirpibus, siue ex animantibus
sumpta,aut ex terrae canalibus effossa, sed eo . tiam mensurarum capacitatem & ponderum grauitatem habere definitam.quae autem uestem sint mensurae,&item pondera, ct quam proportionem utriusq; generis minora habeant ad maiora, & Graeca ad Romana,at externa ad eadem,quin libris, De mensuris & ponderibus tam Graecorum,quam Romanorum, & duobus De externis inscriptis,explicaui. Uerum quia quae sit per se cuius* mensurae capa, citas, quae cuius ponderis grauitas,prius certo sciri ac plane percipi non potest,quam ratio restituendorum ponderum 8c mensurarum diligenter fuerit explicata operae precium est eius rei laborem necessamum medicinae deditis, reliquarum artium studiosis utilem suscipere. Quanquam autem uiri quidam docti proximis superioribus annis ad
eam explicationem studio non mediocri contenderunt, tamen eorum
quisq; in eo multum operae posuit ut suis mensuris ueterum mensuras rum modum declararet:suis ponderibus priscoru ponderum momentum. cum ipsi quidem illi nondum nobis satis probauerint quod senistiunt: nempe suae ciuitatis pondera eam quam dicunt, habere proporationem ad pondera antiqua:similiter suae ciuitatis mensuras ad priscas mensuras. in qua re uidentur secuti rationem quorundam qui labora, runt quemadmodum suis monetis nos docerent quanti prech suerint Graecorum ti Romanorum monetae: cum necdum satis explicarint necp ueterum neo suarum monetarum pondera & temperaturas. illorum autem studium,etiamsi quod inuestigarunt,ista ratione sunt asse, cuti,nec approbare possum,nec improbare.quia enim libellos, in quiabus haec scribunt,in lucem protulerunt, nec eam rationem, quae ipsis comunis esse potest cum caeteris, fatis explicauerunt, id non positam approbare. nam cum non solum plerun* separatim sint aliae cuius regionis & inter se maxime diuersae mensurae S pondera, sed unius eiu dem* regionis urbes in iisdem inter se uarient: at etiam non ra, u 3 ro
248쪽
ro unius oppidi multu differant, isti paucis prodesse possum. enim
multorum uulgarium ponderum Sc mensuram cognitio magnos uasus assierat ad merces emendas & uendedas cum quaestu compendio, que, non sequitur ut si ea mercatoribus, optimarum artium studio de
ditis accomodata sitatin utilis.quod si istam scribendi rationem Gradicis & Latinis literis eruditis ubicunq; terrarum suerint probabunt, quem modum & finem libris facient uia uero ut prode Tent suis cis uibus industria singulari elaborauerunt, eorum studium omnino in probare no possum: & mea quidem sententia comprobare, si nullos, ut iam dixi, ea de re edidissient libellos. Attamen qui unu aliquod ponodus ciuibus suis usitatum ac tritum sc quod proxime accedere uidetur ad aliquod uetus eligit, atq; reliqua pondera, seruata proportione qua' illud habet ad ea, consecerit, itemin mensuras: is si eo modo praeparat
medicamenta, quod ad conficiendi rationem attinet, hoc uidetur consecutus, ut simplices medicinae seruent proportionem. in medicamentis uero parum aut nihil refert utrum maior eo rum moles, quae oritura maioribus mensuris Sc ponderibus quam uetera fuerunt: an minor, quae a minoribus,conficiatur quam ille, qui medicamenta primo composuit, solitus sit conficere.nam certe multum an pacum medicinae purgantis dandum sit aegroto medicus utriusq; uires musiderans perpendit. at idem ea pondera easq; mensuras esse Romanas aut Graecas doodiis uiris non probabit. hi enim iustam ueterum pondem gravi tatem,& legitimam priscarum mensurarum capacitatem requirunt. Itaq; persequenda est, quo ad fieri potest, uia compendiaria & certa: atq; quaerenda ratio quae nobis cum multis alijs sit sutura comunis. Cum au tem res plane cognitae, quae nos adiuuare posse uidenε ad restituenda. Meterum pondera incognita, itemq; mensuras, partim naturales sin
partim artificiosae,utraso primo considerabimus quot & quae sint: deinde singulas expendemus quantae& qualas sint: ut inter caeteras omanes eluceat una, uel etiam plures, per quas id assequi possimus, quod desideramus. Ordiamur igitur a rebus naturalibus . hae uero sunt uel grana seu menti, uel semina leguminum, uel semina seu stilum,uel seu, ctus ipsi, uel deniq; oua. grana certe trium generum Dumenti,hordes scilicet, tritici, Teae: semina quatuor leguminum,nempe lentis,crui,lupini fabae: semen unius seu stus, uidelicet siliquae: stuctus tres, glans, nux pontica,nux iuglans: Postremo liquor ovoru : & quidem gallina
rum . res ergo naturales duodecim sunt numero . artificiosae uero tres,
priscae monetae, uetus libra Romana, antiquus pes Romanus. quindecim igitur sunt omnes res collectae, quibus potissimum ed, quo cono tendimus possumus,ut uidetur,peruenire hoc est pondera δc mensu, ras restituere in integrum: uel illorum grauitate, harum capacitatem explicare. Quarum rerum sere omnium pondus ut examinemus statera
249쪽
AT E NENs v Us a 3sra, ipsa ratio postulat: ordo ut primo expendamus grana seu menti. Quidam ex Graecis, qui locum de mensuris Sponderibus tractant, stribit siliquam pendere quatuor seumenti grana. inquit enim M AMOIατορ hcci m ri . H. Etsi uero haec uerba in Paulo A pineta no sunt, tamen ea etiam habet Graecus Nicadri interpres, & Serapio Maurus. cuius scripta pleraq; expressa sunt de Graecis . crino certe significat
seu mentum .a quo manat o ὀιον. quod uocabulum, sicut mihi uide, itur declarat seu menti semen siue granum. quod Graeci dicunt et si τ σίγυκαρπορε υκυν. Sed cum Dumenti genera Graecis nota sint plura, triticum, Tea, olyra, hordeum, tragus,auena, tVpha, oryza, milium, pasnicum, A Graecus ipse non explicarit cuius Dumenti quatuor grana
pendant siliquae semen, hoc alius in aliam partem accepit, & Mauri a quibusdam Italis dissident uerbi interpretatione . nam id interpretans turde hordei granis scriptum esse.drachma, scribit Avicenna, pendit obolos sex:obolus,ress siliquas: siliqua, quatuor grana hordei. Veruntamen no sum nescius apud Serapionem scriptum esse, siliqua pendit quatuor grana,& eum non aliter ac Graecum, a quo sua sumpsit quodnam esset seumentum non explicas te. At Itali inter se dissentiunt. eteonini Maurorum institutionibus eruditi partim Avicennam sequutur, partim tritici semen intelligunt. quia enim triticum omnibus seu omenti generibus pondere ac bonitate praestat, temere & nulla ratione uerbum ambiguum in hanc sententiam accepisse non possunt uideria Qui igitur eunt in sententiam Maurorum,existimat pondera S men. suras ueteres, si hordei grana legantur in integrum restitui posse: qui in alteram, si tritici. Sed ut aliqua tritici grana eiusdem sint ponderis, cuius grana hordei, ut hinc aequalia pondera, at sic etiam mensuras aequales facere & constituere possint,primo quia hordeum distichum hexasticho pondere praestat, & utrunq; mature satum plerun in trimestri, eius qui hexastichi semina accipiet, pondera no erunt tanta,quanta eius qui distichi semina. nec eius qui alterutrius trimestris grana suismet erunt tanta,quatarius qui mature sati. similiter quia triticu quod robus nominatur magis est ponderosium quam stigo, et utruo mature satum plerun* trimestri, ex eorum etiam granis altera pars emciet pondera quae inter se grauitate distabul. tum quia cuiust generis hordei uel tritici sente grande, minuto: robustum & solidum uano Sc inaoni : reces uetusto,ut hic omittam mediocre, rauius inuenitur,ex aliis
at* alijs diuersa fabricabunt pondera. Quae res cum sic se habeat
quis non uidet si accipiantur grana hordes uel tritici uetusta pondera in integrum restitui non postes Attamen his iam restitutis sorte inuontentur quatuor hordei uel tritici grana, quae sextam ueteris scripuli partem pendant. quo sane modo nunc alii medicamentarii eligunt uia
ginti semina hordei, quorum pondus scripulum colligat: a uigintiu 4 grani
250쪽
orana tritici: alii totidem semina fructus balsami. sed hi omnes in ericis
re uersantur.nam,ut Graeci & Mauri tradunt,scripulum pendit grana frumenti quatuor & uiuinti. Verum pharmacopolae in hac re imitat tur eos medicos qui a Graecis & Mauris dissidentes statuunt scrip tum uiginti granorum esse. quo errore ducuntur Nicolaus & Salerni, Meunrsecuti, Veneti, Neapolitani. Sed hi omnes libram ueterum morepartiuntur in duodecim uncias,et drachmam in tria scripula. uerum de numero drachmarum, quas complectitur uncia.dissentiui. etenim Nicolaus 8c Salerniis dicunt ipsam unciam nouem esse drachmarum: Veneti,octo: Neapolitani, decem. Huius autem erroris primus autor extitit Nicolaus. nam cum inscitia ductus uel gloriae cupidus conituisset de scripulo, id esse granoru uiginti, ac uideret se inde multo leui rem libram essicere quam esset uetus, hanc leuitatem uoluit compensare maiori drachmam numero. quonia em uet libra pendit granoruvinccccxii . si unciam octo tantum drachmam esse decreuisset, eius
libra solum ex granorum v DccLΣ. constitisseimunc cum eam nouem drachmarum esse decernat,ex granorum vi cccc LNNN. constat. Vesrumetiam hac ratione ccccx XXII. granis leuior est quam uetus. Vesrieti autem cum,quod ad numerum granorum, ex quibus constat scriPulum, attinet,Nicolao assentiantur,tame quod ad unciae diuisionem in octo drachmas distributam pertinet, de sententia uetem non disces dunt. ita P multo minorem quam uel ueteres uel Nicolaus conficiunt libram. nimirum ex granorum v DccLX. At Neapolitani quia adueraterunt libram Nicolai leuiorem esse quam ueterem elixerunt unciam drachmarum esse decem: ato ita libram granorum vii cc. qui cum uoluerint uitare charybdim, ut est in prouerbio, inciderat in scyllam. hoc est libram cc LXΣXviii. granis grauiorem quam ueteres secerunt.
Sed magis quam Itali per errorem labuntur exteri quidam medic epharmacopolae,qui mercatores secuti libra sedecim unciam esse dici etenim si eorum scripulum ex uiginti granis constat, libra complectis tur granoru ustoc LXXX. sin ex granis quatuor & uiginti, granorum iκcctav I. Tot aut falsas opiniones erroresin in Europa genuit ignoratio Latinam Grscam, literam,quae aliquot secula iacuerunt. in medicina certe barbaries usq; ad nostram uiguit aetate: imo hodie etiam
in quibusdam ciuitatibus est gratiosa. nec mirum, cum ineptiae istae nunc pellantur,si posteritati ridiculum uidebitur tantam habuisse me. dicos ponderum discrepantiam. Simili modo Hebraei legis interprestes qui aiunt fisum pendere grana hordei ccccxxxiiii. &aliquid de
numero granorum, ut libro secundo De externis mensuris dixi, destrahunt: & parum accuratam & exquisitam rationem in pondere eius numi argenti definiendo sequuntur. Ex his igitur,quae pluribus uer/bis disserui, illud perspicuu est, eos qui grana hordei uel tritici ex hoe