장음표시 사용
251쪽
pendunt,ut restituant uetera pondera,vel eorum grauitatem explicet, longe falli opinione. Nunc Mae semen expendamus .Rhemnius Fannius scripulum affirmat pendere octo semina Mae, quam speltam nos minat, ut etiam in Italia uulgus hoc tempore . eius uersus sunt. Semina sex sh siliquis latitantia curvis Attribuunt scripto: lentes ueraciter octo Aut totidem spestas numerant,tristes ue lupinos Bis octo.
Teae autem semen est leuissimum, ut Theophrastus scribit:& cerare leuius tritico. quod quis , si utrun* appenderit, periclitari potest. Vt uero Mae semen tam graue sit quam tritici granum, quanquam noest, tamen triplo leuius scripulum fieret ex octo Mae seminibus qua mex quatuor 8c uiginti granis tritici. sed cu duplex sit zea, simplex, cui in singulis tunicis unum est granum. & dli κυς, cui geminum, unde nomen inuenit, & inter se disserant pondere,iterum erit discrimen inoter scripulum quod essicietur ex simplicis Mae granis, & id quod ex se. minibus ἐδευκυυ. quin hic etiam utriuso generis pranum grade grauius est minuto,robustum inant,recens ueteri. Vrgo, quia per gra na frumenti neminem uideamus assequi ut restituat pondera uetusta, abeamus ad legumina. Sex lentis semina plerunq; pendunt semen unum siliquae . cum autem sex siliquae semina pendant scripulum, sex& triginta lentis semina item pondus habent scripuli.nam errorem eorum, qui, ut Fannius scribit, scripulo attribuerunt octo lentis semina, coarguit res ipsa. uerum cum duo etiam lentis semina reperiantur quς Pondere pendunt granum unum tritici, nsi errant qui sextuplo leuius statuunt lentis semen quam hi de quibus loquitur Fannius. etenim ex illorum sententia octo & quadraginta lentis semina scripuli pondus colligunt: ex hora octo tantum. Eruum uero, sicut ex Graecis quidam scriptum reliquit, pendit duo aereola,at octo arreolis more instituto medicorum pondus est oboli: sedecim, scripuli, uidetur igitur quatuor erui seminibus obolus confici posse: ex octo, scripulum. Lupini autem tria semina pendere scripulum Cleopatra & Mauriliteris prodiderunt: quatuor Fannius 8c Graecus interpres Nicandri. At laba Graeca duos obolos pendit: Nexandrina, tres: AEgyptia; quatuor.quod iterum Mauri memoriae mandarunt. quibus scriptoris hus si qui assensi putabunt se per leguminum semina assequi posse ut pondera prisca in integrum restituant, ns illi uehementer errant. nam istiusmodi semina sque ac frumenti primum in diuersis regionibus nata inter se disserunt pondere. quod ex fabis potest intelligi: quanquam AEgyptia alterius generis uidetur esse:& Graecus quidam scripsit eam pendere obolum k dimidium. deinde riusdem regionis grandia semina a minutis grauitate distant, ut iterum saba hortensis ab agresti. haec enim
252쪽
enim multo minor est illa. quo modo laetiim est ut tria lupini seminaqus penderent scripulum in manus Cleopatrae uenerint quatuorquet tantundem penderent in manus Fannij, aut potius eius quem est sesquutus, inciderint. tum semina robusta disserunt ab inanibus. postreamo a uetustis recentia. Quocirca recte Fannius.
sed si par generandi his pondus inesset
Seruarent eadem diuersae pondera gentes. Nunc variant.etenim non omnia foedere certo Natura ed lege ualent, hominum repertis. Sequuntur ter th generis res naturales. hoc est semina seuehium
aut fructus ipsi. De pondere quidem seminum siliquae scriptores omones ad unum idem sentiunt. Graeci enim, suos atri sequuntur, nobis assirmant uel tria obolum pendere, uel sex scripulum, siue, quod idem
est,duos obolos. Glans autem, ut ex Graecis quidam scribit, portadus habet dimidiae drachmae: nux Pontica integrae:regia, ut Cleopa tra, quatuor drachmarum. Qui igitur ex his etiam seminibus fructis busue pondera & mensuras ueteres confici posse censent, eque acesti per errorem labuntur. etenim cum semina siliquae extrema minora,aυque sic etiam leuiora sint quam media, quae nam accipienda sunt in diocria inquiunt. at quia unius siliquae mediocria semina cum alterius magnis, cum alterius paruis aequari conserri possunt, haec ratio restituendi pondera lubrica esse uidetur& incerta. Deinde quonia in tae arbores glandem serunt, ilex nimirum,quercus, robur,esculus, cer rus,suber fagus, cuius seu stu Graecus intelligat nescimus, quod eum uerbi interpretatione non explicauit. sed ut intelligere uideatur queraeus glandes, quia dc hae pondere disserunt, iterum in eligendo haerebimus.Nec minus quod ad Ponticas nuces attinet. oblongae enim a malundis distant,& urbanae sylvestribus praestant pondere. Tum unius ponderis non esse nuces regias,quas Latini iuglandes appellat, ex his
ipsis qui scripserunt de mensuris& ponderibus potest percipi.na Gucoru alius dicit eam pendere drachmas im.alius drachmas uri.Nicanodri interpres septe sαγια,Latini sextulas nominant.hoc est drachmas IX. &scripulu i. Serapio quatuordecim obolos,id est drachmas duas& scripulum unum. insci autem,ut mihi uidetur,appenderunt nuces adhuc extimo illo cortice, aspectu uiridi Sc manus nigrore tingente si tractetur,quasi callo quodam obductas:& quidem alius alio grandios rem . Maurus uero cortice nudam,attamen inclusam in bifido putamiane ligneo,tanquam in duabus carinis recondita: & quidem recentem. ueteres enim minus sunt graues . Ista aute explicatio ponderis rerum naturalium hinc uidetur manasse. qui libellos consecerunt de medicas mentis, iusserunt pharmacopolas unam aliqua simplicem medicinam in ea coniicere magnitudine glandis, uel nucis Ponticae,uel iuglandis,
253쪽
aut seminis erui uel lupini,vel fabae,uel siliquae: aut aegrotos tantundedecoposito medicamento delibare. quin nostris temporibus suscepit consuetudo medicorum, ut aegrotis dicant de hac medicina tantum, quanta est magnitudo erui, aut iuglandis, aut castaneae delibes. ita medici qui illorum libellos legerunt,cuius seminis aut studius ponisdus exprimere conati sunt.atcp hi ipsi quidem incertum harum rerum naturalium pondus recte definierut certo rei artificiosae pondere. constra uero non recte sentiunt qui putant istis seminibus aut Ducitibus te, gitimam ueterum ponderum arauitatem explicari uel restitui posse. Sed de rebus naturalibus satis . nunc dicam de artificiosis per quas uidemur assequi posse ut primo restituamus uetera pondera, deinde
mensuras. quae sunt antiqua libra & priscae monetae. Quod si ea libra, quam Romae Angelus Colocius,ut perhibent, inuenit, uetus illa Roamana fuerit non mutilata, non attrita, non corrosa, tantis nos in Iabooribus frustra ae sine eausa frangimus.iam enim pondus inuentum est quod quaerimus. de hac libra, cum Romae essem abhinc annos tres Scuiginti, nihil audiui: sed aliquot annis post ad me scripserunt amici. quare petii a uiris nobilibus ut eiusdem ponderis plumbum trutina
examinatum ad me mitterent. uerum id no assecutus, quod Colocius eam libram uel peruulgari noluerit, uel non habuerit, sed nugator alio quis inanem de ea rumorem sparserit. Quoniam uero rumor iste de Iiobra Romana inuenta spem nostram sesellit,perpendamus priscas mo netas. .u ueteres quosdam denarios argenteos & aureos appendes runt, quod comperissent eos suae ciuitatis drachma pendere, sua pono dera mirifice ad momentum cum ueteribus ponderibus conuenire pura runt . in quam sententia expositis rationibus studiosos optimarum artium tres illi uiri doctii, Budaeus, Portius, Alciatus,eoso secuti pera ducere conantur. quibus si fuerimus assensi, abiecito omni consilio rostituendorum ponderum & mensurarum ab uno aliquo ex his tribus aut eorum ciuibus uel aemulatoribus mutuemur drachma uel aliquod
aliud pondus.na quodcuno dederint, per id nos assequi posse pro cerIo putamus ut non modo reliqua uetera pondera, sed etiam mensuras in integrum restituamus. sin in eam sententiam discessionem non secerimus,ut certe facere non possismus,necesse nobis erit eoru argumenota diligenter expendere. V erum quia Aristotelem quidam pervellimi quod philosophorum,contra quos disputat, uerba interdum no peris
censeat, sed decreta tantum argumentis refellat, uereor ne in eandem reprehensionem incurram . itain cuius uerba in medium proferam.
Portius sic scribit: Libra Romana quam eandem fuisse qua nos utimur nedum coniectura,sed uera computatione puto me reperisse, unocias in se habuit duodecim uncia drachmas odio:& sic libra drachmas nonaginta sex. unciae & drachmae,in numero nostrε 8c antiquae librs
254쪽
conueniunt:quia totidem libram nostram constituunt. drachmas uesro& uncias antiquas nostris conuenire duplici argumento & utro probabili,&quali demonstrativo puto deprehendisse. cum apud antinuos & nostro aeuo drachmam esse octauam partem unciae constet.&denarii antiqui, quos frequentiores pondere drachmar suisse in serius apparebit, nunc diuersissimis in regionibus reperti octio nostra, sicut N antiquam unciam,& nonaginta sex libram impleant. praeterea sicut
uncia nostri temporis charactos cri Liui. c5tinet quo pondere fere misnimo monetaria & aurifices nunc utuntur.drachma uero quae est octava pars unciae charactos πvm. ita antiquam unciam & drachmam totidem siliquas ex computatione praemissa apparet habuisse. siliquas uero antiquas nostris charactis couenire&nomine & effectu omnibus. qui experiri curabunt, constare poterit . quia pro siliqua semina illius pomi siue fructus, quem Graeci ceratium, nostri uulgo nuc charobam appellant accipiebant:& inde Graeco corrupto uocabulo pro siliquis characti nome in usu esse coepisse Iibrando deprehendi. quia eiusdem sunt ponderis si semina pleniora Sc matura & non flaccida 8c exhau, sta eligantur. Haec ille. Recte autem sentit libram Romanam distribi, iam fuisse in uncias duodecim Sc unam quanq; unciam in drachmas octo: atq; ita eam ex drachmis sex & nonaginta constitisse.quod uero ait libram, qua ipsi uteretur,ex totidem unc as & ex totidem drachmis constitutam atin eandem esse, id nos in aliquas dubitationes adducit.
Primo enim nescimus utrum Uenetam libram intelligat, an Vicentinam. si Veneta intelligit:item haerebimus. nam multiplex e grauis,leuis, medica bes argentarius,bes aurarius. Gravi aut libra ututur Veneti cu ponderat carnes recentes Sc salitas, pisces receles 8c salitos, sturi adipe,axungia, caseum, butyru, oleu, mel, picem liquidam 8c siccam, resinam uiscum, gallas,linum, canabim, plumas,tanam, dentes balens, secem siccam, lignum buxi, rubrica fabrilem, ochram, cretam, illari aereos panes,bracteas aereas,fila aerea,aes factum,orichalcum, laminas orichalceas, fila orichalcea, orichalcu factum, plumbum candidum Lactum & non factum,plumbum cinereum,plumbum nigrum, serrum. quid plura ea utuntur cum grauissimae cuius rei magna molem ponderam.Leuem uero libram usurpat cum pendunt alumen ,amiantum, auripigmentum, sandaracam, arsenicum facticium, chrysocollam, caesruleum indicum,halinitrum puluerem bombardi ,seponem album 8c nigrum,caeram,saccharum, ycyrrhiram, capparim,pineas, pistascia, palmulas,myxa,amigdalas,oryzam, cuminum, anisum, cubebas,
uuas passas, lanam xylinam, lanam hombycum, & eandem in fila sors
malam,coccon baphicon,cinamomum, piper,& omne genus aromastum. Medica autem utuntur pharmacopolae,cum medicamenta uel
conficiunt,uel uendunt. At argentarium bessem, quem ipsi nostro
255쪽
uocabulo marcam nominant, adhibent ad ponderandum aurum aragentum, margaritas,gemmas quasdam nondum politas. Eodem besse utuntur,qui cudunt monetas aureas & argenteas. Aurarium autem bessem Venetiusurpant cum uendunt aurum argentesmue in
fila tenuatum cum lana bombycina uel sine ea lana. Sed ut proporationem quam hae librae & besses inter se habeant magis perspicuam facere possim, in quae pondera minora distribui soleant primo dicam.
Grauem diuidunt aequaliter in duas selibras: selibram uero in duos quadrantes. At leuem partiuntur in duodecim uncias: unciam,
in sex sextulas: sextulam, in quatuor & uiginti siliquas: siliquam, inquatuor grana. Sed medicam pharmacopolae digerut in duodecim uncias: unciam, in octo drachmas: drachmam, in tria scripula: scripu, tum, in duo semiscripula: semiscripulum, in decem grana, ut scrip tum ex uiginti granis constet. Argentariu uero bessem distribuunt in octo uncias: unciam, in quatuor nolicos: sicilicum, in sex & triginta siliquas:siliquam, in quatuor grana. simili modo aurarium bessem diuidunt. Grauis igitur libra pendit leuem unam integram, uncias sex.
sextulas quinq; , siliquas decem dc octo. id est plus quam dimidio est
ponderosior. Leuis autem libra,si hoc iam mihi no excidit pondus habet medicae integrae: & praeterea duarum eius unciarum,trium drachmarum, dimidii scripuli, duorum granorum. etenim leuis librae sextula pendit grana π CV i . medicaequatuor scripula tantummodo LXXX. grana. At bes argentarius pendit nouem leuis librae uncias& duas sextulas. aurarius uero octo leuis librae uncias & sextula una, ac duas dimidiae sextulae tertias. Portius aut, si sentit de libra Ueneata, neq; grauem ne leuem Potest intelligere, quod & neutra in drachmas diuidatur,& neutra utantur cum ponderant monetas: ne* etiam medicam, quod eam pharmacopolae nunc in siliquas non partiantur, quarum ipse mentionem fecit. bessem igitur intelligit uel argentarium uel aurarium. quorum uterq3, si adisscitur es triens,enicitur libra.sed deaurario non sentit, quod eo duntaxat aurum & aTentum in fila tenuatum uendatur. quod si illis, qui statuut Portium sentire de argentariobesse. concessero, non sequitur ut ideo eiusdem ponderis sit argentarii bessis sicilicus aut drachma, cuius librae ueteris sicilicus aut drachma,
quod siqui deuarii pependerint drachmam: ut postea declarabimus. Si uerosortius intelligit libram Uicentinam,iterum nobis in dubiisum ueniet utrum de graui an de leui argentario besse.nam multum inoterse disserunt pondere. etenim, ut mercatores,quom sermones alias
saepe vani solent esse, sed hic ueraces ,quod eorum permagni in tersit haec nosse, proportionem obseruando notarunt,libra Uicentina grasuis ponderosior est quam Veneta gravis drachma una, scripulis duos bus,siliquis quatuor,granis sere tribus. Leuis uero Uicentina grauior
256쪽
est quam Veneta leuis uncia una & tribus sextulis. At contra bes ar)gentarius Venetus grauior est quam bes Vicetinus siliquis octo. namsliquae centum quadragintaquatuor Veneriis pendunt unciam. censium autem Sc quadraginta tres siliquar Venetae pondus habet Uicentinae unciae. De medica uero libra nihil dicaamplius. in plurimis enim ciuitatibus pharmacopolae utuntur libra sua leui uel Nicolai, qui praeopositus uocatus est, quae ut caeterae librae constat ex duodecim unctis: sed uncia,ut supra dixi,ex nouem drachmis: drachma ex tribus scripulis: scripulum ex uiginti granis. Sed ut demus Portium sentire de aris gentario besse rursus, ut postea explicabo, non sequitur id quod ipse contendit. At Alciatus sic scribit. Uncia apud antiquos eade 'fuit quae & nunc est. cuius res duplex est argumentum. alterum quod
Plinius libro xXXm. capite ui.autor est aureos, qui apud ueteres dis drachmales erant,YLviii. in libra fuisse. hodie uero cum noster aureus drachmalis sit, videmus πcvI.in ea appedi:&pautoplus propter colyhum & authorametum principalis monetae: alterum est quod etiamsnum reperiuntur ueteranumismata cum hac denarii nota eiusdem Ponderis,cuius drachma est nostra. denariu autem idem quod drachismam fui me supra docuimus. quod si qui leuiores denarij reperiantur, id ex intertrimento euenit, uel quia aliqui principes propter disti cultates nummarias leuiore pondere eos percusserunt. Si Alciatus diceret, ut non uidetur dicere, quamlibet unciam pondere non differre ab anotiqua, quantum erraret uel ex comparatione ponderum Uenetorum cum Vicentinis perspicuit effet. certe rarissima quae* ciuitas Italiae in ponderibus & mensuris cum altera congruit. si uero unciam Mediolanensem intelligit,librae Mediolanenses quo* tres sunt inter se pondere differentes .grauis, qua Pendant carnes, caseos, & reliqua esculenta.
Leuis,qua aromata.bes nummarius, quo aurum, argentum,margari/tas. de graui nihil dicam .etenim de hac neminem sentire ex his,quae dixi, satis apparet . Leuis uero libra, ut mercatores obseruarunt, uncia una grauior est quam Veneta leuis . contra Venetus besargentarius drachma ponderosior est quam bes nummarius Mediolanensis. Sed id quo conueniat Alciatum sentire de nummaria uncia & drachma, hoc mihi cum eo non couenit, ueterem drachmam eiusdem ponderis fuisse, cuius est Mediolanensis:&denarium legitimi ponderis no grauiorem quam drachmam ueterem filisse. Abeo nunc ad Budaeisum. qui in libro secundo de assse & partibus eius posteaquam multas veterum monetas recensuit, sic scribit. Uerum, ut quod nunc agitur agamus, cum horum aliorum p numorum pondus ad libellam exigorem, id esse veru deprehendi quod autore Plinio diximus,drachmam scilicet Attica denari j Romani pondus habere. Quod ut docere pos sim re ad pondera nostra examinabo, sed ita ut a nemine no intelligari a libram
257쪽
libram nostrates duplicem habent. zygostatica libra est,quae regia dicitur. qua negociatores & pigmentam aromatarij utuntur, omnes omnino qui appensas merces uenditant. haec senum denum unciarum
est. eius semissem monetarq 8c aurifices & vascularii libram sibi iace,
runt marcam eam uocantes. Hac libra nunc utemur ad id docendum
quod suscepimus. libra igitur Romani in duodecim uncias distribue, bant, Ac unciam in octo drachmas. huius librae bessem selibram nos stram regiam esse dico. cuius modus i zygostate publico statuitur Pais risiis. huius muneris fit mentio in lege altera de ponderatoribus libro decimo Codicis. hoc besse nunc utemur pro libra quam marcam uocitamus:eamq; in uncias octonas distribuemus, unciam rursus in tostidem drachmas, Sc drachmas singulas in terna scripula, ita ut hemio drachmum sesquiscripulum ualeat. Primum hoc dico drachmam Ro. maiiam 8c Atticam a nostris uocitari Possum, Sc scripulu denarium,3c semistrossiim nobis esse semidrachmam Atticam.quam drachmam nostri stertinos duos Sc dimidiatum dictitant. qua ratione pondus nostrum facile congruet cum antiquo . Hoc modo teneamus,libram nos stram cum libra Latina comparatam subsequiplam proportionem habere,quam habet bes ad assem.quippe cum libra nostra de octonaria semper loquor, quam marcam uocitari diximus quatuor& sexaointa rossos capiat: id est octies octo. si trientem addideris bessi id est duos re triginta grossos, seu quaternas uncias,libram uti efiicies plenam antiquam,sex & nonaginta drachmis costantem, ut antea dictum est.
qui numerus exit ex unciaria numero per drachmaru numerum multiplicato.hoc est ex duodenario in octonarium ducto. Verum enimuero cum numismata iam dicta cum es is permultis exquisita libra pensit rem deprehendi Tullianu illud & illud Augusti capricorno signatum alia n5nulla ita pendere drachmam,id est grossum nostrum, ut Ianx ex aequilibrio facile cum numismate uergeret. Haec Budarus. cuius uerba excutiamus. Primo autem denarius Romanus eiusdem ponderis, cuius drachma Attica no suit,sed grauior. etenim uncia pependit dra,chmas octo. denarios uero legitimos septem. in qua re praeclara uetes rum testimonia habeo, ut quarto libro De mensuris Sc ponderibus ac libello qui inscribitur, ad ea, quae Andreas Alciatus denuo disputauit De mensuris Sc ponderibus, breuis defensio,explicaui. Deinde libra quidem, qua mercatores utuntur no modo in Gallia, sed etiam in Geraminia Sc in caeteris regionibus est sedecim unciarum. eius uero dimisdia pars, quam monetarii usurpant, Sc Germanico nomine, ut dixi appellant marcam,octo unciaru.at ad hanc selibram, si unciae eiusdein ponderis cuius ueteres essent, libra Romana, quae pendit duodecim uncias, haberet Proportionem sequialteram: illa uero integra libra ad Romanam,supertertiam. πιπρον Graeci uocant. Sed ex qua re didio χχ cit
258쪽
a 44 DE RE 1 TITUENDII POND.cit Budaeus Parisiorum pondera recentia & uetera Romanorum esse inter se aequalia nempe ex denario appenso. Verum Budaeo prsdicariti se ueterem denariu habui sse facile credo . sed quia, ut ipse fatetur, ab altera parte eius denari j qui tantunde pependit quantum num us Francicus cui drachmae pondus est, aliquid erat abrasum integrum grauiorem fuisse nemo non intelligit. quod si habuisset septem integros denarios iusti ponderis qui pependissent unciam Lutecianam,tunc gloria xi potui siet Francicam unciam pariter aequaliter grauitate respondere Romanae . quoniam uero integros denarios non habuit, quos apopenderet, non potest affirmare uncias aequales esse,imo ne proportionem quidem scire quam Francica pondera habeant ad Romana. De proportione autem,quam pondera Venetorum omnia habent ad Luteciana, mihi non est necesse sermonem habere ob eam causam. quam supra dixi, sed satis est argentarium bessem Venetum cum Luin teciano coserre. ita* argentarius bes Venetus pendit uncias Lutetianas septem Sc drachmam dimidiam. Atq; hs c pluribus sortasse uerbis, quam necesse fuit, scripta sunt: nunc expendam drachmas quibus tres uiri illi docti uidentur usi fui sse cum trutina examinaret denarios. Luteciana quidem quam usurpauit Budaeus siliquis duabus, & tertia grani parte, Sc quarta tertiae ac decima sexta item tertiae parte grauior est Veneta qua usus est Portius. quod si is usus suit Vicetina,ea dimisdio grano leuior est quam Veneta. rursus drachma Mediolanensis granis duobus amplius leuior est Veneta. Si igit altera pars denari j,que Budaeus appendit, erat corrosa 8c tamen pendebat drachmam, quis ex eo de talibus integris denari js coniecsturam non facit. atq; go uidet septem ad summum unciam Lutecianam pendere: ac talem denarium non paulo grauiore suisse drachma Veneta: magis uero Uicentina&Mediolanensi. quod si a Portio dc Alciato reperti sunt denarii qui penderent drachmam Venetam,uel Vicentinam uel Mediolanensem hi etiam erat legitimi, sed aut usu frequeti tractando quondam fuerint
attriti, nam argento manus sordescunt: aut terra obrutos acris humor
nonnihil corrost: aut imperatores inflamati auiditate uel cum impensis quas facerent in bella,fiscus non sufficeret,inopia & necessitate coacti aliqui J de eorum pondere detraxerunt. etenim denarη Romani triplices sunt, graues, mediocres leues.quam rem cognitam habemus et
ex optimis iuriptoribus 8c ex denariis ipsis, quos appedimus partim ipsi partim alios in Italia & Germania uidimus appendere.Graues aut pondus habent drachmae unius & dimidiae, no quatuor scripuloru ut Portius asserit: mediocres, drachmae unius & septimae eius partis leoues,drachme.quae omnia diligeter exposui in libello qui inscribit: Ad ea quae Andreas Alciatus denuo disputauis De mensuris & ponderibus breuis defensio. Uerum graues nullos uidimus: mediocres extat,
259쪽
sed non admodum multi: plures leues reperititur, maxime in antiqui ruinis. aurei uero Romanorum ueteres nummi, ut hic omittam semisisses, tremisses 5 nonnullos alios, sunt triplices. eorum primi pendunt duos denarios legitimi ponderis:alteri,duas drachmas. tert', quatuor
scripula . Sed quibus temporibus qui argentei & aurei nummi Roismae suerunt percussi in libro secundo De precio metalloru & moneotis explicabo. nuc eligam eos num OS Priscos, Per quos certius assiequi possumus, ut restituamus antiqua pondera. hi autem sunt&denarii mediocres,quos,quia eis iustum est pondus, legitimos soIeo nomina/re,3c primi generis aurei nummi. nam non Omnibus leuibus denariis. etiamsi sint integri, est drachmar Pondus. etenim imperatores inserio, ris aetatis etiam id ipsum imminuisse comperimus, sicut aureoru quoi que secundi generis . at aureorum terti j generis nuc mira paucitas est.
Mediocris uero denarius si fuerit uetus & integerrid est non ad exis
emplar ueteris factius, non muris Rius, non attritus, non corrosius, pen
dii duo & septuaginta momenta. Us autem studiosi literarum, ubicunque terrarum & gentium fuerint, intelligere possint pondus ueterum denariorum,dicam quid sit momentum & quot momenta aurei nunc usitati pendant:& quo modo bes, qui monetariis in usu est, diuidatur
Qui aureos nummos appendunt, orichalceas uel aereas Armant masissulas,quae eorum pondus exaequant. quarum Rhenanam distribuunt in sexaginta momenta, quae sunt bracteolae item orichalceae ii et aereae de his momentis nunc loquor. nam aliarum massularum momenta, si in totidem diuiduntur, eiusdem cuius illa grauitatis non sunt.Ea mases ita pendit sexaginta momenta, non quilibet aureus Rhenanus: oras uiores enim N leuiores reperiuntur. Coronati autem Italici pendunt eiusmodi momenta duo & sexaginta, ac momenti dimidiam partem: Coronati uero Francici,momenta tria & sexaginta, ac duodecim in menti septuagesimas: at ducati, ut appellat Veneti ac Turcici momenta quinque& sexaginta atque duas momenti ocitauas &sexagesimas.
quod pondus sere est ducatis Romanis, Bononiensibus, Lucensiis bus, Mediolanensibus . Grauiores his sunt aurei Ungarici 5c Hispa.
ni: pendunt enim sex & sexaginta momenta. Besssem autem Nori inium monetarii, qui aurum cudunt,in quatuor 8c uiginti partiuntur sextulas, quas Graeco uocabulo, quod est κοικτα, sed corrupto,improprie nominant. binas uero sextulas
distribuunt in quatuor bina scripula: bina scripula rursus in tres quao ternas siliquas . quae pondera ipsi suis barbaris nominibus appellanit& eis utuntur cum argentum cum auro Permiscent: ut ex ea massa
temperata signent aureos nummos. Eundem denique hellem Noribergium monetarii, qui cudunt argentum , diuidunt in sedecim semuncias, quas lotones uocant: semunciam uero, in quatuor dracbι π 3 mas
260쪽
mas: drachmam,inquatuor nummulos. At nostri monetarij qui tapnant argentum,suum hessem item partiuntur m sedecim lemuncias: ζ runciam uero unamquatam in decem & octo quaternas siliquas .alsoue eas nomine ipsis usitato soler nuncupare. quaternae autem siliquet
ouatuor & dimidia efficiunt drachmam. Quoniam uero duo dc quina uua intabesses Noribergii pendunt nostros besses tres & quinqua. pinta, sequitur ut bes Noribergius grauior sit quam noster bes,draclima nostra, siue Erphurdana, & duodecim drachmae secundis Sc qui nocuagesimis. quinetiam, quia drachma Nohibemia pendit momenta nouem dc sexaginta atq; sex mometi quartas Sc sexagesimas, sequitur ut nostra drachma habeat pondus septem&sexaginta momctorum, ac uuinquaginta mometi quartas & sexagesimas.qus paulo plus emciunt quam tres momenti quartas. De his autem apertius α planius dioxi duod ad ea, de quibus scribam in libris de precio metalloru Sc moisnetis, intelligenda ualde sint accomodata. Sed redeo ad rationem insstituta in. Ex septem legitimis denar as conficietur uncia: ex duodes cim unciis libra.dimidius uero denarius mediocris erit uitatoriatus uesxta eius pars,sextans denar'. Uncia uero, ex septem denarias confecta distribuatur in octo octauas,at hae erunt drachmae Atticae. quarum centum efficient minam. Rursus drachma diuidatur in duas aequales partes, quae erunt scripula: scripulum similiter in duas partes aequales, Quae oboli. quorum quenque partiamur in octo octauas: quas Graeci λκρυς uocant Latini aereola possunt nominare. Mensurae aute hoc modo possunt restitui. In alteram librae lancem imponantur decem unciae ponderalesun alteram infundatur oleum. ubi neutra propenderit, vasculum,quod tantum olei capit,erit libra Romana. quod vasculum in duodecim uncias mensurales diuidatur. quarum decem erunt hemina Romana.seruata uero proportione quam mensura habet ad menturam, tam hae quae plus capiunt, quae minus fabricari possunt. Uerum hac ratione restituta esse uetera pondera & priscas menti ras ex his, quae sequuntur, fiet perspicuum. Abeo nunc ad reliquas duas res per quas contra videmur assequi posse ut primo restituamus mensuras, deinde pondera.earum autem altera est naturalis, liquor scilicet ovorurmaltera artificiosa, pes uidelicet antiquus Romanus. Heo i aiunt :n, quam mensuraLatini interpretantur sextarium eapere sex oua.id est tantum liquoris quantum in se continent sex ouorum putamina. ea autem tam luteum liquorem quam candidum continent.ipsi uero non explicant quae ova intestigant, tamen dubium non uidetur esse quin sentiant de ovis gallinam . Gallinae autem, ut de Nusmidicis quod alterius generis sint nihil dicam,triplices sunt. magnae, quas nostri Italicas nominant:mediocres, quas urbanaS:paruae, quas rusticas. earu oua multu magnitudine inter te differunt.etenim magna