장음표시 사용
261쪽
rum gallinarum sere duplo maiora sunt quam paruaru mediocrium medio modo se habent.itaq; cum isti magistri non expediant oua,qus
sint accipienda, haeremus.quod si nunc dixerint oua mediocrium galolinarum esse sumenda, iterum incerta pro certis erunt habenda. nam eorum ouorum alia alijs plus minus,e liquoris capiunt ut igitur per alias res naturales assequi non positamus ut restituamus ueterum pondera, ita nec per ouorum liquorem, ut mensuras. quocirca reseramus animum ad rem artificiosam, & consideremus pedem Romanum. Quanquam autem ex digitis sedecim pes constat, & ex pede quasdrantaluidetur consci posse, tamen per digitos etiam no assequemur ut restituamus ueterem pedem Romanum. etenim digitoru habitus non est unus:quod res sint naturales, quae amplitudine sere semper uariant.nam digitorum alij sunt crassi alii tenues, mediocres alii .& rii sus crassi non parum magnitudine inter se disserunt, item tenues meis diocresue. Portius igitur tametsi decernat ut ne crassi ne graciles eligantur,tamen si alius alterius hominis maxime in alia regione& Io.co digitos mediocres eligat, eadem pedis non constituetur mensura. atm ex hoc euenit ut in ciuitatibus existant pedes inaequales.sed no rea serat magnopere id ipsum cum amos terras metimur, ueteres certe mensuras ut restituamus necesse habemus nobis in promptu esse ueterem pedem Romanum. Budaeus ergo, qui cum quadrantal coficeret,
pede Luteciano pro norma usus suit, nobis non probat ipsum illud esse Romanum. quod uero usurpaverit pedem Lutecianum his uerbis declarat. Vulgo pedem metiuntur opifices manibus in pugnos contractis Sc porrectis pollicibus altrinsecus obuersis . nos huiusmodi pedem habuimus,sed ab his petitum qui modum pedis publice statuere solent. Ex quibus fatis intelligimus Budaeum pedem Lutecianum,& quidem publicu,adhibuisse ad restituendu quadrantal.quem Frano cicum pedem, etiam in uilla Martiana dedit amicis,qui eum peruulga. runt. quod si Budaeus primo demonstrasset pedem Lutecianu unum& eundem esse atq; illum Romanum, ac dein eo usus confecisset quais drantes, frequentes iremus in ipsius sententiam: sed cum id no secerit, de ea discedimus. Vetus aute Romanus pes Romae extat cum in aius quibusdam locis tum certe in hortis Angeli Coloch. cuius longitudiis nem posuimus in libro, qui inscribitur: De mensuris quibus interuatilla metuitur. At pedis Lutetiani,qui suis proprηs duobus digitis longior est quam Romanus, haec est longitudo.
262쪽
263쪽
DE REsri poND. AT ab NEM 24 --- Rationem uero conficiendi quadrantalis sub nomine amphora , ---α - quae tantundem capit, quantum quadrantal, quanquam in eandem fio .guram non est sermata, his uersibus explicat Fannius. Pes longo spacio lato p notetur in an o. Angulus ut par sit quem claudit linea triplex uatuor ex quadris medium cingatur inane, Amphora fit cubus,quam ne uiolare liceret Sacrauere Ioui Tarpeio in monte Quirites. Hoc est quadrates,sive,ut ipse scribit, amphora, sic Armatur ut eius capacitas lineas habeat quatuor rectas,aequales,Pedem longas: & qua eν , ἄν- tuor angulos rectos. in quorum quen necessario, es lineae, longa scilicet,lata,alta conueniunt: essiciatur figura quadrata quam Graeci uκύβον appellant. ac quadrantal talem mensura esse FestuS Pompeius multo uetustior quam Rhemnius Fannius his uerbis explicat. Ou Vr
drantes antiqui uocabant amphoram, quod uas pedis quadrati octo ηι' dc quadraginta sextarios capit. Ita per pedem Romanum assequiis L se, mur ut quadrantal restituamus hoc modo. Conficiatur uas cuius capa-- citas pedem sit longa, lata, alta, id erit quadrantal Romanum. si uero . . ., - - νε tantundem liquoris capiet at in amphorς figuram suerit formatum, erit amphora Romana. at alterum uas dimidiae amphorae capax, erit γε - - - - π urna Romana. tertium,quod quartam secundi vasis partem capit,constus Romanus.quartum,quod tertii sextam partem recipit, sextarius I - Lia omanus. quintum, quod quarti dimidiam partem capit,hemina Ro . ν
ti dimidiam partem capit,hemina RO o st . I. manae seruata uero proportione, quam mensura habet ad mensuram, CP . &quae minus capiunt quam hemina,&quae plus quam amphoras caγ-- - bricari possunt.Pondera autem hoc modo restitui possunt. Cum hea -- mina Romana ex decem unciis mensuralibus constet,ac libra ex duos decim, si ad oleum,quod capit hemina,quinta item olei pars ad acitur, Romana olei libra fiet cuius unciae duodecim mensurales pendent de cem ponderales. in alteram igitur librae lancem oleum infundatur, in - - , altera imponat massa plubi.ubi neutra propenderit, illa plumbi massac' erit decem unciarum ponderestu. ad quam si additur quinta eius pora stio, conficietur libra Romana, ponderatis duodecim unciarum. ea. Ita cum & pondera haec tanta sint,quanta ea,quae ex denariis legi . - . ἐ-.timis confecimus, &mensurae aeque caPaces, certi sumus nos rems I - αιοι quam quaesiuimus,esse consecutos. Sed ut finem huic disputationi fa lao&septuaginta mometa irte leuior est denario, pen/-- ea αdere tria & sexaginta momenta. Cum aut octo & sexaginta aurei Vet . .
ciam, quia legitimi denarii pondus sunt duo & septuagii sequitur drachma ueterem,quae septima parte leuior est d
neti,quos nominat ducatos,pendant Noribergium bessem,quo mo. φρnetarri utuntur: sexaginta uero & septem ac dimidius argentarium 'f' . . .
264쪽
bessem Venetum, intelligimus hunc leuiorem esse illo momentis tris ., i ginta&duobus & dimidio: at sic drachmam Venetam dimidio tantum momento ac quarta 8c sexagesima dimidia momenti parte leuios rem esse quam Noribergiam. que pendit momenta nouem di sexaginta ac sex momenti quartas & sexagesimas partes. intelligimus quoq; momentis quinq; dc dimidio ae fere undecima momenti parte dracs,mam Uenera grauiore esse drachma ueteri. Ex quo apparet Portium etiam & Alciatum, non solum Budaeum, ueterem drachmam, siue o elauam unciae Romanae partem constituisse grauiorem, quam reues insuit. Uerum quod in Porth manus peruenerint denarii, qui pepen derint drachmam Venetam,uel Vicentinam:in Alciati,qui Mediolas
nensem, haec causa est, quod omnes istiusmodi denarij alis quid,sed ath plus, alii minus, ex iusto suo pons dere perdiderint.
267쪽
268쪽
AUTORES QUORUM INVENTIs ET TE ITIMONI is usus sum,sive extent,sive ab aliis testes citentur.
Appianus Aristophanes Aristophanis interpres
Aulus Gellius Basilius magnus Caecilius Callimachus
Cornelius Nepos Cornelius Tacitus
Ctesias Demosthenes Diodorus Siculus Diogenes Laertius Dinon Durides
Ephorus Epicharmus Euangelistae Eubulus Eutropius Flauius Sosipater Graecus qui tradit qua de causa quodque uerbum sit nominatum Harpocratio Heraclides Herodotus Hesychius D. Hieronymus Horatius Iosephus
Iulius Pollux Iulius Capitolinus
Ius Saxonum Iustinianus Iussinus Iuvenalis Lucanus Lucianus
Modestinus Nonius Marcellua Ouidius Pacuuius Papinianus Paulus iurisconsultus Pausanias Persius PIato
Plautus Plinius maior Plinius minor Plutarchus Pomponius Propertius Pub. Vatinius
Sacrae Hebrgorum literae Salomo Hebraeus Salustius Septuaginta interpretes Serbidius Semola Sex. Pompeius Festus Sidonius Apollinaris Sisenna Strabo Suetonius Tranquillus Suidas Terentius Thucydides Titus Liuius Valerius Maximus Vare Virgilius Vitruvius
269쪽
merstadio utriusque iuris doctiori & consiliario . illustrisis. Saxonum ducis 8c Electioris Maurici j Georgius Agrici s. D. Eteres illi grauissimi uirtutis magistri, uir optime,
uniuersum genus bonorum, quod homines tenent ac possidet in se,uel extra se,distribuunt in tres pars tes: in bona animi scilicet corporis, sortunae. animi autem bonis, quae uirtutes nominantur, merito ac
iure primas tribuunt, quod ea nulla ui possint labeo factari. secundas corporis bonis deserunt, quod ea magis propria sint hominis quam quae extra corpus in casu sunt. ter tias dant caducis istis sortunae muneribus. Ac multae quidem res sunt in quas fortunae potestas est prorogata. sed cum eas, quarum precium quouis modo persoluere possumus, animo & cogi tatione complectio mur,uidemus primo magni precii esse bestias et cicures Sc seras, quod earum uel lacte Sc carnibus uescamur: uel lanis, uillis, pellibus uestia. mur: uel uiribus usi onera uehamus,aut ipsi in eis uehamur: uel uigilatitia non nihil a furibus 8c inimicis tuti simus:uel deni eas ipsas habeamus in delichs. Deinde cernimus secundo Ioco numerari uestes seriacas,holosericas, argeteas,aureaS,tapetes, pocula & opera ex argeto Scauro, gemas, margaritas, alias res,quae & Per se insigne habent ornatum,& eunde caeteris asserunt. Tu intelligimus maximi aestimari praedia belle aedificata Sc amoena, oppida munita Sc pulchra, urbes potentes Sc florentes, regiones amplas Sc sertiles . atq; haec omnia Sc similia eo maioris esse precii quo fuerint fiuctuosiora. Etsi uero haec fortunae munera magnam habent dignitatem quod sint preciosa, tamen pecuania eiusdem fortunae munus,quod eorum precium esse possit, omni/um dignitatem exaequat. Verum non modo haec ipsa emere pecunia possiimus,sed ad alias multas res conficiendas est necessaria. nam mercede conducuntur doctores, qui animos praeceptis uiuendi 8c artium liberalium forment:medicii qui ne corpora incidant in morbos praescaueant, aut grauibus morbis assecta in pristinam sanitatem restituisant: iurisconsulti, qui munus de iure respondendi, uel disceptatio. nem definiendi, uel defendendi clientes sustineant. quid nunc plura: qui abundat pecunia siue pacem trahat, siue bellum gerat, habet sum ptum unde faciat. quare Philemo comicus scite dixit argentu esse coronu amaltheae. non enim istud poetarum fidium 8c comenticium copis
cornu,sed pecunia, si homini fuerit plena de copiosa, ei quaecunq; uo/Υ a luetis
270쪽
luerit suppeditat. Q uero cotra pecuniam a scriptoribus dieta sunt: coiitra eos dicta sunt,qui pecunia abutuntur ad indomitas an iis cupiditates. etenim in utendo ratione opus est. Deus butem optimus mas ximus tibi magnam copiam bonoru animi, corporis,sortunae largitus est. nam te videmus primo ornatum his uirtutibus prudentia,iustitia,
fide,& bonis ac ingenuis artibus praeditu: deinde figura 8c statura corporis insignei tum ex bonis Parentibus prognatu. mater enim ex antiqua & nobili familia eoru qui a Pettaitz nominantur, orta fuit: pa ter ex bona Comerstadiom. sed & rex Perdinandus N imperator Casmius quintus potentissimi fratres cum te talem uirum cernerct, tuam nobilitate suis etiam literis confirmare uoluerunt. postremo possides riistitos aliquot uicos fructuosos,& Calcardu praediu, nuper a te belle aedificatum . ita mihi uisum est tibi hos libros de precio metallorum
Sc monetis consecrare. Praesertim cum tanta sint tua in me merita, ut
etiam si nulla eorum parte reserenda gratia c5sequi possim, tamen me morem in te animu semper praestare maxime debeam.mihi aut perspi/cere no uideo qui ego tenuis maiore meae uoluntatis erga te, magnis animi bonis & amplis sortunae muneribus ornatu, significatione dare possim, ci; ut quoties aliquod mearu uigiliam munus in principis no stri nomine apparebit, toties aliquod opus tibi eodem in codice consocratum prodeat in luce. Equide si sensero te etiam his studiis meis delectari, multo alacrior ad alia factus omnibus uiribus enitar ut aliquan do magis intelligas me beneficiorum acceptorum memoriam conserauasse.me enim beneuolentissimum tibi semper fuisse et esse et sore exiis stimes uelim. In his uero libris non modo Romanae monetae pondus& temperatura, sed etiam Graecae & externae,quoad facere potui, sum Persecutus.cum eis quo monetas,quibus diuersae Europae nation egutuntur, maxime uero aureas contuli:& certum quodda dedi praestriaptum ac regulam, ad quam quicun* diriget suae ciuitatis uel regionia monetas, racile intelliget proportione quam habeant ad ueteres, quas usurparunt rerum humanam diuinarum scriptores. Quanis autem
Budaeus in hac re multum operae & studii posuit, ac de pleriset pecu niae summis scripsit, tamen qui utrius nostrum scripta diligenter te
gerit, mea pace mortui dixerim multo inueniet uberiora & magis explicata. at , cum ab eo in precio dissideam, mihi necesse fuit, easdem summas exponere,ut etiam mea aestimatio clucescat. quod si praeterea inscriptoribus quaedam dissicilia & obscura reperiuntur, ea commeritariis meis paleiacere&illustrare decreui. Uale KempnicqHermundurorum siue Misenorum tavi. Calend.