장음표시 사용
151쪽
I3et O t XXI . Sub aliis insuper Imperatorsiss
& primb quidem Flamen Dialis dicitur seu Jovis . cujus nominis
φ- 3. originem Sextus Pompejus Festus non uno in loco explicat, om- ' 3 3 eium verti saltem Romae, Gellius describit, quo Lectorem remittimus, cum in his moras trahere nobis non liceat, neque huc res ista iii. pertineat, nisi quod ad exemplum urbis Dominae ac Matris suae R mae Coloniae omnes tanquam simulacra urbis parva sese componero allaborarint, atque ita suos quoque Flamines Diales habuerint, u f. pote qui adstipulante quoque Reinesio Coloniarum Politias constituebant: superest hujus rei duplex apud Gruterum testimonium,
dum M. LICINIVS COR. H. VIR COLONIAE DAC SAMMIZ. ET FLAMEN DIALIS. ae: M. Μ ATIUS M. F. FLAMEN DIALIS MUNIC. COLO E MULI exhibe
tur. Concessit nimirum de istam, quae Romae inter Principes fuit, dignitatem prudens Patrum Consilium magnae Matris filiabus. C ad colon. suis : optime mim intelligebant Romani rerum Domini verba p. 3 o. sunt Cl. V. Ev. Ottonis ea, quesbi similiasunt, facile smul coire, ac juris morsimque convenientiam maximum devicta gentis vinculam esse et quare in ambitione Colonorum non solum connivebant, sed ritus etiam. μῆuam, Ceremonias, leges, S integram fere Metropolis suae formam jugiter eos referre jubebant, quo hec Maiestatis particula velut in Deca-lo Ostensa provinciis longe a see dissitis reverentia incuteretur. Et lanε, se Veldidenam Coloniam Romanorum non scivisse antea , ex hoc lapide scirem , cum Coloniis duntaxat hos Flamines Diales Principes Romae ante Martialem & Quirinalem etiam, Sacerdotes eoncedere potuerit, uti tum ratione rum exemplo ostensum est. Neque etiam vox in Lapide MUNICIP. nos impedit, qud minus Col niam tum ex nummo apud Mediobarbum adstruamus, qualis MV-l. 3. e. 3. NICU. CALAGURIS IVLIA. Haec enim teste Plinio etiam iacitatu Colonia . Neque Lapides refragantur, nam Lipsius teste Gru- , tero extra Romam hunc vidit
152쪽
' Col iam F Municipium fuisse ex Inscriptione SV. 133 Et Flaminem Dialem MUNICU. COLONIAE APULI primum
ex Reinesio dedimus. Splendidissima Tacito Augusta Vindelicorum Colonia est, & tamen iterum ibidem in Lapide legimus: In Μω
Nam quamvis diversum omnino fuerit, esse Munieipium & Coloniam , ac in Lapidibus, quos modo adduximus, aliisque non rarti conjunctum utrumque sit, id tamen uno eodemque tempore, minimε in sensu proprio, aut stricto ut loUimur, sed generali potius
accipiendum esse pauth monuit Illustrissimus Massejus; praeclaris-Ver. m. que exemplis tot hactenus Authorum lapsus emendavit, cujus etiam P verba perlubenter transscripsissem, si breviter id fieri, aut singulare ouid pro Veldidena erui potuisset; Caeterum cum Cl. Muratorius dubius haereat, quaenam Colonia in nostra hac Inscriptione designetur, hinc Eruditis disputandum relinquit, addens, esse qui Augustam Vindelisorum eo nomine donatam putent. Et fuere enim verti , qui eum Ηo anno disertis verbis scripsere Augusta Rhetorum vel λδε-licorum. Hos tamen omnes, & quotquot eorum mentis esse possunt, capite superius I9. compluribus edocuimus, Lapidem omnino nullum in toto agro Augustano, imo tota, ut credo, Vindelicia adesse , qui Coloniae vel Augusta Rhetorum ostentaret vocabula, &quemadmodum nec unicum Lapidem, ita nec Auctorem unum ostendi posse scimus, qui Rhetorum Coloniam vel Augustam eompeii ret, cum semper Vladelicorum audierit; apud Ptolomaeum nempe &Sextum Russum in Tabula Peutingeriana, & utriusque Imperii Notitia, ac demum sexies in solo Antonini Itinerario. Q bd Taeitus splendidissimam Rhaetiae provinciae Coloniam dixerit, hancque cum Vel sero & aliis Cluverius unam solum Coloniam ideo crediderit. etiqu5d nomen ejus nullum proprium indicarit: Falluntur plane omnes, eum Coloniam Rhaetiae nostrae non obscurὶ unam alteramve saltem vindicaverimus: Cellarius quidem Vindeliciam singularem p. 43, M. non fuisse Provinciam , sed cum Rhaetia semper eonjunctam , aut 43 provinciam ex Rhaetia propria & Vindelicia constitutam , atque ita Tacitum locutum autumavit, id tamen singulari capite infirmare studuimus, num rite judicent Eruditi: quamvis etiam ipse innuere videatur Cellarius, verba Taciti ad omnem Geographiae rigorem
153쪽
I. e. a. I. a. e. r. L. a. e. a
134 C ut XXIV. Sub asiis infi- Inperatoribus M.
exacta non esse, quod idem & nos sibi jam , allata etiam ratione, cur haereamus , attigimus; quapropter securior videtur illa, quam in explicandis hisce ati thoris verbis interpretationem Abbas Pichonius attulit: putataer esse Augusta, inquit, quam vulgo Vindelicorum . anesiaηt: & rursus vocat selendidissimam Oloniam, quia es aliae in Rhetia Coloniae Romanorum: licEt nondum docuerit Vir hie doctus.
quomodo Augusta Vindelicorum, Rhaetia Colonia dici possit; Sed
demus hanc Tacito & Vindelicis Coloniam, ut nostram Rhaetis obtineamus ; Ipsus enim cum Vel sero sentio, si de Colonia sermo sit, id de Augusta & Principe illius nimirum Populi intelligendum. Atque hinc etsi nomen Veldidenae in nostra expressiam non sit, Lapidem tamen aliam non loqui, iisdem cum Vel sero rationibus persu deor, nomen enim & proprium urbis, & primum nunc usurpasse, nunc dimisisse assumpto Coloniae & gentis elogio , atque hoc ipso demum antiquato iterum primum resumpsisse clarissimo de Clim-berro Ausciorum exemplo monstrabo. Et de primo quidem ac proprio hujus nomine ita nos Mela instruit: Aquitanorum clarisimi sunt Ausci, Celtarum AEdui, Belgarum Treviri r urbique opulentissmia in Treviris Augusta , in Alauis Augustodunum , in Auscis Climberrum. Ptolomaeus autem non jam proprium hoc nomen Climberrum, sed Augustam Ausciorum posuit, ita enim in
tas Augusta. Itinerarium vero Antonini antiquato Augusta nomine primum iterum, nempe Climberrum resumpsit:
LACTURA M. Ρ. XV.CLIMBERRUM M. P. XV. BELSINO M. P. XU. LUGDUNUM M. Ρ. XIII.
Addunt ad hune Antonini loeum Vallesus in Notitia Galliae, Cella- . rius in Orbe Antiquo & messelingius ad Itinerarium : eadem est atque Augusta Ausciorum Ptolomei. Duplex igitur nomen haec urbs habuit, Climberrum nempe apud Melam, Augusta Avsiclorum apud Ptolomaeum , & apud Antoninum qui omnium consensu posterior est demum iterum Climberrum: Rationem hujus mutationis
154쪽
Caput XXIX. Theodosi adhue tempore Heliadenam Fe. 13stam ex Cellario, quam Fabretto intelligere possumus, dignis sanh, qui audiantur: Cellarius primum nomen in Augustam mutatum, hi l. e. in pluribus aliis, Augusti Caesaris benignitate pro quo tradem, ut in Itinerario est, exoleta benesciorum memoria priscum nomem resumptum esse, credit Alter temporariae adulationis hunc morem fuisse dixit, inseri s. addens Idque in nummis , praesertim Coloniaram sit palam, in quibus assumptam, ut tempori servirent, denominationem brevi dimissam atque evanidam animadvertimus in Veroηiana Patreo, Flavia Corintho, Septimus Laodicea, Vesbi, S Dro, Aurelia Antoniniana Alexandrina a
Theodosii adhuc tempore nididenam Urbem
retiae principem fuisse conjecturis non omni
no spernendis probatur. NIsi Consensu scriptorum omnis exempta nobis dubitatio foret, Hetruscos duce Rhaeto in Alpes nostras immigrasse, dubitare meritti quis posset, num res ita se habeant, cum vix ullae gentis tam Illustris reliquiae calibi nunc tam largo proventu in apricum bona prorsus fortuna protractae apud nos aut ε terra eruantur hodie, aut erutae supersint, vel superfuisse unquam legitimis testimoniis constet: Laborat planh per sexcentos omnino annos Annalium fides, cum nemo, quis genti praefuerit, aut urbes more &ritu Hetruscorum condiderit, in tabulas retulerit; quem tamen ritum Hetruscum praeter alios a Romanis dein solerter custoditum fuisse, communi consensu traditumi est. Quis igitur in tam obsi malo omnium silentio majora urbis Principis documenta requiret tam obstinatum quoque rerum Hetruscarum in Rhaetia gestarum apud Romanos omnes silentium est, ut neque bellum quidem a Druso Tiberioque in Rhaetia gestum in uberrimo Historiae Romanae
parente Livio, imo quod Viri dom adnotarunt neque in MStis
155쪽
Codicibus, nisi nuda de his Epitomatoris seu verius corrupta & hoea librario mentio , sit reliqua : periere Plinii viginti illa bellorum
Germaniae volumina, omnesque, quae in Sanctuario Caesaris respici De Con sunt solitae, teste Siculo Flacco agrorum divisorum & assignatorum cit. agr. formae, quarum divisionum cutique etiam Veldidenae factarum eommentarios Princeps in Sanctuario habuit, periere. Atque cum his totum Augustum Rationarium. Nemo Itinera Hadriani per Rhaetiam perscripsit, & ubi longiores moras traxerit, & una ubinam maxima Exercitus illius Rhaetici quem nobis bina primae magnitu- 'dinis & rariora servarunt nummismata, in quibus Imperator Eques,
in aliis stans pedes in suggestu Cohortes alloquitur) pars sedem sibi legerit, ut quemnam locum principem praesidio ampliori munierit, resciri posset, atque utinam saltem in extructa ab hoc Prin- Spart. cipe, Hadriano nimirum, Tiburtina Villa aliquis inscripta ibi & Prop. 3I. vinciarum & locorum celeberrima nomina nobis descripta servasset,
certe inter ea & Rhaetiam a Vindelicia distinctam & Veldidenam Rhaetiae principem legeremus. Malὶ habita quoque sunt multa in
Codice Theodosiano Loca Geographica , & depravata admodum Librariorum culpa : quod nisi esset, vix dubitarem, Veldidenae meniationem ibi quoque reperiendam fore; si enim Leges in omni vicinia Patavii, Vincentiae, Veronae, Brixiaeque latae spectantur, sique magnum eorum numerum Aquilejae publicatum intelligimus, unde tam facilis per compendium in Itinerario via Veldidenam fuit: imo si omnino Tridenti aut Bau Zani, ex emendata hujus Codicis Geographia, latae fuisse perhibentur Lex I. nempe de principio agent in rebus de privit. eorum, quae in Sacro Palat. uti &L. II. de erog. milit. an. ubi malὶ Triverint, loco Tridenti &L. 3. de Palatinis Sacr. largit. ubi iterum malὶ pro Bavaaηi Bavxare descriptum fuit, lichi haecipia vox Bau Zanum primum Saeculo octavo in Paulo Diacono occurrat, atque adeo & hoc ipsum corruptum appareat, Codicis autem aevo sub legitimo Pontis Drusi nomine in illa Peutingeriana Τ bula adhuc spectetur; Quis prudenter suspicari non ponit, an non fortassis, cum Veldiden a medio aevo non extiterit amplius, imo jam etiam tum nomen in praefata Tabula mutarit, dum in hac Vetoηina audit, sicque 1 Librariis aut non inventum amplius quod & mihi in Anonymo Ravennate contigit aut non intellectum , haec ipsa, Veldidena nostra in una alterave vice in Herona nomen migrarit a
156쪽
MUE em Matiae principem fuisse M. I37
elim ex eodem ipso Codice constet, hoc Verona nomen non semper Veronam loqui, sed pariter corruptum pro alia urbe positum fuisse : Gratianus certὶ aliam, quam per Veldidenam viam in Tabula& Itinerario signatam, tenere non potuit, dum latis, quas diximus, ChronoLΤridenti & Bauhani Legibus, Rheni accolas pertransiens, Suevos coxi teste Ausonio, & Alemannos compescuit ; verum & Valentinianus .
Junior Mediolano Aquile jam profectus , ibique ad anni finem sub . i. 'stitisse memoratur, licet limul etiam hoc tempore Veronae fuisse ob imputatam huic loco L. I . de lastrat. Conlat. videri possit: mihi tamen potitis Veldidera hanc latam fuisse ex eo probabile fit, quod non Aiam ob rationem Aquilejae substiterit, quam qubd Juthungi hoc tempore Rhaetias fuerint populati, contra quos teste S. Ambro-Εp. ar. sio Hunnus adscitus fuit, in hanc igitur & Veldidenam ab Aquileja
excurrisse hac occasione Valentinianum , an omnino inanis conjectura est 3 qua Vel di denam adhuc superstitem arguamus. Verum incerta & haec documenta sunt, certioribus omnibus veluti fatali quadam rerum humanarum Lege sublatis. Ad alia igitur confugiendum nobis erat adminicula: Et sanE, nisi Itinerarium illud Antonini fuisset. etiam nomen cum dignitatis suae, termini nempe ab urbibus clarissimis, praerogativa periisset: Non enim sicuti reliqua duo Rhaetorum oppida Plinii Feltria & Τridentum communia cum suis Populis Feltrinis & Tridentinis nomina habuerunt) Vel dide nanomen suum a Populis suis Breunens bus sive Brennensibus derivavit, sed verosimilius instar multarum aliarum a flumine proximo Oeno illud accepisse credi potest, quem antiquitus etiam Dum audiisse diximus. Hinc quia solos nominavit populos Plinius, Vel di-denam nominare potuit, nisi citra temeritatem fortassis dicere malimus, Plinium in Autographo suo, cuivis horum trium populorum urbem Principem adscripsisse , quam Librarii deinde ineptissimhhunc Authorem detruncantes omiserunt. Quod autem Strabo &Tacitus altum de Veldidena sileant, haud miror; quippe jam dudum ante nos Vir doctus M. Hopperus in praefatione ad Strabonem observavit, Plinium ac Tacitum de Rhaeticis rebus jejunε omnia tractasse , Strabonem verti Alpinas gentes haud vidisse : Minus ergb
insolitum cuique videbitur quhd de Vel di dena siluerit. Verum de hac & caeteri silent Geographi, Mela, Solinus, aliique: Ptolomaeus etsi iuriὶ non nobis, quibuidam tamen certE dubius videbitur; qui
157쪽
138 ciput XXIX. Theodosi adhuc tempore
planε si non corruptus, saltem admodum obscurus est: periculosae igitur plenum opus aleae tractandum suscepimus, cum opis omnino nihil a praecipuis sperare potuerimus. Aliunde proin accersenda nobis erant subsidia. atque inprimis ruidem ex Itinerario docuimus , mentionem Vel di denae ter cum ignitatis non exiguae nota, nempe ut termino trium Itinerum a nobilissimis urbibus occurrere, quod nonnisi locis praecipuis commune ; tum in Τabula eandem exhibuimus, addita ratione, cur Characteres nobilitatis translati videantur. Εκ Notitia Imperii illam ipsam Augustae, splendidissimae Vindelicorum Coloniae parem, non rejiciendis omnino fundamentis superstruximus Coloniam : Τalem in quacunque provincia ac Regione fuisse , & praecipvh in hac necessariam diximus,& ab Augusti jam tempore, variis rationibus firmavimus. His praerogativis usque ad Theodosii tempora, imb ultr1. gavisam dubitabunt aliqui, si ex Ammiano Marcellino ad annum Domini 3 intelligent; Imperatorem Constantium, cum Suevi Rhaetias incursarent, ab Urbe profectum, per Tridentum iter in Illyricum festinasse , indeque a Suevis Vel di denam jam tum fuisse
tentatam aut deletam suspicabuntur. Verum Alpestrem nostram Rhaetiam non incursasse Suevos, ex vicinia arguimus, non math forsan sub Suevis Alemannos intelligentes, cum idem Marcellinus Rauracos montes, in quibus Alemanni, confines Limitibus Rhaeticis dicat , atque hinc neque tum eorundem furori cessisse autumamus, dum Iuthragi, Alemaηηorum pars Italicis conterminass tractibas, Rhatias turbulente vastabant, adeo , ut etiam oppidorum tentareηt obsidia praeter solitum. Nam & secunda Rhaetia illo adhuc aevo Italiae adnumerata est, ut ex Libello provinciarum constat, Galliaeque alias, &tum etiam viciniores Alemannos novimus, ut adeo ex illa parte infestos fuisse credibilius sit, qua nimirum vicini fuere; eum his debellatis Constantius aditus Rhaeticos communierit, qui ad nos non pertinent, neque tum : ubi Alemannos dispersos per Rhetias neod sius ea tempestate Magister Equitum Og ressus, pluribus ceps, quoscunque eepit, ad Italiam jussu Principis misit. Nam si Vel sero teste Clades haud dubiε ad Nicrum illata est, nulli Alemannorum in nostra dispersi vagabantur vicinia, sed Rhaetia illa secunda, quam Vindeli- eam dicimus. His igitur dubitationibus longε remotis illud asserere non dubitamus, nobis non videri locum aliquem regionis principem
158쪽
ntarinam Urbem Maenae prinim fuisse I 39
eipem ab hostibus eversum credi posse, si viae illius Regionis adhue cultae appareant, hasque ab Imperatoribus tritas constet; ubi enim commorari, & ad repellendum collimitia tum jam vehementer incursantium hostium vim parare necessaria hi Principes potuissent, si nobiliora, & majori praesidio firmata loca jam fuissent diruta r Vias autem sub Juliano adhuc cultas fuisse bini Lapides milliares in Archidueali Ambracensi area adhuc superstites dicunt: Gratianum huc iter feeisse , Chronologia & Interpretes Codicis Theodosiani affirmant, deque ipso Theodosio & Valentiniano Juniore ratio & rerum gestarum ordo suadere videntur. Lapides quidem milliares de hoe nullos habemus, sed cum de Iuliano adsint, qui anno Salutis 3. periit, non credimus Theodosio paulti post in Imperio succedente aut refectas fuisse, aut modico hoc temporis intervallo adeo labefactatas, ut restaurari necessario debuissent: Neque si periisset Veldidena, hujus in Tabula, Itinerario aut Notitia mentio exstaret: Nam hujus aetatis Tabulam esse Peutingerianam nemo ignorat, Oui
ideo etiam Τheodosianam communiter appellari noverit: Quod verti haec alio nomine indigitet Veldidenam , csi forsan plura non gessit nomina potius insciti Librarii culpa est, utpote qui medium aevum suum plurimis corruptis nominibus detegit, quo jam periise
se Veldidenam mox docebimus. Notitia, non alterius pariter, consensu omnium, aetatis, alio quoque nomine Veldidenam referre nobis visa est: nisi enim hoc admittamus, neque Limitaneae Principi, Augustae Vindelicorum nenlpe , alibi praesidium aliquod, quam in Castris Augustanis his ipsis, assignare possiimus ; quae ratio etiam doctissimum Panc troilum, quantum nobis videtur, permovit, ut sub Augustanis hanc urbem principem disertis verbis intelligeret, expria '
Et quamquam Itinerarii, quod Antonini nomen praese fert, initia atque originem antiquissimam Viri docti censeant, Criti eorumtamen nostri temporis teste Caryophilo Princeps, vir emunctae na- Deris, Petrus .esselingius in praefatione ad illud seith notavit, plura Saeculi quarti iudicia ibi passim extent, atque emineant: rite utique haec omnia ad Theodosiana tempora conferenda sunt, circa quae proin neque nomen urbis, quartum repetito ejus vocabulo, certius.
neque dignitas ullibi major, aut iterum certior, quam in hoc ipso superest, probationes cum ad nauseam jam triverimus, repetere su-S a perva Disitigod by Corale
159쪽
I4o Caput XXX. Cmiraris Exuritorum sententia metantur,
pervacaneum ducimus: Nominis verb, & ciuidem hujus postremi, quale in Itinerario scilicet signatum est,omni tere aevo reliquias postea indicabimus, quod proin dignitate primum ab Augusti aevo ex nummo S tempore iterum ac dignitate .ad Theodosii tempora ultimum ex Itinerario didicimus. '
Contraria Eruditorum sententia refellantur,
Curiam, Tridentum, aut DTUMNUUM
put Maelia L. opinantium. DUm iter nostrum jamjam confecisse opinabamur, viam nobis
ad Veldidenam Viri tres Litteratissimi obstruunt, Velserus, Cluverius & Frenshemius : primus etsi alias iteratb Col niam duntaxat unicam Provinciae totius ex utraque gente conflatae Caput & urbem principem solam Augustam adstruat, in Rhaetia pri-Rer.Aug. ma tamen Caput alterum statuit Curiam : Prinis Tribunal Curia fuisse
Los. q. se S nomen indicio est, S quod ea urbs perpetuo has trovincia Caput habita: nam quod quidam Constantii demum aetate conditam existimant, infirmis admodκ ulpicionibus per uast Aunt: Verum responsio in promptu est, urbes Principes in Directionibus Itinerarii aut Capita aut terminos fuisse ex hujus Itinerarii rationibus luce meridiana esse clarius: Dein Curiam ante Constantini aetatem non constructam fuisse cum aliis compluribus ipsi Scriptores Rhaetici praeeunte Τschu- chorogr. dio, ortum ejus aetati Constantii consignant, ut Cl. Beretia adno-λ in 'tat, cui Cl. quoque messelingius ex eodem Τschudio adstipulatur ei. H. Scriptores antiquos nullum esse, qui Curie mentionem fecerit, pra- Anion unum Antoninum. Dein commodum hoc Exercitibus iter quoap. a r. Equiti duntaxat pervium, ipse Cl. Scheuch Zerus experientia doceo quis dixerit Z quis in toto, imo duplici Itinere Romano, quod nobis Itinerarium & Tabula signat, unicum milliarem Lapidem, aut marmor aliud ostendere poteu Z quorum tamen milliariorum sexdecim
160쪽
' decim omnino in Itineribus nostiis Tyrolensibus prostant; ut illos taceam, quos in hoc ipso itinere Augusta Veronam, in vicino n his hujus urbis territorio , Illustrissimus Massejus collegit; Neque Romanorum Scriptorum quisquam ante Itinerarium vel Tabulam Curiae meminit: Ipse Ammianus Marcellinus, qui in hac vicinia di- l. p. sertis verbis moratum, se testatur, locum aliquem Curiae vel a lon- gh similem haud deseribit: quod etiam jam Stumpfius solers alias Indagator notavit; Ergh longiorem moram trahi non oportet hae in re in Antonini Itinerario , quod secutis temporibus pro re nata urbibus posterioribus potuit esse auctum , ut in Cap. 4to dicebamus : Deinde quis nummorum, urnarum & atris diversi Reliquias, aut monumenta alia commonstrat Z aut quis ex ipsis Scriptoribus Rhaeticis hae de re contendit acrius 3 Nemo prudens enim Caput Provinciae in illa Regionis parte suspicatur, quae urbibus, oppidiseque nobilibus atque Itineribus Romanorum publicis infrequentior est ; sed in illa potius , nostra nimirum , quae his & antiquissimis quidem referta, & quadruplici Romano Itinere celebris fuit. Quapropter motus his rationibus Geographiae Antiquae Constituendae Triumvir Cellarius ita concludit: Marcus VH erus Curiam Caput Rho p. tiae prima argumento ex nomine petito, quod tribunal sonat, a merat; at plura itisera per Rhetiam diriguntur Velaidenam, a Lauriaco, a Pon te Oeni inferiore, ab Aquileja : nullam, quodsciam, Curiam, ut vel eo nomine Velaidena praeferri possit, quam nobilem quondam fuisse cnunc enim vicus Willen em ex vicinia I prae , qua ex ruinis illivs enata est, elucet. Verum alterum jam Antagonistam post Velserum, Cluverium nempε audiamus, qui Τridentum Caput Rhaetiae statuit, ratione ne una quidem addita, nisi quod Itinerarium potuisset afferre, in quo terminus Itineris militaris per Vallem Euganeam ab Opitergio duntaxat fuit sic:
Sed quemadmodum opitergium nee Aquilejae nec Laureaco, forte nec Oenipontibus simile unquam fuit, sic ratio pro nobis militat