장음표시 사용
661쪽
aut res hostiles rapiendi modum consistat, quia non Violat ius alterius. Grol. g. ult. Clariss Dn. P. Ser id. Duaomach. Part. s.fλ
II. .uid, es quotvlex sis opinis III. In bello saltem ossensimo non Ecet sequi sentenriam probabilem re cta probaribore. N. Deferuntur modi, quibus vitari possit Hiram.
IN moralibus non semper habetur certitudo, sed intellectus is inter duo extrema fluctuat, ita, ut ob defectum sussicientis mcitivi neutri parti assensum praestet, sive deinde haesitet in eo, utrum hoc, vel illud jure permissum sit, vel prohibitum, sive haesitet in
facto v. g. utrum res, quam alter possidet, ad se pertineat, quae fluctuatio dubium vocatur; estque vel speCulativum, vel practicum. Speculativum dicitur, quod directe non versatur circa honestatem camanae operationis, practicum vero, quod directe circa honest tem humanae operationis versatur. Cum dubio speculativo licet op rari, si in practicum non transeat, quia cum hoc dubio stat dictamen saltem moraliter Certum de honestate humanae operationis, licet enim speculatim dubitem, an res, quam possideo, sit mea, posisum tamen practim me resolvere, quod eandem mihi liceat retinere, quia jura in dubio volunt, meliorem esse conditionem possidentis. Cum dubio practico autem nunquam licet operari. si non deponatur, nam ut operatio honesta sit, praecedere debet dictamen practicum saltem moraliter Certum de honestate operati nis. Atqui stante Dubio practico implicat tale dictamen, quia evidenter repugnat, me dubitare de honestate operationis, ac simul formare judicium saltem moraliter Certum de honestate op rationis et Disiti sed by COOste
662쪽
rationis: ergo&c. Plane si ex duobus unum necessario sit eligendum, de utroque autem dubitetur, utrum licitum sit, vel illicitum, in tali perplexitate licebit hoc, vel illud eligere, si paria esse videantur, si autem unum videatur esse magὶs illicitum, quam alterum, eligendum est minus, quia hoc in talibus circumstantiis induit rationem boni. Grol. I. a. num. a.
Quod si intellectus post examen non amplius in medio haereat, sed uni contradictionis parti, cum formidine tamen oppositi, alterisum praestet, est. & dicitur opinio, eaque vel probabilis est, vel .non probabilis, vel denique improbabilis. Probabilis porro vel est ab intrinseco talis, vel ab extrinseco. Ab intrinseco probabilis dicitur, quae nititur motivo gravi, & prudenti, tali nimirum, quo vir cordatus, & prudens moveri possit ad assensum non Obstantibus motivis, quae de facto occurrunt in contrarium. Probabilitas autem extrinseca desumitur ab auctoritate. Non probabilis appellatur, quae licet falsi speciem aperte non praeseserat, nullo tamen, aut levi fundamento nititur. Improbabilis denique vocatur, quae colorem veri quidein habet, impingit tamen in princjpium Certum.
Qnamvis autem per se loquendo quaevis opinio creth probabilis fundet dictamen saltem moraliter Certum de honestate operationis , tametsi sententia contraria videatur esse probabilior, hoc tamen in bello saltem offensi vo non procedit, sed necesse est, ut Certus .sis rem, quam alter possidet, ad te pertinere, vel si non existat in possessione, aut saltem te contradicente Pacuam OCcupaverit possessionem, requiritur, ut causa tua, discussis, S perpensis omnibus, Videatur tibi probabilior, quam partis adversae- Sed &si quis certus foret, se habere justam causam, sussicientia tamen documenta non haberet, quibus postes rem de injustitia suae possessionis posset Convincere, is bellum licite inferre haud posset, quia non habet jus cogendi alterum, ut de possessione sua decedat. Vid. I. P. F. supra cir. Part. δ. cap. I. g. a. num. s. adde Gror. g. II. a a IV.
663쪽
De modis, quibus vitari potest, ne controversiae in bellum erumpant, veluti sunt colloquium, compromisium, & sors, cui P. . c. i. amne est singulare certamen, egimus in J. P. U. ubi simul osten-3- ε- P dimus, non posse quidem dari bellum utrinque justum , posse ra-i n. i. talen fieri, ut neuter bellantium inJustu agat, nam ut quis injuste agat, necesse est, ut etiam sciat, id, quod agit injustum esse, multi aΗtem id ignorant.
De non temere etiam ex iustis caussis si cipiendo Milo. SUMMARIA.
I. Ad bellam decurrendum non est, nisi gravis subfit cansa.
II. Antequam ad besiam decurraor, duo in deliberationem veniunt.b ' I. MUIta sane sunt, quae a bello inserendo abstrahere debent; si ava enim res est bellum, S innumera secum mala trahit, qui bus non tantum uocentes, sed potissimum innocentes invOIvuntur,
in pace, inquit Tacit. lib. I. Annac cap. L causa, o merita spectuntur , ubi sitam ingruit, innocentes, ac noxii juxta cadunt: nisi ergo gravis subsit causa, abstinendum est bello, quippe quod a justis non sumitur, nisi necessario, ab injustis sponte, besigerare enim, ut Ioquiis tur S. Augustinus lib. . de civit. Dei. cap. I s. malis quidem videtur felicitas, bonis autem necessitas. Deinde facile quidem suscipitur beIlum , sed aegerrime desinit, nec in cujus potestare est initium, etiam est finis. Praeterea anceps semper est alea beIli, tametsi praelio viceris, non hoc ipso vicisti bello, stepe quem fortuna initio belIi extulit, postea depressit, & laetum initium tristis excepit finisi Mquamvis sorte validior sis altero, non tamen tuto victoriam tibi promittere potes, saepe parva manus magnum fudit exercitum, non enim a multitudine militum, sed a Deo pendet victoria, quem tibi
664쪽
faventem sperare nequis, si emere ad bellum proruperis, praesertim si Machiavellicis insuper utaris fraudibus, odit enim Deus hoc gemas hominum. Maxime autem ad bellum vindicativum non facile decurrendum est, nisi enim injuria sit gravis, & formalis, atque de hac Certo coi stet, bellum vindicativum justum haud est. At raro haec concurrunt; saepe putatur esse injuria, ubi injuria non est, ct quod est parvum, videtur esse magnum. Certe ut tota Respublica periculoso involvatur bello propter solam vindictam, hoc non Congruit officio Rectoris, multo minus congruit officio Regis Christiani maculam regiae pieyurae non tam aliena, quam propria potius culpa aspersam effuso tot hominum cruore velle deinlere. Matura igitur deliberatione opus est, antequam ad bellum
Duo autem sunt, quae in proposito in deliberationem veniunt. Primum est, utrum justa sublit bellandi causa Alterum utrum majus ex bello emolumentum sperandiani, vel damnum sit metuendum 3 Qui justam quidem bellandi causam, nullam autem honi
exitus spem habet, contra prudentias, & officium Rectoris peccat, si bellum inferat, qui vero magnum ex bello emolumentum sperat, nullam autem justam bellandi causam habet, contra justitiam peccat; utrumque grande peccatum est. Exacto igitur, & saepius repetito examine utrumque indiget. In primo consulendi sunt Theologi , & JCti, in altero Politici, in neutro Machiavellistae. R. g. s. iis, qui deliberant, in genere tres praescribit regulas. Prima est, si res, de qua agitur, morali aestimatione aequalem videatur habere efficaciam ad bonum, & ad malum, ita demum eligenda est, si bonum aliquanto plus habeat boni, quam malum mali. Altera, si videatur esse aequale bonum, & malum, quod a re, de qua quaeritur, possit procedere, ita demum ea res eligenda est, si efficacia ad bonum quam ad malum major sit. Tertia, si videatur & bonum & malum esse inaequale, nec minus inaequalis rerum efficacia, res ea ita demum eligenda est, si efficacia ad bonum maior sit collata efficaciae ad malum, quam ipsum malum est collatum bono, aut si bonum sit majus comparatione mali, quam essicacia ad malum Comparata ad bonum . ita Groti
665쪽
De causis belli pro aliis susicipiendi.
I. Pro quibus bella suscipi possint '
II. Utrum aliquis teneatur proximam defendere cum caue injusti aggressoris p III. Improbi sunt, qui auctii ην isure volunt, sive is justam, Irae injusam habeaι bellanae cauyam.
Dubium est, mrum aIiquis reneatur alterum defendere, si is defendi non possit, nisi cum caede injusti aggressoris. Quod rectEquidem negat. A. g. r. num. a. At ratio, quam is adducit, falsae ne videtur, ait enim, cum is, qui invaditur, possit vitam invasoris suae praeferre, credendum esse, invasum hoc malle, quam ut invasor occidatur, praesertim cum ex parte invasoris majus sit periculum damni irreparabilis, & sempiterni. At etiam invasus, nili sit in statu gratiae, in eo periculo versatur. Deinde ut recte Henni-ges. advertit, Ionge firmior est praesumptio, quod sub manu latronis constitutus etiam Cum caede ejusdem velit evadere, & ad hoc omnium opem censeatur implorare. Ratio ergo illa est, quam reddit Lessius de , s I lib. a. cap. ν. Dubιt. II. num. y a. scilicet, quod si mala sint paria, nemo Leneatur alterum inferre, ut excludar alterum, praesertim cum illud fieri nequeat, nisi horrendo m do occisionis proximi. Certe nemo .cuetur defendere vitam suam, spi Disiti sed by Gorale I.
ae causae justae sunt illi, cujus res agitur, eaedem etiam justae sunt iis, qui aliis opem ferunt. Pollunt autem hella suscipi primo pro subditis, sive illi familiari, sive civili imperio subsint, quia sunt quasi pars Rectoris. Secundo pro studeratis. Tertio pro amicis. Quarto denique pro quibusve hominibus, velut latius tractatum eth in I. P. U. cis. p. a num. L
666쪽
si privatus sit per mortem alterius: ergo nec tenetur defendere vitam proximi per mortem alterius.
Quamvis autem in I. P. V. dixerim, nequidem extraneos, si P. 4.ε.I. post coeptum bellum nomen militiae dare velint, ad examinandam belli justitiam obligatos esse, improbi tamen sunt, qui ita sunt coci. Τ' stituti, ut ali Cui militare velint, live is justum gerat bellum, sive injustum. Deinde tametsi militanti stipendium accipere haud dubie licitum sit, quis enim, inquit, Doctor gentium I. ad Corinth. p. vers . unquam millinar suis impensis ρ Non immerito tamen Culpantur illi, qui ideo praecise militant, ut stipendium accipiant, &quasi bellum esset inter artificia, ex co quaestum faciant. Grol. 9.penuit. O iat.
causis justis, ut bellum geratur ab iis, qui sub alieno
L Uirum subditi, s de salitia brilli dabitent, absque uberiori inqui tione mistrare posm u. Etiam in bello injusto subdi oram jum defensio esse potes.
IN conditione parendi posti sunt filiisimilias, servi, sebditi, quo
etiam pertinent cives singuli, si cum corpore suae civitatis comparentur. Hi vel adhibentur ad deliberationem de bello suscipiendo, vel libera ipsis optio datur militandi, aut quiescendi, vel denique ipsis praecipitur, ut militent. Primo casu easdem regulas sequi debent, quas illi, qui suo arbitrio pro se, aut aliis bella susci-Piunt. Altero casu Α. g. a. idem diCendum esse putat, quod verum quidem est, si quaestio sit, utrum magis expediat militare, vel
quiescere, si autem sermo sit de justitia causae, lusficit, si bona fidea a 3 credanr,
667쪽
credant, eum, cui subjecti sunt ustam bellandi causam habere, nec eandem examinare tenentur. Tertio casu vel absolute judicant, causam belli injustam est e, vel de justitia belli dubitant. Si absolute judicent, causam bellii injustam esse , tametsi forte. errent, militare tamen non possunt, quia judicium erron cum de honestate operationis non minus obligat, ne agamus contra ejus dictamen, quam judicium verum. Si autem dubitent, possunt abiaque ulteriori inquisitione sibi formare judicium practicum, quod in dubio superiori iit parendum, nisi iustitia belli ipsis adeo suspecta
foret, ut jam viderentur declinare in judicium quoddam morale, quo casu utique ad indagandam veritatem e sient obstricti, velut dictum est in I. P. V. sitra cit. q. s. num . ar. o seqq. Dissentit A. aitque, eum, qui contemplative dubitat, debere judicio activo cligere partem tutiorem, cile autem partem tutiorem abstinere bello, & si subditorum animis per causae expolitionem nequeat satisfieri, officium boni Rectoris esse, tributa potius extraordinaria i p. sis imperare, quam operam militarem, praesertim si non defuturi sint alii, qui militent. At primo negamus partem tutiorem esse. bello abstinere ; sive enim subditi, quibus praecipitur, ut militent, bello abstineant, sive non abstineant, exponunt se periculo peccan Si abstineant, & bellum revera sit justum, peccant contra obe dientiam superiori debitam, quod cum gravi damno, 6c quandoque cum pernicie totius Reipublicae conjunctum est e potest. Si non abstineant. & bellum a parte rei sit injustum exponunt se periculo injuste laedendi proximum. Deinde licet sequi sententiam probabiliorem, relicta minus probabili; tametsi probabilior minus tuta sit, ut solidis rationibus probat D n. P. Banhol Zer de Rect. regulmor. art. o. per totum. atqui sententia, quae tenet, in dubio superiori parendum esse, est longe probabilior, quam opposita: ergo quam in vis in proposito minus tuta foret, in praxi tamen licet eandem sequi. Igitur nec verum est, quod A. q. . num. st. ait, etiam Carinnifici, qui damnatum occisurus est, debere esse cognita merita cau. sae, ut satis ei constet, mortem ab eo commeritam; susscit enim, si eidem non constet, reum esse innocentem, & vel falsis testimo. niis, vel odio, aut in gratiam alterius ad mortem damnatum. II. . Digiliam by Coosl
668쪽
Cceterum quamvis Princeps bellum manifeste injustum gerat, ejus tamen subditi innocentes se adversus hostem, qui eos interficere vult, omnino defendere possunt i tametsi enim alter justum bellum gerat, jus tamen non habet innocentes directe oCcidendi, ac proinde si eos occidere veliti injustus est aggressor, qui jure interfici potest, ex quo tamen non sequitur, dari bellum utrinque justum, quia non de bello sed de certa tantum actione quaeritur, quae, licet bellum sit justum, injusta est, ac per Conlequens juste repellitur Grol. I. ult.
siuantum in belli liceat ps UM MARIA.
.uamvis disymularis, s smulatio per se illicitae haud sint, mendacium tamen semper es prohibisum. Omne falsiloquium formale es mendacium ricte dictum, se jure tum Divino, rum naturali prohibitum. Grum infantibus, ct mente capris liceat sagum dicere Utrum sit mendacium,s fictum siermonem ad eum dirigam, qui intelligis esse fictam, tertius autem putat esse verum Utrum si mendacium, si certum sit eum, ad quem sermo dirigiatur, libertatis sua in Iudicando lasionem non agri laturum
Utrum summis Imperantibus liceat subditos false sermone decipere tarum pro conservanda visa innocentis licitum D falsiloquium ttarum apud hosem liceat falso sermone uti An, o quatenus restrictiones mentales prohibita ni ti. Viin
669쪽
V Idimus hactenus, quinam bellum gerere possint, & quibus ex
causis geri possit. Superest, ut iam videamus, quid, dc quantum in bello liceati Ubi jus naturae separari debet a jure gentium; sunt enim quaedam, quae supposita belli justitia jure naturae licent,
veluti fontes, aut arma veneno inficere, quae tamen jure Gentium vetita sunt, & Vice versa multa sunt, quae jure Gentium externo licent, jure autem naturae non licent. Hoc cap. A. de eo agit, quod
I. P. u. jure naturae in bello licet, & initio quidem regulas quasdam gene- proponit, ex quibus cognosci potest, quid in bello justo li- .& . ceat in hostes, deinde inquirit, quid liceat in eos, qui hostes non citi P. sunt, aut saltem pro hostibus haberi nolunt, postea progreditur il ' in specie quaestionem, an etiam dolis uti Iiceat in bello 3 ubir est Q. P. cte distinguit inter dolum, qui Consistit in actu negativo, & illum. - ς. qui consistit in actu positivo. Prior vocatur dissimulatio, de per' ''' ε' se illicitus haud Posterior consistit vel in rebus, vel in sermone. Ille simulatio: hic vero mendacium vocatur. Simulatio itidem per se illicita non est. Mendacium autem semper est proineit. P. 4. hibitum, velut de his Omnibus latius egimus in I. P. U. ubi simul, huta, di imu , etiam amphibologico loquendi genere uti, nisi justa adsit causa, prohibitum esse, quo proinde lectorem remittimus.
Aliud autem est mentiri, aliud mendacium dicere. Mentiri ille demum intelligitur, qui loquitur contra mentem. Unde non mentitur, qui falsum dicit, quod bona fide verum esse credit. Mentitur autem, qui verum dicit, quod falsum esse putat; essentia enim mendacii consistit in discrepantia verborum a mente loquentis. Putat quidem A. g. Ιδ. requiri simul repugnantiam cum jure existente, ac manente elus, ad quem sermo dirigitur, quod jus ait consistere in libertate judicandi, quam homines colloquentes sibi invicem quasi ex pacto quodam tacito debere intelliguntur, secus non esse mendacium stricte dictum, sed falsiloquium, quod in nonnullis casibus licitum sit. At multum is fallitur, verissimum enim est, omne falsiloquium formale esse mendacium stricte dictum,
670쪽
& jure tum divino, tum naturali prohibitum, cum eius turpitudo intrinseca non tam consistat in lasione libertatis judicandi, seu juris intelligendi mentem loquentis, quam in abusu verborum, quae ad hoc sunt instituta, ut mentis nostrae conceptus iisdem exprima. mus. Igitur ita uti signis externis, ut habeant falsam significationem, & conrra dicant menti, non convenit naturae rationali quitati. Videamus jam in quibusnam casibus A. falsiloquium licitum esse dicat.
Primo ait, etiamsi aliquid dicatur infanti, aut amenti, quod falsam habet significationem, in eo tamen culpam mendacii nouesse, eo quod in infantibus, & amentibus non sit judicii libertas, ac proinde non possit illis circa libertatem judicandi injuria fieri.
Ita g. ra. At primo tametsi infantibus, & mente captis non fiat injuria, manet tamen, quod ita abuti verbis, ut sint falsa signa contra eorum institutionem, turpe sit, & naturae rationali, qua tali disconveniens. Deinde quicunque capax est, ut possit intelligere mentem loquentis, ille videtur etiam habere jus intelligendi. Αtqui mente capti, de infantes v. g. quinque vel sex annorum posisunt intelligere mentem loquentis: ergo etiam videntur habere jus intelligendi, ac proinde si falso sermone decipiamur, ipsis fit injuria. Forte tamen, qui infantes, & amentes ita fallunt, persaepe a mendacio excusari post unt ideo, quia facile apparet, eos non serio loqui, atque adeo nolle eos uti verbis tanquam signis mentis suae, licet praevideant, infantes, & mente captos aliter intellecturos esse; mendacia enim, inquit, S. Augustinus ea . aa. Euasi a. ean. I δ. a mendacibus serio aguntur, non joco, cum autem, qua non sunt, joco dicuntur, non deputentur mendacia. Sed hoc aliis examinandum
IV. Secundo ait, si fictum sermonem ad eum dirigam, qui intelligit esse fictum, etiamsi tertius putet esse verum, nullum tamen es se mendacium, quod verum esse arbitror, nam respectu ejus, ad
quem verba dirigo, perinde est, ac si eidem fabulam narrarem, b b respe-