M. T. Ciceronis Cato Major, seu De senectute, Dialogus; Ad Titum Pomponium Atticum. Somnium Scipionis

101쪽

s4 DE SENECTUTE. tamquam fabulae: cujus defatigationem sugere debemus, praesertim adjuncta satietate. Habui haec de senectute quae dicerem ; ad quam utinam perVeni tis, ut ea, quae ex me audistis, Te experti probare possitis.

102쪽

SCIΡIO LOQUITUR. I. CuΜ in Africam venissem , M'. Manilio consuli ad quartam legionem tribunus , ut scitis , militum ;nihil mihi potius fuit, quam ut

Masinissam Convenirem, regem familiae nostrae justis de causis amboissimum. Ad quem ut Veni, Complexus me senex CollacrymaVit, aliquantoque post suspexit in eoelum : et Grates, inquit, tibi ago, summe Sol, vobisque reliqui cc lites, quod ante quam ex hac vita

103쪽

s CIPIONIS. 99 quod eramus Iocuti ; sit enim sere . , ut cogitationes sermonesque nostri pariant aliquid in somno tale, quale de Homero scribit Ennius, de quo videlicet saepissime Vigilaus solebat cogitare et Ioqui ) Asricanus se os tendit illa sorma, quae mihi ex im gine ejus, quam ex ipso, erat notior: quem ut agnoVi, equidem cohorrui:

sed ille , Ades , inquit, animo, et omitte limorem, Scipio, et quae dicam , trade memoriae.

II. Videsne illam urbem , quae Parere Populo romano coacta per me , renoVat pristina bella, nec potest quiescere , ostendebat autem Carthaginem de excelso et pleno stellarum, illustri et claro quodam loco ) ad quam tu oppugnandam nunO Venis Pene miles 3 hunc hoc

104쪽

S OMNIUM biennio consul evertes, eritque CO nomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Carthaginem deleveris, triumphum egeris, Censorque su ris, et obieris legatus AEgyptum, Syriam, Asiam, Graeciam, deligere iterum consul absens, bellumque maximum conficies , Numantiam

exscindes.

Sed cum eris curru Capitolium inVectus , offendes rempublicam perturbatam consiliis ne tis mei. Hic tu, Africane , ostendas OPOTtebit patriae lumen animi , ingenii, consiliique tui. Sed ejus temporis ancipitem Video quasi fatorum viam:

nam cum aetas tua septenos octies solis anfractus reditusque ConVETt

xit , duoque hi numeri, quorum

Di il

105쪽

s CIPIONIS.

uterque plenus, alter altera de causa , habetur, circuitu naturali summam tibi fatalem consecerint; in te unum atque in tuum nomen se tota convertet ciVitas e te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur : tu eris unus, in quo nia latur civitatis salus : ac ne multa , dictator rempublicam constituas oportet, si impias propinquorum manus cssageris. Hic Cum exclamasset Laelius , ingemuissentque ceteri Vehementius ; Ieniter arridens Scipio , Quaeso, inquit, Ne me C Somno excitetis, ct parum rebus : audite

cetera.

ΙΙΙ. Sed quo sis, Africane, alἀ-crior ad tutandum rempublicum, Sic habeto : Omnibus, qui patriam Comservarint, adjuVerint, auxerint,

106쪽

IOI SOMNIUM certum esse in coelo definitum I

cum , ubi beati aevo sempiterno fruantur : nihil est enim illi principi deo, qui omnem hunc mundum regit, quod quidem in terris fiat,

acceptius, quam concilia coetusque hominum jure sociati, quae civitates appellatitur: harum rectores et Comservatores hinc prosecti, huc reve

Hic ego , etsi eram perterritus, non tam metu mortis, quam insidiarum a meis, quaesivi tamen, Viveretne ipse et Paulus pater, et alii, quos nos exstinctos arbitraTemur. Immo vero, inquit, ii Vivunt, qui ex corporum Vinculis, tamquam e Carcere , EVOIaVerunt: Vestra Vero, quae dicitur vita, mors est: quin tu aspicias ad le venientem Paulum

107쪽

SCIPIONIS. Io3 Patrem. Quem ut Vidi , equidem vim lacrymarum profudi. Ille autem me complexus atque osculans, flere prohibebat. Atque ego ut primum fleta represso loqui Posse coepi, Quaeso, inquam , Pater sanctissime atque Optime, quoniam

haec est vita ut Africanum audio dicere ) quid moror in terris 3 quin

huc ad vos Venire propero 7 Non est ita, inquit ille : nisi enim deus is , cujus hoc templum est omne quod conspicis , istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi aditus palere non potest. Homines enim sunt hac lege generati , qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, quae terra dicitur : hisque animus datus cst ex illis sempiterniρ ignibus, quae sidera et

108쪽

S OMNIUM Ioistellas Vocatis : quae globosae, et rotundae, divinis animalae mentibus, circulos suos orbesque Conmciunt celeritate mirabili.

Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus est animus in CuStodia corporis; nec injussu ejuS , Rquo ille est vobis datus, ex hominum vita migrandum est, ne munus humanum assignatiam a deo defugisse

videamini. Sed sic, Scipio, ut RVus hic tuus , ut ego, qui te genui, justitiam cole et pietatem : quae Cum sit magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est. Ea Vita , via est in coelum , et in hunc Coelum eorum, qui jam ViXerunt, ct corpore laXati, illum incolunt IOCum, quem vides : erat aullam is splendidissimo candore inter sam-

109쪽

SCIPIONIS. Io5mas circus elucens, quem Vos, ut a Graiis accepistis , orbem Iacteum nuncupatis : ex quo omnia mihi contemplanti, praeclara Ceteaea et mirabilia videbantur. Erant autem eae stellae, quas numquam ex hoc loco Vidimus; et eae magnitudines omnium , quas esse numquam suspicati sumus : ex quihus erat illa minima, quae ultima accelo, Citima terris, Iuce Iacebat aliena. Stellarum autem globi terrae magnitudinem facile vit Cebant.

Iam ipsa terra ita mihi parva visa est, ut me imperii nostri, quo quasi Punctum ejus attingimus , Poeniteret.

IV. Quam cum magis intuerer, Quaeso, inquit Africanus, quousque humi defixa tua mens erit 3 nonne

110쪽

Io6 SOMNIUM aspicis, quae in templa Veneris 3 novem tibi orbibus, Vel potius j

bis , connexa Sunt Omnia : quorum unus est Coelestis, extimus, qui Teliquos omnes Complectitur, Summus ipse deus , arcens et continens

ceteros; in quo infixi sunt illi, qui

Volvuntur, stellarum Cursus sempiterni : cui subjecti sunt septem, qui Versantur retro ContraTio motu , utque Coelum : ex quibus unum

globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant : deinde est hominum generi prosperus et Salu taris ille fulgor, qui dicitur Iovis: tum rutilas , horribilisque terris, quem Μartem dicitis. Deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux, et primceps , et moderator luminum reli-