M. T. Ciceronis Cato Major, seu De senectute, Dialogus; Ad Titum Pomponium Atticum. Somnium Scipionis

21쪽

16 DE SENECTUTE.

Laeli, arma senectutis , urtes eXercitationesque Virtutum, quae in omni aetate cultae, cum diu multum quo vixeris , mirificos esserunt fructus , non solum quia numquam deserunt, ne in extremo quidem tempore aeta

tis quamquam id maximum est )

Verum etiam quia conscientia bene actae Vitae, multorumque bene iactorum recordatio, jucundissima

IV . Ego Quintum MaXirnum , eum qui Tarentum recepit, adolescens ita diloxi senem, ut aequalem rerat enim in illo viro Comitate condita gravitas ; nec SenectuS mores mutuVerat: quamquam eum colere coepi non admodum grandem natu, sed tamen jam aetate proVectum ranno enim post consul primum

22쪽

fuerat, quam ego nutus sum ; 'Cum que eo quartum Consule adolesCentulus miles profectus sum ad Capuam; quintoque anno post ad Tarentum: quaestor deinde quadriennio post factus sum; quem magistratum gessi consulibus Tuditano et Cethego , cum quidem ille admodum Senex , suasor legis Cinciae de donis et muneribus suit. Hic et bella gerebat, ut adolescens, cum plane grandis esset; et Annibalem juveniliter exsultantem patientia sua molliebat :de quo praeclare familiaris noster Ennius:

Unus qui nobis cunctando restituit rem ;Non ponebat enim rumores ante salutem et Ergo magisque magisque viri nunc gloria elaret.

Tarentum vero qua Vigilantia,

quo consilio recepit 3 cum quidem ,

23쪽

18 DE SENECTUTE. me addiente, Salinatori, qui, amis so oppido , fugerat tu arcem , glo rianti atque ita dicenti: u Mea ope u ra, Q. Fabi, Tarentum recepisti :u Certe, inquit ridens : nam nisi trare umisisses,numquam recepiSSEm D. Nec vero in armis praestantior,quam

in toga : qui consul iterum , Spurio Carvilio collega quiescente, C. C. vilio et C. Flaminio tristianis plebis, quoad potuit, restitit, agrum Ρicentem et Gallicum viritim contra Senatus auctoritatem dividentibus taugurque cum eSSet, diCere ausus est , optimis auspiciis ea geri ,. quae pro . reipublicae Salute gererentur; quae contra rempublicam fierent, Contra auspicia fieri. Multa in eo Vivo prae laxa Cognomui : sed nihil est admirabilius, quam

24쪽

DE SENECTUTE. 19 quomodo ille mortem filii tulit, clari viri et consularis: est in manibus laudatio; quam cum legimus, quem philosophum non contemnimusΤΝeo vero ille in luce modo, atque in oculis civium magnus; sed intris, domique praestantior : qui sermo 3 quae praecepta 3 quanta notitia antiquitatis 3 quae scientia juris angurii 3 multae etiam, ut in homine romano, litterae : Omnia memoΤia tenebat, noridomestica solum , sed etiam externa bella: cujus sermone ita tum cupide

fruebar, quasi jam divinarom, id ,

quod evenit, illo exstincto. , sore unde discerem neminem. V. Quorsum igitur haec tam multa de Maximo Τ quia profecto Videtis, Hesas esse dictu, miseram fuisso talem senectutem. Nec tam eri Om-

25쪽

vo DE SENECTUTE. II es possunt esse Scipiones, arit Maximi, ut urbium expugnationes, ut pedestres naValesVe Pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordentur : est etiam quiete, et PuTe , et eleganter actae aetatis placida ac lenis

Senectus', qualem accepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribens moririus est: qualem Isocratis,

qui cum librum , qui Panathenaicus inscribitur , quarto et nonagesimo anno scripsisse dicitur , vixitque quinquennium Postea : Cujus magister Leontinus Gorgias, Centum et septem compleVit annos ;neque umquam in suo studio atque opere cessaVit: qui, Cum ex eo quaereretur, cur tam diu vellet esse in

vita : u Νihil habeo , inquit, quod

26쪽

DE sENECTUTE. IITum Tesponsum , et docto homine dignum. Sua enim vitia insipientes , et

suam Culpam in sene tutem Conserunt ; quod non faciebat is , cujus modo mentionem feci , Ennius,

Sient sortis equus, spatio qui saepo Supremo Vieit Olympia, nunc senio eonsectu' quiescit.

Equi sortis et victoris seneeluti comparat suam ; quem quidem probe meminisse potestis. Anno enim unde-Vicesimo post ejus mortem, hi COH-sules , T. Flamininus et Μ'. Acilius facti sunt: ilIe autom Caepione et Philippo iterum consule , mOTtuus est: Cum ego quidem V. et LX. annos natus , legem VOCOniam VOCE magna , et bonis lateribus suasissem. Annos LXX. natus tot enim vixit

27쪽

ρα DE SENECTUTE. . Ennius ) ita serebat duo, quae maxima putantur Onera , paupertatem et senectutem, ut eis pene delectari videretuT. Etenim, cum ContemPIOr animo, reperla quatuor CauSaS , Cur Sene lus misera Videatur: unam , quod

avocet a rebus gerendis ; alteram , quod corpus faciat infirmius ; ter-liam , quod privet omnibus sere Voluptatibus 7 quartam , quod haud procul absit a morte. Earum , si pla-Cet , Causarum quanta quamque sit justa unaquaeque, VideamuS. VI. A rebus gerendis seneCtus abstrahit 3 Quibus 7 an iis , quae in juventute geruntur et viribus Τ ΝuIIaene igitur res sunt seniles, quae Vel infirmis corporibus , animo tamen administrentur Nihil crgo age-

28쪽

DE SENECTUTE. IIbat Quintus Maximus 3 nihil Lucius Paulus, pater tuus, Scipio, SO-cer optimi viri, filii mei 3 ceteri senes , Fabricii, Curii, Coruncanii ,

Cum rempublicam consilio et auet

xitate defendebant, nihil agebant ΤΑd Appii Claudii senectutem accedebat etiam,ut caecus eSset: tamenis, Cum sententia senatus inclinaret

ad pacem, et foedus faciendum cum Pyrrho , non dubitavit dicere illa,

quae Versibus Persecutus est Ennius:

Quo Vobis mentes , Tectae quae stare solebant Antehac , dementes sese flexere viai 7

ceteraque gravissime ; notum enim Vobis Carmen est; et tamen ipsius Appii exstat oratio. Atque hane ille egit septem et decem annos post H-terum consulatum , cum inter duos

29쪽

ρ4 DE SENECTUTE. consulatus anni decem interfluxis-

periorem fuisset. Ex quo. intelligiatur, Pyrihi bello grandem sane sui se; et tamen siC a patribus accepimus. Νihil igitur asserunt, qui in regerenda Versari senectutem negant, similesque sunt, ut, si qui gubernatorem in navigando agere nihil dicant , cum alii malos scandant, alii per soros cursent , alii sentinam exhauriant; ille autem clavum tenens quietus sedeat in puppi. Νonsacit ea, quae juvenes: at vero muli o majora et meliora facit. Νon Viribus , aut Velocitatibus, aut celeritate Corporum TeS magnae geruntur , sed Consilio, et auctoritale, et sententia, quibus non modo non O bari,sed etiam augeri senectus solet.

30쪽

DE SENECTUTE. 25. Nisi forte ego vobis, qui et miles, et tribunus, et legatus , et Consul Versatus sum in vario genere bello-Tum , CESSRTe nunc videor, cum bella non gero. At senatui, quae sunt gerenda, praescribo, et quomodo: Carthagini male jam diu cogitanti, bellum multo ante denuntio ; de qua vereri non ante desinam , quam il

Quam palmam utinam dii immortales tibi, Scipio , reserVent, ut aVixeliquias persequare i cuius a morte quintus I1io et tricesimus est annus: sed memoriam illius viri excipient

omnes anni Consequent S. Anno a te me Censorem mortuus est, decem annis post meum consulatum , Cum consul iterum, me consule , Creatus

esset. Νum igitur, si ad centesimum