Stephani Roderici Castrensis Lusitani, Quae ex quibus. Opusculum verè aureum, ac praecipua prognoseôs mysteria reserans

81쪽

LIBER SECUNDUS

CAPUT, L.

Varia metaproseos decus

B epigenesi ad metapto sin libet sermonem mutare. Metaptoseos plures c sunt idisserentiae , pro Varietate causarum, quarum plurimas nunc percurram. Frima , fit uno eodόmque humore

varias subeunte conditiones: ut si san- Mis

82쪽

ε uae ex quibus.

guis in cerebri vasis modo excalfictus splendesicat, & despientias cum rrsu concitet , modo ulteriore adustione obscuretur,ac nigrestat, ex quo metus,& moeror accidunt. Iccirco, Dealcis uxor plorabat,2 rus ridebat, 3. Fid.

Methera,diuersis humoribus unum, eundemq; locum occupantibus. Nonne si in cerebro pituita ad sit, cuius narcotica vis somnos conciliat, adsit A bilis , cuius aculeus vigilare facit, oritur affectus ex semno, & vigilia compositus, quem propterea coma Vigil appellant Medici ὶ Aut si uterque

humor putrescat , fit , Pph mania , nempe lethargus & phrenesissimul γ Similiter ex Galeni relatu prorrhe se P. i. eom. 17. Audacismi interdum tempore aliquo visi desipientes, post timidi . ct perterriti videntur r nempe cludacissimi, propter aliquod biliosi

humoris praedominium in corde, quod huic visceri calorem auget , quippe in arte medica , cap. 19. calidi cordis signum est audacia. Dixi aliquod prado minium: nam multum,magis furorem, . quam audaciam parturire potest. RedduntuT

83쪽

duntur postea timidi, es perterriti, obfrigidi humoris in eodem viscere , ni in mirum in corde , praesentiam : Obstat namque audaciae, quoties Frigiduου Obstiterit circum precordia sanguis. Iam ergo liqtiet, diuersis humoribus in eodem loco vicissim dominantibus , ficti metaptosin. Terιia, diuersis humoribus in diuersis locis,modo uno, modo alio praeualente. Vt in praenominata Dealcis uxore sermones multi, ct rursu quiscebar muta: Vtrumque ex delirio , sed loquacitas , ob vapores sanguinis titillantes leniter in faucibus ; taciturnitas, ob Vapores melancholicos mentis sedem

obscurantes: neque enim erat aphona,

ut posset eius silentium ad loquendi impotentiam reserri: nam statim p stea loquebatur liberε & sine noxa. suarta . ex causarum intensione, de remissione. Ex remissione accidit, ut delirus nonnunquam siti non prematur : quia scilicet non est valde magna. Ex intensione,nam si eadem sitis in eodem augeatur, quantumuis delirus sir,potum appetit ingens poculum exhaurit. Idem etiam de mictione: Etenim

84쪽

66 Auae ex qui M.

nim pauca urina non affert mingendi, cupiditatem, multa urget, & reuocat in memoriam mingendi opus. Sic

etiam phlogosis duntaxat, in cerebro efficit simplex delirium; si vero inte datur , ut ex phlogo si phlegmone fiasi. Iam erit phrenesis. Rursus si ventricu-culi frigiditas magna sit, stupore illius

partis oborto, inappetentia efficitur; sin parua , corrugans oris ventriculi tunicas,appetentiam auget. Quinta. x facultatis in aliquo membro extinctione, ut sitis αυλογω, nempe si aeger mente constet, & calor,

linguaeque ariditas sitibundum esse proclament, ille tamen qui priur siti,

cruciabatur, manente eadem ariditate, . cum calore , non amplius sitiat , mutatio est praua: propterea dictum arbitror I. pror . se l. a. text. χχ. sitisque non ex ratione in acutis morbis sol-BBAr,mala est. Soluitur etiam appetentia, quando extincta est in ore ventriculi , quasi sphacelato , appetendi facultas , & inappetentia tanta est,ut dicat Gal. plurimi vero mori, quam come de re quicquam , prim duxerunt. Soxta est ob malignitatem, cui Galenus,

85쪽

IEnus tribuit celerem in utramque partem mutationem:inquit enim I .prorrh.

. a. com. 8. In fAmme malignis permutatio istoram nempe caloris , & frigoris hora una ad contraria es citur, interdum quidem, νι tanquam heme frigescant, interdum vero tanquam astate calescanti Atque malignitati tribuit quod Hippocrates dixit limina coxporis partes si celeriter in utramque conditionem Permutentur,malum. Septima, ob irrequietam humoris conditionem , cum suapte natura ha bet orgasmum, & Medicis materiarurgens appellatur, quae stare loco nesiit, sed nunc ad partem vertitur, in quanos perterret, nunc ad aliam , in qua nos consolatur. Octaua, quando causa licet non sit suapte natura turgens,tamen est adhuc

instabilis, sed paulo pbst firmabitur,&

hinc oritur metaptosis , unde Galenus , i. prorrb. sect. a. com. 17. cim assectio,

sit , ct nondum facta est , breuiter separata efficiente ipsam causa sedatur.

Nona, propter naturae conatum, &Contentionem, qua materia morbum

faciens si non expellitur, at saltem quibuslam

86쪽

ε8 ex quibus.

quibusdam pallibus recedere cogitur, ad quas, propter naturae impotentiam, denuo reuertens interimit. Et haec est Vna eX causis,cur multoties moribundi videantur melius habere, sed intra pau- eas horas gaudium conuertitur in moe

rorem.

De meta str. IN ter has metaptoseos specie , tres

vltimae, nempe, propter materiae Orgasimum, propter causam nondum firmatam , propter naturae conatum, spe

cies itifim ς sent,& cominentur sub una subalterna , quae μετα ιαιπο , metastasis, hoc est , humoru transmisso appellatur. Haec autem non solum per vias manifestassed per occultas etiam fit. Nam praeter vias unicuique cognitas, per quas , quicquid fluxibile in corpore est, sertur, sunt aliae incognitae, quarum nos contemplatio in admirationem deducit. Porro merastasis vel a naturast, vel a morbo , seu melius a causa morbi, vel ab utroque: & sic comprehendimus

87쪽

Liber Secundus. 69hendimus omnes tres metastaseos species initio adductas. Nam quae fit propter materiae orgalmum, fit a sola causa morbi ; quae vero propter naturae conatum , a natura; quae ob instabilitatem materiae,ab utroque neque enim sufficeret instabilitas humoris , nisi illum natura detruderet; neque ita facile a natura detruderetur,nisi instabilis esset.

CAP. III.

De viis occultis. CVm merastasin per vias incognitas fieri audis, intelligito incognita nobis, naturae vero , quae licet Cognitione non utatur,dirigitur tamen a cognoscente , cognitas. Vnde Hippocrates s. Fid. Oct. s. text. a. A.in

uenit, inquit, natura sibi ipsi accessi , non cogitatione, partim quidem ut connivere, partim vero ct linguasubministrat, s id gen alia quaeque.' Inerudita natura , ct indocta, qua opira sunt, efficit. Galenus accessis exponit vias, aut impetvi ad Mendum,ut scilicet natura μκ ia δωμή siue

88쪽

sine consilio,vel indocta , in eas actiones feratur,quibus exequendis accommodata habet instrumenta. Hoc argumentum latissime prosequitur, I. de Uu pari. cap. 3 .& eiusdem operis lib. i I. cap. 7. & 6. de loc. assect. cap. 6. Caet rum Hippocrates , apud quem ritus

medicatrix dicitur, adiungit paulo post,

uenit natura sibiipsi accessiti, nempe via . Quapropter non solum loqui videtur de ad randis acti onibus , sed de vita etiam per quas natura ista medicatrix metastasin .humorum essiciens , morbis medetur. Constat hoc,quia utriuiaque rei exemplis utitur. Etenim palpebrarum motus, linguae in proserendis vocabulis agilitas,ad a stiones pertinent , quas φυο ες παύων, vel φυστες ων α δεδοατοι,natura omnium, seu natu- animalium, sine doctore edunt. Quis enim docuit puerum recens natum nictare λ quis clamare & postea,cum to qui incipit, verba proferre tanto mouentis se linguae artificio, ut si in unaquaque litera proferenda , quid praestandum sit,ab alio addisceret, vix totum

89쪽

Liber Secundus. 7

j tum vitae tempus huic operi sufficeret. Atque haec de actionibus, de quibus

ueniunt facit. Alia vero exempla spectant ad vias, per quas diximus fieri metastasin , ut lunt lach ma, narium humor ,sternuta--enta, auris sordes, oris saliua reiectio, stiritus introitus , exitus , Ucitatis,tussis, singultus. Adde alias occultiores. Nam i mesaraica vasa , ad intestinorum cauitatem non dehiscunt, sed perlat ora se-gendo,puriorem chyli partem trahunt. A dextro ad sinistrum cordis ventri culum caecis ductibus sanguis permeat. Vsina quoque per solidorum renum carnem excolatur. Sanguis a porta ad cauam per hepar. Animalis spiritus per cerebri substantiam. Semen per testium molam. Menstruus sanguis ad ubera conscenditi non vaserum ductu, sed per interstitia, transeolatione parti um.Ossa aluntur,& membra maxima ex parte, per insensiles meatus nutrimentum alliciunt. Nullus tamen viarum ductus maiore admiratione est dignus

90쪽

73 quibus.

dignus,quam ille, quo potentia generatrix, potius sermatrix, similitudinem quandam & vestigium parentum ad testes & vasa seminaria decucit , de quo nunc non est agendi locus.

C A P. IV.

De transfusione. IN ter vias occultas recensendae sunt

eae , quas μεταχωρησic transfusio suscipit. Eius autem quae inter arterias , dc venas fit, meminit Galenus libest. de plenitud.cap. 3 I.quam tamen crassis, &glutinosis humoribus intra venas collectis , non facilem esse ait: at etiam ex istis partem aliquam calore attenuatam transfluere, est consentaneum. Connexionis praeterea neruorum cum Venis , arteriisque magnam vim esse

profitetur,2 .cauristus cap. I . pulsuum namque quos conuulsorios appellat, causam reddens, inquit: Singulis arte-νiis fibra a neruo deducta, insocietatem veniunt, per quin se sinunt mutuo in con sensum venire , non mod9 asstionum, sed

assectuum etiam. Multis aliis in locis eandem