장음표시 사용
111쪽
de generatione ς non secundum idem nutrimurn augemur. Qin. n. quod nutritur,ct forma est di quantum quid: Similitet autem & nutrimentum nutrit,quod nutritiar, nutrimenti proprium est seruare formam eous
que dum nutriuntur,quae nutriunt ur,ct si non augeatitur. Si autem quantitatem augeat et,quod nutritur, ad ditum nutrimentum,no augetur autem semper, quod
nutritur qsi excretio uel fuerit aequalis, uel maior ea, qex nutrimento sit, gregatione: ut dixit in libro de generatione:& sic quidem certe nutrimentum,quod in seell,quantitati adiicit. ergo idem nutrimentum &nutrit , auget. St. n. idem est potentia, quod id, quod nutritur nutrit,& seruat formam eius, qaenutritur, Si aut quantitate praeditum est: ea quoq; ratione auget: clarum est,et quae circa nutrimentu operat, se cultas,idq; concoquit, ct mutet,ct corpori adglutinat, una ct eadesuerit nutrit tuan auctiva. Qia . n. se habet .quod nutritur at esse& possit,& eius quantitati adiicere: non solunutrit,sed di auget. Qii uero non potest, quod num eo id, auod nutritur, ipe defessum sit & exhaustum,
Non amplius quoque auget. Cum . n. partes sicciores se ipsis euaserint, non suapte natura amplius extendi possunt,ut quantitati ad sciant. Vnde & insantium,ac puerorum uelou admodum se incrementum . de cum in totis saepe duobus aut itibus annis duorum,aut trium mishitorum additionem ceperint, in alijs plurimis minima adiectionem accipiunt : cum iam deinceps partes ad M. cius mutentur nec extendi possint, dc quantitati adijceve. Nam nutritiua facultas, quantum quidem in se est, quantitati semper adderet. Et alioqui cu deinceps ma, gna facta sit effluxio,eo et ad diminutionem tendat animal non sufficit nutritiua facultas ad refici egum quod
deserit.& ei quod a principio sui adiiciendum. Qin ergo nutritiua ficulta, eadem est cum auctiuat merito de nutritiua, ct generativa sola meminit eandem ut dixi. existimant cum nutritiua aut tuam. Et generationis effectivum alon eius,quod nutritur,sed quale quod nutritur . Postquam dixit, et nutrimentum secundum aliud di aliud nutrit δε auget dicit generationis quoque esse Diuum esse nutrimentum: squise semen est excrementum ultimi nutrimenti ut ostendet in libris de gilone aialium: certe ad qualitatem & quantitatem nutrimeti,
rerum uenerearum magis uel minus motus fit. Non est aut eius quod nutritur, senerationis essectivum nutritimentum nihil. n.ipsum seipsum enerat: iam est. n. eius
substantia sed quale ipsum quod nutritur. Omnia .n qfenerant ut Plurimumn secundum naturam, sibijpssimilia generant. Aeternitatem. n. desderantia sic ea ut
saperius dictum eli assequuntur, quod alia,qualia ipsa,
Quari erusmodi quidem anima principium , Diutius ι' quas mare petest,quod eam hilal,quaronus tale. N utrimeκtum auteis operandum praepares. π itia quia nutrimento priuatum est, esse non putri . Quoriam autem tria sunt. ueg nutrittim. quo nu tritur ex quia nutrit Quia nutrit quidem prima est anima quoa nutritur autem,quod eam haset corpus. Quo autritur ueroinuu
Postquam dixit, quod nutrimentum est elim, quod
nutrit, seruatiuum,quatenus et nutrimentum, ex hoc nutritiuam quoque inuenit animam,& eam definit,' Pea est facultas,quae seruare potest quod eam liabet,quatenus tale. Illud autem, quatenus tale pro eo quod est. secundum hanc ipsam formam. i. in eade so a seruasi
quod nutritur. Et ipse quidem ni uiuae solius facultatis definitionem tradidit. Ex hac autem ei iam tradi po. test a uetivae ct generat tuae facultatis destiti io Esl.n auctitia facultas animae, quae ad pei sectam formam ducit, quod eam habet,ad quam cum peruenerit, potest omnes naturales operationes poscere. Generaliua autemeli facultas animae, quae praeparate potest id quod eam
habet,ad faciendum alterum,quale ipsum .secudum de siderium eius,quae est in primo,aeternitatis Nutrimentum autem inquit, praeparat nutrititiae facultati talem operationem . Nis n. st nutrimentum non operatur nutritiua facultas. Est autem nutrimetum operationis praeparativum nutritiuae facultatis,per quam seruatur,
quod eam habet. Et ideo quod nutrimento priuatum est,fieri non potest,ut si animatum . id enim est quod nutritur. autem est quod nutritur, & quo nutris, ct quod matri t. quoniam de nutrimento dixi tr uult, quae ab eo denominantur, desnite, ct dicere quid est eorum unumquodque . Est enim aliquid quod nutest, ct quod nutritur,& quo nutrit. Quod nutrit aurem est prima animae facultas quae est nutrit tua ,saepe autem disium est cur prima. Quod nutritur aut, anima tumuor pus,quatenus hanc tu et facultatem. Quo autem nutri
Quoniam autem a fin/ omnia par est appessam 'baci est tranerare quale ipsum: fuerit prima an a d quod o generatiuare, quale ipsum . Sicut enim ab intelligendo intellectus appellat ur dea sentiendo sensu, .nutri titue aut e facultaris, qiram prismam uocat,ut inseritis primam finis est generare quale
ipsum : eorum enim, quae nutrivtur,quae persecta sunt. non manca generant ergo eam etiam a fine denominare par est, o autem generati in quia generare ei finis est. vi autem,quo nutritur duplex, Adit suo guserrat,maritio, o
Postquam dixit quidnam est illud,quo nutritur, qd'
nunc addatur inurarium es , quo tanquam per inflim, nutritur,Hoc ergo instim duplex es Unquit .hoc quidequod mouet δε mouetur, illud uero, quod solum mouetur. On itidem etiam moue t. Innatum n calidum. quo quidem nutrit anima,tanquam per in nrm Sc mouet,& mouetur. A nutritiua quidem si cultate mouet ereliquas autem partes mouet it dentes Nenas,uetrem,
S alia,per quae nutritio: quae nidem solum mouens: non ita autem di mouent alia,quia ut in sini,sed nutri, mentum. Ostendit autem duplicem rationem eius, qd
nutrit,tanquam per instim, bernatoris appositione. manus. n. est quod mouet,& mouetur. molietur. N ab anima mouet autem clauum clauus autem solum mouetur non n. ipse aliud mouet instim. sed mare.uel D uem,sicut illa nutrimentum. Alij autem nutrimentum dicunt,quod mouet quidem.& mouetur a calido mo
uere autem,quatenus nutrit Aletius aut est id qaemo . . vet.& mouetur, calidum accipere,quod ab anima qui dem mouetur,mouet autem nutrimentum . nutrimen. tum autem,quod solum mouet u . Non. I .mouet,qae
nutrit in eo,quod nutrit,ut ostensum est. Dicit autem Alex .aliam quoq; repositionem. idn. quod nutrit, plex ion de nutrimento accipiendum nunc daciti sed dupleκ esse,nutritiuam .s facultatem . e nnatum cali. Aum. Quorum illud quidem est immobile, nutritiua cfacillias ipsa enim cum non moueatur,moliet. innatu autem calidum,quod moue uim mouet. mouet enim Dum mentum .mouetur autem a facultate Haec aut ex
112쪽
i suo conuenerit lecti ir:e. sic se iiiii. Hoc quidem,
quod mei et, S inoia ei liti illud ueto, quoci solum mouet Mul elicet, ua ipsum non moueatur. dcliuicquidelectura gubernatori, inemplum ad lunac modum adaptaueris' Clauus quidem .qui mCuel, S lN Uetalr m i et quidem mare, telo a item e mouetur autem a manu, manus autem, quod solum mouet i mouet enim clausi:
sed ipsa ab alio non mouetur. Continentium. n partes non mouentur per seir qm neque in loco per se, ut ostensum est in Pnyscat continens autem est manus guberia atoris S aliter,quod clauus quidem ab aliquo, 'ad'
est intra moti et ur,nempe amanti e manus autem nihil
habet quod ad eam extra moueat. Si ergo scriptura habet, illud uero solum mouens , ultima interpretatio
-n Mostquam dixit 'uod duplex est anima nutrite esse, primerciuitam nutrimentum aliud per quod sit duplex
id, tuo nutrit, unc dicit: In natum maiuluit calidum .deitule Squo instrat si itinNit. Oportet. N anquil,Nutrimentum toti coqui. Quod autem concoctionem operatur,est calidum. quare nac ratione nutrit Si autem Omne animatum nutritur . nutrimentum autere u calido
concoquitur: necesse est ergo omne animulum habere caliditatem. I 3pue ergo Riud ell,dietum est Pollea autem de eo dare dicendum est in conuel uentibus labiis, quod dupliciter est nutrimentum, contrarium .il S. ti mile:& quod eorum.' - augere possunt,contraIlum,& quod concoquitur , mutatur, d ouod secundum Miud nutrit S secundum aliud augeti: te quod quale nus nutrit,seruat quod nutritur: ex quod generationis quoque ipsum est principium , no eius quod nutritur, sed quale.quod nutritur: & qua vimque alia dicta sunt.
ostea autem de eo clare dicendum est in comaenientius libris. De nutrimento quidem aliquo modo dixit in libris de generatione. dicet autem pos lea & in trahiatu de gnatione animalium .in quem lusettia in quo etia de semine dicet quod di ipsum est nutrimenti. Excre mentum. n. inquit nutrimenti est sente. Quare ad senti nis generationem alia quidem nutrimenta sunt apta: a
Hs aQ. δ' , -- κει uinis d. ii illa ιγ tu sol tiluam dixit de anima deplantali dico seu uege estiuaret est facultas animae contermatrix eius, quod ea habet, per propriam operationem. at si praesentia altimenti: N per hoc os leuit, 'et eli entelechia seu persectio illam habentis corporis. ab ea inseparabilis: ita sit adsensi iliat animae definitionem. Et quemadmodii prius . in anima si liciter coem de omni anima desinitione tradidit: sic di hic prius coiter de omni sensu disserit demde de unoquoq; seorsum. Tradit aut coein sensititiae animae ronem. Densum D. esse dicit sicultatem animae, qua per alterationem sensilibus assimilatur hac ratione
sensi tuam quoq; animam dicet. in aecuq; ergo ad sensum in uniuersim desiniendu ei sunt utilia ea prius distinguit. Primum autem eo ut M.quod& sensus patias. N alteret. Disseret aut & de eo quod est potentia.& de eo quod est altu : & nonnullas mouebit dubitationes,
S de eo quod facit.& de eo quod patitur, ct de sensu
Sensim aut in eo, quod est mouerI,Cr pati, secidit quemadm iadicium: est Videtur tram esse surdam aberatio. Plinitim q) lensus in seritilimn appreliesione taliter uel taliter . ille citis allerari indetur. Stainem alteretur,&
non liaec autem dicit. petimi ac si sit ipse in ea semen, tu, P seii lusis iter etiam priliatis Addit itam illud vides
Oilendet. n. proceden .quo unumquodq; eorum in mmma dr: et non Proprie neq; alterari, aris Pati sensus dr. Hoc aut ut dictum ell,dicat, quia Paulo aiue eum instenderet,quod anima et iam, it unde incipit motus animalium .caiisa est , Ostendit quod non solum auctionis. ct secundum locum motias sed Salterati is causa esl, argumentalus Q sensus fit alteratio. Sensus ergo alter tio,ai etauio motus. Sensus ergo in eo est, quod alterai
Ditiint Et aliqui er ile σί-is pari. hoe azi quo forense sit, vel non post mimus quidem et ii in iis quae in uniuesson EI
um autem sensum este accidit iii eo Q mouetur Spatillari in lus utem dubi at iovem pro Mit, quo Puti xvi id.quod patitur. b eo, qxtod agit Virtuti l inde a 1ῆ-
mili Patitur,uel contrarium a contrario. Ut ruitque II. at qua rata Onc, liti uide . neque n. quod omnino aliud Et ab eo Patietur,ut nulla ala re Gicans. neque . a. albe,
do a dulcedine patietur. Hild in eas conuine neque inlota albedii te. Neque uero simile a stulti patietur Albedo enim ad similem albedinem n hil egerit. neque mim quodlibet agi L in quodlibet, sed contrarium miniit ratuita Albedo enim ii conitaria Diget ine Palaeta de frigiditas a caliditate di cotur i. Videbit ut ergo est
patiatur.& simile a smisi. Ires ergo dii bone soli ita , di xit dii uo sensus a sensili bin patitur . curia partim qui' dem sit siti spartim aut dias iniit is uia noteli qua ciet est similis in qtiae secundum octum lum. sensili aus: siq-dem ab eis Pari . quod aut Pata turra lic simili patit unctio aurem. quod est pol emia sile, actu uem dissimile, docontra inim,ut Olleius et . Platae aut dub5nem soluiteti 1 hi libras de gnationem corruptione matri. n fractatum significavit .cu diκit I DiNimus in iis, tuae in tin uernam dicta sunt Dori lubiunxit aut reddit me , quod cicarii incquoq, dieetur. Alex.quidem certe dicit haberi eiusmovi quom estiaram. Dicelidum autem dc illic. Si autem
non hoc adscriptum es hv lominus linc ipsum subalimendum est. ipsum enim Pt terani sit , it quod sit ita consesso . Dicet autem de lineipso in inritiae deinceps
sequuntur. Habet a M dubitatis , mrna i oriun quas: sensum sensu fi .er cur sine iii, wa extra sunt, sin As mm agunt . . Post quain tu uniueisiam dubitauit, utrum tuod patitur 'simili patitur, an adissimili priusquam h .inc duritatationem solueret aliam dubitationem adiungit:
per secundae solutiψnem priorem quoque disso iit est. enim hoc an more 'olsum Aristoteli. Mus eli ergo duibuatio 3 S sensus inquit est istium apprehmitiuus disensilia autem sunt & sensoria per si semimus. cur ri rea quoq; appresi edit sensus .etia si nihil adsit extulas rvt,cur oculus seipiti m no uidet; de si finoampo sinis inus quae sum uisibili Mico autem Elementis 3 Hanc inite dubCnem mouit quae ut in qu conuenit iis .quae desesIsu tractantur: niuacimtem' ligarius sol imo coris finiat. φ sensus In patiendo.&alterando accidunt. Quae cil
113쪽
est quod est. Quodcunque autem est potentia, in actu producitur ab aliquo,quod actu est. Ergo S sensus,qui est potentia in actuna a sensili producitur : Sensili aut e . quod est exterius . Quicquid autem eli potentia,quod in altum producitur .a simili producitur quod iam a iucit Duti m. ti. a frigido sit per accidens . Ei .n quod ellese frigidum,durum siti consequens, ut in glacie. ei sus ergo,qui est potentia a simili preducitur in actum,
ruod iam entelechia Sc perfectione est . Quate de senus potentia est,quod sensile. Quo autem c dicitur, hoc in processit articulatim exponet. de s a sensti in actum producit ur,sens te autem est & leti sorium in quo sensus,cur non ab eo quoque in actum producitur 3 alioqui si non potest sensus proprium sensorium apprehendere cum sit sensile: cur quae in eo modsi recedunt, apprehendit eum. ii qui est secundum naturam calo. rem, qui est in uniuerso corpore,sensititia lacultas non apprehendit. Foli quani autem calor nimius in nobis fuerit,de comoderationem exta perati erit ut in febri rtunc eum seruit. Et visus seniliter oculum quidem secundum naturam habentem non apprehendit . ut quam lis sit humo tum uel tunicarum color. Postquam aullei Praeter nat uram aliquid accidetit, ut in ijs qui albugine aborant,eius,quae est in oculo,albuginis lenium habet,
ct ideo omnia alba esse existimat . dii militer de siquis alius humor ustallino incubuerir, & colorem, & eius figuram apprehendit. Unde S in si ita sonum princi Piis,prius quam perfecte impedita fuerit operatio o
ducta pupilla, in omnibus uidere uti r culices,&eiusmodi.Dicimus ergo ad hanc dubitationem , dico aule, cur
non sentit sensus proprium sensorium, cum sit ipsum quoq; sensile dicamus,inquam,et non eo modo sensilia sensus apprehendit,quo intellectus intelligibilia. Intellectus. n. qilod cognosci potest,ambiens, S comprehendens,suae est operationis dns,d o illo impeditur, 'niauit propriam applicare operationem,In seipso, ut dixi,hpis ilitelligibilia. Ipse. n. in seipsum conuersus omnia uidet. Sensus aut,quod cognosci potest. tra het, ct ideo no aliter cognoscit quam ad tu,quod eli extra, extensus. Id autem eo fit,qm no separabiles habet opea rationes. neq: n.ipse in seipsum conuerti potest, ut qui
in subiecto esse habeat proprio sensorio.& cum eo feristia appreliendat. Iure ergo no potest sensus propriusensorium apprehen clere. si enim cum eo sensita attingat eo quod in ipso esse habet,& sensilia attingit,sic ea apprehendit Si autem proprium sensorium apprehenderet,ipsum utique tangens, apprehenderet. Tangete autem sine ipso non potest. Ipllim ergo sentatium s
ipsum ransere necesse esset,& ipsum ad seipsum couerti, Sed fieri non potest,ut quod sit corpus, ipsum s ipsum lagat,neu; ery sensorium, cum iit corpus, tym seipsum tanget.Si aut non tetigerit, nec senstiua, q in eo est facultas ipsum apprehendet. Sic. n. sensit uim fit apprehensio ,secimdu sensorij quidem atta lium ad sensile udicium aut,& apprehensionem eius quq in se est,
sensit iu ς facultatis. Haec ergo una causa est. Secuda aut et opus habet intellecto aere: dc ideo, cum lema est in oculo,non apprehendimus: neq; eo qui interiectus est aere quocunq; se habente sed illuminato . Quare sen-siis fuerit potentia,quod sensile. Sens te autem quod a
lis uid agit in sensum,ad propriam operationem dedi cit. Quod autem agit,in iis,quod patitur, agit. Qiucquid
autem patitur,mouetur e sensus ergo a sensilibus pariatur, mouetur. Si autem sensus quidem in potentia et
actu autem quod sensiler eorum autem hoc quidem asgit illud uero patitur. Quod eigo patitur. simile quideest potentia ei quod agit .actii ut, simile. Soluta est ergo S prima dubitatio per secundam. Si autem sensit tu vir, quod es h potentia patitura sensili,dc sit actu sensitu urpatitur autem, quod patitur,adissimili. nihil autem est
ipsum sibi psi dissimile: nihil ergo ipsum a seipso pasitur. Merito ergo,quod en sensitiuuari. seipsum Dan apprehendit,qm neque ipsum a se pia patitur, dico aut utrunque simul sensitiuain iacultatem cum sensorio. Et est haec tertian marii me propria causa,et sensus Pri .i tensoria non apprehendunt. Vtriusq; n. similes
apprehensio, ii si hoc est,et a sensilibus patitur: alteruergo,quod agit,necess trio esse debet Quid uero fatrii 5 ipsi sentimus nos ipsos calidius,uel frigidius asiectos,uel eiusmodi aliquid a mala teinperatura eoruni quae sunt in nobis elementorum Et.qn immor ciγllallinus su .uel assectu aliquo fuerit coloratus,eodem colore putamus,dcaerem, Salia uisibilia esse colorata. Adliociautem pulcherrime dicunt etiam Medici, qi nobis λbricitaruibus: uel in morbis refrigeratis, ictu unus non ipsos neruos sensitivos,vel carnes calcfactas,sed sanguinis 5c sp risus humores. Qui ergo sensii tua seculia
firma om carnibu .S eruis, merito cum humores mae temperati fuerint, iri tua, inquam, sanguis .ct senstiuis partibus appositi suerint, eos tactu apprehendimus. queri modum aerein calefactum, uel frigefactu,
tactu per appositionem appreliedimus. Quod si sebris
ipsa etiam lolida attigerit: qua non aeqtialiter calescui, sed inaequaliter,sunt omnino quaedam paries, quaecundum naturam habent ut ea apprehendat quaesum assecta praeter naturam, . Neqtie. n. fieri poten ui sitae qualis mala temperatur tun n. ad exitium , sic corru rtionem deinceps tendit animal. Ha c est ergo consen us causa S l lioe u etiam . qui hectica. i. in habitum d ducta stare laborant, hoc aut em est,quian ipsis solidis febricitant .si aequalismiis fuerit mala temperatura Petuniuersa solida,nullum cori seir sum accipium eius, quAE in eis est,caliditatis,eo 'l aequalis su caliditatis peramis
uersas partes Siami sit hoc quidem quod agit, illud utiro quod patitur. Quemadmodum ergo neq; qui a nae
t ura ad calidius temperat i sunt, hoc ipsum consen sit p. Ut Ninrcli aequalis sit per uniuersum caliditas, idq; etiaalioqui ppconsuetudinemetiram cum ij,qui sunt in limite dialijs concauitatibus, humores secundum natura. comoderationem habent .non sentimus: qn aute in protet naturam plus uel minus processerint: tunc eo turri consensim accipimus: quoa secundum natur m qui dem habet animal c uoluptate,& dolore priuatum est. Qii aut i quod est secundum naturam diacitur .eiusqndem ipsus sensum hiis daetatur ad id uero, quod est later naturam .dolore assicitur. De humore autem. Diu
oculo tonsistit,qdo ipsum videmus.& quo sensolio secundum naturam habente eum non apprehendimus, praeter naturam autem habente ar prehendimus, non
dum est per iam dicta solutum . uuod iani. n. dictu est, soli tactivo sensui conuenit. Atqui ct gustum,cum secudum nat uram habet gustativum sensorium,rion apprehedit succum qui inest humiditati, quae est in sensorio. Cum autem praeter nat utam habet, apprehendit, sicut in morbis,uerbi gratia,amaritudimena,vel salsedine, uel
eiusmodi.ca insitiner terra, resu elemen er ora Peruel ea sis illic accidunt. Ioa.Gra. superata.
114쪽
Elementa enim habent qualit ates, has quidem subsutiales.& eorum completivas illas uero per accides. Substantialium itaque elementorum qualitatis appre. hen lutus est iactus ut caliditatis, frigiditatis, humiditati iccitatis. Hae sunt enim qualitates, quae illis formam
Iibuunt . Earum autem , quae per accidetis illis insunt, ut colorum,soliorum,odorum, S aliarum lii sunt senter,quod dicitur. Primum ergo perinde ac idem sit pati δε agere,& moueri dicimus. Quoniam autem dixit clisentia, in eo,quod ell moueri uel pati.accidit: S de patiendo omnino dubitauit,a quom quo fit. Vtrum asmili ut quibusdam uidetur uel a dissimila,ut aliis, hoc autem non recte dici uidetur, sensum pati, dialterari simpliciter, non enim agere, S ab alio moueri, S pati
est sentire,ut deinceps ouendita unc dicit. Dicimus, peius apprehensivi Illud autem,Per se,ues quae accidunt, nil sentire, it deinceps ostendit tunc dicit. Dicimus, peis Graece.- ια - συμ- τα a. uit, pro eo quod est, xii de ac idem sit dicere sensus pati & sensus moueri uel
Q-mi in , id est, de se & ijs, quae agere,donec ditii erimus, v non idem sit sensus age. illis accidunt, recto usus pro gemituo . Frequens au m,quod moverem pati Tll erum motus actus quidam. tem est liuiusmodi usus. Itque duo scopuli hic ad e- Actus quidem motu est uniuersalior. Motus autem Iuni Dei uenit usque, Pro eo quod est, horum duorum quam Pali. Quicquid enim patiturn mouetur. Qui scooulorum . quid autem mouetur,agit. non ita etiam quod agit.de si emo manis. m. s. tiuum quidem ηon est acti sed psis mouetur. Actus enim seu operatio,in, ut ipse in physit noη,er ideo neκ senti Aut qκοd iabin He m uinuν ca definit, aceruata ab habitu productio.Motus auteii sum per se, me combusti seir,m. umet: neri; Fui inerra est impersecta actio . Hac ratione idem esse uidebituri ne, ut sit perfecti eclracilia motus,& actio sue Operatio. Quatenus autem a tias.
- Hinc eii dubitationis solutio. Quonia enim inquit seu operatio,non in ab imperseeio ad perfectum proipotentia sensus est de non actu, non apprehendet, iusi gressio : hac ratione non idem fuerit motus,quod ope adsit activum S ad operationem deducituum. Sicut ratio. Quemadmodum erum dispositio dici tu & co neque quod combuti potest, nisi adsit ignis, ipsum se, munius de habitu Micitur & ut ab habitu distinguatur. ipsum urit, sicut lignum : uel oleum . Conuenien. & discernatur,specialius Sic & actio dicitur comuniusti m eieci , proportionem habet sensitiuum eum etiam de omni motu icitur & prout a motu distingui tener cum eo autem, quod comburi potest, sensitiva tur,eo Quod motus est a primo potentia, ad secundum sitiit a, progressus alicuius eorum,quae sunt circa subitantiam. θη Iam dat sintire sevi modi, dicimus. h. er i aia pla seruata substantia. Actio autem est persecta habis poti Atia audit,er uidet,duoia re dirimas, πρ me δεν tui productio, nulla in re habitu magis alterato, & enmiat o id,Quod agitio operatur.DMbκε etsi modis Amur sim reuera Persecia actio coaceruatus habitus processu, quiso ille quiti ut potentia,hu Mero,nt aes Similiter er sientire, Cr non cum motu temporis una concurrit, sed secundum
dod intentia est,er uniuersam sui partem aequaliter liabet: qualis est ii Quoniam potentia sensum esse dixit, nisi adsint sensilia tu autem fieri,si adsint .hoc ipsum uult probare. Si iit enim inquit quod sentit duplex est,illud quidem secundum habitum, sicut dicimus sensitiuum esse dor.
mientem hominem ,hoc uero secundum actum,ut uiolaniem, uec iam secundum sensus operantem, sic inquit& senstitia facultas, ct eius operat io. Ipsum autem,sen V nee neque lenius ait moueri,i eo agere .Hoc ergo,
tire dico duobus modis dicitur,llud quidem potentia: Prie in actio, seu operatio. Quare S de diuinis diκit et, dico auri, quod habet habitum, non autem operatur: sine Potentia sunt actus,seu operationes Motus aute. hoc ueto quod iam operatur. Hoc ergo primum senti sicut disciplina,quae est habitus mutatio secundum paere pro eo quod sentit accepit, hoc est ipsum copositu. tem ad persectum ab impersecto. Inter haec aute sunt Illud uero ii obus etiam modis dicatur sensus, hoc est, cogitat iiii motus seu actus, ct si quid est his smile, qui sensitiva facultas . Illud autem similiter & sentire psa 'uidem neque protrie motus sunt. Neque enim muta operatio. Vnde illud qui semire, pro eo quod est,id ql xio est habiti Mel ulla m parte actio neque.n. similiter sentit dixit. habent in Umui Pa Ie temporis, neque coaceruatiis eo primum er=o,t quam idem sit par er moueri CT agere, diri rum est ab habitat profressus sedalia ante aliam propo, mas. Et motus.n.est quidam amum imperfectus, sicut in Elis o & eraremum conclusio . Neq; ergo simpliciter motus iam di omnia autem patuintur er moventur ab adimo, ex eo tale quid neque simpliciter actio, nisi actionem proprie
a sed est actu. st επο er quod asionili parita δ' er 3Md a disse Quis diuiserit in coaceruata.& in diuisibile.& in inditi mira diximM par sturn.quod est disimile.Passum autem se sibilem. Vnde dc prius cogitatione quoq; utriusq; stinil' a motum esse dicebat. Sed & cogitatio secundu unii tu Postquam ducit.& obiter dubitauit,cur non seipsos que terminum coaceruatam liabet applicatione. N est quoque sensus sentiunt: & huius rationem tradidit, P unuquodq;,ut quod cognosci possit. accipere,quod in non adest activum transit ad ostendendum, quo quod motu, naturali dico,non contingit. Etsi . n. sit coacerua patitur, partim quidem,ut a simili, Patitur, partim, ut a tum unumquodq; eorum, quae pinis tradita sunt .sed di, simili. potentia quidem secundae dubitationis solis non omnino finem quoq; naturalem talem esse contintio hoc quoq; soluerit,ut ostendimus. Hic aute & hoc sit,sicut in iis, quae secundum locum mouent ut, id qd quoq; seorsum ostendit .Qm ergo id.quod hic dicitur. intercedit,neq; enim grauium, neq; lotia natiiralis hie dictionis contextui consequens esse dicunt, Et simile finis. Huius ergo actio est quodammodo Si cogitatio . niti a simili id autem quomodo fieri possit .vel no pos Sicut ergo amplior est actio motu . sic mot iis passione .st .in ijs etiam qus desiliendo uel patiendo in uniuers in . a. patitur,dc mouetur quodammodo, non .n .si se dicta sunt. dictum est. Quibus sit addiderimus: ne motu Paasio est. Quod autem mouenirMonoincide Nunc autem dicendum est,in ordine suerit consequen Patitur,non enim pastio est di secundum locu motus.
partem aequaliter liabet: qualis est lminis processus. Cum primum enim illimitiatiuum apparuerit,coacematim quicquid aptum est, simul te pente illuminatur, non concurrente luminis operatio. ne una cum temporis motu,sed in omni sui parte similiter habente.Talis est d sensus actio. Cum primum enim aspeximus,sine tempore sensilia apprehedimus. Vnde neque sensus ait moueri,sed agere.Ηoe
115쪽
pati enJm ad agendum habito respestu dicitur. Agere
autem ess secutidum qualitatem mutate . ex qualitate enim agere. N agere erEo in secundum quesitate.mo.
uerim mutari quare ii motus qui deest in tribus pi dicamentis,quantitate.qualitate ubi pati autem solum in quantitate in plus ergo motus extenditur a passor altio aut et motus. Aliqua et rotae eadem sunt, eo et qdam est adito motus sida aut motus passio. Non ut ge, nus aute areo de motu praedicatur: neq; motus depassione sed ut uox aequivoca .Eorum autem paulo post, ut dixi .disserentiam ostendet . Nunc autem,perinde ac eadem sint,dicit quodammodo,& a quo mouetur, tis titur,quod patitur. His autem omnino,ut eisdem uisi est .de et aliqua ratione eadem stat,ut diximus .dc ipse consuetudinem sequens his ut eisdem disias est Itaq; ct superius 4bi dicebat anima esse causam, ut v si principium motus icebat eam esse alterationis causam resisse. n. causum sensus eum autem esse alterationem: alte
ratio autem passio.Tanquam ergo in sensu eadem stat agerem mouere,& pati de patiendo,quomodo fiat Mivit. Quod euim patitur inquit ab agente patitur. Ad se enim inuicem reseruntur agere. dc pati. In Physica autem ostensum es,v id quod alicuius a tu es tuu est, asit in id,quod patitur,quod polei ta est id, quod agit cautem quod patitur,cum nondum actu sit sed potelia ioc fit ab altivo quod ipsum actu tale est: secudum aliquid quidem a s mili patiet impotentia enim agenti simile est patiens: secundum aliquid autem a dissimili. Est enim actu dissimile . Potent is enim aliquid esse, de aret is imite Postquam autem passum fuerit .est funis te. Finis enim huic quidem est agere. Patienti autem,ut
assimiletur,qci patitur,agem i,eoti', enim calefaciens calefacit.quod polentia quidem est calidum actu uero
frigidum donec ad ipsum est calidum similiter secerit, Postquam autem simile fuerat,ab eo non amplius patitur. Nihil. n. a smili patitur. Si enim lucernae lumen a Iampade patitur ab ea ii extinguitur: sed tamen ut adistin illi patitur. Tanquam. n.desectus ab excessii patitur. Si enim duae lampades eiusdem potestatis suetinta se nihil inuicem patientur. Di Inguendum otem o de potetura de intilichusu po
Diu isonem suilarus patiendi de agendi,& eo ii disseientiam ostensurus.dixit enim. Nunc interea perinis de ac idem sit pati di mouerim agere dicimus diuis nem oporiere sacere dicit potentiae N entelechiae. Po tentiae. n. nomine in sensu usus est.& eorum soluit dubitationem,quam mouit: cur sensus non seipsum senistit. Sed de sensum diuisit in eum,qui est potentia, ct in actu eodem modo quo de sentire.& hoc enim dici duobus modis ostendit. Quoniam ergo no est simplex nomen potet tae in nruuei sum de potentia,& entelechia.
id est actu distinguere instituit: e suo na a se inuicem disserat & quid est eorum unumquodq;. . suot modis est,id quod potentia . Per quae simul ostendet. v
sensui non est,quae est secundum actum,alteratio, nee motus. Neq;. n. quod quomodocunq; potentia est, in actum mutatum alteratur. Quo hucusq; , tanquam schabeat .iisus est v nondum Suisum sit,quot modis est quod in potetitia.
Simpliciter. i. indistincte de indefinite de potentia,&emelechia seu actu dicimus Arientes eorum differen .
tuam.& quid unumquodq; signiscat, quot modis di
catur. Nunc autem inqiiit quoniam eo quod est potentia,in sensu paulo ante usus est eo autem quod a tu est S a diu, in faciendo δε patiedo. Omnia. n. pali ait ab eo quod est a fit uti ni S a tu est. Vel nunc dixit usos ad saeiam ab eo diuisonem eius .quod est potentia ,-eius,
quod est actu Est enim se sitam aliqviI ut si dieamus homiram se lania ,quia
Distinguit id,quod est potent ia.d ostendit esse dupleX. Quod enim natura aptum est & quod potest hahitu suscipere potentia tale dicimus ut hominem p tentia scientem dicimus et ipsius natura est scientiae susceptiva. Iuxta quod fgnificatum materiam quoq; potentia dicimus,ct potentia prater ea dicimus quod iam habet habitum,& secundum eia non operatur . MD seu 3 enim quando non operatur potentia musicus dicitur. Haec in autem potentia,quam prius dixit primament elechiam in qua animam quoq; esse ossedit. Est. n. in confinio primae potentiae,& secundae actionis. Quare S utroq, nomine appellatur .d quaenam si utrius. que eius,quod est potentia disserentia dis inguit , aperte dicens. Vteres enim horum non eodem modo parem Used isse quivi, quod tale genui est, materia Hie uexo,quod, si uelit, petens es contemplari,nisi quia extereum prohibuerit ille autem iam coa
templans,o sui est ameseihia seu a Ro qui propriescit hae,A. Vniri ergo primi secvngum potentiam scientes. 3Homo enim communiter sciens dicitur,quod hominis natura est scientiae suscepi tua. Hoc .n illa fgniscat genus,& materia pro eo quod es, ipsa hominis naturata ipsum subiectum Gentis .n dicit,& subiectum secundum hoc sgniscatum δε materiam potentia diximus. Omnis enim materia potentia illud est,cuius est mat
tu possi ipsum suscipe. Aliud autem fgnificatum eius,qcnu potetra .di in eo quod iam habet habitu, di
non operat Hr, uoles operam,operari possit,nisi quid prohibuerit.quare et hic quoq; est potentia. Qui uero praeter id quod habitum habet , agit quoq; secundum nabilium,iciam mi elechia esse dicitur. Scientiam auatem secudum actum ostendit eo quod addidit hoc,A. Hic enim est qui secudum grammaticam operatur, qui dicit,uel scribit hoc ,A.s d ille quidem per lyplinam alteratus,er sepe ex contraria
s situ mutatus hie uero ex eo quod habeat sensium Migrammatiram,non operetur autem Ad operandum alio modo.
Exemplo ostendit quidna dicti modi disserant eius quod eu potentiaret ille quidem,secudum primum potentiae sgniscat iam qui est potentia sciens, ad hoc , et habeat quod potest per disciplinam alteratus, ct se saepe per contrarium habitum mutatus sciens fit. Vel n. ab ignorantia in cognitionem mutatur: uel a salsa opinione in ueram. Quorum primum quidem a priuatione in formam est mutatio 15 est generatio, dc non arteratio enim in mutatio a formato ad formatum, eo..dem manente subiecto. Haec est ergo alteratio. Ipse autem,qui nuc uniuersalius eam quae ex eo, uod est po, tentia,ad id,quod a tu est, mutationem alterationem dixit&oc corriget,& desilietaee quonam proprie alteratio dicitur.Eum autem,qui ex eo,quod sensum, uel scient iam habeat non operetur autem,ad operandum procedit an quo secudum erat significatum eius quod est polenti non per alterationem ecp mutationem
seri dicit,sed alio modo ex tali potentia actum fieri. Si
116쪽
militet & in eo qui habet Mentiam, sed non operatur S in eo qui seir sum. Alio autem modo dicens, qὰ non imagis alienus fit talis: sed solum operationem aggreditur. Cum ergo duplex sit.& quod potentia. de q ractu est quicquid potentia quidem est,ad alicuius absentia potetia essedi qlaut aesti est,ad pntiam actiois .Qd. n. potentia quidem es ad prasentiam actionis. Quod n.
Potentia primum est,aci habitus Sactionis absentiam dicitur Secundum autem ad absentiam actus. Non est aurum nec pati quidem simplea sed hoc quidem quaeadam a centrario eremptiosilua uero suus poti riui .quod V p . tentia,et eo, Med est iste lenia seu aElu in simili, te ut patretia
haut ad intele sium e adsum. eontemplans eκim ft,quod habet scientiam. quod non est alterari. Fit enim in rementum ad ipsum, o ad enteiichiam o allum uel alterum tenus altervisisti.
Postquam diuersa signiscata diuisit eius qaeest potentiam eius quod actu est,nunc vult ostendere, Q ne pati quidem simplex est: pro eodem accipiens pati,ctalterari,ut ipse paulo poli declarabit. Postquam enim dixis et .v id,quod ab eo quod est potet is discit & scietia accipit,ab eo quod actu est, dia octrina pridito,uel
eiusmodi .pati dicendum est postqva,inquam, hoc dis Nisset intulit uel non esse alteratione uel esse duos alterationis modos dem dicens. Par i.& Alteraria Duplex ergo pati esse dicit hoc quidem,quod ad corruptio emducit,quod etiam proprie est passio,& alteratio 1 illud Uero,quod ad periectionem,quod non proprie passio dicitur,neq; alteratio, sed potius generatio. Et, at patiacis dicam sum duplex sit id.quod est potentiat squidem eo,quod est secundum potentiam 'aeerat, id quod
secundum liabitu in operationem mutatur, nullo modo es alteratio,nes; passio siquidem alterati dicis,cuiusmodi est quod albescit,uel nigrescit, quod manens secundu substantiam.& idem subiectum se dum passivam qualitatem habet mutationem: ex cotraria enim qualitate in contrariam mutatum,corrupto habitu mutatum est. Quod autem ex eo quod habet habitu , sed non peratur ad operandum mutatur: no secundum aliquam qualitatem habet mutationem , neque . n. alia qualitate corrupta ui aliam mutatum est sed eodem habitu manente solum actum asi pst. Neq; enim domus aedificatorem alterari dixerimus A non ediscando ad aediscanaum mutatum: uel ge metram,qti theor mala aggreditur. Quae ergo est a secundo potentia, ad H,quod secundum actu est,mutatio, latu est,et nemutatio quidem possit existimari. uel f alicui placeat eam quoque alterationem uocarealtetu inquit linc se rit genus alterationis S non sicut ex consuetudine dicitur: hoc autem est mutatio quae fit smin dum passium qualitates,quando ex contraria qualitate in qualitatem co
rariam mutatur quod mutatur, dem manente subiecto. Quae autem ex eo quod est prius potetia Ad id, qPsecundum est potentia primus autem actus, mutatur, si ex contraria quidem in contrariam mutatur,est alteratio. Vt qua do quid fit ex calido tagidum δε ex albo
nigrum. Potentia D.est contrarium,quod contrarium. Quando autem ex priuatione in formandi erit mut tum rest hoc generatio ct non alteratio. Vt quando ex
non homine fit homo de ex non igne ignisA in similibus. Vel ergo ne hoc quidem proprie est at eratio,sed simpliciter generatior VH duo suerint modi alterationis,ct quae ex priuati 5e est in sotmam mutatio.& quareX contrario in contrarium. Est aurem, quae ex contrario in cotrarium est mutatio generatio quaedamn corruptio, impliciter generat Io: ut in libro de gene atione doctum est. Corruptio quidem eius ex Muc ranatatum: Ceneratio autem eiusan quod mutatur. Noti :ui
tem nec pati quidem simplex, sed hoc quidem qusdam
a cottario corruptio illud uero potius salus eius quod est potentia ab eo quod est entelechia seu actu. do simile. videtur autem quicquid ex eo,quod potentia eli, in entelechiam.& actum mutatur,pati di alterari non autem sic habet. Vnde&ipse usus est in omni, 'nodo potentia in actum mutatur,passionis nomine. idem est autem dicere alterationis. Dixit. ti et hoc quidem est a contrario corruptio, corrumpitire e luminigrum accedete albores autem hoc quod est prius pomuia Mil enim potentia contrarium,quod contratrum, quoniani in id mutari sua natura aptum est illud Beto perisectio. Est enim domus exi ructoris S aliorum Mentiis praeduorum persectio secundum licitatum operati. Canic autem communiter de omni,quod in potentia pati praedicauerat .hoc autem ess alietari eo et consuetudatiis curam non habuerit, horum nominum dii etiatia de his fgillatim Sc alliculatim Minceps diseret 1 dedicet qiad proprie est ali eratio dc quid rei me nori in penitus ab eratio, uel uniuersum hoc, aequivoca calperatio
dicet, uae a nobis prius sunt c5siderata uxos inmati iera dixit hanc quidem mutationem a contrario se ri contratium corrumpenu iliam uerti a smiliesmilis tudinis modum declara iiii agent is,& patiantis fulmingens, Quod se smile ut potentia habes adent Mechiam cium. Quod quidem aemiale est huic, ut habiliti ad propriam operatiqem. Ab habitu. ii procedens operatio sc est ei aequalis, ut proprium opus SP pria operatio unictius cuius est opus Sicut ergo si dis est titi. mus extructivo, uel geometrico habitui domus exitu Eliua It geometrica operatio G smile ei quod actu habet,id quod habitum a quo in actum producitur, hoe quidem agente .illa uero patiente . Quoniam enim. 8e intelligere.& sentire sit se elidum imaginum aissi minitatiem iii telligibilium de sensilium. idem sere est quod secundum actum intelligitin sentit, quod Eligibilia, ct sensilia Sic emo sensias est potentia, quod sensite αintellectus, quod intelligibile, ut habitus est smilis operatiot proptis. Sicut ergo habitus presenii aetii .de Ope
ratione propriam sui este perseetionem recipit. dici corruptus nec alteratus,scet sensus. tu i est potentia idem
quod sensio. Potentia au tem,quod est smindum habitum a sensti quod est actu deducit ut in actum .sic ea asimilatus ut ei natura assimilati datum est fetit et ceram potetia dicimus id quod annulum . seri aut alii eo actu expressum quod ille non Q facta si era, quod annulus secundum materiam sed et expressam eius Gguram secundu sepsiciem accepit,lic & in sensis. oportet intestigere quando eos seri dicimus, quod sensile non quoti albus fiat uisu Mel niger sed quod senstiti masriptit tae materia cognoscian seipss sensu admittant. Cum autem dixisset salutem esse talem assectionem seu passionem δε mutationem eius quod se potentia dicitur declara iiii quomodo salus subiunges, contemplans .n si,quod habet scietitiam. Habiturum salus est propria operatio Hi certe qui secundum lia..hitus Operantur,eos magis seruant. Simul autem per hoc exposuit,qiro modo illud dixit, ut potentia habet ad entes echiam de actum de declarauit,de quali potet Dii a.de entelechia dicit: et de secunda potentia. quae est secundum habitum di secunda operatione,ea dium est
117쪽
perlectio,& salus operationis propriae . scutycomem plativi habitus S scientiae persectio.& salus est ipsi c5
templatio. quod quidem uel no est alteratio: in ipsum enim fit incrementum Mel alterum alterat vis genus. Qui enim habet sciam deinde eius operatiori aggredi turino proprie dici possit eo ipso quod illas operat ioes aggressatur,pali,et alterari. Neq: enim ulla in eo D meli mutatio sed sol viri perfectio.& habitus manifesta alio. Ves ergo ea non est proprie alteratio : Vel si cui placet eam quoq; alterationem uocare, alterum sueritali erationis genus,&aequivocum,& non quod inalgo sertur di dicitur in ea quae est secundum locum, mutat ione quam quidem motum quoq; dicimus. Illud autein ipsum enim est incrementum est maxime huius suis sceptiuum quod non si huiusmodi alteratior squide alteraliori iude anente subiecto secundum eius subnantiam secundum passionem est mutatio , ex alio in aliud mutato eo,quod preexistit . id autem quod in sua ipsius pei festionem procedit,in seipsum incremetum,
suscipit,idem manens δε no M alia forma corrupta in aliam mutatum. Q re non recte haset si dicatur,u,quod prudens est, quando prouidet, iterari sicut nes domus adquatorem,quando demum discit. Sic ut . n. aedistiator quando iam operatur,nullam μcundum artem alterati oem sustinet: sc neq; , quod est scientia praeditum,quando secundum scientiam operatur. Deq; sentiens, quando sentit ab otio enim & ces. Latione ad operationem est mutatio non ex sorina in se a m quod facit ali eratio. od ergo ducit ia rete villam o affluis A es,quod est ρο tentia uxta id quod intelligis er ρνouidet o doctrinam Zd aeta
eo ominatiorum habeat equum est.
Hoc es ad quod iuxta secundam potentiam consideratur sicut,quod prouidet Auando ad se dam operationem deducis,non doceti dicatur ab eo,qci in operationem durit. No enim discis ab eo quod ipsum mutat hoc autem est scabile uel sensile. Non etiam qui quam ab eo patitur. Quare neq; illud agit. Quod aut .m ab eo quod est potentis is it et scutia accipit ab eo quod . ' Mi P quod docere potest,uel dicendum est non tali
in dictum esto .l dum esse alteratienti modo, o eam, quae ad priuatiua, si dispotionei,mutationem : π eum,qua ad habitus,
Hoc est quod secundum priorem potentiam, cuiusmodi est foetiae suscepi ilium :qualis est puellus, qui ab eo,qui est actu sciens ad habitum prouenitur. Postquaautem dixit,quomodo habet,quae ex secundo potentician actum sit .mutatio: nunc dicit de ea quae o priore potentia in prius actu lit mutatione . cuiusmodi est puellus. sui ira scientiam deducitur. Quod itaq; se mutatur inquit ne pati quide omnitio dicemus. Proprie enim pati in his quae corrumput ut . dicitur,secundum cosuetum usum. uel si quis hoc quoq; pati dicaa,duos, inquit,esse modos dicendum est patiendi.& alterandi. Iartim quidem quando in priuatioem mutatur, a sciea ad nesciendum traductumRuod est.& proprie passio quoniam passio corruptio quaedam est cin domitius mutatio. Proprie enim patiuntur,quae fiunt dete Horam pri terea quando ex contraria sorma in contrariam mutatur. S hic enim corruptio quaedam est eius, o quo fit mutatio. S propterea passio eiusmodi est. Partim autem luando in persectionem es naturam, id
est adi quod natura datum es.& quod sibi naturis .
Ponit.ut scientiae susceptilium qitando iam scientiam iuiceperit . Quando enim ad id, quod natura in si tum eis, illatiar, in persectioncm qi dammodo e ruin quoq; mutatio est,& in ipsum incrementum . noli militer autem ad id .quod habet liabitum. a Piniimio ne enim in habitum in liis sit mulatio'. non ab habitu in actum. Prius itaq; passionem dii iidem hanc qui odixit in Ilis, quae ex contrario habitu in intrarium mirtamur,dcis potentia diciatui iri illam uero in iis quae a Nhalutia in operationem procedunt. NMR autem norili ted iecunda quidem ne pallio quidem omnino est, neq; alteratio. Quare neq; motus fuerit, neq; doctri ita quae est secundum hoc.mutatio. Quod aliteni est in eci
quod est prilis p Retia dupliciter duli sit,ct in id quod est in priuatio em mutare,quod quidem dixit proprio pati,& alterare S in id viod est in sabitum a prii latione,quod neq; passio est neq; alteratio, uel squoce
Cum de sensibus dicere cepisset, & communiter dὸ omni sensu tractarepposuisset de uide dixisset. qi sest. sus in eo, quod est moueri & pati accidit . uidelia enim selisus esse quaedam alteratio, cum in imi uersum in Nisi et de agente,& patiente, utrum simile a simili pati
tur,uel contrarium a contrariis illinc dubitationi alte γdubitationem adiunNit,cur non propria senso iis . .
prehendit sensiis,cum sint sens bilia Mian cautelii; litiens dubitationem dixit, et sensias est potentia. non alius. Qitare quemadmodi in .quod tiri potest, a seisi θHOn liritur absq; usi tuo sic di sensias propitum sensi, tau m non apprehendit ,ut pote,qui intra ipsum operari non possit. Quoniam ergo nihil ipsum a seipso agit neq; a seipso P .ituur. sensus autem sentit eo v patitur clarum eli l ipse seipsum nota apprehendat, hoc es oprium sensorium. cum quo ope tiones exercet , qtialidoquidem neq; in seipsiam potest agere. Diipliciter itaque sensi is es tanquitatic quidem potentia ille licto a liv. um liter & sciit ire. Patitur autem,quod pali ur,iu quit ib activo, S eo quod actu est. lignum enim', quod est potentia. quod ignis patitur ab igne qui a tu eli dedistipulus qui est potentia,quod praeceptor, patitur a praeceptore,qui actu et t. Prius quam ergo pastum se, quod patitur,dissi mile est agenti. Passiim autem sinite ut a smili patiatur,est ut Sa dis, umili. Si enim quod potentia Patauum est theorema, est agenti disiimile: a Pe alitem inquit. S contrari sui . Si alitem iam pastum simile est ali ergo 'tioni 1 innunino uenit ad mentionem eius, quod e ii potentia, dc eius quod aevi, dc agenda & patiendi utriusque diti ionem fecit,& dixit duobus modis esse quod in potentia, dc quod actu ell, pat i quoq; d ipliciter hoc qd corruptio a contrario,illud uero salus potitis, Deinde dixit,quomodo se habet sensus secundii mid, quod est pati,i a sensili quidem natatur mori ad cotti prioneni ductus,sed persectio em Haec ergo postquam dixit nucdicit quomodo se habet,& secundum id quod ethoo-ltentia,& smindum id,quod actu est . Qionivn enim duplex est,quod est potentia .hoc quidem primum, illud uero secundum hoc quidem secundum solam apti tudinem absque habitis,illud item secundum habitum citra Operationem dicit et sensi im potentia est se ilcundum aptitudinem semen is omnino animalis nia a
118쪽
teria. Sicut enim se habet nuper natus puellus ad hoc ut si grammaticus se se habet quoq; animalis male aria ad hoc ut sit sensitu a. Quid ergo in quod id, quod
potuita primum est ad habitum ceducit hoc est, quod potentia quidem est secundum a iu uero primum Generam,inquit In conceptione enim deducitur aptitudo ad habitum Sicut ergo puerum ad habitu ducit is, qui in actu grammaticus lic& semen S omnino animalis materiam deducit ea,quae in matre est, natura adsensum qui est secundum habitum. Est ergo coceptio alterat ion mutatio eius, quod natura sentire aptum est ad sensum qui est secundum habitu Postquam .au tem natus fuerit .iam habet habitum Postquam n . per sine instus suetit sentiendi se dum omnem sensum habitus, statim patitur. Sic enim generatur animal clam habitu sensitivo. Quae ergo a potentia primo in habitum est mutatio ait in conceptione ab ea quae est in Renerante natura. Ab habitu autem in actum mutatio tria sensilibus S ideo .cum primum natus fuerit, s adstsensile id statim apprehendit. Vnde Sa rotinus uagit in non consuetum & stigidum aetem iticidens, ct non
solum cum ambientis aeris contactu concetians, sed &cum uisu luminis Clarum autem, sciit ea sentit, scidi si reliquorum sensu tim sensilia inciderint . Omnino.& ea sentiet, itos dico succos. N odores. Sic itaq; in sensitiva anima.& quod potentia S quod Miu est . Squae secundum ea mutatio est ab aptitudine in habituis est qui generat ut ab habitu autem ad operationem, sensilia,quando S ipsa adsuetint, & qu cunq; alia quibus opus est ad eorum appreliensonem. ut lumen quidem in uisibilibus,& perspicuus purus & non caliginosus aerae uisus autem in solus, redolens in odorabilibus. Quoniam autem S in rationali animal duplex ess& quod potetia est, quod actu quaenam suerit in ea
quoq; causa mutationis cum est ergo mira corpora,
ab eo quidem,quod potentia primum es. Omnino se parata est,ut quaesit mens pura.& omnia intelligibilia habens secundum habitum. Postquam autem in generationem decidit,sicut qui morbo,uel tempore uel lo. tione scientiam mutauit 3κ scientia in inscitiam muta atur,& fit primo potentia sciens aptitudinem solam habens,non etiam Labitum Ad habitum autem a prac piore deducitur,uel etiam a senstibus.ipsa quaerens de inueniens,& per particularia ad uniuersalia conscendens. Postquam autem habitum comparaueri iucha bet uoluntatem,quae in causa essestiua ut ab habitu in operationem mutetur. Quando. n. eligit, assumit, quae in se sunt,rationes ad operationem, dico autem selisitis. Mens autem nullo externo opus habet,sed ipsa soipsamum ust Huius ergo causam tradit, o sensus quicem alicuius paricularis habet apprehensionem, particulare autem aliquod corpus est. Merito ereo exterius est. Mens autem uniuersalia apprehendit. Vniuersalia
autem rationes seu desinitiones. Hae autem non extorius sed in ipsa sunt anima. Mens itaq; aliquo exteriore non eget,quod eam persciat. Dixit autem eam iam
habere, ut scientiam,& sentire,non quod animalia, statim ac generata saerint,scientiam habeant .sed id quod
in sentia duplex in uolens ostendere.& quod est secundum habitu nim quod in secundum actum, eum qui est secudum habitum,sensum scientiae praesentiae sinilem esse dixit. Exempli ergo gratia scietiam addidit. habet n. sensus sensi tuam facultatem,scut quadam scie. tiam. Sicut enim quod discit per disciplinam mutatum habet scientiam,sic S genitum statim eum,qui in secudum habitum sensum. Quod enim est in illo disciplina In hoc est generatio. Si autem statim ac fuerit genitum
habet eum qui est secundum habitum sensum, no per alterationem ergo fit sentire secundum actum sicut neque operari secundum scient iam fit per alterationem.
Et illud Secundu actum smiliter dicitur contemplari, sicut di secundum potet iam sentire,simile est ei, quod est scire. Sic di secundum actum sentire ei, quae in socundum scientiam contemplationi sinite. sed Me quid/m a illo differt, 3 illius quidem vexationiι Hisse liua ferii μκ insitae o audibis. Similiter autem o reliqua secilia causa autem quod singularium est, qui est stranguis a
Mum Uuc sci retia autem uniuersilium. Hae vero μκt in ipsa quodam mego anima Quamo em intelligere quidem in i hquando uelit .sentire autem no in ipso. osse est.n. adesse si Mili.
Postquam dixit sinite esse secundum actum sentire ei quod est contemplariarunc dicit quana ratione disserat eius quidem qui est secundum actum, sensus soris sunt effectiua .externe. n. incidentibus sensi lib. sen timus ea autem,que contemplari possiimus, non foris
sunt Deinde S causam addit,cur illa quidem exterius incidant aaec uero non et sensus quidem est si gula ea autem per se separatim subsistunt qui b. animal quorue hoc ,ut si opus habet. Eo .n q, illis opus habeatmius animali datus est Scientia aure, ea qua Qui unitiersalia,apprehedit. Vniuersalia autem .inquit, sunt in ipsa quodammodo anima. Exacte autem illud. Quod amodo .adiecit ruel quia illud in ipsa ut in aliquo loco sicut & ipse in ijs qus deinceps sequuntur,dicit Et recte qui animam locum formarum esse dicunt non proprie autem illud,uidelicet, In loco. sed secundum propor
tionem S conueniet iam uel qi etiam uniuersalia in si gularibus subsistant,quando autem ut uniuersalia, &communia accipiuntur iant in anima Eis n. com n maniter suum esse est in intelligenda eorum communio ne. intelligentiae autem in altima. Intelligere autem in
ipso dixit ed non in ipsa ioc est in eo quod trabes ani
similis r autem hae hales o iam filium ei nitis: trapter eandem causam,quod sensiati sint rium sunt ex emem Non solum inquit sensus inui circa patricularia , sensilia uersaturixternis praesentibus opus habet, ut agat,sed S es quae circa sensita uersantur scientis,cum in seiosis non habeant .ut possnt operari quando ii lint .sed N ijs opus est,scut di in sensu exterius adesse id,Urca quod eoru uersetur operatio Ipse ii circa snis gularia, e externa ct quae siparatim subsistunt,uersantur,ut Politicus: Mechanicus S at semel dicam, particulares artifices. Eorum . n.scient ia in circa singularia, ut politicus considerabit an hic si exercitus Imperastor assumendus. discator an sit hoc lapide utendu. Horum autena,quae sunt particularia, coli deratio scietiae est uidelicet.& non sensus. Vniuersalis ergo secundum artes consideratio in his est Quae autem ab amb. circa singularia si contemplatio,non amplius in lus Materia enim N instrumentis opus est. Dil d. si quirim a ne dicendi fuerit quoq; eccasio postea. καne ot/m tantum definitum si, uod tum no sit simplex quia
petentia Leitur,sed hae quid m,ut si dicimus puerum posse ιυν citus ducem esse,iaua uero,ut eum,qui est in aerare, te hases senastiuum
Quomodo uniuersalia cotemplari in nobis, & quomodo activus intellectus particularia apprehenditive
119쪽
dissert de his considerationem. De his. n. in tertio libro dici Cur autem eius quod est potet ia, de eius qcnctu
in ditiis siem secerit Mobis in memoriam reducit, nena Pe ut Ostendat,quomodo dicantur animalia,quado nosentiunt,sensum habere potentia. iuxta secundam. n. potentiam quae de iis,qui actum iam habent praedicatur,de quibus nec pati,nec alterari proprie dici possit. in ipsum enim est incrementum de non in contrarium mutatis,ut dixit. Quoniam autem V l ominata sorum .igeremtia de sti autem donitum V quod si ni alia,er quomodo alia: necesse est Mi ,quod est pati,er eo quod inerari,Mpropriis nominibu Quoniam utitur eo quod es Dat i de eo,quod est al mari,ut propriis nominibus an lenia, qui est secunduanum dixit aut ,et nec pati,nec alterari sentire est .causam, ut his nominibus in eo quod est sentire, utitur dicit quoniam inquit,est innominata harum facultatum disserentia,neq; enim propriis nominibus distinctam habemus utrinq; facultatem ratione autem didicimus quaenam si harum facultatum disserentia, necesse est, ut utamur in his eo quod est pati.& alterari, utSpriis. Dominibus quia ut dicebam,non sunt in usu, quae simillis imposta nomina. Sin uiuum autem petentia est,ut sensile iam actu, arum adamodum dies um est.
Quia dicturus est senstiuum pati a sensti . non sine
iusta ratione prs sumit, tentia sensi iuum esse ut senas te est actu. hoc autem prius diΝit etiam . quando quae rebat an smile a smili patitur,an dissimili. Mi ei ia autem est senstiuum ut sensile, iuxta secundam potens etiam neq; enim pagum,nec a contrario habitu mut tum ei assini latur, sed eius forma suscepi a. Neq; enim
Ubii, si sensus sensilis forma suscepta qirare nec pati, nec alterari proprie dicitur sed sermae rationem in se cognitiue suscipiens Sicut. n.ceram dicimus id Hep, tentia Ruod annulus : eo Q ab ipso passa id striuod ille actu,no ipsus materia suscepta sed solum serma. scde sensus a sensilibus passus ipsorum formas in se inti pressas incorporaliter habet.Dissera autem, p cera quidem ipsa fit formae materia quae est in annulo. Sensus autem non si sensi is materia .sed ipsi illius forma cogniti ue imprimitur. Habet aut senius aliquid plus quacet era enim dc si si materia formae, quae est in annulo,non tame per totam ipsam formam suscipit, sed in supessicie Setistiua uero facultas per totam uitalem sormas sensilium imprimit. Parhκr itaq;,tum non est quidem illi: Passum ratem aspis latur,o est quati illud Postquam dixit superius quomodo dicitur poti R I patitur a simili dc a contrario aioc etiam sensui quoq; accommodat,* anteu quidem passus si a sensili. 5 est ei secudum alium similis,et aurem smilis eo modo,qui saepe dictus in Cum autem proposuisset de omni sensu communiter dicere senstiuae animae definitione tra didit, et ipsa talis est potentia, qualia sunt sensilia a laetus,quae est secundum operationem, sens uuae,animae tali uidelicet existente operatione qualia sunt sensita. Si autem est eiusmodi sensi ilia suerit anima ex necessitate inseparabilis squidem in facultas per qua, quod eam habet,sensilibus assimilatum,eo quod ab iis quo dammodo patitur,dc alteretur ea apprehendat. Dic redum est autem secundum unum uens: siensium de sensis
hias primum. Dicituν ὰutem fissili trisui modi . Quorum Lesquidim per sesentiri desumus,-- autem p rurauens. Duar
autem 1M quidem proprium est unius uis si pus, i rud una
liquam rationem tradidit de sensi tuam si cultatem desiiij i et eu potentia id quod sens te, S dixit qa non passa quidem a sensti est dissimilis: ab eis aute passi Mi illis similis iratist ad separatim dicendum de unoquoq; sensa quoniam, scii t iam diAit,in quibus, quod
communiter praedicatur,non es genus .sed uox aqui loca,non est sussciens communis definitio ad rei naturam nobis fgnificandam .sed uniusculusq; q= ab aequis uoca uoce significatis r.seorsum oportet definitionem tradere quando iam ;,quae est generum desinitio ad stigulas species cognoscendas satis est. Uniuscuiusq; autem sensus definitionem traditurus prius de uniciatq; sensui senstibus tractat propter saepe dictam ratioem. Deinde de ipss operationibus de sc de facultatib. quae fuerit autem quispiam cur non ante communem sensus definitionem prius de simpliciter sensti tractauit. Dico ergori , huius smul desinitionem comprehendit in communi sensus definitione ubi elementorum seimsum esse dicebat per se ues per ea quae eis accidunt, dc rursus,cum dixit q, actu sensie,hoc est potetia sensus, ct et sensti ut es estiua soris sunt singularia. intellectui autem in ipso e lanii et aliter. Per hac ergo Omnia,Oest sinplicii et sensile.sgnisca uiti Q ea , quae elementis accidunt quod particularia lea quibus sensus secti dum actum ab eis patiens assimilatur qui prius erat eis potentia sinitis. Porro de hic de unicuiq; sensui senstibus separatim dicturus prius qliandam tradit diuis nem Omnium in uniuersum setissum, quot modis ducantur,ut qua fuit proprie sensita a senstibus peraccidens quae neq; propria sunt ratione sensita, separas de his uerba salici,ne de illa incidant de doctrinam pe tiarbent.Tribus ergo modis inquit,dicuntur sensiti. Setistium etiam alia quidem sunt per se sensita, alia uero per accidens Et eorum qua sunt per se. sens sum, alia quide sunt commiania lensuum alia Dero uniuscuis iusq; propria. niti scitiusque ergo sensus sunt mprias filiabitiae illi soli subsimi. iii uisui quidem colores, auditui soni olfactui autem uapores. gusui uero succi
seu sapores: iactui.quae ei sum coordinata caliditas,hu mi duas .frigidita .siccitas ,res stetia seu repercusso ara. uitas ct smilia . propria autem ea dicuntur sensita nulli cilii sensui subsunt. neque n. uisus uaporis uel succos uel tangibilia appreheudat. necati e nullus alnis senastis,quae sunt alii sensui apprehensibilia, apprehendit. Haec ergo sunt propria sensita Comunia autem sensilia dicit esse quinque: motum Ruietem, numerum . nram magnitudinem Ea autem omnium dicit esse communia: non Q unumquodque eorum omnibus sens-bus stil,st: sed Q unu quodq; pluribus,dc non uni R iraedam autem smul omnibus . Alagnitudo n. in communes stellisus de tactus. Videmus n. magnum es et o .minem. uel magnum montem .de tangentes quoq; sentimus anagnam esse uel paruam molem,qua subijciturve interuallum. Si autem sonum quoq; dicimus magniam sentire uel pararum hic secundum couuenientiaec proportionem magnitudo accepta est, no proprie. Magnitudinem. n. nunc dicimus continuam esse ex eo
munibus senstibus, Magnus autem sonus est qualit tis intensae. uel remissae declarativus. Quare exile esuehemens magis proprie in sonis dicere conuenit. R. gura autem commune est ipsa senste tactus, de ut sus. Figuram autem dicomon et hic est triangulus, uil
120쪽
circuliati hoc n. est rationis dicere, Figura est, quae ab una linea comprehenditur,uel itibus,uel quotcunque
illae fuerint sed Q smpliciter eis quidpiam circunscriptu. Ob autem cit scriptio fit secundum aliquam figulam Itaq;& it rationalia cum in paruam terra alti tudinem.& leniter accliuem inciderant,ad transeunduconscendunt riit quae sciant et si circunscia pia magnitudo .S Q trans repossnt. cum autem in ualde altum, de arduum,& praecipitem locum casu uenerint, ne trasire quidem tentant: ut quae simul magnitudinem sentimin figuram. Quare te ipsus larmae ct figurae exilis quaedam ct obscura est eis perceptio. Eas itaq; uias fugiunt,quae in acutum uel concauum sunt figurat aer eligunt autem planam,ct quae in recta est. Numerus autem comune ell omnium sensitum. Vide is. n. quinque fortasse esse homines. Sed de palpantes hoc ipsum scimus. Atq; audientes scimus,plurium, uel pauco tu, uel unius uocem este quae ad nos peruenit . In his a Die dubitauerit quispiam quomodo Aristoteles dicens numerum esse commune sensile non solii ni alias adii et se
iur Philosof his ac ipsi rerum operationi , sed sbi ipsi.
Cum . n. in Phusca dixistit tempus esse numerum nao tus umerare dixit solius esse mentis. Nihil. n. inquit. potest numerare .prateiq anima, de animae mens. Quomodo ergo illic solum mentem numerum dicit apprehendereauc autem sensum Dacimus er go issam quidem numeri formam mente apprehenoete. Sensias aim
tem non ut tantum numerum apprehedit sed smpliciter ut eum,qui plures contineat: uel unitatem di ut minorem,uel multitudinem Mel maiorem. Nens est autem,quae per sensum numeri quodq; tarmam cognoscit. Quod autem auditus quoq; huc numer ana appreliendit clarum est. Aures periaicum strepitus quoque pulsat equorum an quit ille.Scit. N eas,que accellerunt troces plurium esse,quam unius. Quod autem gustiἀquoq;.S olfictui sensilis est numerus clarum est. Senistit. D. N Odoratus disserentes odores r ut quando bene olens,& male oles uapor smul accessetit. Sunt autem de specie disserentes uel bene olentes aes male oletite
Similiter & gustus,si misceat tir abstit hium cum melle utrunq; smul sentit. Et motus quoq; , latus sunt
omnium sensium comunia sensilia prat et a gui lus. Si enim ex eode, loco ad nos soniis peruenerit 1 sentit id constitisse,quod sonat. Si autem non ex eodem, sed tialius ex alio sentit moueri. Et in uaporibus smiliter. Tactum quoq; manifestum est sentire id ir molietur, de quod itat Sentit certe corpus quod eli in aqua, ea uel consistente uel dissuente. Nunquid autem δέ gussius si gustabile praetercurrit sensorium,sentit motum uel statum 3 Si quis ergo uirgam melle unxerit: deinde eam per os circunserat apprehendet succum non statitem. Quod s quis huius causam tactu esse dixerit. non gustum . non magnopere coni ediantis. Est ergo num rus omnibus quidem senstis. Status autem motus praeterquam gustui reliquis Pigura autem dc magnitudo tribus uisui auditui olfactua. Per accidis aute sunt sensita. Per seipsum n. uisus apprehendit colorem uel fguram Per accidens autem Q hoc est Socrates. En enim intellectus substantiarum apprehensivus. Vium Icuiusq; autem propria sensita sunt reliquis p accidens sensita. Viso in aliquo sauo ut albore.quae styrax di
ritur,dicimus. Vidi aliquid bene olens. Per accidens. n. bene olens me uidere dico ..Et ol a styrac dico me
savum olfecas e dc si senuerit argentum,dico me argetum audiuisse uel album audiuisse. Similiter D s suehit lignum quod sonat Et in omnibus similiter . Gullato enim melle,quispiam dicit sauum guttasse. Haec ergo sunt omnia per accidens sensita: S sunt unicuique extiliis sensita. Quae sunt itaq; propria sensilia,S qua comunia dc quae per accidens,dictum est. Quomodo autem ea a se inuicem discernantur, & quae sint ea, quae unicuiq; figuram ct characterem praebeant,scientias iat tum persequentes. Sciendum aut, et quae uisui . Scauditu in gustui subiecta sunt,sens lia . communibus a consuetudine nominibus appellata sunt. Visus quidecolor auditus autem, ni . Gustus uero , sapores uel
succi . Quae aut ε tactui, 5 si actui subiecta sunt, no ampliui coibus nominibus appellata sunt. Si. n. tangibialia uel odorabilia dicas no est eorum denominatio sed eorum habitudinis,quae est ad sensum Sicut & s in teliquis uili bilia dicas uel audibilia uel stillabilia. Sed ne.
que uaporum nomine utemurpprie in odoratu. V pores. n. simi & qui eκ aqua ascendunt sed non odorabiles. Vni quidem odoratui quadam oppositio cont raposita est,quae est secundum bene olens quae quidem diNi,proprae impositum commune nomen non trahet. Similiter neq; quae, actui sabinae sunt,plures ops posita sies calidi in frigidum siccum, humidum, dum lm, molle,ct reliquae.' Dis autem proprium)3uod 1 eentivit Mi/ri si uisentia
Pio pii a sensilia ab aliis discernit et non alii sint sensui sensilia,* neq; communia neq; quae secundum accidens sunt sensilia habent illorum. D plus uno apprehendimus. Ac de communibus quidem sensilibus: l, tum est De his autem, qus sunt secundum accidens, et noti selum uiso hoc albo,per accideras sentistius. Qeu: Socrates: sed S audita uoce,rairsus per accidens bi tantiam cognoscimus A nosolum uisu cognoscimus
hoe lignum,uel alimiid eorum quae bene uel mala olei sed Ee odoratii Postquam: n. talem, dorem sensimus, et ii iis conspexeramus ut Alalitia scimus, ex qua Odor
est 3 larem.Similitet S gustu cognoscimus substiti iam ruet tactu. Iustu quidem p est mes uel quid tale. tu autem,panem,la fidem cainem ipsenilia. Hoesi ergo una eorum,quae sutir proprio sensitum,& c5mirnium,& eorum quς sunt seeundum accillans,d itinctici. Aia uero quod Urespropria quidem senstici secundum naturam habentibus sensibus , 5 . ex quibus locis opprehendi sda natura apta sunt se lithus admotis,circa ea non falluntur. At circa ea .'uae sunt conatio
nitet sensita di per accidetis fit deceptao Neq;.n.s ae gri suerint,nec praeter naturam se habuerint sensus neque si a sim spatiis.&imeti allis se incla Rerint senti. ha,apprehenditiit Nec si tonsulto,&de industria stas ni . neq; .ri a telo postps uidet uisus colores,sed qui sunt anterius. Ita. nini natura datum est. Sed neque anteriora a quouis interuallor sed quando ea adsuerint S praeterea lumen. Circa communia autem sensilia fieerror& quae sunt pera tradens. Hoc. n. albo eminus caspecto,quod album quidem est,ssimus,utrum autem lapis est,uel lignum iret φίd eiusmodi. ignoramus, ct saepe errantiis liud pro alio existimantes Et voce quade
audita O autem non uiso quod uocem edit.cirra locuerramus,unde noκ est. Atq; locus quidem est eorum.
quae sunt secundum accideos, sensiliu ut deinceps Ostedemus. Praeterea autem,Scrca figuras fit error . itaq;