장음표시 사용
211쪽
isivimus erum sint sub una irrationalianitria dic & tu oAtilio .cur partem animae esse dicis intest retiam Secundo Platonem reprehendit,l multa praetermiserit. In
tria enim animam diuidit. in animum seu iram,in rupiditatem.& ratione. S rationem quidem in cerebrG collocat iram in corde, piditatem uero in iecore. Praetermisit ergo α uim imaginatiuam, di sensitivam.&.secu, dum locum mouentem dc appeti mam. Dicimus aute, re & haec nouit & horum in Timaeo meminit Me natura disserens. In republica autem harum trium meminit,
quoniam his opus est ad omnes respublicas. Ratio em minatum obtinetis facit Aristocratiam,& regnum. Ira autem Democratiam .seu populi imperium. Cupibditas uero,quq est bellua uari 3s se is praedita, scdm pecuniae quidem cupiditatem,secit Oligarchum i paucorum dominatum secundum autem uoluptatis amorem
dc libidinem si iure quidem S legibus conititutam, iacit Aristodemocratiam.quae in optimatum, di populi dominatu composita est,si autem nullis legum uincu Iis constrictam,ticit Tyrannidem Eorum ergo tantumetae sibi conducebant meminit Quia tota nouit tria..eprehendit Platonem,u cum dicat inquit,ita cerebro esse rationem n corde iram,in iecore concupiscentiam
appetitum a seipse diuellit. Appetitus enim inquit est comm io rationalis ad irrationalem laec autem in dutier. loc1s. Appetitus ergo diuulsus,& distrachiis est. Ad quod dicit u in unaqlim, parte dicit omnem ine sale animain secundum aptam autem & accommodatam I=artem magis apparere rationem,ii et iram, i O diuelit appetitum.& in his contemplatio. Q a autem in ablationes uult a Mine dirunt nitrixit cura od est semper simum. Illud. quae autem in ablatione seu abstractione, est ueluti inscriptio,isii titillus eius,quod est dichirus, que admodum ci in libris Hippocratis inuenimus, sicut in mulieribus prologum,quae autem de mulieribus se eogo de hic dicit. Quae autem in ablatione, seu abstra tio-Iae .uolens ostendere,quomodo intelliguntur, quae in ablatione.inferi,intelligit nquit,ut simum. Quod enim est simum .cum materia intelligitur. Quod autem eli incuruum sine materia. Mathemata emo Huae dicit in ablatione, cum incuruo habent proportionem.Incuruum enim ut immateriale eit,ciun stin abstractione, sic tria thematica η sunt non sepata ut separata itelligit. Vult P haec naturam mathematum dicere,in haec separata in telligi intur,sed non ut separata actu,sed tantum intellectu. Hinc autem corrossa inuo collegimusAnimam esese separabilem et inseparabilia separet : nam si non esset separabilis,nequaquam ea separaret. o lino autem intellectvi Ut sussire dum acta rei lauditu.
Quoniam dixit intellectum separare sermas math maticas, dc sic eas intellisere, propterea addidit Odem esse intellectum cum rebus ut di eius substantia sit separata,quando s arabilia cognoscita dc sit ipse separabilis,eo quod simile simili cognoscimus.
Nunquia aistem eontingit separatorum aliquid huelligere, eust ipsi non sitarum a magnitiaine,an non ,consideranau postea. Hic dubitationem quam diximus in contemplatione proponit,et si intellectu,qui est secudum actum , res ipsae est. res autem,utpote intelligibileI,materiae empertes materiae ergo opera est intellectus. Et quomodo est materiae expers.siquidem in generatione continet Quomodo autem immaterialia cognoscet cum in generatione cotineatur solutionem autem in iis quae sequii
tur dicere pollicitus est. Resum est autem etiam superius p potest etiam,quae sunt omnino immaterialia,cogitare,si quidem non utitur instrumento, corpore , sed ab omnibus ex immixtus. Nunc autem qua de anima dicta sunt summatim colligetes νυν se dicamus,animam quidem ess e quodammodo omnia, qua sunt.
Hi enim sunt m lia,qua μαε vis in .lstititia. Ist autem scio tu quidem scibiliu quodammodo siensus ue,a se ilia. Quomodo
autem ho quaerere oportes Diti ditur autem scientis,er sensus mni: se potentia quidem, is es, uasset potentia: QEa uero asEu,in ea,quae sunt actu. Anima aut .m se uiuum,er sci iis peraceptiuum petentia sunt)joe quidem scibile lilia uero se A. necisse s autem uel ipsa,volsormas esse. se quidem certe non non. lapis in Mima, sta forma. Hic communem insere conclusonem cognitivarum opera ἰionii m. Est autem conclusio. p omnia,quae sunt uel sunt sensilia uel istelligibilia. Vocat autem,ut diis
mus intelligibilia scibilia.& haec diuidit in id, quod est
potem quod actu. dc ostendit haec omnia messe in anima di quod est potentia quidem,scire ea quae pote tia: ct quod actusa quae actu sunt. Dubitant autem nonulli .sa quaecunq; sunt, uel sunt sensilia, uel intelligibis lia: sensile autem di intelligibile sunt ad aliquid: ergo ct quaecunq; sunt,erunt ad aliquid,& ipse quoq; deus, quod est absurdum. Dicimus autem,et quaecunq; sunt quatenus quidem sunt,uel itelligibisti,uel sensilia, sunt ad aliquid,quatenus autem subsalunt, & substantiam habent,per se sunt. Nam ct ipsum quoq; nigrum, quatenus quidem habet per se substantiam. non est ad alia quid,quatenus autem est sensile est ad aliquid. Quod anima quidem in quodammodo omnia quae sunt. Recte additur illud,quodammodo r quoniam formae sunt
materiales S eas nouit anima immaterialiter,non materialiter. non enim lapis est in anima,sed eius forma sine materia similiter&in alijs. propterea ergo dixit illud, quodammodo. Quomodo autem hoc quarere oporteto secundum id quod est potentia,& quod actu est, senis de sentilia,sc scientia, c scibilia. Necesse est autem Usa,vel formas esse. ipsa quidem certe non . Quoniam luperius dixit .v quirere oportet quomodo sensus sensilia apprehendit .nunc dicit,ς necesse est uel ipsas compositas fornicis eri in anima id est cum materia & forma uel ipsam per se formam Atqui,inquit,ipsae composits non sunt in anima neq; enim ipsa est lapis . necesse est ergo sormas solis esti in anima.
Quare anima est petit manui. manus. .e' in humrerum dis
mentorum. autem o intellictu forma formarum, o se usforma sensilium. Quod dicit est eiusmogi. Sicut manus quae est instrumentum corporis instrumentis utitur,ut securi, uerbi gratia .faber,uel arundine .sc S anima quae est ipsa forama aliarum est formarum susceptrix quia sol marum rationes apud se habet. Similiter,dc intellectus, ct sensus sunt forma.&formarum susceptrices,eo via arum rationes habeant. Sed intellectus quidem omnium sors mariam forma est omnes enim Arms insunt in ipse, duactu est. Sensus autem est forma sensilium tantum a milii sensu,qua est secundum actum,snt sensilia.
Quoniam autem nulla res est preto magniliaines, ut uidetuν
sis dos parata in sensiliue formis punt iraeustibia o qua in daturiosseu avriatione acuntur, ex quacunq; tosilium has ser egulus. Hic sunt primc defensiones cluarum primam dicit esse,quae dicit,et nec tu uniuersum quidem sunt penitus
212쪽
formae immat ales. Est ergo bot quod dicit , remimin hyperbato. Nulla res ei Pter sentiles magnitudines,
ut uidetur olumbus,sed omnia,qus sunt,sunt magnitudines sensiles. Vuli autem dicere, quod mentis concerptus seu intelligentiae uel sunt primae .uel secundae, uel tertiat di primas quidem citra imaginationem nouat, secundas autem, eritas cum imaginatione,etiamsi partim quidem ut instrumento partini autem ut subiecto
ea utitur Quid ergo dicit 3 Quoniam nulla tes est praeter magnitudines separabilis .i s ne materia,ut in dent ut nonnulla sensilia,tii mathematica laae D. itidentiar esse
separabilia,sed no sunt. Propterea inquit in sorinis sensilium sunt intelligibilia,ui mathemata, etiamsi Didentur esse separabilia. a Fest secunda. Porro & ieriti sunt inseparabilia tu seni le. Et secunda quidem dixit p hoc, quod dixit,quae autem dictitur in inlatione I ertia autem per hoc quod dixit: Et quaecunq; setistium habit iis,uel assectus. haec enim sunt Iotinae materiales & assectus iit qualitates materiales uiuae t quarum magnitudo solum ratione separatur. M pr. tires, ulnibal sentit re diati inste toprehenderi .
Quoniam haec traa sunt sensti alti hic obscure dixit, Q in libro de demoniliatione dilucide dimim est. Illic enim ducit. ni is scientiae principium esse sensum, quoniam ut nuc dicit intelligibilia omnino sunt in formis materialibus. In quibus ergo deficit sensus, in in etiam eiusmodi scientia deficit. deinde postquam dixit, Nihil didicerit subiungit, Nec comprehenderit,id est Hec in- Menetit. Duae cium sunt uiae cognitionis, disciplina,
Viscαμπι se alunt. Quoniam Δxit,iarmas intelligibilium esse in senstibus propterea dixit, Necesse esse intellectum simul c.
uiso contemplati hoc est,cum instrumento imaginatione: squide eius es enector sensus. Quare sue dicamus, quod imaginatione sue,quod sensu utitur, idem est. Per haec autem secutam dicit defensionem,quod intellectus simul cum imaginatione operatur. Imaginatio
autem non nouit immateriales formas nec ergo intes- Iectus. siasma materia.
Quoniam dixit uiti esse ues uti sensu dicit,quod sine
materia Sensus enim operantur circa immaterialia. Imaginatio autem circas formas tantum Quidam autem
dicunt,et illud sine materia .intelle tui coniungit soll- quam elum dixit.quod etiamsi imaginatione, S sensu dicas utrintellectum idem est,dicit sedilitellectus,quod est sine materia,cognoscit. Est autem imaginalia aliud ab affirmatione, er negatione.
enim connexio mentis te epitium seu inlessuentlamminerum
falsum . Prima autem intelligentie in quo iam digerint,ia uisa
non finit Nam circa simplici. ersatur unde & est indivis bilis,ut quae circa terminos uersetur. Quare substantialis in in ea ue itas,& non in copositione. Si ergo neq; uera est,neq, salsa ut q nec assiimet nec neget, siti aut e dc intestinus nec uerus est nec falsus secundum defensonem , quid ergo disserent primae intellistetiae id est simplices, ut uisa non sint quemadmodum S intellectus metit im sinatio λ pciendum autem,et intellectus, 3c imaginatio substantialem habent ueritatem, dc determinate seu finite cognosciint.
An ne hae quidem uisa sunt Id non in usui Haec quidem uerba sunt tertiae defensonis euerso. Cuenim tres defensiones dixisset .tertiam solam euer lilaei
cens: Nunciuid ne alia quidem uisa sunt intelligentiae , Quasnam dicit intelligemias eas quas non smplices diicimus,ct propterea eiie imaginationi s miles: sed non sine uisis, quit d est,sed sunt non sine imaginatione. Qua te per imaginationem sunt meni is conceptus, doliuelligentia,non tamen idem est imaginat io. intellectus,sed tamen .inquit.quando primas intelligentias intelligit,non utitur,instrumento imaginatione.in secus idis autem S tertiss utitur . non est ergo idem in sum, dcilitelligentia. Visum enim quodammodo materiale est. intelligentia autem materiae penitus expers)Sciendunt autem,l in contemplatione etiam alia quadam mouimus.&quoniam ea in stiperscie tantum speculati si isntiis uisum est ab alio orationem repetere. Recurrere enim melius est,quam aliquid praeterire. S in his, en graiia,finitur ptadiis. 'ta
utram definita est in iudicatiuo, via est epulto talios , sensu o praeterea, uod moveat,metu qui est serandiam ieeum. Desin' ergo,o intellectu haec de ira sint.De eo autem, quod me.
uat Auidnam est animae/on iactandum est.
In huius tractar iis principio dictum ess q, oes Philosophi naturales his duobus animam desni uni S cognitiuo,dc secundum locum moti uotad hac enim te*ας intit Et eos quidem recipiebat .et ab operatio ibus an mae substantiam indagatem,scut S oportebat, ct ipse quoq; sic facit eos autem te sciebat .primum quidem. purietatiuam animam praeter serim ipsa. n. nec quicquam mouet secudum locum neq; cognoscit.& quod hinc quoq; ad salsa cogitata conuersi sunt. existimaba enim animam moueri. Qioniam enim aperis uidebat corpus ab anima moueri animam motam moueri exi uim aban in propterea quicquid mouet,etiam moueri dicebant, ct in alio etiam errabant secundum cognitistium .existimabant .i animam eN Omnibiis,qiis sunt copo stam,ut ex principijs composita .eorum ueluti Obs des habes,ea cognoscat. Sic etenim est uersus Empedo-His am terram terra conspeNimus Se . Naturalium ergo retum scriptoribus condemnatisra propterea naturalis animae desinitione adiecta,cum etiam de cognitiua ammae facultate disseruisset, hic de motivo secundulo cum disserit,quod oportebat quidem ante rationale collocare,quoniam ubiq; quae sunt magis uniuersalia, priora collocauit,sed quoniam tres animas percurrisse oportebat in docendo eo,quod est secundum locu motivum: eius propterea nunc meminit. Vt enim doceat. Non esse vegetatiuam animam Mon irrationalem, no intellectum,ues simplicia cositantem,uel composita, uel imaginatione utentem ues sine imaginatione,horu propterea prius meminit. Sed S ad id quod quid ee, ei praedicta conserunt. Vult enim ostendere. Q id, quod mo uet,in rationalibus quidem est commune irrationalis,dirationalis in irrationalibus autem irrationalis solum. Quando autem dicit Aristoteles appetitiuum mouere,
non ut finalem ipsam causam dicit ted ut esse liuam Grue clarum est. Quarens enim quid est,quod mouet,
icit,qi uel in intellectus ii et appetitus. iii tellectus ameest activus S non sinalis.& nec sine motu quidem esse potest finalis contra enim quando secundum intellecta operamur a motu diuertimur. Et ideo Thales Oastra contemplaretursen puteum incidit. Quate, ut essectiva causam,dixit appetitum mouere: aliam enim effectiva
213쪽
ei coniunxit de et appetitiuum non est finis sed 'appetedum Quirit ergo Aialio te. de eo et secundum locu mo
inferi et ut subsutia,in cultates di dilair, lac uti asti. per totam substiuatiam procedit. Mali enim redoletia, quae eli eius iacultas,o toto,ut toto progreditur.& no hic quidem mali est redolentia hic itero non est 1 sed in
toto,ut toto est Et in hoc q idem facultas dissest a parte et facultas,ut diximus per totam substantia permeat pars autem non est in tota substantia . sed est in aliqua
substantis portione,si quidem pars est ipsius S m facultas quidem non est substantia pars autem in substatia, squidem subitantia tu parte, si, ni subitantiae,ut in praedicamentis cognouimus. Virum igitur parte mouet
anima .uel facultate 3 parte nunquid aliqua earum, quae dici consueumant dici autem consuetas dicit ires quae sunt apud Platonem partes.rationem aram supiditatem, uel aliquam praeter nas.& si alia an ea quae sit ab
ljsalia,solo in t elleEiu .an S intellectu, di subiecto Platoni enim est consequens dicere,et parte mouet anima .
vult enim eam esse multiplicem.& quod secundu locum mouet aliud esse praeter rationem,iram, cupidita tem Cum nullo enim norum idem esse dicit quod secudum lacum mouet .sed aliud aliud autem non solum intellectu,sed etiam subiecto. neq; enim uult esse easdem subiecto partes animae .cum eas locis disiungat. Et proapterea intiis tribus Platonem reprehendit. Vnum quidem et animam,ut totum,in partesdiuidat. neq; enim
fieri potest,tit ipsa in partes diuidatur. in incorporeis enim idem est esse diuisibilen esse diuisum. neq; enim sustinent incorporea tempus aliquod et dissectionem citis,quod pervadit. Si ergo diuisibilis est anima, de ditiisa erit,& totum peribit corrumpetur enim de ipsum
commune esse totum actu partium a se inuicem Giuisarum In corporibus autem aliud est esse diuisibile. 3 diuisum. Hoc ergo in loco cum essent Alexander. α Plutarchus dicebant, Platonem reprehendi ab Aristotele. ut pote,qui animam, ut totum,in partem diuiserit, tanquam ipse ut unam substantiam n facultates diuidat. Vult enim ipse animam unam ese si ibstantiam multisncultatibus praeditam ii autem falluntur. Ipse enim nusquam alibi dixit lacultatum eiusdem substantiae has quidem esse corrupi iles illas uero incorruptiles, sed similiter omnes esse uel cor ptiles, uel incorruptiles . Dicit autem intellectum quidem aeternum . irrationale Nero corruptileti . Non est itaq; una. In alio aut Platonem reprehendit,ut qui duas animas. rationalem dico,ta irrationalem,ut unam secerit, de hanc unam in tria diuiserit in rationem animim, piditatem. Aristoteles autem uult tres animas. Nunquid autem pro Platone
dici potest quod propterea partes haec tria dicit,et una
animationem faciant. unum enim est animatum, dc notria. Deinde de secundo reprehendit Platonem .eo qaemestas partes praetermiserit, S pro eo responsum est, Q in republica hoc fecit Mon in Timaeo . his enim solis istic tribus indigebat. Deinde Zc tertio eum reprehedit, has partes diuisi a se inuicem. Nempe quod ad lias attinet, no est sicile dictu quidnam mouet neque enim communis ipse nexus animarum dici potest, cum sint partes separatae secundum Platonem . Distrahit ergo appetit tuti m. Dicta est aut em de huius responso dctile
quidem est contextus. si uerum autem dicere oportet,
inter se non conueniunt hae Platoni .di Arist opinio es de eo,quod est secundum locum molituum. Plato em
uult id quod in nobis est optimum Ie maxime domi iratur, illuu esse,quod mouet. Melitis autem est in irrationalibu, quidem animalit, imaginatio S ideo passuus intellectu, dicitur in rationalibus vero intellectu . Piopterea ergo ii ixta eum irrationalia 'vice animalia im. sinat io mouet rationalia uero intellectra . Quod . n. agit fert animat,in eo oportet auctoritatem,& dominatu obtinere,& propterea ni ritu oportet,quod mouet.
Dcinde quoniam Platonicis ad uel satur,et affectus rationem superat,dc nos ad turpem tioluptatem abducit, noenim nitellesius hoc fecit,sed asseruis: dicunt .l tuc 'ii Idem ratio est,quae mou t,sed mancipata,& in seruitute redacta assc ciuiuiam praeparat. Sc eNcogitat. Εκ hoc aut ein a Platone colligitur et id quod secundum eos ima perat eli,quod mouet. ecce enim superatum dixi intellectum mouere.& quomodo superius,quod dominatur dixi mouere. Atilio teli autem uidetur,quod secundum locum mouet,non esse cognitivam proprietatem, sed animalem uult enim appetitiuum esse, quod mouet Magis enim conuen re,quod mouet. uitae quam cognitioni Et in irrationalibus quidem animalibus appetiti num solum irrationalis mouet: in rationalibus aute animalibiis aliquando quidem rationalis appetitivum,ali quando autem irrationalis. In iis enim , quae secundum
rationem uiuur,appetitiuum rationalis mouet. in mul
tis autem hominibus,& secundum sensum uiuentibus, appetitiuum rationalis mouet quare animalis proprietas magis est,quod secundum locum mouet.quam coagnitiua Est enim intellectiis proprium solum eos noscere, no mouere. Motui autem aduersatur intellectu . Neq; enim motum sentiunt,quandoquidem nec statu
qui circa intelligibilia occupantur Et ideo Socrates, cuin Deliaca pugna noctii diuq; stetisset .se stetisse no sensit eo et mente aliquid agitaret. Et et si intelle his animal moueret,ipsum non ad malum moueret. Dicimus enim Thaletem astra contemplantem in puteum incidisse. Fori asse autem etiam secundum Aristotelem Platonica ordinatio obtinet,l id,quod mestus est, mouet.
omnibus enim facultatibus melior en appetitus, siquidem boni est. Et iii his est contemplatio Quoniam autem anima secundum duas sicultates definita Duax dicit facilitates.uel ut ad animal hoc enim irrationale, &t te costitu ut uel dius dicit facultates,ut ad antiquos illi enim solum cognitiuum dicebant quod dixit iudicativum & motivum. Quoniam ergo inquit Muae sunt facultates. N iam de cognitivo dixivitis i& de cogitatione di sensu .ueniamus distanoti uiam. v in viis aliqua rituροπε sit si paratissi. tia munitudis , uel rationetan tola amma aer si sit pars Aulua ponis estis uapraeter eas dici eo tauerant,er dicta fiunt in
num aliquid bet autem statim dusitationem.
Quaerendum est inquit,si pars animae est id quod est
motivum, utrum subiecto est,& Libstantia separabilis quod dixit magnitudine d ne turberis,si amuit substa otiam magnitudinem appellat abusus est enim. Ac loco subiecti magnitudinem dixit. Si autem no est sit biecto.& subitantia sepa Libilis,nunquid est potentia separabilis,quos dixit ratione. quaerendiam autem inquit, ii in . quiis & tota anima in mortuum. Praeter ea quae consueuerunt,& quae dicta sunt. quae consi ei ierunt dici, illas tres dicit qua sunt apud Platonem r. onem .ir. m. cuspiditatem quae dictae sunt autem dicit quae nunc ab eo dicta sunt Dico autem intellectum cogitationem, ima sinationem: sensum communem, Proeti m.
214쪽
ci quomodo gicere oportet Dite, anime,er quot. Quodammo, vi enim is ita apparent aer non solum a, quas quidam ditum de nuntii rationali, animosi,si ui apibili, d iderativa.
In duobus per haec Platonem retalit.& Q partes SQ quot sint palles dicit, nempe tres. Quodammodo infinitas dixit ut ad tres non sunt autem si cum tribus Platonis coniunxeris etiam quinque. quas nunc dicit Aristotcles. Hi voa ly,quod hilet rationem,er irrationale. Nonnulli quidem dicunt tres es e partes animae, ut Plato rationem iram ct cupiditatem. Quidam autem duas,rationalem & irrationalem ui Aristo. Vt ad animalia. n. duas dixit animas: est. n. alia plantarum. secundum differentia, enim ter qua, ha, si parant, apparet σου iis qua maiorem hi, distantium haent in quibus etiam nunc dicium est,er nutritiuum,quod er omnibua plantis in Ar omnib. . iam distis. Rursus Platonem redarguit . Si miim eo Q natura ualde distat illicit partes animae rationem .iram: cupiditatem: oportebat nutritiuam facultatem partem animς
dicere. Idis.n. magis diliat.& magis quam ira di cupiditate. Hae n. ambae tum irrationalis animae nutritiua autesacultas uegetatiuae Plus autem distat ab irrationali uagoativa.quam vegetatiua ipsa a seipsa.
Et sensitiuum, quod M i ut rationati,ne i in rationem sales
1 si iam faciti posuerit. Sensituum. iquli . siue sensum, nec irrationalis solitis quispiam posuerit aec rationalis,sed utriusq;. Quia . n. foris habet cosnoscibile sensus per obiectam distatia in ipsum nouit oc per formam,& typiam: nec audit ratio. Nem dum putat unius pedis esse solemi secundum hoc est irrationalis. Quatenus autem per se res uidet,ut intellectus uidetur sensus sub rationem reduci Ea autem S aliter interpretari,qi quatenus quidem cognoscit, est
rationalis animae,quatenus autem paties cosnost; t. nopoles esse rationalis. rationalis enim no patitur, sed est irrationalis pati. Praeterea autem imaginativum, uod in eo quidim,quod ε'. 'ab orensius aliudaianam aut in horum est idem,uel a quo aliud, istitiam has t dubitation/ms quis siparata partes anima posue. via. Ad hae autem appeti tuum quod er rati earn enati aliud
here. In ratiocinatiuo enim it uoluntas,o in irrationali cupiditaser ira si autem tria anima,in uno uos erit appetuus, Atqui σῶ suo nune instat oratio, uid est, quod movet secundum locum imas Taliquam ad rationem , iram , cupiditatem,partes Platonis,comparat imaginationem,& appetitum . Et appetitum quidem omnino ab iis astu dicit, quia est appetitus etiam vegetatiuae Platonis autem partes sunt. rationalium irrationalis. Quare appetitus est omnino ab iis aliud Imaginatiuum autem quoniam est irrati natis alio ne quidem disseti ab his tribus partibus, ratitionali animosa seu irascibili. desideratiua,cuina autem est subiecto eadem uel alia harum trium partium, dubium est. Nunquid enim est,quod ira.&'cupiditas,qa
ct ipse sunt irrationalis 3 Recte emo se dixit.* s omnino paries hel aia separat as.& uis imaginativa.& appetitiua potestas est pars amnis. Quam quidem appetiti uapotes .item uel praetermisisti o Plato Qel Ae ipsa dices.
ipsam distrahis,ec diuellis S autem tria anima. in uno quoq; erit appetit iis. Nota quid dicit .ia, s snt tres animaeon vi aquaq; earum erit appetitus ergo S in um taliua est appetit us. Sciendum autem,et gratia disputa tio itis,& repugnans hoc dicit Aristo. Nam in principio argumenti suturi tractat us s recte consderaueri L inti nies eum noti no se in plantis appetitum. Sed nec Plutarchus commentatios scribens dicit esse appetitum in plantis,sed contrarium,non esse Si autem uerum dicere oportes,non dicit in plantis appetitum sed tres dicit appetitiis, unum quidem, qui est cum intellectu activo, alium autem animosum seu irascabilem dc alium desiderativum. Motum R. secundum augmrerum diminutionem,qua ema
Quia de motu ab eo agitur,est autem motus aequi uocus distingit aequi uocationem dc dicit, Motum nunc quaerodion qui est secundum auctionem.& diminutionem, haec enim a natura sunt,nuc autem quaero animalem.qui fit secundum locum N animalem non alicuius partis. tit in respiratio sed eam quae est ictius animalis ambulatoriam. Nam Salibi uidetur dicere duplex esse id quod eu secudum locum . ita ambulatorium. uel moatiuum moi mum dicens 'uod est a parte,ut est respiratio. non de eo autem nunc a situr. iam enim S alibi de respiratione quaestum est. Et dubitatur an si natur lis. an animalis. nam naturalis quidem esse uidebit Hr, ut quae lectioni nostrae S tio hintati non seruiat, animalis autem ut quae fiat a musculis,& quod in mea est pote, state, in intendere De ea ergo non agitur,sed de ambulativo secundum locum, quod in motus signasca
De νε ἶiratione autem,er ex iratione,de somno erea considerandum Halent reiis er Me multum dubitationem. Sed de motu si nilum lotum,quid ψ,quia mouet animal amsu
Cum de motu secudum locum tractetur uel quia rei spiratio est magis in somno,quam in uigilia, horum i pterea meminit. Respirationis enim ut particularis motus,meminit,uel v N somnus.& uigilia sunt particul, res motus supercilia secudum locum. Dicit ergo, et nee de iis a nobis sermo habetur, is enim sunt particulares
motus,nunc autem in uniuersum quaerimus ambulatorium motum.S quia est ab eo scitetus libet de somno, tigilia in quo de his disserit. Et 4n his praxis,Deo est
gratia finitur,praxis, Deo annuente, sedita decima. Q od usq; non est nutritia quidem faciati,spretum . semper Him alicuiti gratia est metus ipse, uel cum imaginatione ,uel cum appetit nihil enim non appetem,uel fugiens euetur , praeuterquam ut
Praesens contemplatio ostendit.& quid no est, quod secundum locum mouet.& quid est. Primum aute ostedit,quid non est Dicit enim quod neq; est nutriti a s
cultas .nec sensus: nec intelle tu ,S intellectus,non contemplaturus, itii instrumento non utitur,non ,qui uti. tu contemplatilius non activus intellectus,non ape
litus haec non sunt id quod secundum locum moue Et quod non est quidem nutritiua facultas,probat per quatuor argumenta,quorum hoc primum est, Nutritiatia unum habet finem nutrire Motus autem habet senem, Massectum,& ratione. Vbi enim ad honesta ni Demur .rauos nis est . Vbi autem adtes uenereas .ass ctus est finis. Quare non est nutritiua facultas quod socundum locum mouet. hoc autem ostenditur per duo argumenta. Si necesse est M.quod mouetur,primu imaisma in appetere senstiter , S sc deinde ab appetitum ueri haec autem non sunt in nuciit tua: neque enim
215쪽
est imaginatio, nee appetitus sensitivus,in mouendo n. sensitivo appetitu opus est Non est ergo nutritiuum, id quod secundum locum mouet. Tertium argumen tum. Si nutritiuum mouet sporteret 6c plantas moueri,ut quae habeant motivam facultatem lecudum locu . Atqui secundum locum nunquam mouentur plantae. non est ergo uegetatiua anima, quae secundum locum mouet. Quartum argumentum. Si nutritiuum mo, uet, oporteret S plantas ambulatoria habere instru, menta,ut moueantur. Atqui non habent instrumenta ambulatoria,sed etiam contra, haerent fixς radicibus. Ergo nutritiuum non mouet,Haec quidem contretu. Oportet autem dc aliud praeterea argumentum comparare. Si quado magis operatur nutritiua,noctu dico, nomouemur per appetitionem sed uel impetu movemur.
De motu autem, qui fit Per appetitionem,& impetum, loquitur Philosophus. Sed sortassis dicet aliquis uegetat uiam esse animam,quae mouet secundum locum , non mouentur autem Plantae, quamuis motivam habeant
acultatemAEo quod non habeant apta instrumenta ad irrotum. Dicimus autem ad hanc cubitationem,quod primum quidem continget in tota seecie frustra esse facultatem. Si est enim in totis plantis motiva facultas,
non mouet autem,quod instrumenta non habet accommodata frustra ergo erit in uniuersis plantarum specie,
bus. quod quidem est absurdum dicere frustra aliquid
a natura fieri. Secundo autem,Si habent plantae motbuam facultatem non mouentur autem propter instrorum inopia cur non eis instrumenta accommodauit, de adaptauit natura neque enim re necessariis quid praetermittit aec superuaranea fabricat . clarum ergo undequaque euasit,i nutritiuum non est causa motus secundum locum,sed neque sensus est, qui movet secundum locum, dc quoniam sensus est irrationalis animae, etiam uniuersalius ostendit, quod nec omnitio motus causa est irrationali anima. Si enim irrationalis anima
esset eausa motus secundum locum,oporteret,quaecun
que habent animam irrationalem,moueri. Atqui Zoophyla,seu plantanima, irrationalem animam habentia,non mouentur. Non ergo irrationalis animae est secundum locum motus. Neque enim hic est causari instrumentorum ineptitudinem ε Εκ ijs enim quae animam habent irrationale, illa aptis instrumentis carent. quae sunt uel impersecta, uel manca . Quemadmoduiniantes sunt imperfecti, neque enim habent dentes. Rursus quae quatuor habent digitos, manca sunt. Platanima itaque non sunt impersecta . habent enim ascesum , seu progressiam, summum uigoris, dc persectionis incrementum t Sc eiusdem remissionem ,& diminutionem, dc quodammodo senectutem. Insantes autedc pueri niliu habent horum. Rursus plantanima sibi
similia generant. Pueri autem non generant,quandiu sunt pueri,quod ipsi sint impersecti. Neque uero manca sunt plantanima. Sic enim uniuersa plantanimoruspecies manca esset. Si ergo nec mutila sunt neq; imperfecta quae . n. aliquid no habent,eo Q sint imperfecta, ipsum pollea assumunt,sicut infantes, dentes. Plantanima
autem, neq; cii augentur,motoria instrumenta assumsit neq; ,cum ad summum incrementum peruenerint, cla rum ergo,i neq; facultatem habent ambulatoriam. Si. n. eam haberent,dc partes haberent accommodatas , illae enim habent iacultatem. Instrumenta autem non hahent , quaecunque sunt uel impersecta , uel manca .
Si ergo plantanima irrationalem quidem liabent anti
mam e non mouentur autem secundum locum ,
non est ergo irrationalis animae motus secundum locum. Et nos quidem sic. Coni tus autem per unum exemplum declarauit id , quod est imperseactum, dc mancum . Dicit enim plantanima non esi se imperfecta , uel manca : quia de crescunt . de ad
summum incrementum perueniunt, dc decrescunt,6 similia generant. Per hoc quidem , quod gene 'rant, innuens non esse manca . Eunuchi enim cum
sint manci , non gignunt . Per hoc autem quod crescunt, ct ad summum incrementum perueiaiunt, de decrescunt, significauit non eri imperfecta . AG
merent enim tempore ea, quae desunt uidemus a
tem , quod nihil assumunt . Quare ostensum est
non esse irrationalem animam causam motus secundum locum. Sed neque sensus tausa est motus se cundum locum. Oporteret enim quando secundum locum movemur, sensum operari. Sed hoc falsum est . nam dc clausis oculis movemur , dc nec au dientes, nec olfacientes. nec contrectantes, uel palpantes . non est ergo sensus,qui movet secundum locum reo et nos sectandum locum movemur, licet sensus non operetur :& quia saepe sentientes motum interrumpimus, dc in quiete magis sentimus. Haec cum dixisset contextus, sertur ad intellemini, non quaerens de imaginatione, an moueat, an non . d merito eius nullam
iacit mentionem: quia nihil habet proprium : sed qui quid habet,is sensu habet. Sed nos ostendemus , et nec imaginatio quidem mouet. Si enim moueret ipsa, oporteret in somnis , quando imaginamur, moueri se cundum appetitionem, dc impetum Atqui non mouemur .ergo imaginatio non mouet. Haec quidem extra textum. Ostendemus autem deinceps, i neque est intellectus qui mouet. Scire enim oportet, et tripleκ est intellectus uel contemplativus, qui instrumento non utitur uel contemplatiuus,qui instrumento utitur: uel activus intellectus. Contemplativus intellectus, qtu instrumento utitur, non potest mouere: quoniam non
uersatur circa ea,quae sunt ageda. est autem quid, quod ex rebus asendis est notus. dc quia huic intellectui magis conuenit status,quam motus. Intellectu enim ali, quid agitantes, stamus. Sed neque activus intellectus est, qui secundum locum mouet. etsi enim habet et filonem, per quam fit motus secundum locum, sed i
men non mouet. dc hoc est apertum . Videmus enim, et curam gerente activo intellectu,ne moueatur,accedete hoste,cor mouetur. uibratur enim dc subsultat metuens. At qua dc in intemperantibus, cum praecipiat assectus.ut moueatur,etiamsi iubeat intellectus, ut contineat: nonnunquam uincit inritus, S. mouetur pudendum ad rem ueneream. contrario ergo modo se
habet motus ad intellectum in incontinentibus . Ipse erso non mouet: Se t activus intellectus operatur primum: deinde sic movemur . Nisi enim activus intellectus prius consultauerit, ad portum non descendam nec gubernatori loquar, nec uasa, dc sarcinas immittam, haec autem uniuersa stans consultat. Si ergo activus primum intellectus operatur: de postquam ipse cessa tierit, tunc fit, qui est secundum locum , motus : Clarum est ergo, et nec est activus intellectus, qui nos secundum locum mouet. Sed nec contemplatilius intellectus, qui instrumento non utitur rquia is Hectionem non habet necesseeli autem, ut ei gat,quod secundum locum mouet. nisi enim elitat. Da. Gra. sup aia. T
216쪽
non movemur. Sicut ' Med ci sepe de industria, de
quod ita melius iudicent non sanant aliquem eo quod ei conducat esse in morbo uel propter tyrannidis dissolutionem , uel ut philosophetur . quemadmodum de Theaβ in morbo reliquerunt propter philosophiam. Vnde de Theages dialogus. Quare nec is mouet. Et ex alio est etiam ostendete quod non mouet hic intellectus,qina non habet si gere uel persequi. omnis autem motus fugit,uel per teqMitur. ostensum est ereo, nullum intellectus fgnificatum mouere sectandum L. cum . Et hoc etiam exterius probari potest per gen rosissmum argumentum. Nam si qualecunque intellestiis fgniscatum causa esset motus secundum locum: oporteret illa non moueri , quae non habent qualem cunque intellectit m. Atqui irrationalia animalia intellectum omnino non habentia , secundum locum itio,
uentur . non ergo contemplativus intellectus, uel acti, uus,causa est motus secundum locum. Omnino auistem nec rationalis est anima, quae mouet, nec irrationalis . Rationalis enim non mouet secundum locum reo quod ab intemperante affectu superati, feci indum
locum movemur. assectus autem ab irrationali molietur . Rursus autem irrationalis non mouet: eo uod ratio aliquando secundum locum nos mouet,ut ad preceptores,uel ad orationem: dc quia in continentibus a perte ostenditur . non mouere irrationalis. ea enim saepe iubente ad res uenereas conuerti continentes non mouentur, nec cedunt iussui quod autem mouet ,omnino audiri oportet. Didicimus itaque, quae sint non mouentia . Dicamus deinceps consequenter, quid est, quod secundum locum mouet. Est autem, quod secundum locum mouet intellectus acturus,dc appetitus irrationalis. Et hoc in eo ostensum est, et appetitus quidem in incontinentibus moueat: intellectus autem
in continentibus, Sed quoniam, Ou ando aliqua duo aliquid unum faciunt, secundum aliquid comune hoc omnino faciunt: ut quod est bipes. de quadrupes, secundum aliquid commune scilicet pedestre, mouenturi Sic ergo oportebat intellectum, Ec appetitum, secundum aliquid commune mouere . En autem quid medium inter uitam, & cognitiovem . Ad quod dicimus , quod δέ haec duo, intellectus, dc appetitus, secundum aliquid commune, appetitiuum mouent tquod etiam consultatorium appellat Aristoteles 1 s-cut in irrationalibus, irrationalis appetitiuum . Mortici autem communi appetitiuo dat motum , dc non intellectui,ut in Timaeo . Intellectus enim recte tantum moueti Appetitus autem dc recte, de oblique. Motui autem relium conuenit, de obliquum. Communi ergo senstiuo potestas danda est motus secundum locum . Dubitant autem dicentes, seri non posse, ut appetitiuum moueat secundum locum, quo ad ea , quae icta sunt. Si enim , quod secundum locum mouet, unum est: duo autem sunt appetitus, de Donuniis r repetitiuum ergo non mouet. cc nectitur in s
cunda ligura huiusmodi syllogismus. Quod secuim
dum locum mouet, unum : Appetitiuum,non unum. Quod secundum locum mouet ergo,non appetiti uia .
Ad quod dicimus, quod appetitiuum Sc unum est, de
non unum : unum quidem genere e duo autem spe. te. Vt unum erso genere, mouet. Quomodo autem est unum quidem genere e specie autem duo, appetitiuum Quoniam alius est appetitus irrationalis rct alius rationalis: est autem specie dissimilis irratio.
nalis ad rationalem. Quamobrem irrationalis appetitus est specie di similis ad appetitum rationalem. Qua
re genere quidem unus est appetitus, specie autem diuersus Quod autem oportet esse dissimilem specie appetitum .non solum ex animarum diues militudine apertum est de sed hinc. Praecipit irrationalis appetitum assectus: Imperat autem rationalis appetitum uirtutis. dc quoniam uirtus est assectui contraria continget contrariorum unam dira perationem, quod est absurdum. Fit autem omnino contrarius appetitus, quando ratio
assectui aduersatur,ut in homine dico. nam de in irrationali sunt contrarii appetitust ut cupiditas ad iram. Rutergo contrarij appetitus quando ratio cupiditati aduersatur. Haec cum dixisset dicit quendam nimis cons dentem dc periculi ac audac ae plenum syllogismum in prima figura. Est autem hic syllogismus: Ubi contra rhmotus)luc una est Ec temporis sensus. Vbi temporis sen. sus,illac est ratio,& cupiditas Hic autem syllotismus habet quaedam nimium praecipitia,& periculi plena. Vnuquidem quoniam omnino esse dicit rationem se cupiditatem ubi est temporit sensus ut ex hoc colligatur lolu hominem habere temporis cosensum. Atqui videmus irrationalia quoq: animalia lina tepus sentire tit declarat grus,quae fugit in hyeme in Thracia. S. sormica,quae thera uri instar sibi prius nutrimentum recondit, plerti vemem. Porro S aliud habet absurdum syllogismus. Dicit enim Vbi sunt contrarii motus illic ratio,& cupiditas,ratione quidem pro praesenti Dolii plate Lonia suturum eligente,cupiditate aut ad id .quod est pix sens. siue id Ruod apparet, bonum respiciente iit secundum ipsum colligatur in homine, olo esse contrarios mortis ut diximias iram ad cupiditatem. Haec cum dubitasset utrimq: dissoluit prius quidem per tres solutionee Unam quidem. irrationalia temporis non liti m son.
sim habent. neq;. n. ipsum sensu apprehendunt. lepus enim est inco creum.& corpore meliust de sensu non consideratur. Quod autem sensu irrationalia DA norat. nec imaginatione norunt. Quare irrationalia tempori
sensum non habent.quia no cadit tempus sub sensum. Haec in prima solutio. Quantum aut ε ad hanc nec nos quidem temporis sensum habemus, neq; enim ipsum uidem ii Quod si ita est,nec ipsum ima etinamur. Dicenda est ergo secunda solutio et irrationalia tempus non apprehendunt,sed ea quae sunt in tempore, at frigus calorem de eiusmodi. Quare itertim dicit Aristoteles dices
irrationalia tempus non sentire. Quae enim sunt in temo re,appreliendunt.& non tempus. Nos enim ipsam habentes rationalem animam, ipsiis temporis sensum habemus horas 3c dies numerantes. Et haec est secunda
solutio Tertia solutio,i Aristoteles tempus uocat des nitum de non indefinitum Sic itaq; dicit in libro Perihermenias. Haec quidem simpliciter illa uero in tempor simpliciter appellans indefinitum tempus in tempore autem,tempus definitum de determinatum Anima lia ergo irrationalia etiam s temporis sensum habeant. sed non habent sensum temporis desiniti sed tam v,iterbi gratia hyemem uel aestatem sentiunt. Homines aut gdefiniti temporis sensum habent Mim,de horas numerates. Numerare enim est solius animae rationalis a prvi.
Propterea riso dixit hominem solum sensum habere temporis des niti In definiti enim etiam irrationalia sensum habent. Sic ergo primum dissoluit. Soluit autem
de secundum dicent: ubi cotrarii motu .illic de ratio, dccupiditas si addideris qui secundum praesens,& secundum
217쪽
dum suturum tempus sunt contrarij motus. Secundum prasens enim,& futurum, soliis homo contrariei novetur. Irationalia autem secundum praesens tepus, di solum. Rearotas enim propter praesentem febrem,
gidum des seras appetitu imperate hoc sacere. Ratio autem propter futurum malum extrudit appetitu. Irrationalia autem contrarie mouentur, non propter
eam,quae est suturi,prouidentiam . Fingat ut enim leo gregem aggressus, ct percussu, e deinde postea uolens alterum gregem aggredi δε priorem ictum ueritus non aggrediturale rurius patiatur. Vides ergo,* de futuro considerat,ne patiatur. Qitare S irrationas a circa suturum uersantur. Ad quod responderunt interpretes, et in praeterito sutura considerare, S colligere, rationis elim solum. Leo ergo non re praeterito sutura praeuidet ed secundum imaginationem motus,ut qui uulneris adhuc reliquias habeat,cuctatur gregem aggredi, prς
sens uulnus ueritus. Quare circa pretians tantummodo
operatur. neq; enim in ipso est temporis discretio sicut neq; numeri. neq; enim nouit leo , quid est secundum uel tertium,sed turbam tantum nouit, & paucitatem, ut declarata paucos quide inuadat,multos autem per
timescit. Et haec quidem in iis in quibus dicit Aristoteles et eorum,quae secundum locum corpus mouet, lige quidem solummouent,illa uero etiam mouentur Appetendum enim mouet appetitum, cum ipsum omnino non moueatur. Appetitus autem mouetur quidem ab appet edo mouet autem corpus motu, qui est sc
locum . Et haec quidem Aristo. Plato autem non dicit appetitum mouere,sed quod in unoquoq, prius est psum dicit mouere secundum locum an homine quidem
rationalem animam an irrationalibus autem irrationa
lem Hae sunt enim quae in utrisq; priores habent partes. Nam S in hominibus non est in assectibus irrationali quae mouet ad uoluptates, sed S tunc rationalis mouet quidem quodammodo hominem ed errat, quibusdam ueluti praestigii a cupiditate decepta Scienduautem Platonem ab Aristotele non dissentire. Pato enim esse tricem causam dixit: Arist. autem snalem,cudixit appetitum non est autem ipse appetitus proprie finalis causa motus secundum locum, sed appetendum
Propterea eni in ambulamus,ut appetendum assequamur. Dic ergo. p ct Plato S Aristote ei Iectrices causas diXerunt motus .secundum locum. Sed Plato quidem
remotiorem esse tricem,dices rationalem animam: Aristoteles autem propinquam dicens appetitum. Nam ct irrationalis per medium appetitum mouet corpus
motu qui est secudum locum .it risiis, Deo est gratia
finitur contemplatio. Quod itaq; nutritiua facultasti est id quod mouet , latu est. Semper enim alicuius grat 1 a motus ipse,& est cum imasinatione uel appetitu. Per hoc autem, Alicuius gratia motus, primum innuit argumentum, quod nutritiua quidem iacultas unum habet finem motus autem multos. Videtur autem contextus dubium suscipere. Dicit enim motum secundulocum esse alicuius gratia: S propterea non est uegetatiua causa motus. quid igitur uegetatiua in augendo non mouet alicuius gratia Vel dicimus,* non opo tet te itone praecidere in eo,Alicuius gratia sed &,quae in contextu deinceps sequunt,adlugete iit sit id.qdurin hunc modii: Non est uegetatiua ,quae scdm locum mouet,eo et motus scdm locia, alii sit alicuius gratia sit cum imaginatione,uel appetitu. Veselativa autem,etsi est alicuius gratia,sed titi cum imaginatione. Per hoc
autem quod dicat,esse cum imaginatione. uel appetitulecundum dicit argumeimina' iod oportet id, quod mouetur, appetere ut sigiat,uel persequatur, ct iam imaginari. Omnino enim motus qui est secundum locum,uel eli cum imas ii ratione, uel cum appetitu. q laecunq; enim animalia habet imaginationem. habent &appetitum. Quae autem no habent imaginationem, tum habent appetitum. N in quibus est imaginatio, ea
una cum appetitu movemur. in quibus autem non et hi maginatio sussicit S appetitus. Nihil enim quod non
appetit mouetur, praeterquam vi. Hoc autem dixit p.
pter eos,qui nolunt quidem moueri: mouentur autein ulti,ut qui ab aliquo ad iudicium trahuntur. Praeterea si plante essent motiuae. Tertium est argumentum aduersus eos,quidni esse vegetatiuam animam,quae mouet animal secundu locum: quas diceret.* si nutritiua est et motiva secundulo cum . non abstulisset natura plantis instrumenta moatoria. Sicut enim nihil frustra ncit nat ura .se nec pretermittat quicquam eorum,quae conueniunt. Etiam haberent aliquam parum Instrumentariam ad hune
Hoc est quartum argumentum ab instrumentis. &inde quomodo .cu contextus esse uideatur Perpetinis, unam habere continuitatem,illum in quatuor . rgumenta secuimus. Similiter autem nec siensi iuum Sunt n. multa animalia, quae siensium quidem habenises tamen mitent, ex sum popituo imum is. Si erro nee quicqκam frustra facit natura nee aliquid ex necessariis relinquit praeter quam in manis.o imperstetis: sunt autem elusimodi animalis perses sar non manea. Quod autem
non sunt manca signum Ut quod sunt tenerantis exhabent sium
mura incrementum, diminui lanem. Quare haberent, o in i A
Hic ollendit,quod nec sensus est,qui mouet, ut duectum est in contemplatione. Sed quia contextus paulo eu prolixior ambitu frage illius seriem sic dicimus. Si sentit ilium esset,quod movet,quia nec natura quid frustra Cicit: nec re necessariis aliquid in ligit, ct omittit, haberem,& quae nunc Perpetuo manent,animalia in astrumentarias ambulatiois partes,cum sint persecta, ct non manca. Quod autem non sum manca. signum est S generandi s cultas, quod summum habent incre mentum S diminutionem. Atqui me intel tuum, ex sui intellectus dicitur, si qui meanet.Contemplari us enim nihil agendum intelligit: nec duit alia
3κid de futiendo π persis endo. Semperantem metus, uel Desiti aliqvituet persequentis.
Hic ostendit,quod neq; est intellectus,qii; mo let. Et quae dicit quidem Ar litoteles in cotemplatione dicta sunt nos autem etiam aliud mi et ius argumentum
ex historia comparauimus,et saepe aliquas per se con templationes quis agitans, non solum a via proposia
aberrauit sed & praeceps lapsus est, ut & Thales in puteum incidit Ex quo manifestum est non esse intelle,
tum, qui movet fecitndum locum. Sed nes; quando aliquid eiusmodi contemplatur am lubet fissere,vel persequi. Quemadmodum saepe eo tat aliquid timenta,
uel fiucundum,non iubet autem timere,cor uero mouetur: Si auteiucundum,aliqua alia pars.
A titium intellectum per haec sgnificat. Dicit enim quod neq; quando intellectus tale quid cognoscit, ideli, eiulum,neq; hoc mouere potest,quou r sistat assectus. Si autem iucundum,aliqua alia pars. Si iucundu
218쪽
inquit quidpiam cogitatum fuerit . alia pars mouetur, nempe iecur. Quando enim affectus ipsum mouet, mouetur .etiam si non imperet intellectus. Vide autem,et non est recte usus exemplis Derationis quς in uniuerso corpore constitutaγst .motu,qui secundum appetitionemn impulsum dicitur,loques, adduxit exempla motus particularium paritum. Praeterea π praecipiente intellectu,er dicente euitatione am uid fuere vel persequi,non mouetur sed sic dum eupiditatem
rem habet medicam,nis medetur,tamyiam sit aliquid aliud quod habeat potestatem faciendi pecundum scientiamΔed nes, anetltus est buius motus sutor.Temperanteswnim iure appetam, er silerent, non fari ni illa,quorum Urethum habent , sustin unatur intellectum. Vltimum est argumentum,et non ratione .secundulocum mouetur,quod mouetur. Et si enim 'Haecipiat rationalis anima non mouetur corpusso Q ab auectu detineatur,sicut incontinentes. Iubente enim intellectu non moueri ad meretricem ouetur homo. Videntur autem haec duo esse qua moueant,uel sppetitu , ne lintellectus,si quis ponat imaginationem,ut huelligentiam aliqua. multa u.praeter scientiam ima nationes ρε--um. Erinae fas nimalibus non intelli ista, e ratiocinario estsed imaginatio Haec sunt ergo ambo mortua strandum locum intellectus,er appetitus.
Hoc in loco uult dicere,quae est causa motus secun dum locum . hucusq; enim quid non est,dixit. Dicit esego duas esse causas motus secundum locum, intellectu& appetitum: si quis imaginationem ponat, ut intelligentiam aliquam. Quoniam in superioribus saepe imaginationem intellectui coniunxit,cogniti uas enim animae facultates in duo latum diuisit: in id quod est cum corpore operari quod est sensus de in id quod est sine corpore,quod intelligentiam appellat,nuc dicit, quod si quis ima nationem intelligentiam aliquam ponat, id est, cum intellectu,duo sunt solum,quae mouent,ap petitus sc intellectus. si autem aliquid aliud acceperit, imaginationem praeter intellectum,tria inueniunt mouenua antellectus .imaginatio. Dpetitus . Et hoc qiud edicit Plutarchus. Idem autem dicit,&appetitus nomede ira,& cupiditate dici Cur autem dicit omnino Ari- Doteles maginationem intellectitii coniungi an quia paucae sunt admodum intelligentiae citra nolitam imaginationem: quod sisnificat dicens. Multa enim priter scientiam imaginationes sequuntur: Ad multa enim imaginationem sequimur,quod est assectus, praeter ea
quae intellectui uidentur. de quod est intellectus proprium, saepe imaginatio recipit,vi enim proprium intellectum sequi. Quia ergo saepe imaginationem sequimur,relicto intellectu propterea ipsam intellectum appellat. Vel quia in irrationalibus pro intellectu est imaginatio.quae mouet quod significauit dicens & in alijs animalibus nec intelligentia est. nec ratiocinatio semel sed imaginatio .rici autem potest .l quoniam etia passuiu intellectus est imaginatio eo et intus habeat id, circa quod operatur,sicut de intellectus,ipsam propterea
intellectum appellat. hoc autem argumentum coni matus non habet.
Intermus autem, ut diculustratia ratiocinatu er ad tuus.
Videtur contextus alicuius gratia dicere ad tuum intellectum. Vnde dc non immerito dubitari potest. Quid ergo,contemplativus intellectius non est alicuius gratia,qui activum proprie iii teste tu malicuius gratia appellauit Atqui, quod contemplativi est alicuius gratia,melius est,quam quod activi. Ad quod dicimus etiam contemplati utim esse alicuius rei gratia .sed acti. tius quidem is quod est alicuius pratia id elisi item interius haber,ut ditescere uel nauigare. uel quid aliud eiusmodi. C5 templativus autem intellectus habet in. tus sinem. Omnia enim facit ut cognitionem assii matquod est perfectum animae ossicium,& quia est obscurum,quod intus est propterea, multi ociosos contem εplativos appellant. quos sequens Philosophus extet, minitantum finem desiniit. Si deo de ipso dixit illud, Alicuius gratia.
Differt autem a cin templativo, De. I Omnti appetitus aliculus gratia.
Hic uult dicere.* omnis quidem intellectus subis io idem est quod alius: sed ratione di Terunt. Rinis emcontemplativi intellectus,est principium intellectus a filiii. don principium appetitus. Eκ hoc autem duo possimi collisi primum quidem .l non de externo intellectu loquitur,quando dicit contemplaim m . ecce enim eum idem esse dicit.* activii,subiecto . Externus autem intellectus non est idem. quod alituus. Secum dum autem in hoc colligi potest et ac tuus etiam intellectus est immortalis si quidem idem est cum contemplativo,qii in consesso esse est immortalem. Cuius enim rii appetitur Ue est principium activi intellhctus
extremum autem principium actionis. Quare rationi consent neum est hec duo videri mou nil appetitum, er cogitationε a musm. Appetitiuum enim meMNer propterea cothula monet, quia principium eius est appetitiuum . Porro CT quando mouetiastinatio mouet non sine sppetitu.
Graece in G, pro eph,ος,ul est cuius rei de lege cum aspiratione. tacit autem , Cuius rei est appetitus. ipse est activi itellectus principium. Intellectus autem finis est principium actionis. FXemplo aute erit apertum quod dicitur. Aestate tegmentum ualde appeti jt qui sepiam, ne a sole uratur. δέ hic appetitus est aliculus pra- ia,ne enim iuratur. ipsum tegmentum est principium activi intellectus. incipit enim,ut tegat, mente agitare, Per umbram .deinde per excitatos parietes. dc hoc quidem incipiens facereo sundamentis incipit. Et considera et finis activi intellectus.q Pest fundamenta, est plincipium actionis Appetitum & cogitationem activam. Cos dera.quod activum intes lectum cogitationem appellauit activam. Rursus autem post imaginationem aecipit intellectum uel cogitationem.
Iam uero unum est aliquid, uod prima mouet, appetitiau. si enim duo, niecte ira appetitvi,moverenis eundum eo MMal quam formam minoret. Mune autem in te resus quidem κ κωltitur mouere sine an tiis. Voluntas enim appetitus. Qtia'ga autem secundum ratiocinarionem mouetur, seiungum Motio
latem mouetur Appetitus uera mouel preto ratiocinationem. cu
piditas enim est quiL an titus. omiserto su Iesus venuι est. Eppetistis autem tmst Matio O restis non renu losemper movet,quod est appetendum. sed hoe est uel santi in v. quod bonum an rex non quoiluis autem, eil bonum agendum. Agendum autem sonum .i quod contingit 'etiam alito hauria QMDraq; tali, anima saevitas movet quae appetitus appellatur, larum est.
Quod uult dicere tale est. Si duo egent, Ze alia a se
inuicem intes lectus,& appetitust ambo autem mota rentAliqua alia inesset communis utrisq; facultas , quaecum utiisq; communicans moueret animal sciat bipedi.& quadrupedi pedes habere commune est . Nunc
autem non ambo molient. Intes lectus enim mouens. mouet
219쪽
mouet non sine appetitu uolutas enim est appetitus. Tunc autem secuti dum uolutitatem quid mouetur: quindo secinium ratiociliationem motum fuerit. Appetuit, autem moliet elii in praeter ratiocinationem. Det cupiditae em enim movemur. cupiditas autem et
appetitus Et 'li non idem est appetitus.S intellecti is hinc clarum es. Vettis enim intellectus semper rectus est S nunquam fallitur. Appetitus autem si post imaginat ionem suerit ,et si eum intellectum dinimus.& te-etus est.&non tectus. Quod est enim appetendum, sensum moueat oportet. Sed hoc ael uerum bonumen: S eum.qui est in intellectu appetitum mouet , uel apparens bonum S mouet irrationalem appetitum. Apparens autem intellige,quod potest etiam aliter habere. Si autem haec ita habent, appetitus est , scilicet qui mouet.& rationalis,& irrationalis. Quod enim, inquit Aristoteles duae facultates non mouent apertum,ntellectus enim omnino cum appetitia mouet. Arretitus autem etiam sine in t ellectu movet, quando i Drationales cupiditates sequimur. Vna ergo sicultas mouet i& non duae. Secundum comune enim genus mouerent,quod ipse dixit speciem. Non quod uis autem, sed bonum aetendum . Recte autem dixit, Non quod uis honum. Piimum enim bonum , scilicet diu senum non est in nobis Deinde dicit Agendum est a ii, tem. quod continsit etiam alii et habere dc hoc iure dixit: Quod est enim bonum asi .alii malum est: ipsum itaqi dicat contingens Haec autem.bonum inquam, di
malum activum intes lectum sequuntur. Verum autect salsum non activum. sed contemplativum. Iis autem, ut anima partes Autiunt , si s euiaum se uireres di dant,er separent permulta sunt,nutritius sensiti , appetiit Madm/ltimua jonsutiatoria Ha /nim in pluriuetis asin utiem differant, Aam ἐψideratris,quam compi Ubilem. arimes, qua ιγη ibilem appellant. Hic Platonem fgnificat.& dicit. a, iii motu secuna dum eum dicere non possumus.quia animas paretitur. uomodo secundum eum possumus aliquid eomune inuenire Non soli im autem in hoc peccat, sed letiam multas praetermiti it,dc cum omnes dixisset, non
meminit motus secundum locum uel qi ipse sub appetitum tediicitum de ipsum una comprehendit,tiel et de ipso non agitu
Quoniam autem sunt appetitus sisi inuicem e torii: hoe avutram eontingit cluando Tatio, cupiditas sunt contraria se autem in iis qua habent sensum temporis intellectus enim propter futuarum ad diu Uum trahere tuler cupiditas autem propter lucuna dum apparet enim id,quod iam iucundum . l. etiam simpliciteriae dum in bonum simpliciteν,quia futurum non uitii.
Hic audacem illum d periculosum Alcit sylloetismum . non recte autem ordine usus est . Cones ut nem enim dicit ante proposti oes . Hic enim erat syllogi sinu t Vbi contraria motus, illic quoq; una temaporis sensus. Temporis autem sensus in ijs est in quiuus ratio est ,-cupiditas. Deinde dicit primam propositionem : Vna quoque sensus est temporis, ubi sunt in motus contraiij Secundae autem propositionis ne meminit quidem . Quia futurum non uidet. Dicit cupiditatem non uidere sutura . En enim placitum Arancit elisonimam irrationalem no uersari circa sutura.Cupiditas autem est irrationalis animae. Species quidιm unum fuerit,quod movet pretitiuam, ε te
1 etitus enim est multa quidem numero, linum autem specie speciem autem rursus dixit pro Renere Proprie enim genere quidem tinum est , specie autem multa. dissimiles enim specie sunt anim & qui in eis conliderantur. appetitus. hunc autem appetitum unii genere demonstrauitilui secundum locum mouet animalia, si ire cunni ratiocinatione sit, siue cum ira , siue cucupiditate. Sicut enim nihil prohibet sensiti ira principiti m unum esse,etsi sint quinq; sensus: se nihil ustas unam esse appetit tuam facultatem e tres autem esse operationes, quibus appet it iis trahitur,dc transmitti.tur in in ellectu in cupiditatem .de animum siue iram.
Primum auum omnium appetitiuum. Hoc enim move risi κό
-ι sit certum, in imagi uone eoma Hic supponitur.quod non solum appetitiuum mollet. led & appetendum, ut foenum . Est autem disserentia, lappetitiuum quidem motum mouet. Ann tendum autem,et si sit immobile mouet utpote quod in hiiis. Enis enim licri sit immobilis mouet: sciit de Veiis,qui est finis. licet sit immobilis, mouet. Hic et eo habes ultimum caput,quod caiisarum, quae secvn. dum locum mouent, quaedam solum mouent,nec mouentur: Quaedam autem & mouent, ct moueimiri ut appetitus.
Numera autem plura,qua mouent.
Quoniam dixit i mum genere esse.quod mouet.propter ea dicit quod numero multa sunt. mouet enim imaginatio,intellectus .appetitu , appetendum. Sunt itaq; multa, Et in liis, Deo est gratia . praxis compi intus, Pr xu, Deo fauente,septimadecima. Quoniam aurem sunt tris,unum qκi lem quod me ue , serio adum autem,quo mouet, er adhuc tertium, quod mouetur. Quod aviem moιur,si ex ire quidem immobile Iud uera, ut od mos urimatietur ely autem immobile quidem bonum agendum. Quod autem mouet mouetur petitiuum , mouetur m qu dmouetur, uatenus v tir aprinitus est quidam metus,uel Gerario: - autem mouetur animal. Q ο autem mouet iam mento metit in ioci est corporeum.
Hic quoniam ia dixit, quid est quod non mouet &
quid est quod mouet omnia colligit,quae motui iterunt di dicit haee esse tria quod mouet,ut appeten eum e & quod mouetur corpus, ct quo mouet, lis delicet instrumentarior. Instrumentarium auten dicit spiritum , qui a corde per neruos sertur. In corde. n. exis ut Aristoteles esse praecipuam . seu ductricem alumae famitatem,qtrae graece si mro A dicitur. Hoc
autem instrumentariu,& quo mouetur,appella I , quia ipso Ipiritu movetur corpus: aliquando autem appelat iptum, quo mouet, id est, quo spiritu anima mo- Det corpus. Haec sunt, quae ad motum conserunt. Doctrinam autem incipit ab instrumentario, ad per petuitatem, & continuitatem orationis seruandam rct assiimilat ipsum principio ct fini , ct cardini ossum,ci motui secundum naturam : & motui praeter natus ram . quos sub trusionem, S attractionem reducit. Atqui ipsum etiam circulo assim late S cur ita sectat omnium mitti reddi potest. Principio enim, Se sint eum comparat: quia spiritus est de finis animalium illuminationum , principium corporalium substan. tiarum. Vel quia spiritus &elim motu incipit,&una cum eo finitur,et si enim esse suum una cum in
220쪽
tu incipit, se cum eo finitur, sed tamen instrumenta,rium est mulio propinquius. Dici autem potest, no uocat ipsum principium,3c finem sed ubi est principium de unis, idest in corde, est spiritus, quod cumsii in medio, est principium, de finis. Medium enim eorum, quae praecesserunt, est sitis: suturorum au istem principium . lege mediorum. Spiritus itaque s. lic est, ubi est principium , ct finis. Sciendum autem quod Medici quidem nemo sese dicunt instrumenta motus Philosophi autem innatum calidum, instrumetum i sse dicunt appetitu , . Et hic spiritus, hoc scilicet calidum in toto est corpore, siquidem omnino,ut
de totum corpus nostrum, secundum locum moue tur. Est ergo in toto corpore, ut quod totum cor
pus debeat mo Dere. Quam ius enim ipsum in corde esse dicit, sed tamen etiam est in toto corpore, ut qae . a principio a corde suppeditetur . Assimilat autem etiam ipsum smiratum cardini ossu , qui gracen v)γλθεός dicitur. Est enim γυηλικὶ duorum ossum composito , eo , quod est gibbolius & paulo altius in concalait tem immisso . Et haec quidem sunt ratione di, uersa . in alio enim corpore est, quod est sibbosus,deprominentius: in alio autem concauum e subiecto autem ni eadem . Inter se enim inuicem compasii coueniunt. ec st motus non duorum, sed solius gibbo.. si, dc prominentis, circa concauum enim quod manet , dc eu immobile, gibbos st, ct prominentis motus. Talis est, quae fit in ulna, manuum nolitarum articulatio. Quia ergo spiritus est de uiuificatus. Ecsimpliciter spuitus i de hac ratione quidem , distabitu duae sunt diuersa . subiecto autem eadem 1 in spiris tu enim uita, de hi, mouetur ut spiritus, d non ut uiuificatus spiritus, animam enim immobilem dicit Aristoteles. Propterea ergo ipsum γηλιμυ , id est OG sum cardini aismilat . quia ut in ossum cardine est aliquid, quod mouet , di immobile r de haec ratione uidem, oc habitudine diuersa, subieela uero eadem es c dein spiritii est aliquid immobile uiuificatum, de qui mouetur, spiritus. Hac autem ratione disserunt non stibiecto. A, similat autem ipsum S motui secundum naturam a Sicut enim in motu secundum naturam, est aliquid, quod mouet, ct aliud quod move,
tur . Homines enim non per totos nos ipsos. moti mur: quia ambulatorius motus eκ pro trusone, detractione componitur. Vnus enim nosser pes teris
ram trudit: certe, si in limoso loco deprehensi saetimus, Pes , utpote cum terra protrusioni non res stat. profunde in limum deprimitur i alio autem pede compus trahimus: de spiritus quidem, qui est in stante pede , quiescit r qui autem est in eo , qui mouetur pede, mouetur . Mouetur enim pex, qui trahit unius enim pes omnino trudit: alius uero trahit, qui etiam motum facit. Dici autem potest quia etiam in uno pede est trusio , dc tractio : ut tractionem quidem accipias pedis ad nos contractionem e trusonem autem, extensionem pedis, quae sit a nobis. Tractio enim est quae fit ad nos : Truso autem , quae a nobis . Quoniam ergo in motu , qui est secundum naturam, est aliud, quod mouet, di aliud , quod mouetur : eadem autem lunt Sin spiritu : ipsum propterea se 'aequiparat. Et vide, quod nunc etiam eum, qui est secundum naturam, motum, sub trusonem, de tractionem reduxit, sicut dc eum, qui est prater naturam . in naturali autem auscultarione, eum solum, qui est praeter naturam , motum,in septimo libro sub trusonem dc t ractionem redigit. Assimilat autem ipsum S m tui praeter naturam, quoniam habet Ze ipse aliquid, quod manet, & mouetur, a trusione, detractione sa is. Quod enim ut mouetur, uel a nobis truditur: ties ad nos attrahitur. Si quis autem dicat circunt rutanε non fieri trusone, de attractione, fallitur. Nam de in ea cum sint duo semicirculi, primum quidem trahit. quod retro est. Quod autem est retro, trudit prius. De uectura autem dici potest, quod mouetur per a cidem, eo quod mouetur , quod uehit e non trahitur enim uel truditur . Quod autem uehit, quoniam per
se mouetur uel trahitur, ut currus: uel truditur, ut nauis auentis. Et in motu ergo praeter naturam, quia est manens,quod trudit .de mouetur quod trahit, eum propterea instrumento comparat. Iam uero de circuso spatitum assimilat, eo , quod in circulo circa solum . centrum sit motus,scut de spiritus circa manentem istam mouetur. Et hoc exemplum est nagis conducibile,in unaquaque enim parte circuli signum est, quod
dc cum sit prius potest trahere dc cum si posterius,potest trudere, uniuscuiusque enim fini est de prius.& ponemus. oniam ergo est de spiritus in unaquaque
sui palleac uiuiscatus,circulo iure aequiparatur Uscpolt qua dixit de eo quo mouet .Denit ad id, luod mos uetur,& dicit,quod mouetur dc animalia.& Zoophyra , seu plantani dc de plantanimis quidem dubitat, quomodo illa mouentur , s quidem quod mouetudiauit omnino habere a petitum,ubi autem appetitus,
illic de ima natio . Nam scut ritea id quod abest, est
appetitus .fac eo maginatio uersatur circa id quod ab- eit. Si quis autem Scat, Quomodo circa id quod abest,uersatur appetitus si quidem etiam praesentem sanitatem appetimus. Dicimus,quod sanitatem appetimus propter fiaturam fruitionem. Quid autem collo uim eli ex eo, quod dicium est Quod, si mouentur plantanima, etiam habent imaginationem . Quod di luens dicit ea habete imaginationem sensui co Ddinatam, quo fit etiam imaginationis diuiso. Ima nationis enim inquiuntdaae e quidem est consultat ma illa uero sensui coordinata,& costillatoria quidem solis inest hominibus sensui autem cootesilata, uel est confusa,vel non conlusi,de non confusa uel doceri potest,ues non potest doceri. Confusa quidem est, ut in vermibus errabundus enim est eorum motus. Non confusa autem dc quae doceri potest ut in canibus, de psita cis. Quae doceri autem non potest, ut in formicis,dc aranea. Plantanima ergo habent imaginat io nem sensui coordinatam,non confusam de quae docinxi non potest , id est eam,quae est secundum tactivum sensum . Postquam etiam haec dixisset de eo, quod mouetur, uenit de ad id, quod mouet, de dicit id es. triplex. stimum enim appetendum mouet appetitum, cum sit immobile, ut finale sciit de Deus, α qae
in diuinum . iam uero de appetitus mouet contrario motu AEc qui uicti dominatum adeptus .mouet corpus.
Eu erso trabus modis,quod mouet. Est autem sappe litus similis signo .quod est in sphaera quod quidem signum,cum est in hemisphaerio , quod est super terra supereminet c quando ad medium coelum peruenit, uincit sed quando in eo quod est sub terra, hemisphaerio fuerit uincitur. Quia autem in contraria appetitia uum