장음표시 사용
201쪽
scut in naturalibus,& artiscialibus est. quod est potentia.& quod effectricem causam dixit sic S in attinia inquit,eli intellectiis potentiam intellectus actu. Et per hoc quidem quod dixit. In anima ostendit esse anim lem actu ergo omnia facit: eri quo habes. omnia sa-cat. Ecce ergo duo capita.quare autem postquam dixit in unaquaque natura, dixit S in unoquoque genere Die .et illud, in natura,uniuersalius dixit: Hoc uero unicuique generi particulatius ut sit eiusmodi: et sicut in unoquoque animali,quod naturam,dixit,est, quod est potentia.& quod actu: sic & in unoquo'; genere suntlia e t humano uel equino,uel hoc .ues illo . Vt habitus quidam,scut lux Lux enim quodammodo sacit colores qui sunt potentia esse actu colores. Ecce aliud*rrium intelles ius Q cum habitu,& luce proportionem abeat S merito. Quemadmodum. n. lux facit colores
uisibiles non enim sicit ipsos colores, sed ipsorum operationem profert:& sicut habitus operationem producit .non substantiam: sic & qui est in nobis, intellectus operationem prosert: non subflatiam. ct ideo cum his habet proportionem. Si autem laaec ita sunt: non de diuino intellectu agitur . ille enim substantias producit. Porro S secundum aliud habet nollet intelles iis proportionem eum habitur non. p sit qualitas sed quem
admodum se habet habitus ad id, quod est primum potentia psum enim perficit: scct qui est secundum D him intellestiis ea quae sunt potentia intellestiis, her- scit . Eo autem,et illum luci assimilauit salsus est Al Nander , propterea quod dixit Aristoteles ipsum omnia facere scut lux, sed falli non debuit. adiecit enim
Aristoteles, quodammodo, Deus autem non quodammodo omnia facit: sed per omnem modum omnia facit . risit lar I suis parasilis,er immixtus,et alsectione uscuus, substata sit actu. Semper. n. eclo ius est, uod agit eo, quia patitur: principium materis.
Ecce aliud proprium dicit, ς est separabilis: & cur non diximus in contemplatione id quod immixtu est, Simpassibile eum intellectum dicere3 Qm haec copreahendit ni ut inseparabili. quod .ri es separabile, est imixtum S impassibile. Per hoc aut quod dicit Cum se stantia si aestioliud dicit proprium, Q substantia ope ratur. Et et hoc secundum id,quod est preciosum, accepit,sgitat alum dicit,semper. ti quod agit melius est eo, quod patitur. i. quod actu es lxo,quod est potentia. Qd enim agit actu est: quod eatitur aut potentia. Et principium materis est preciosus. principium dico formam. Et substantia ergo ut preciosor nunc dicta est non et intellec iis habeat substantiam sine potentia hoc. nelim intellectu.qui est extra non in eo,qui in nobis est. Hic enim habet potentia. ιὰ in est autem scientia sim indum Uuduod res Hoc in medio interierit, quod qui secundum actum ess .intelli si res ipsae sicut intellectus, qui est potentia, Potentia res ipsae eli.
Qu a autem semiatim potentiam re prior est in uno omnino autem nee tempore seil non quando ii quidem intelligit,quandos
Aliud dicit proprium intel .et qui est potentia, intellelliis .ipe prior est eo,qui et lac u. d ne quis dicat Q
hoc ibi sum est in uniuerso mundo, hoc salio ae tu alio potentia, prius est,inquit. Non.n. qnq; operatur intellectus. inq; uero non in uniuerso mundo sed semper.
Alio actu non potetia, prius est. Et in hoc habes aliud Ioaproprium, et semper intelligit. Propterea ergo dixit mira eodem homine,quod potentia est,plius Al eo,quod actu est non in uniuerso mundo. In uniuerso. n. mudo,
dicunt nonnulli,nihil alio prius est nec quod potentia est eo quod actu est neq; quod actu est,eo quod est potentia. Si ii sternus est mundus Iecudum Arist. neutrualtero prius ell: sed sunt contemporanea. Et hoc simile
est ei quod uulgo apud idiotas quaeritur, utru sit prius
ovum,an gallina. Hoc autem innuit cu dicit Omnino autem nec tpe,pro eo quod est in toto mundo: Nomnino, pro eo quod est,in uniuersum seu in tolli, & mudane tempore aut e praecedit id,quod actu est,id,quod est potentia. Separatus alum, est tantum id, quod est. Et hoc rursus interiectum est , quod qn intellectus Puerit separatus.& fit secundum actia , tunc fit id quod est . i. proprie intellectus. i. n. est potentia,non esto,
prae intellectus. μεt Lot flaum immereale,er aeter num.
Ecce rursus illud dicit proprium, Q immortalis, &a temus est intelli. Hoc aut solum dixit eorum,quet hominem constiti iunt. Solus. n. hic in aeternus. S. immortalis. Irrationalis. n.& uegetatiua anima, ut dii im est, immortalis quidem est non aut aeterna. Immortalis aut di.etiamsi corruptibilis putetur: qm non quatenus est anima corrumpitur, sed quatenus est in corpore. quamobrem Plato quoq; dicit omnem animam immortale, hoc dicens de uegetativa dc irrationali. Alateria aut ui- ceversa aeterna quidem est .sed non immortalis. quamobrem uitelI, eri iiij expers dr, ut qui si S aeternus, Simmortalis. Vide aut, et lioc non dicit de intellectu,qui est exteritis. Illud. n. solum in neutro positum Ad id qd superius dictum est. construitur, v Astim ni 9.i- pars est anima ut sit serisus.Haec autem pars animae est de immortalis, ct aeterna. qui autem est exterius, non in para .
Nem meminimus Et quod Me auidem est emoris iracuum: passivus alum intellectus, eorruptibilis.
Vide,et aliud proprium dicit,et intelli obliuiscitur. Plutarchus quidem dicit, ip hoc tanquam aduersus dubitationem dictum est quae dicite Cur intelli non semper intelligi siquidem intus habet cognitivam facultatem S soluens dicit. li haec causa est. Q ipse cum imaginatione operatur 2 illa autem corrupta non amplius Pillam operatur, o non per seipsum . Dubitant autem hoc modo . Certe obliuiscitur intellectus particulariu, quae in alia uita egit , in quibus imaginatio cooperata esl.quod ea corrupta sit: cur ergo eorum non meminit inteste ius, quorum lypos ab imaginatione retinuit. &quae ipse per seipsum operatus est Scimus enim et ipsi etiam Aristoteli uidetur. HIe quaedam , qua ini est
eius agit sine imaginatione: ut ad seipsum conuersionem tic poreorum cogitationem, ad diuina conuem sollem, i iniuersalium cognitionem: S ut semel dicam, quaecunque sine sensu intelligit, ea etiam sine imagina istione intelligit . Ad qae dici potest,et si in morbo particulari diuertunturn eorum,quae nuper apta sunt,o lilii scuntur, ut etiam Thucydides scribit, dicens, eos sui ipsorum .ine oblitos. quanto magis in totius uitae mutatione obliuiscuntur eortina,quae paulo ante facta sunt iEx hoc autem tria habe placitari imaginationem corruptibilem existimat : ecce enim dicit intes lectum. passi utim esse corruptibilem,&aliud placitum, quod que dicit intellectum non recordari, eum impassibilem
202쪽
asserebus non obnoxium dixit.qui. n. est exterius non dicitur obliuisci. t sine hoe nihil initItait. Aliud proprium aicit quod sine imaginatione intellectus noti agit. Vide autem,quod hoc dictum opus habet aliquo riuod ipsum parumper recreet & leniat. Noenim semper agit cum ima inatione: nisi sorte dixeris, quod quando circa particularia uersatur. Vel dic eri aliud quod sine imaginatione pauci sunt operationes . Nam di quado circa diuina operatur,praetercurrit imaginatio,iis,quae figurium typis catent, typos S sgutas imponens. Et propterea eam Plato dicii extremis malum. si ergo sere in uniuersim cum imaginatione Operatur quod si ut plurimum .pro eo quod semper, accepi . Vel dic ei iam aliud et intellectus semper cum imaginatione operatur. Si enim omnis scietiae principium est,sensus ti s defecerit sensus S imaginatio descit siaute imaginatio descii S intelligibilia Quam ob causam S ij, qui sunt a liniuitate caci, nec de coloribus imaginantur. nec intelligunt. Clarum est ergo quod sne imaginatione intellectiis non agit S in his finitur,
Deo est gratia , pratiis , pra&is, deo annuente, qua I tadecima.
indius ilium ita u. intellis κtia in ii est cina qua κί . Valsu εα in quibus agi falsum est, uerumdam quadam est toto io
Post intellectum potentia qui habuit quatuor capita S intellectum actu qui decem quae dicta sunt habuit capita Menit deinceps ad intelligibilia. Sciendum aute, quod in rationali quidem anima ab intellectu incipere oporter,ut qui sti melligibilibus manifestior in Dratio itali autem a setis libus, ii manifestioribus . V bique. n. a manifestioribus docti inae initium capiedum est Postquam ergo de intellectu docuit, uenit ad intelligibile . iicit ergo,intelligibile este indivisibile. Ex hoc autemne eNistimaueris, quod intellectum dicat sola indivis bilia nosse. Novit n. S inuiuisibilia, S ea quae diuidunt: sed indivis biliter,& centrice novit . quae diuiduntur.
Nam de centrum circulum, seminis instar continet. Omnia ergo intellectus indivis biliter intelligit. Hoc ellenim proprium intellectus quod diuisibilia colligat, de uniat .& ea indivisibiliter intelligat. Quod autem etiam diuisibilia indivisibiliter novit .aperie ostendit, et ipse dixit ut agitur de demonstrativo syllogismo, non soluesse scientiam,sed d scientis principium quo terminos
nouit,principium scietitiae,intellectum appellans. scientiam autem cositationem, S ecce in thilesium determinate.& indivisibiliter dicit res cognoscere. Qira ergo de indivis bili agitur scire oportet, q, quinque modis accipit indivisibile Dicitur enim indiuisbile terminus. Scimus enim propositionem duos habere terminos subiectum S praedicatum. Quemadmodum, Proposito est, Plato ambulat. Et Plato,cli terminus. de ambulat terminus: S ut semel dicam terminus est,ut in libro Peri- hermenias didicimus. io κ simplex. Hoc est ergo primusgnificatum indivis bilis terminus Secundum eli signiscatum,continua magnitudo. Haec ii .est potentia quidem diuisibile actu autem indivis bile. 4 ertium autem est signiscatum quod eli in quantitate indivis bile, ut Punctus,unitas, ni incidac mi sunt quae in quantita
te sunt in diuisibilia. Quartum signiscatum indivisibi, li est materialis se a. Ipsa enim non diuiditur, sed quod ei subiectum est. Quintum seniscatum est forma immaterialis. Haec sunt indivisibilis quinque signifi
cata Vnde de diib;tationes guas mouere positimis una quidem. O .i termino alia quatuor inditiis bilia distinxit si quidem S alia qi Diuor sunt termini Vnu quod
que enim eorum est uox simplex. de propterea termi nus Neque enim propositio est, si dicas, continua m gnitudor nec rursus proposito est,s dicas, sorma immaterialis. Vniis enim terminus est solum unumquodque eo tum. Ex uno autem termino solum non fit pro Do. Si haec ergo ita habent,quo ea a termino distinxit,siquid in ipsa quoque sunt termini Haec est prima dub5 . Ad q dicemus quod aliud est dicere terminum simplar
S alius est dicere talem terminum. Primum ergo indisuis bilia significatum terminum simplicitet fgnificat a alia uero quatuor talem terminum. Non ergo praeter rationem,sed cum magna ratione id, quod est simpliciter terminus,a tali termino distinxit.& haec est solutio. SOcundum hoc dubium mouent cur formam materialem a magnitudine secreuit3 Atqui ipsa magnitudo est sot-ma materialis. In imi enim materiae prima forma, ante omnes alias formas,haec accedit magnitudo pl imum enim quantitatem,deinde se qualitatem suscipit. Si et go magnitudo immaterialis forma est: cur ipsam a sorma materiali seiunxit squidem magnitudo sub forma materialem reducitur Hieri dubitatio du dicemus. v non quamuis materialem sordiam a magnitudine distinxit sed illam, quae accedit. postquam magnitudine materia suscepit. Materia enim forniae magnitudine suscepta,manet in mentis conceptu i reliquis autem sora
nati susceptis fit senstis Seiunxit ergo formam, quς esta iuba sotina, quae est in intest ectu i .a forma magnitudinis. Ea enim ei iam si materiae accesterit ipsam inles le- ui res inquit m . enim uideri potest materia magni tudine praedita per se sne alia forma iis intellectu tantum. Quare eis materialis sorma est magnitudo : ipsam tamen a se a materiali secreuit, non quavis, ut iam dixi, sed ab ea, suae a ita est, de quae sensilem olludit materiam Quare sub diuisionem aliquam cadunt hac qnque indivisibilis fgnificata Est autem haec diuiso. Terminus uel simpliciter est terminus, uel talis. Si itaque est simplicitet terminus facit unum significatum indiuisibilis tei minum. Si uero est talis terminus, rei est Datentui quidem diuisibilis ctu autem indiuisbilis. Si et .eto potem ia quidem est diuisibilis: actu autem indiuimsilis uel per se est diuis bilis 1 uel per accidens . Si ergosuerit per se diuisibilis,facit cotinuam magnitudinem rsi autem per acciis fuerit diuisibilis ficit sormam mat rialem δε sic quidem est .s potentia quidem fuerit diuisibilis Iu Lutem indivisibilis, s autem S potentia, de actu est in diuisbilis, ues cum materia quidem est, ct facit in diuisibile quod est in quantitate,ut unitatem. punctum nunc Vel est imateriale,& facit sermam immatorialem. ergo ex diuisione didicimus,*quinq; sunt signata indivis bilis uideamus deinceps. quomodo intellectus unumquodque eorum intelligit. sciendum erago , Q intelligit terminum, qui est in diuisibili satim st
pse indivisibilis.ut i iocem simplicem. Quare neque ut aera,rieque ut salsa.Circa enim simplices uoces non cosideratur nec uerum, nec salsum, sed circa compostas. Et quam nam ob causam in contextu falsi tantum m
minit,di non itidem ueritatis Dicit enim in indivisibilibus quidem intelligentia, circa quae non es falsumri non subi ut it, & circa quae non est ueritas. Nouit enim in libro Perihelmemmion solum falsum. sed &uetum noti esse in smpli: bus uocibus. Quomodo ergo
203쪽
ergo ipse ii, contextu solius salsi meminit Et dicimus, i in libro, clui est post naturalia, quein Metaphysica
uocant in contraria est opinione ei, et in libro Perili et-menias dixerat. In libro enim Perihermenias, nec veru, nec lalsum dixit considet ara circa simplices uoces, seu
interminis : sed in propositionibus uerum , Malium apparere dixit. In Aletaphysicis autem ait, n simpliciabus uocibus,seu in terminis,lallam quidem non conmderati,sed considerari ueritatem Intellectus enim qu1do simplici aggressione se applicans ad unamquanque
simplicem uocem idem est autem dicere terminum,sinorsum, & per se intelleκerit: uere intellexit uullo alio adiecto,ut dum dicitur,Ambulat antellectus quidem P-tinus incessiim intellexit,nullo alio addito sed per hoc
tantum. Rursus in comedendo,manducationem. & cibi c5minutionem protinus intelligit, hoc est dentem
conuersione circumasentem sine alia additione. Hoc itaque dicit in Alei aphysicis, nunc autem eum tractatu sequitur,&propterea a simplici b is uocibus ueritatem non arcet,sed solum salsum, eo i intellectus nunquam fallitur,sed est semper uerus,secundum Plotinum dic tem: Intellectus uel attigit,uel non attigit. Quare errare non potest . sciendum autem et duplex est ueritas,
uel subitant tua. uel falso opposta substam tua quidem, ut si ita dicam,Hic homo est proprie: Hoc autem dico, ut ad eum qui est in pictura. Ille enim non est homo Proprie Illud ergo, eum esse,uel subsistere, de solo .mine uere dicitur. Haec cum de intestinii dixisset, et terminum uere cognoscit, conuertitur ad cogitationem ,
di dicit ipsam no solum esse ueram sed etiam falli Iam uero S aliud est et intellectus quidem omnia uniis imiter nouit cogitatio aulem, ut in compositione, & non idem est. Intellectus enim,ut continuum,di umim,rio uit,quod nouit . cogitatio autem , ut compositum ex
multis,ipsum nouit : quemadmodum in portar ipsa emere muli is lignis est composita. Et similis est cogitatio
Empedoclis amicitiae, quae ea composuit,quae sunt ex contentione dii illa Certe S ab Empedode dictum est. v nisi esset amicitia, multorum uertices collo carentes Eerminassent: hoc est,suissem capita sne collo,nis ese et,quae ea connectit,amicitia . Tertium ad haec dicit esse cogitationis propriuma ipsa lallat ut,uel propter p.
dicat um, uel propter tempus si enim dixero. Homo alatus ues est uel erit,uel fuit,filia est propostio , Ppter Praedicatum terminum dico autem alatum . si autem dixero,Heri Troiana Hemi,hic proptet tempus fuit ta-sa propositio . in aeternis autem circa id tantiam quod praedicat litat salsum non ita autem & circa tempus si enim dixero, erat,ves est, uel fuit Deus, semper uerum dico . Quod enim semper est ico. In non aeternis autem, δέ secundum tempus .falsa fit propositio, S secundum praedicatum . secundum praedicatum quidem , ut si dixero , Hircoceruus est nunc. falsum enim extitit, non secundum tempus nunc, sed secundum eraedicatum est: & rursus si dixero, Umbra nunc est corpus , salsum extitit, non secundum, nunc : non solum enim nunc non est corpus, sed neque erat . iam, erit,
sed secundum id , quod dixit , corpus est. Quare in generabilibus salsum si dupliciter in cogitatione, uel
secundum praedicatum, uel secundum tempus.in aeternis autem secundum praedicatum tantum, Intellectus
autem nihil habet horum. Semper enim omnia intelligit & non habet falsum, nec secundum praedicatum, neque secundum tempus. Quartum autem in his dicit cogitationis proprium, quod ipsa quidem circa propositiones uersatur : intestinus autem circa terminos Quando autem dico circa propositiones, ne exillima me hoc dicere luxi a modum dictum in logica, Q circa assirmationem uersatur . tanquam compositionem , quoniam ipsa componit praedicatum cum subiecto :circa negationem autem, ut diuisionem, quoniam ipsa
negat, diuidit praedicatum a subiecto : non albus
enim inquit, homo : nunc enim dicimur quod cogit rio dc circa affirmationem uersatur, ut diuisio, & com positio. Si enim assirmatio, quatenus quidem com: ungit,compositio dicitur: quatenus autem est in duobus , quae possimi diuidi , diuisio est. Negatio autem,
etiamsi dicit, non albus Socrates, et nigrum coniunmt di rursus est compositio rest & diuisio , quatenus'album ab eo seiungit: & sic nunc cogitatio dicitur cisera propositiones uersari. Haec cum dixisset tanquam per digressionem, quoniam dixit, quomodo intellectus intelligit terminum : quaerit deinceps, quomodo intestigit in diuisibilem magnitudinem, quod erat se. eundum indivisibilis significat ii m. hoc autem est &tertium. Magnitudo enim est tertium:& totum enim
est . di partesdiabet,& est compostum. Et ut totum quidem, ipsam intes lectus sine tempore intelligit ,&in instanti. Neque enim potest intellectus ipLm' in
tempore intellisere. Omne enim tempus est diuisibis le . Si enim in diuisibili intelligeret : & quod intellititur , quod est magnitudo, esset diuisibile. Sicut enim habet tempurata & magnitudo. Atqui est indivisibile
actu: ut totum enim ipsum intelligite totum autem
est indivisibile. non ergo ipsum in tempore intellistit, sed in instanti, siue nunc. Quod nisi sine tempore ,
in instanti ea intellectus sciret, non amplius totum iii-telligeret in ipso tem hore & inueniretur aliquando non cognolcens. Cogitatio autem in tempore ipsam cognoscit. Atqui & ut partes habentem, ipsam intelligit magnitudinem intenectus diuersas partes in diuer. sis instant ibus intelligens, unam quanque partem actu
nunc intelligens: ut compositum autem .ipias non amplius intelligit intellectus, sed cogitatio Cum ergo
magnitudo tribus modis intelligatur: ut totum ut partes habens ut compositum duo quidem intellectus intelligit : ut totum, S ut partes habentem: Vt compositum mirem,cogitatio. Materialem uero formam nouit uites lectus non inique per se, sed per mediam imaginationem. Sensita enim non potest per se intelligere ilites lectus opus enim habet imaginatione. Finc emonouit per intermediam imaginationem. Non aut .quia per intermediam imaginat ionem. intellectus intelligit
iam propterea diuisibiliter intelligit. In est. n.& in imaginatione aliquid indivisibile . & quod hoc uerum sit. manifestum est eo Q primi typi a fecitndis non delentura empe,et in ea.uidelicet sit quid indivisibile Et se. ei indunt hoc indivisibile eam intelligit intellectus. ut ipsam rursus indivisibilem intestisat, Rursus,qiiod inquantitate est indivisibile.intelligit intes lectus secundunegationem Sicut enim lucis negatione tenebras intestigimus,sic numeri nefatione intelligimus unitatem &temporis negatione, instans. quod nunc est.& ma. sititudinis negatione.punctum. Quare secundum necationem intelliguntis.quod est in qliaritate indivisibi se. Si quis autem dicat,& nigrum secudum albi ne alion Ecognosci. fallitur. Am .n .sermam sortita sunt&am.
204쪽
dc ambo per se a firmative cognoscuntur. Nis sorte nigruit, pro tenebris acceperis tui illud. Nigrae morti Shac quidem noster inici lectus negative cognouit. Diuinus autem intellectus omnia asstimatiue, & applicatiue cognouit, praeter malum. Hoc.n non nouit,tit id nocciat Quod enim nouit,id δέ secit. Est eius enim substantialis cognatio S ideo dictu es .Dixit S sacta sunt. Hoc autem Iactie scripturae uerbia pol es,duobus modis exponi. quod cognoscit,& dicit .hoc etiam struel qm est repentina, S q momento ipis perscit, eius operatior pea dictum est Dixit S secta sunt. Es hoc autem habes quoddam corollarium,quod sequitur. Si enim negative dicit intellectum operari: non utique de intellectu diuino uerba secit. S sic qui in nobis est intellectus, cognoscit id quod in quantitate est indiuisbile.
Immaterialem aut formam cognoscit secundu haec qnque. Vel . n.ut causem, idq; Dei effectivam uel persecti. uam. Neq;.n ut finalem tm,ut quidam putant aptim cognoscit:& ut non lintem contrarium ipsam cognoscit. Nostro. n lumini,& bono es aliquid contrarium. Apud ipsum aut non est: cognoscit autem ipsum .ut de quod intelligit sc quod intelligitur Intus . n. litis Deus cognoscendi facultatem etiam seipsum intelligit. γο haec dicta sint in his finitur contemplatio . Deo
gratia. Vt qui una sint,ut ait Impetiari, e νυ multora vigem urit eri radi expertesvminaiat de M. a linia componit : suo hae
Vide quid dicit inintellectus quidem uera solu no uit: in iis autem in quibus est nisum dc uerum, hoc est cogitationis r de in us,in quibus est composito,rursus est hoc cogitationis. Et ecce duo interea dirit cogitaintionis propria. Hanc autem,inquit,compostione tam unum diuidit cogitatio. de recte dinit illud tanquam. Neq;.n ut unii proprie nouit ipsa . ut unum n. nosse, proprie in intellectus,sed ut in appositione unu ipsam nouit intellectus. Quare Empedoclis amicitia societate habet, quatenus illa quoq; in appostione unit, ton proprie. ut ιηeo mensuraΓiti,fue disicrepanso illam/to. Quid uult dicete3 Quod etiam iuxta pdicatu ues u ra est uel salsa cositatio. St. n. diMerit diametru comesutabileillis πρdicatum comensurabile. U.n semper in comensurabilis.de discrepas latere. Si aut dicat. Inco, mensurabilis,de discrepans est diameter,uera est 3pter
praedicatum . si agi eorum,qua fumi uel futura sunt tempus, ad unum me te assans,o temonem. Falsum n semper In compositione. Na σalbum non assum, uod non aes eampo uiae coni Mit agro illis uisione omnis dicere s erga non solum uerum uel salsum clo
est assui, sid erat, uel erit. Quid per haec dicere proponit 3 Quod secundum te pus recte,uel male compostum. fit sil sum. ues uera itirebus. St. n. dicis,Erunt Troiana Alsum dicis re lutum tempus. Si autem dicas. Fuerunt,uerum dicis proPter
tempus praeteritum . Semper. n. inquit .in compotitio
ne est uerum uel salsum .no in rebus simplicibus. St. n. album Socratem dixeris non album, falsum dicis. Etsi non album dixeris album, salsum dicis re compositonem non congruam. Et quia utiq; dixit affirmatione dc nerationem esse compositionem .dici autem inquit. sotest ambo quoque esse Aiuisonem, quia sunt ex reus diuerss: d fieri potest ut dividant in terminos. eNquibus sunt compositi. Recte autem dixit illud oti n
git cet te dici quidem potest assimatio, diuiso, ut quae aperte diuidat in subiectum de pt dicatum: negatio autem quaedam composito,ut quae ex sibiecto. , pridicato componatur .Et hic quidem sic dicit in logica alitasti ationem quidem dicit compostionem negationem autem diuisonem . Sed δe et erat, uel erit, quid discit 3 Quod si sit praedicatus Llsus, qui in unoquoque tepore dicitur Liti est. Vt s dixeris Cleone album qui non est albus: de s dixeris et est albus ues erat, et fuit rLlsum dicis re praedicatum . Tempus. n. in hoc driam non inducit. dc uide, et alia quoq; duo propria cogit tionis adiecit,quod est circa negationem,& assa imationem uersari, q compostionem appellauit 1 de eam esse
Lisim , ues pp praedicitum, uel pp tempus dixit.
Hoc est quod de superius dimim est . in hyperbato autem orationem sic lete: Quod autem ficit unliquod re horum unum intelle his Diximus. n. qi intelli etiaitiis bilia inditiis Liliter inteli git . Et vide,l pro eo, qaeest intestigere secere dixit ualde admirabiliter. Sicut enim id Raeest.omnibus esse impertit: de pulchra pulchris ut pulchra snt se de intelli se dum suam ipsus simplicitatem dc unitatem, i sunt composta, sicit simplicia. Tanquam. n. simplicia ea intelligit intelli de non
Ad secundum inditiisbilis uenit signiscatum, quod est magnitudo sue continuum Ves potentia quidem est diuisibile aetii autem inditiis bile ut magnitudo,ues actu quidem diuis bile. potentia autem in sui sibile. ut aqua. Intellectus ergo inquit, de quod est potentia ditiis bile ut actu indivis bile nouit, de quod est albi diuis-hile ut potentia indivis bile. Nouit aut haec, inquit .dein tre indivis bili .ne in dimidio si dimidium . Vocitantem tempus indiuishile instanso quoes Due est ma te dicens. Instans. n. de illud mune non in tempus. sed principium temporis. Nunc autem dico momenis. Si autem acceperis illud nunc quod est in latitudine. hoe
de principium habet di finem 3c temput est Nunc aut de momento ipis. quod nunc es a nobis sermo habe Non quia autem duobus modis en indivisibile dixit . , solum est indivis bile duobus modis: sed φ secilia dum ipsam magnitudinis sectionem in duo im diuiditur. Magnitudo. n. uel potentia est indiuisbilis, uel ama.
Longitudo autem actu quidem est continua, potentia autem divisa. Longitudinem autem nunc audi. pro eo quod es .continuum. Dicit ergo nihil esse,quod prohibeat intellectum longitudinem .non quatenus est diui
si,intelligere sed quatenus continua. m. n. actu continua. Hoc aut ut confirmatorium accepit eius.quod superius dictum es quod composita intellectus ut smplicia apprehendit. similli λη. temptis diuisibile. er ingiuisibili, ut lo Τρυδε.
Quoniam dixit et in indivisibili tempore intelligit nequis dicat .et tempus est indivis bile. dicit tempuη esse de ditiis bile, de indivisibile, male dicens. Ipsum
enim , Nutic, accipit pro tempore indivis bili. nesciens . Q eius, quod est ouantum , principia non sunt quantitate praedita. P incipium ergo temporis
Dici ora pet,quid is utres; dimidio regi et .non potest aethn furiis seirarer quam potentia. Hoc
205쪽
Hoe fit ita est consimi torium eius, quod superius ii' dixit sibilem ut ostendatur ex hoc, v qui sunt in ea phidi itim est. et quatenus tempus est diuis bile, id me mi typi a secundis non delentur Pet accidens aut oui, te comprehendimus c non quatenus est indivis bile . diuidis vr ct imaginatio,q, si in sub imo ditiis bili' N DE Em pedum lignum in dimidio serias e temporis di di iis ima ea est ratione diuis bilis Quo ergo inquit .immidium lieni mente concipimus, quod est quinque Pe urumento utens intellestus intelligit . uis Oi: ima stitia desie in alio rursus dimidio temporis,alio quinq; Pς' tione Est autem ipsa diuisibilis rei acciden, ct coquades. Quod quidem non sc uidetur . magnitudo enim, xenus est imaginatio I mdc in tena pore in quo ii uelli inquit non est actu indivisibilis, ut dicas,quod dimidiu Zit,imellectus est indiuis tulis rursus autem tempti, iii in dimidio temporis intellexit: sed est rotentia tantum stan ,seu quod nunc,appellauit. Est autem Sopsum diuis bilis. Intellectus autem ipsam. ut actu indivis bi- nunc tuis bile per accides, oe si in tempore diuisibili lem, nouit. Ruxum olgo colligi pol est, lioc dicit .l etiam si perseo sum curem sinum, dimidiorum inlirigenisse 'fus et i ῆς iden im .ginatio diuiditur, ct quod nunc templi, smul diuidit:tiine aut vhluti magnitudines. Si -t,ut ex ut Vl, t sed tῆ b c uel indivisibile, dc unum, accipiens iiii elli, in tempore quod est in utrim. i. m. in materi.lcm intelligit Nunquid autem dici poIlli id autem intelligens .pro eo quod est,cogitan fili estri' se Metatem quoq; uoluit dicere,q inter seliab et dicit.ibusue loquens. Nunc. n. ab eo de cogitat ione .gb imaginatio,& sordia materialis,l ambo sui it diuis biliatur Pioniam enim dixit intellectum indivis biliter in Per accidens. lnes ii di in his ali id indivis bile statelligere, dicit, Q cogitatio diuism. Sc seorsum unum Iasse, non separabile Fit,inquit, S in i empore.quod quodq; novit. Porto & qti ipsa unita nouit, dismul; nunc indivisibile:rursus aui abutitur: sed S iii imastina se ipsa nouit, ut magnitudines ex duobus quibusdant tione est indivis bile, quo utitur intellectu, Cur aut di compostas quod diκit,m ambobus. dc in tempore ea Nit sortasse, dubitauit Nondum in consesso est ima aio uit . lii Od es .in utri I i .diuisa: dc ncn amplius, ut ginationem non esse separabilem. sed corruptibile. Numagnitudinem essed ut diuosas magnitudines. Hoc in quid ergo dici psit, eam intelo passivum appella. enim quod dicit Melusi magnitudines. S recte additur Mitn e m cum intellectu cooperari dixit,ppea non poillud, Velut magnitudines. Vna n subiicitur magni Iu- tuit eam dicere inseparabilem, ut intellecti m i R ideo M.qu.m si secundiim diuersi tempora intellitit intel dubitauit Deinde qm dixit non esse separabilem ait m ictu erunt magnitudines, quod actu una est nadgni- non est separabilis. Quo quidem separabili omnia ut udo , quod est absiadum
Quod autem est, nen secundum quantitatem, diuisibile, sid
Tertium est fgnificatum indivis bilis. Quas diceret,
tinum, intelliguntur,ct magnitudo S tys. Hoc n sepa rabile in omni magnitudine, liel lpe uel comitulo,ut in uno est:& ideo intellectus,ut et sit inseparabilis,omnia,
Is bre est similiter in omni continuo, o te ore, o magni a
r continuum quidem nihil prohibet intelligere it in- tiabis. eluis bile. Quod autem est forma unum. dc indivisibi η Hoc est pro eo quod est, rma indivis bilis, de insole citra contiouersa in indivisibili tempore, di in indi- Parabilis in toto est tempore S magnitudine.
visibili animae facultate cognoscitur . est autem P nctus autem,'omnis diuisio.
indivisibili animae facultas, i si scilicet intellectus Hic est aliud signatum indivisibilis, quod in quinii per alcidem t,o non quatenus illa divisibilia, id quo butili tale est indivisibile: ice est aut dicere de Oibu, diuisibitis, o in quo tre sed quatenui indivisi tu i est ner in bii Pii libus . Sed qm eoru ,quae sunt omnino diuisibilia. hiei,divisibile, stafortasse non separatae, quod facis η- , te sidem per priu-tione cognoscutur illa uero per se pri. o maenitudinem. mum dicit de j q Per priuatione,ut si sunt notiora. ut Materialem inquit, formam intellectus indiuisbiis punctu .inquit. ipse. n. in contemplatione dictum est. intelligit per accidens. Per se enim materialis se ma in continui negatione cognoscit, Et poli puncti ini induis Induit tibilis, quatenus etiam cum extensione aliqua co Cit,quod si qlioq; est indivis bile.ut uerbi gra linei,desideramus in infinitum siciam continui diuisonem. superficies . Hae c. n. sunt alioru fines S. fortasse dixerit Per accidens autem dicuntur habere indivisibile: eo ς' alies: Quid ergo .linea S superficies sunt indivisibilia eu exterius.& aliunde accesserit unio: Hoc est ergo,q r dc dicimus,T quatenus sidem sunt alio tu fines.sunt ii dicit .lioli quatenus pro eo quod est,non sicut sormae it diuisibilia. Horum alit oino meminit . et non solum pulae materiales sunt diuisibiles, sc eas intelligit intelle ctus est diuiso lineae: sed et S linea est diuisio su ciet eius: sed etiamsi sint diuisibiles , ipsas indiui ubiliter in. tellectus intelligit: quia eas indivisibili sui parte anima intelligit. Est aute in diuisibilis animae pars intellectus, ct in the indivisibili Expone autem & sic,* formaso ct superscies solidi. It quod sic est indiu ibile,declaratur, ut ni Ratio, er similis est
Et quod sic est inquit iidiuisibile. Sicut aut plictus,
species intellectus cognoscit in tempore in diuisibili, α sc ct ipsum declaratur secundum priuationem . Hoein indivisibili animae iacultate per accidens: ne illς aut diXit Pp in corporea.dc diuina,quae priuatione non quidem per se sinit indivisibiles : sed habent unionem cognoscuntur. Privatione. n. profundi superscies coisper accns. Quid eli ergo,quod intelm intelligit per δέ i gnoscitur. Linea aut cognoscii tu priuatione profundi dens &dicimus et iple quidem a natura habet, ut indi talis,dc latitudinis. Punctus aut priuatione profundita
uisibiliter intelligat Per accidens alit in diuisbi je intelli tis,latitudinis de longitudinis I sic aut diuisi 5et mei ito sit qm ipsis intelligibilibus accidit, ut sint indivisibilia appellauit. Punctus enim lineam diuidit, S linea stiperper accidens. Quidam autem dicunt ipsum dicere ani sciem: dc sup ei scies corpus, per se autem sunt indutiis ani imaginatione: dc quid uult dicere.' utens imagi- CL: et itione inteir, formam materialem intelli sit 3 Vti aut
natione itaquit indivisibili parte inlaginationis. Habec n.Parte sibilia i
ιῆadmodum quo cognscit malum,ues nigrum: centraria. n. quodammodo cognscit.
206쪽
Q, iod malum honesti est piauatio in consesso est . aliquando quidem est ueriHaliquando uero sallituro Q loci autem nigrum alta priuatio est. filsum est. Est pterea dc ipsi alictuando quidem sunt ueri, aliquando
enini nigrum forma praeditum ut diximus. Nun F uero falluntur. Sic ergo discernit eum,qui circa simpli- eo pro tenebris dixit nigrum,ut albi priuatio sim tene cia uersatur,intellectum ab eo, qui circa composita uerbrae album autem,ut intelligas lucem ei tu .n priuatio satur. Deinde discernit intellectum,qui est potentia, absunt tenebrae . eo,qui eit actu. Primum quidem, P intellectus achi res ponit alii petretia 69, φι- nescit, o bu in ipsi). si ipsae eit. Qui est autem potentia, non est res ipsae nisi ,- κοκ ali. ut ex causi eFuarium Mum sit in cog sui, pus intelleNerit. Secundo autem, et intellectus quidem
praestim ii . Primum quidem,et oportet id,quod intelli est,ut ici,quod est potentia n id quod est actu,t educat. xit .esse potentia, ut cruod intelligitur. Potentia autem Postquam ergo hoc sic distinxit, discernit Ec intellectuti t secundum aptitudinem: non uult enim Arist. esse contemplatiuum ab actitio,& hanc dicit primam disse
reium ratione . in anima. Sicut ergo, inquit. Potentia rentiam,ss activit, quidem intellectus semper circa paeell,q iod intelligitiit: sic oportet esse,& quod intelli S t. ticularia Nersatur, contemplativus autem etiam circa oportet. n. Quod cognoscit ei sic assimilari . quod co uniuersalia. Secundam dicit disserentiam. Acilii qui, Dioscitur cic simile ei reddi,& idem esse po entia dc rur dem semper imaginatione utitur, contemplativus au sui. quod coanoscitur, inesse in ipso, quod cognoscit: tem non semper. Tertia est disserentia, et ut in contemo uoti eis secundum . Et quia haec sic habet,quod in let plativo quidem uerumn salsum,in activo autem bo-
tem ipsum nihil liabere contrarium utpote qui nullam eius semper contemplatione utitur. Sciendum est aut, cum alio coniunctionem, uel omnino opposition m Q Non est alius ab initio contemplativus intellectus.
habeat quoniam ipse transcenderit. Quod autem actu subiecto Sicut enim non est alius, ut est eotentia intelquoque est scilicet di ipsum seipsit in cognoscit. Illud lectus,ab eo .qui est actu subiecto adem enim est. sed i autem separabile ut Plutarchus inquit,non solum intel lum tempore dissert sic dc habet intellectus a ciuius adlige a materia corporum, sed etiam ab animalibus sicut contemplativum. Subiecto enim idem est, sed est habitatibus. Quod quidem dicere uolens separatum .di Nii tudine diuersus. Contemplativus enim liabet proporis separabile Uiuina n sunt aiata. Quare secudum ra- tionem cum uisu,qui colorum species tantum uidet.&tionem Aristo t.Cuicunque rei causae exilienti non est cognoscit, et hoc quidem hoc est album, illud uero niscontrarium .illa res ipsa seipsam cognoscit: S actu est, grum. Aetiuus autem intellectus habet proportionem S est separabilis di. non solum intellectus, sed de aliud cum uisu non solum colorum species cognoscent sed tale suetit. & quod delectat, sibi asciscet e.quod autem molestis asehi asit pransitio mundans aliquid de Isumin affirmari r scit,a tersante. Sicut enim uisus ciui praeter nigriam de vera o falsa omnis inteluctus olem non omnis. album Ruod est iucundum δε molet tum, tognoscit,sie Postquam ollendit Aris L qi est aeternus intellectus, & activus intellectus non solum uerum, de falsum coh& re, a sensu differt:& qdo intelligere fit secundum dis gnoscit sed di bonum.& malum,& proportionem qui serentiam intelligibilium mon prius ab intellectu reco dem habet,quod in uisu est iucudum, cum bono, quod dit,quam absolute dicat. quo discerna turn distinguat. autem in uisu est molestum . cum malo . Saepe autem Et tribus quidem modis discernit intellecti imaeum,qui intellectus quod molestum est, pro iucundo eligit, eo circa simplicia uel suur, ab eo, qui uerlatur circa com . quod sit, quod molestum est, bonum, quod autem iii. posita' uod est cogitationis,liuellectum, qui est poten cundum est, aliquando etiam malum. Qiare haec estiti, ab eo, qui est a tu : activum intellectiam a contem- disserentia,et contemplativus quidem intellectit op plativo. Et primum quidem una differentia discernit ratur sine appetitu, ueritatem solum 6c falsum cogno secundum autem duabus dc tertium tribus. Disteri scens. Actiuus intellectus cum appetitu operatur, et ergo inquit,qui circa simplicia uersatur intellectus, ab sciat ou dnam bonum quidem est, quidnam uero ma. eo qui circa composita uersatur, id est . a cogitationet ium. Postquam hucusque produxit disserentiam inter ipsa enim circa composita uersatur : quod intellectus activum n contemplatilium, aliam quoque tradit disse quidem semper est uerus: cogitatio autem dc uera est, rentiam intellectus a sensu . Quoniam enim de in ei Dec fallitur :&neque simile eii uerum cogitationis uo ternendo intellectua cogitatione, Scrursus in tradendaro intellectus. Est enim intellectus uerum sibilantia- disserentia contemplativi ab activo , intellectum sensuile . cognitionis autem est in compostione alicuius sc- assimilauit, ne quis exillimaret, Q in omnibus similiscundum aliquid : dc est intellectus quidem sensui simi- eli intellectus sensui, propterea nunc tradit differen iis,qui uersuur circa propria sensilia, qui est semper ue tiam inter intellectum, de sensum de dicit, Q particuis rus Cogitatio autem est similis sensui,qui uersatur cim laris sensus ut iii sus nouit album, dc nigrum δε est comta sensilia per accidens. Ipse enim aliquandoquide sal- mune uehiculum albin nigri uisus: albi autem, de eurulitur aliquando uero est uerus, dc est in coinpositione, eis communis sensus commune est uehiculum. Disi aliud enim ex alio cognoscit, ut eκ albo, quod homo rentiam quam habet album ad dulce, non nouit uisus,rit. Simplices ergo mentis conceptus, ut qui habeant sed communis sensus: Sicut ereo particularium sen- Propiartionem, tui enientiam,cum sensu qui pro- sulim terminatio eli communis tenuis: sic Sc contem
otia gerit negoti an eli semp uerus, ueri semper sunt. Plativorum intelligibilium comune est uehiculum in. Alentis autem compositi conceptus, ut qui proportio tellectiva cognitio,&activorum quemadmodum boninem habeant cum sensu aliena serente negotia, di qui didriati,intellectua actio. Utrorunqile autem,l aonis num δε malum,atque adeo haec est melior disserentia. Secunda enim non est ualde necessaria, nam dc intello
207쪽
i mplativorum, & activorum intellectus est uehiculu. quod est uerus est,uel sallitur. Simpsicium enim menti,
Et intellectivam quidem cognitionem Plato Myctor conceptuum & intelligentiarum intellectus uerus estis .i attetit iuum appellat: intellecti iram autem actionc tantum, non etiam fallitur . quare non omnis uetus est conscium . Haec autem dicebat esse subiecto intellectus uel salsus,propter activum. ait dictum esse. eadem. Nam ct cognoscens agit,cum cognitione enim Contemplativus enim simplices, de puros mentis conis uita coniuncta est: Sunum est quod dicit: ego intelle ceptus, oc intelligentias apprehendens. non sallitur .dc conuersus sum. Si hoc enim non sic habet, est Actiuus autem, quoniam cic secum, de 'inter se sortitioni consentaneum dicere,et tu quidem hoc, mouero teri.les c Ponit, in eo, inquit, cogitat, de pro Elud senserim. Haec autem ratione disserunt,t hic qui 'Pterea fallitur . quare propter cogitationem rursus fal. dena agat,ille uero coenoscat:& in hac quidem est opi- Liam sequitur. nione Millo teles. Porro & secundum ipsa subiecta est auod ovido G communionem habent,& societatem Quod enim bo seu er ὐκ aliquid d. ali u.. μ' rium, etiam uerum est e uod autem malum, falsum . Qu-si diceret, illum sol timuerum esse intellectum
Sed dii erunt, quoniam bonum ad aliquid dicitur. qae qui eit secundum quod 'iud est.& secundum qinquid
enim ad animam bonum est in uirtutibus, hoc est ma- est esse. Illud erso,quid eis, substantiam declarat, quid Ium corpori. Verum autem non dicitur ad aliquid: sed est autem esse,ibrmam,tanquam tale sit, quod dicitur rsemper idem est uerum S honestum. Neque n. Plato Ille solus uerus est intellectus qui substantiam, quae eliin admittendus dicens.* surenti ensis depositum con secundum formam .apprehendit. i. qui ipsam se ampliteri uetum quidem,malum autem. Verum Cnim secu se apPrehendit: is est aut cotemplativus, qui de semper dum Atilio telem,quatenus uerum, semper honestum. veru, est,& non est aliquid de aliquo. i. non circa comis Sciendum auiem .et etiams diximus similem esse com Posita uersatur. Circa composita. n.uersari non est ii
munem sensum intellectu r quoniam, sicut communis tellectus proprie,sed cogitationis. Ne millima autem sensus est terminatio omnium particularium sensuum. v intellectus quidem idem est subiecto quod cogitatiose & omnium intelligibilium terminatio est intelle' est aut ratione diuersus, nam ct intellectus a cogitatio. ctus,& cositabilium . oc opinabilium: uerim tamen in ne est subiecto diuersus. quaedam disserentia. In sensibus enim est alius commu Sed simu uum proprium,uerum si sit homo, auod est album,
rus sensus praeter quinque: in intelligibilibus aute non uri Mn, non semper uerum.
est aliud quod cognoscit praeter tria r sed unum est Quid est illud : uidere proprium pm eo quod est. tribus, quod cognoscit differentiam. Intellectus enim, quod vi sibi proprium uidere,& proprium negotium cum sit pars trium: S opinionis dico . d cogitationis, gerere,ut uidere,quod est album S talum, non itidem di intellectus : ipse nouit disserentiam intelligibilium autem Sc substantiam, cui quidem hoc album inessi ad cogitabiliam cogitabilium ad opinabilia. Haec est et hoc enim non semper uerum. Fallitur enim quandoiago dimetentia intellectus a communi sensu. Sciendum quς sensus cirra sensilia per accidens, sicut superius di- autem, i sicut communis sensus non solum ea nouit, lium est. quae cogito scunt sensus' particulares, sed S alia Prae Sla autem inor, εὐ-issime mereristet haec: nouit enim communis sensus disserentiam sen Quid dici ἐξ et sicut se habet sensus ad propria sensi. filium,quae cadunt sub sensum aioc sensibus,ut iam di i lia & non propria sc dc quae sunt sine materia ad iii telxiinus iles ientibus: Particulares enim sensus dulce dc ligibilia. sine materia autem dicit comitationem de intelalbum tantum cognoscunt: Communis autem sensus lectum. Immateriales enim sunt hae iacultates de eo, ita non haec tantum .sed di ipsorum nouit differentiam sic bilia dc intelligibilia sunt rursus res immateriales dem.
ergo de intellectus non solum intelligibilia, Sc cogitabi telligibilia quidem , quae quidem etiam simplicia dicit
lia. pinabilia nouit,sed λ eorum differentiam. qu δit cum uisu habere proportionem , qui proprium uia enim deteriora cognoscit.& meliora scit . quae aut e me det: cogitabilia autem, q- etiam composita appellatiliora nouit Meteriora nescit. Disserentiam ergo cogita dicuntur cum uisu habere proportionem, qui terit a-bilium .dc intelligibilium uel cogitabilium, dc opinabi lienum negotium , dc qui non uult solum core nosce lium non nouat,nec cogitatio,nec opimor eam autem re , quod album , sed etiam quod albus homo intellectuscosi oscit utrisque ergo melior est,&copi uel equus . ratione,& opinione. Est ergo eluimodi proportio. bi liam est a s Rotu naum actum audiam. Quacut nigrum ad proprium mentis conceptum: sic εἰ al est autem sicundum primitiam, tempore prio in sino. hum ad proprium mentis conceptumic econuerso, si Rem dicit, scibile Dicit ergo scientiam quae a hi est cui nigrum ad album dic mentis coceptus albus ad me idem esse,quod scibile. Non cognoscit. n. scientia scibsetis conceptum nigrum. Et in his, Deo est gratia itur trinis et assimiletur,& fiat quale ipsum Hoc autem nocontemplatio. Est autem propositio enunciam aliquid temere interiectum est: sed qm de intelligibilibus init rde aliquo, sicut Sirmatio. quid uult dicere l differt intelligibilia autem per mediam scientiam fiunt intel- quidem qui circa simplicia uersatur intellectus,ab eo,q ligibilia, ni ellectu cognoscuntur propterea scientie
orta composita uersaturi cirra mente enim conceptam, mentionem fecit, dicens, scientiam, quae actu est .simi-
ct internam propositione, inquit, uersatur affirmatio: leni esse scibili.quae autem est secundum potentia sci Ipsa enim uelut i simplex est, dum in animi adhuc di se tia,est prior scientia, quae est secundum actum in uno
positione sita est.de semper uera est . qui autem circa co indiuiduo . posita uersatur intellectus, es natione,quae est secu omnino aiater simplicit Vc tre quum. Sunt. ne x eo, auod dum probationem,uersatur, quae habet uerum, dc sal perfectione re ad tu est,emnia, qtis sunt.
sum Dicere ergo ipsum uera, uel salsa, in omni accepit Quidam libri habent graeceόλος i. omnino. quidam
assirmatione.quae est secundum prolationem, non aim uero a zmo ς i. simpliciter: hoc est autem, quod ultititem de interna. Non enim omnis intellectus, pro eo ut in uniuersum. c semes dicia, in uniuersornudo non
208쪽
est prius quod est potentia eo quod actu est: quia om.
hia ex aliquo,quod persee ione, Sactu est. producunt
in actum per id quod potest, licere. Illud autem Ex eo quod persectione,A actu est quidam dicunt non debere ad opificem referrit sed et quicquid est potentia, est in alto,quod est actu aliquid aliud ut semen potetiaruidem esi foetus: actu aut semenn eanis potentia quiem est sanguis civ aut panis. Existimo aut eos no recte dicere.mbil n . solum semper actu ess,edi quo omnia productitur nis solus opifex. Cum hic aut esset Alex. dixit perturbatam esse orationem , siquidem superius
quoque discrevit intellectum, qui est potentia, ab eo qui in actu. Porro de nunc hoc ipsum sacit. Ad quod
dicimus et duobus quidem modis loquitur: non est aut perturbata oratio hoc. n nunc fecit, ut totam fmul disterentiam ditat.
Videtur dat simple quidem, re ea, quod est potentis, sinsitivo
aesti faciem Non. n.paritur,nes; alteratur. rare bar est alias, imotus. Metus is imposesi aestis est Aestis autem simpliciter alius
Quid sibi uult hic contextus Vult discere ete intellectum a litium a contemplativo Priusquam autem ad tradendam driam accedat: uult aliquid de sensu dicere propter duas causas uel et hoc habet coe intellectus culentia,* citra medium operatur,uel quia in hac distin, ctionem asserendi, sensus exemplis ma opere dei elatur: propterea dicit aliquid de sensu iam dictum qippotentia sensus est secundum habitum , di non secundum aptitudinem ut cogitatio,quando non Operatur.
Qti autem sensile adfuerit, de sensus operatus sit, tunca pntia se lis deducltur in actu mi uenit aut ad id, qaea tu est,non per motum,nihil enim patitur,nec altera sensus qui deducitur ab eo, quod est secundum poten. tiam d id Ruod est actu. Vult. n Arist.id quod a secundo potentia ad id, quod seoindum actu est. deducitur,
non alterari,nec pati. Vnde uel non est motus .iael est alia species motus Si quis enim uult hunc motum dicere latam speciem motus dixerit praetereas. qtiae in Physta dictae sunt,de natu tam in nouauerit. Deinde consemat etiam,v non in motu .a secundo potentia, ad Dacundum a tu progressus Titit enim motu esse impersecti actum motus ti ab impersem ad persectum istiur, ct patitur,' alteratur. Quod est autem secundum poterit inpers him in Persectorum autem actus non est motus. sed aliquid aliud praeter motum. Non est ergo moi us a secundo potentia de luetio ad secundum actu sed mutatio. Sentire euasmile est . , quod est δε οε solum istulasteus, o
istelligere. Quanao autem iucundum , uel molestum , ueluti
affrmans, vel nigras per si ultur, uel suis: er est delectari, uri motistia assci, operari sensitirua medietate ad bonum,ua masiam, quatenus talia.
Discernit intelis conleplasmum ab a suo, de quid dicit ui sicut sensus. qui habet ira dicere intrinsecus.i.
cognoscere,& intellectu comprehendere,dreonteplativus. qui aut habet ut molesta assiciatur de delectes asse mare sim psequi .qm ipsum suscipimus. dc ad ipsum uenitruis. Suscipere ergo ipsum dixit S assirmare. Molestum autem negamus: ipsum. n. non suscipimus, sedec sugimus.Tanquam autem .inquit, iudicat tua facultate albui intelles iis iudicitur bonum de malum Ne er omnia de eodem accipe . Deinde qm ostensum estu perius dem esse subiecto sensum, quod appetitum reum oporteret autem dicere, et atauus intellestias cum
appetitu operatur,dixit, et tu sensu, eo et subiecto id est sensus M appetitus. Ad bonu uel mala. quatenus talia. Recte aut ad testiam est illud ,quatenus talia: neq;. n. ipsa per se sunt bona .uel in ala,sed ut ad animal. ut qd seruat quidem dicatur bonum: quod autem coti upit,
sed quad quia .st esse,aliud est.
Quid dixit 3 Quod actu molestum est,uoluptate,'ilς
est a tu comparans, ait ratione disserte: uocauit autem sigiendum quidem,quod molestum: appetitum aut iucundiam. Deinde,nequis existimaret et alia quidem cultate aliquod iucundum appetimus,alia aut, quae molesta sunt si simus nunc dicit et non differt uoluptas a molestia. nila ratione.seu definitione r non .n subiecto:
ambo .n sunt sub anima irrationali. N quid hoc dico, cum nec sentire quidem ab eo, quod est uoluptate assci subiecto disserat nam ct haec ambo sunt subitrati nati in eo autem quod quid est esse disserunt . i. in ratione seu desinitione . Hoc aurem diAit ut ostendat conat empi ititium etiam intellectum ab altivo ratione tantum disserte. cuitatiua agi ariis usse,ut sisse,in Funt. Quando agi LM, malum affirmarit,ubi orari fuit,vel persequiis ν. Quare nuηquam se. viso imellisit anima. Cogitatulam animam dixit abusue loquens, intapla tuum intellectum, di quid dicit 3 et ipse qum: ini
sinatione utitur ut S activus intellectus. Sed s illitia inquit imaginatione luite uisa insunt. inquit, ut sensa rhoc est sensi is solum sne dolore S uoluptate. Afiluo aut intellectui, sui habet bonum,& malum subie ta inquit sunt ueluti affirmationes,& negationes & sc ti luptate utitur.& tristitia. & iucundum quidem pse quitur,fugit autem,quod molestum. Hie aut semper quo, que imaginatione utitur 1 eo Q semper delectetur, uel molestia assisatur, quod quidem non est sire imagina tione. Primus aut non semper:nihil .n particulare sine imaginatione intelligit. V niuersalia autem etiam sne imaginatione intelligit. Ne existimes aut idem esse bo num S iucundum, α malum de molestum . Est enim iucundum malum rebus uti uenereis: de est molestiam exhibens bonimi, esse circa omnia continentem riNe ergo putaueris activi iucundum idem esse, quod ei s
De coi uel lauto nunc a tur, Ze quid dicit scutari pupillam alterat S pupi lia spiritum .ct ille i utili
tem crystallinam.& ipsa excitatur. ii det, cu si Dira . In eo autem,quod in esse hoe in ratione. ab aliis iudi
tantibus diuersa est. Nam dc auditus smiluet habee unum,quod iudicat istut ergo in his se in intellectu sttoe uehicillum,quod quidem est extremum discinitium tum, Sprimum quidem dicit contextus de uisii de auditu .illud autem se habet intellecti is uehiculum, nodicit,sed tum prima dixisset philosopluis, reliqua sibia audiri permist , quae sunt de intellectu de ad alia conuertitur . dicens, et se quidem pati icularit sensu indicat , album, & dulce non ipse iudicat. sed quisnam si superius diximus,& nunc quoq; dicimus, nempe coissensus,
209쪽
sensus: ipse enim inquit torum est commune licti Iumillens,inquit, at terminus. Terminum autem nunc vocat centrum circuli A quo multae lineae procedunt. D hae quidem in propinione π numero, quem habet ut uir sue,ut illa ad scintilaem.
Quid dicit Z Quod,sicut terminus ioc centrum,sic habet di communis sensus,de proportione, & numero. Proportione quidem, et sicut centrum se habet ad iuraque ex his lineis,quae a centro procedunt, se habet &comulus sensusad utrunq; ex suis sensibus,de sicut rectat se habent inter se icti particulares sensus, inquit, habent aliquam proportionem. Sic quidem Proportione,numero autem quomodo et sicut centrum, cum sit unum ad multas habet lineas habitudinem: sc dc coissensus,cu sit unus,habet ad multos sensus habitudine. Id enim refert hae dubirare quomodo,qua sunt eiusdem ge
neris,lndirat,vel tenuaris,ut album aer nigrum bit autem M A,
quidem asum ad siniarum G, ad D, ut ius ad seinuicem . Quas re Er econuerso sit,s,D,uni insint ra habebunt sicut π,A,s,idem autem π unum .esse autem non idem. er illia simitar.eade auatem ratio et sit,A,dulte quidem Iit,s,uero album.
Quoniam dixit,et sicut comunis sensus se habet ad propria,& ne dubita,inquit 'uomodo, quae sunt eiusdegeneris, nouit sensus particularis siquidem non dubitas quomodo .quae sunt diuersorum tenerum,nouit Com in unis sensus idem est enim. Eiusgem autem generis uocauit album,& nigrum: ambo enim sub colore. Diuersorum autem genera album,& dulce,haec enim ut quae sub diuersos sensus cadunt, sunt diuerso m generum. Sit autem .ut aliquod quam im album ad secundum nigrum,tertium ad quartum,ut illa ad seinuicem. Nunc accepit elementa primum quidem fgnificans album .secundum autem nigrum, aliquando autem & dulce,ter. luim autem d suartum pro intelligibilibus accieit, ut sit tertium quidem ratio albi,quartum aulem ratio nigri .d quid dicit sicut communis sensus nouit trimum S secundum .ut accipias primum quidem simiter sigiuificans album. secundum autem dulcer se dontelle ius nouit tertium de quartum l. eorum rationes. Nouit autem &econuerso, inquit, intellectus primum tertium.& secundum quartum hoc est etiam sensilia. Idem autem dc unum esse autem non idem dc illud, s.
militer. biesto quidem inquit, idem est, sormam dico albi .uel nigrin et nigrum .uel album rati Mautem sunt diuersa liter erum itidet album,&nigrumn aliter intelligit.
Fornias ρον intelle tuum in uisiti intelligiter sicut in illi pus d nitum est,id κadest persequendum, of endum o in atra siensium quando in inis uisiis fuerit,mouetur,ut sentiens facem, quia est ignis communi regnesiit id m uidet moueri,esse hostem. Quid dicit et activus intellectus formas rerum intelligit,ut eas imaginationen sciit in ipsi inquit est persequi Δ Ligere,cum sit appetitus sic α in intellectu. Haec sunt quoniam delectatur,& molestia afficitur. Vel hoeerso dixit,uel aliud quod uisa. quae superius sensilia appellat ,inserius autem imaginationem.& quid dicit qae intellectus quidem simul cum sensilibus aliquando operans,& laetatur,d dolet. Aliquando autem sine sensu imaginatione utitur,dc operatur. Quando .n. sace uisa in t aleκerit esse hostem .cum sensu cooperans est. QK autem consultans libi bellum gerere oporteat,tuc imaaginat ione utitur ut senties facem, v ignis,communi cognoscit Quid est communi cognoscit nonnulli quida dicunt motu ignis. Alotus.n.incommune sensile. Est autem absurdi im in cognoscente dicere de communi sensili,cognoscens. n. dixit. Dic ergo eum hoc dicere v ignem communi sensu cognoscinuis hoc aute dixit, ut sciens et quae particulari sensu subiiciuntur, subiiciutur quoq; communi. Quando ainem in M, e sint in anima, sit vel meruis conceptibus cui ui res, ratiocinatur,tν consulat, futura ad praesentia comparans .e ' quando dixerit, quod i risiurandum uel molestum
hic fiustinet persiequitur,o omnino in actioera quod sine actio ne est uerum falsum n eodem est genere bono, o malo ed di fastu quidem eo, quia simplicite o quia alitu quid dicit et quando imaginatus consultauerit, ubi bellum agere oporteat, accommodat iam quidem Io cum H iucundum elegerit molestum autem figerit ueunaginatione tiritur. Scire autem oportet,i iucundum
quidem S molestum semper est in activo intellectu,in quo en d honum Dissert autem eo,quod est simpliciter,& alicui: quia uerum quidem semper simplicitet dicitur,dc semper eodem modo se habet, Bonum autem ad aliquid quidem malum est de inutile. Quod enim ad aliquid bonum ess,ut ad animam ioc ad corpus bona non ell.Et in his praxis,Deo est gratia, completur.
Est autem sunt in illatione seu abstractione intelligit. Qus admodum si simum.quatenus quidem simum,n in separate. inratenus autem est concauum quid quidem actu cogitaret ne carne cogitarat,quatenus concauumse martimatica sit mra, ut se amia nt. Vit,quando illa intelligit.
Postquam simplicem intellectum a coposito discreuit: dc activum a contemplativo, eum qui est potentia ib eo,qui actu,rursus uenit ad itelligibile,& hoe nue docet. Et quoniam intelligibile Arma est: Forma autem tripim,ues omnino materialis,ut res naturalis,uel sormae penitus expers, uel partim quidem materialis, Partim autem materiς expers,ut mathematica, superius autem examinauit,& materialem formam, quando didicit lioc, illud quidpiam esse. sed de immaterialem, ubi q. rebat hoc per hoc quod quid est esse,nunc uenit ad mathemata,& quaerit quomodo ea nouit intellectus dc dixit et non ut materialia ipsa nouit,sed ut immaterialia. Non nouit enim ipse,ut simum quod omnino In materia nempe na intelligitur,sed nouit ea, ut incuruum,
hoc enim sine materia intelligitur. Mathemata autem intelligit intellectus in strii mento utens indivisibili imaginatione. Imaginatio. n. est indivisibilis. Quando emcurrentem Socratem mente agitarit imaginatio, ut una ipsum uitelligit, ut si qui sit diuersus, quatenus currit. Si enim imaginatio est a sensu,qui transmigrare no potest. dc ipsi est diuisibilis .de ab alio in aliud non descedit,sed simul imaginat ur. Ex hoc autem colligit ur ima sinationem solum esse ueram .sicut de intellectus S sensus,non autem etiam ibi iam esse, quod non imaginatur incompositione. Ex hoc autem ostenditur etiam anima esse inseparabilem,siquidem ea quae separari nopossutit dico autem mathemata,intellectu separat,eo vsubstantiale habeat separabile. Haec postquam dixit. quaerit, si intellectita secundum actum res ipsae est,etsi est in generatione an res immateriales potest cognoscere an non. Et id dubium quidem mouet,in praesentia autem non soluit. Ad hoc autem dicit Plato quod potest intellectus quidem qui est in generatione, ine ciuis coelestis de circa immaterialia operari, ct corpus negligere. Si enim,q tra sunt animae, quae corporis sunt amates,cu corpore sunt semper,& in se pulchris, quid absurdum etiam eas, quae sunt in generatione, animas
210쪽
circa immaterialia operari Et sic quidem Plato. Aristo ctus idem est cum imaginatione: imaginatio autem notele, autem in se iux dicit triplicia esse intelligibilia Sut in elligit Drmas immateriales ire ergo intelliget intela
enim immaterialia intelligibilia prinis. Secunda intelli lectus formas materiae experies. Haec in quatia desenisi ibilia medii de tertia materialia. Et in immaterialibus sto,ad quam dicimus non idem esse intellectu, Q ima
natio. Imaginatio n. qualita; es solu cosnoscit, quas et sensus cognoscunt. Nihil n. nouit imaginatio,*n5 sensus nouit. intelli aut nouit substantias . si ergo imaginatio non nouit substini ias: Intellestiis auteni notiti substin tias non est ergo intellectus imasinatio . Vnde de Plato inquat in I semeto imaginatio autem substantiam non assequitur pro eo quod est non est illi cognisibilia iquidem dicit non esse opus imaginatione, imaginatio aliis enim expertes sunt intelligetitiae. Quando autem in
ἔuit .mathemata intelligint,subiecto imaginatioe utitur..tsi autem .ea ut subiecto .utitur cognoscendo mathematica,non ob id eadem si int visa. dc mathemata . Visa enim soli subi jciuntur imaginationi t Mathemata auteali imae,quae subiecto utitur,imaginatione. Materialia d ut cognoscit anima instrumento ut es,sensu. dunta lio substantiK, non est ergo idem intellectus,& imaginae natione Si ergo actus eii imaginamus eApers fieri no tio. Haec postquam di it Aristo. 6 de cognitivis opera
potest,ut intellectus, aut est in generatione,hunc actum 6O uuiis nucusq; disseruit Mult de communibus opera intellietat Nullo enim indiget ad eum cognoscendum. tionibus communem oratione conclusionem collis Hoc autem siclip opinione quπ dicit intellectum Don re Dicit ergo,i poteriai cogniti uas facultates, ct ope coetnoscere rinas Mirae sunt omnino immateriales. Ηq rationes,Vmnia nitanima quae sunt. Quaecunq; n sunt
autem sunt a materia separabiles. Deberet ergo di ipse uel sunt sensilia, uel intelligibilia,quae etiam scibiliati esse a materia separabilis, ut ipse, intelligeret. Siquido cax. Et eorum unumquodq; in duplex. Quicquidem assimilari oportet in omnibus id quod cognoscit,ei. id est,uci potentia,uel actu est. Quicquid mi olentia est. connoscitur. Atqui in animali non separatum est, ipsas sit actu iratuor itaq; sunt omnia,potelia sensilia, actu ergo non cognoscit. Haec est autem prima illius opimo sensilia potetia scibilia actii scibilia ii iis,qiis sunt nisiti, defensio. Falsa est autem o Aristoteles. Si enim intellectus qui est in animali non intelligit ea. tuae sunt omnino imaterialia quomodo in tuo traeiatu qui in post naturalia dc formas omnino immateriales quas iusti,Scinuenisti, dc nobis renunciasti Quare clarum est, eum etiam qui est in animali itellectum cosnoscere formas omnino materiae experies. Haec est pii ina defenso, d ad eam oppositio Secunda defensio. Intellectus non intelligit formas immateriales,quoniam nec omnino et
denas .iit larmae materiae pertes,& quoniam no sunt
propterea nec intelligit. Haec est secunda defensio, ad quam dicimus quomodo haec dicis Aristo t. qui in alijstractatibus aperte clamas esse diutius iarmas, quae sunt materiae expertes aertia defensio. intellectus semp cui maginatione operatur. si autem tauquam per seipsum
sunt pter haec quatuor Aiq sunt & haec qitatuor in anima habet enim anima sensus potentia de potentia sciet iam de actu sensus: dc actu scientiam Non autem . quia diximus omma esse animam,iam secundum id dicimus lapidem inesse in anima,uel lignum sed e rebus assimilatur,dc ad earum imaginem reducitur si quidem simile simili cognoscitur. Et rursus ne quis existimet iuxta ea quae a Platone supponuntur,esse rationes in anima, neque enim hoc dicit Ar illo. sed qliado sunt potetia quidem sensus .potentia uero scientiae, tunc habent solum rerum aptitudinem quando uero actu fuerint sensus, dc scientiae tunc selisi lauri rationes cognoscit, lutit i
mel dicam tunc fit actu cognitio. Haec ubi dixisset eo quod ueluti summatim totam orationem dixit, post intes lectum ad id conuertitur quod secundum locum mooperatur,sed semper cum imaginatione,etiam quando uetur. Ac oportebat quidem post sensum ad ipsum uectica diuina operatur,nam tunc quoq; cum imaginatio ni re,ab it in quae Pluribus insunt: oportebat conuertine operatur si autem imaginatio semper materialia co, etiam ad ea,quae Paucis insunt,sed de eo tractatum colia enoscit: in eo enim et intellectus cognoscit pulchrum locauit Post ea quae de omni anima rationali,de irratio mundi ordinem dc rerum uirtutem, erigitur ad cogno- nali diNit,quoniam his opus habemus, dc in docendo, scendam quae illa exornauit, de administratiit, proui Quid est,quod secundum locum est, δc quid non est . dent iam quare neq; quando diuina intelligit, sine ima- Uicimus enim quod non est imaginatio, nec sensus nec ginati Oe agit. Imagi natio autem .ut dictum est, semper nutriti ira facultas, iec quid aliud eiusmodi si ergo haee materialia cognoscit. Sola enim illa nouit imaginatio, q non Praenosceremus,quo modo id haec non esse cognousensus nouit. si ergo intellectus,quae nouit tantum imaginitio, nouit, ei line ea non agat aginatio autem illa nouit,quae nouit sensu, : sensus aut e sola materialia nouuit: intellectus ergo sola nouit materialia , nequaquam autem,& immaterialia . Et haec est tertia desentio.& aduersus eam contradicimus, dc dicimus,l intellectus. qn circa particularia sensilia operatur,tunc cum imam natione operatur,dc ab ea non recedit a principio ad fine
utq; sed cum ea est in sensilibus. Quando autem diuisna intelligit,tuc per im ginationem quidem operatur.
dicimus enim .nos in puluiro ordine,& ornatu,q a IIO.
bis consideratur,ad diuina traduci. Quare Per imagina, tionem quidem,sed non utiq; cum illa, neque enim ea amplius indiget. Incorporea enim etiam sine imastinatione intelliguntur.& haec est defensio is solutio. Quarta defenso. Non poteli intellectus materialia intellige, re,eo quod itellectus idem est cum imaginatione . sicut
coim imaginatio, nec est uera, nec salsa. si emo intelle,sceremus Hoc autem est id,quod seclidum locum mouet,appetitus comminius ab irrationali,dc rationali. Appetitus en ura irrationalis animae nos mouet, quado allectus sequimur. appetitus autem rationalis nos m hi et Huando rationem sequimur.si ergo non cognoscin
remus,quid est irrationalis,dc quid eli rati iis,quom do cognosceremus,quod ex eis commixtum est de ioposterilis uenit ad id quod secundum locum mouet, de quod de eo dicturus est. Platonem autem in tribus qii busdana reprehendit,primum quidem,quod animam diuidit ut totum in partes cum deberet eam diuidere, ut
substantiam in facultates. Pio Platone autem respondemus,qtiod uitiuersalem quidem animam diuidit, ut
totum in partes,in uegetatium,irrationalem , rationavlen . Particulares autem animas ut substantiam in secultates diuidit. Novit ergo Se hanc disserentiam. si autem dubitas,quo modo,quod est animosum seu irascibile de desidςratiuum,quoa concupiscibile dicunt, partes in