장음표시 사용
451쪽
ς o PDsica specialis Sectio III.
ta in eum statum reducta est, ut penitus mo- ius isti cessent, Mortua dicitur, consistitque deo Mors plantae in plena cessatione motuum expositorum, quae equidem accidet, si structura organica quacunque ex causa vitietur, ut vasa exercendis suis actionibus prorsus inepta reddantur. Si dicti motus non penitus sistantur, aut tollantur, sed solum aliquantum impediantur, Morbus appellatur, cujusmodi morborum pro circumstantiarum, dc quasi symptomatum diversitate variae speetes ab hortulanis nominantur
De partibus fructificationis , ipsaque
fructificatione, ac generatione
3 8. TI Xtra omne dubium est, etiam, atque I a. etiam novas plantas ita produci , ut
earum ratio lassiciens in planta praeexistente Gjusdem cum recenter orta speciei contineatur. Anfugit; re plantae quae eyrrho , seu fili sormi sulcro do 'nantur , uti plura legumina, itemque aliae caule ne xuoso, & longo praeditae versus eam partem se inflectunt, in qua palus infixus est , eui haerentes se elevare & sustentare ροssint ρ Primum est, quia arbor undique aeque transpirans aequaliter ubique crescit pro ratione aetatis ramorum ; e contra plus in ramis altioribus, quam in demissis, ubi aliis contiguis plantis horum transpiratio impeditur: similiter & qui eκ aliqua trunci parte prodeunt rami a solo remotiores plias Creseunt versus solum, quam ei proximiores enati; reita ad parallelismum pertingunt . Alterum Vero Vix aliunde intelligi potest , niti ex eluuviis se attrahentibus, aut repellentibus.
452쪽
De omni mistorum genere. 4 An vero omnes plantae hac ratione oriantur, deinceps decidemus. Interim experientia certissimum quoque est, plantam eatenus alteram suae
speciei producere , quatenus semen suppeditat, ex quo in apto nutrimenti loco excussis nova planta demum prodit . Atque haec altera illa functio est, quae proprie fructificationis nomine indigitatur.3 o. Itaque semen est finis fructificationis,
quod autem juxta duplicem statum considerari
debet, maturitatis,' seu maturationis, & eum ,
tui maturationem praecedit, qui est status fl=rescentia; Unde porro intelligimus duas partes fructificationis esse, forem , & fructum i de quarum singulis nunc acturi sumus. 33o. In floribus hae praecipue considerabiles
partes reperiuntur nunc quidem conjunctae ,
nunc in diversis disjunctae: pistilius , oc Stamina. Stamina dicuntur illa flamenta e e qualia intuli pis facile observantur Fig. 8 i. superne instructa Aniberis f f alii Apiees, Capitella vocant seu vasculis continentibus pollinem h h,
qui nudo oculo ut pulvisculus apparet, Μicr scopium autem admirandae fabricae, . diversaeque
figurae hos pulvisculos esse docet. Pistillus in medio staminum, ubi ea adsunt
sese erigit, occurruntque in eo tres distinctae partes . Germen b , quod est pars continens in se rudimenta . seminum, & sensim in fructum maturescens. a. Stigma d, quod est summitas pistilli varia ratione consormata, & communi-ier madida. 3. Stylus, seu Tuba , vel Vagina c , quae est pars pistilli stigma elevans in germine. 3II. Circa flores porro sequentia observata sunt
453쪽
4 a Tissica specialis Sectio Iu
observari possum . I. Floresqiii pistillo destituuntur , nunquam fructum, seu pro sutura planta semen serunt. Σ. AEqueri qui soliim pistillo instructi sunt, deficientibus nempe aliis, qui pollinem in antheris continent. g. Denique nec florem fructus sequitur, si flos quidem pistillo , & antheris gaudeat, quamcunque autem per causam pollen in antheris haerens auferatur , itemque si pistillus nimium contrahatur, vel etiam humidum stigmatis absorbeatur. Pro singulis clarissima exempla suppetunt. Nam Pepones, Quercus, Corylus , Morus , Palma, pluresque aliae plantae flores proserunt ; in aliis solus pistillus germine gravidus, in aliis antherae de prehenduntur ; posterioris sortis flores solent adullersnos , Vel fatuos vocare, quibus nempe nunquam fructus obtinetur, ipse ego hoc quoque in Momordica notavi. Resert Q. Pluche Spest Nat. m. I. Diat.14 Iactum esse, ut hortulanus quidam nullum inquam peponem educeret, idque ex eo accidisite compertum est, quod flores sie dictos fatuos, quam flores genuini, hoc est pistillo instructi defloruerint , quippe qui dςficientibus illis fructum proferre non valebant. In Regio & Academico horto Berotinens An. 17 o. palmae cuIusdam fructus ad maturitatem perducti sunt industria D. Misbelman. Cum e- aliis floreret quidem palma haec, mper immaturi deciderunt, , Iis ti. palmae ait in. VHfςςx βntheris instructi ad portatus fuisset, quo supra flores aliquos in memorata
454쪽
De omni mixtorum genere. 443 palma adhuc residuos suspento botrus Ioo. dc amplius dactillorum bene imaturuit. Ita Relat. Ratisbon. ad 8. Febr. 17yo. Si eo tempore, quo plantae florent, maiores pluviae decidant, aut majus frigus ingruat, seu-lius pauciores proveniunt. Nempe per pluvias majores pollen in antheris abluitur, per majus frigus pistillus nimium constringitur, hinc neutro cara fructus obtinetur; multo certius id eveniet, si in flore stamina succidantur. 332. Ex his concludunt Philosophi in PLA
TIs PERINDE FERE UT IN ANIMALI Bus RE VERA DIVERSITATEM SExus DARI ita ratiocinantes: In
animalibus iundamentum diversitatis sexus in eo est, quod alia alio velut munere in novi animalis productione fungantur. Alia nempe Ova suppeditant, genituram alia, qua cum alia foecundata fuerint, animal demum prodit . Enimvero hoc fundamentum etiam in plantis extat: Germen scilicet suppeditant aliae, aliae pol- Iinem, quae ambo si adsint, certa demum spes novae plantae oritur; an quod ovum immaturum in animali, hoc sorte germen in planta non est y an sorte pollen plantarum veraeturae munus non subit' atqui utrumque vel ex dictis hactenus conficitur , cur namque alias tanta sit conjunctionis utriusque necessitas, ut nunquam germen sine polline, nunquam pol-Ien lane germine fructui produeendo sufficiat 83 3. Itaque reliquum porro fit convenientissime plantarum alias Mares , alias feminas dici, dc compellari, compellationis fundamento ex floribus earundem, seu potius partibus genitalibus, quibus, hi constant, desinapto. Hinc
455쪽
speciatim Planta mares dicendae erunt , in qua tum flore stamina seu filamenta, antherae, ocpollen ceu partes genitales Masculinae, absque
pistillo: Plantae famιnae, in quarum flore solus pistillus , seu germen, stigma , dc vagina seu partes genitales femini is, reperiuntur. Quae fi
res utriusque sortis continent, androgyna : in quarum uno, eodemque flore omnes partes masculinae, & Demiuinae conjunctae deprehenduntur , Hermaphrodita audiunt , quales omnino plurimas observabis. 334. Ex germine per pollinem foecundato omnino fructus generatur, id quod variis aliis argumentis demonstravit, di confirmavit L.innaeus in Dissi Alleg. de Sponsal. Plant. Qua autem ratione hoc saecundationis negotium peragatur, non ita expeditum est . a 39 Controversia,
I39 Ut autem faecundatio fiat , multis modis Dei
plantis consuluit . In floribus hermaphro ditis ni quatenus ruptus pollen auram seminalem spargit , quae non in subjectam tantum proprio pondere cadit,lad etiam in aliquibus ad elevatiorem vaginam. ascendit , aut descendit ad antheras vagina: aut iam per uteri poros aura ad semina penetrat : ne
Rbhorret specialis attractio internas partes sibi mutuo adeo connexas finaliter . Venti Vero, ιnteria , avesque jugiter ab uno ad alium florem volitantia saepe ad androgynes, & foeminas plantas auram illam deserunt. Μirabile est hoc osus in ficu-hus: ncus enim mas pollinem habet intra Ductum cum inclusum; ab illo proinde raro posset intra ficus abire: res propterea insectis quibusdam man- nata & crescentia , lemy
VII a fructu caprificus eum, re ad ficus Deminas volant, eosque ingressi se- cx'. 'si)ζrgunt. Quid simile jam saceraclis norunt Barbari in palmis; aerunt nempe ad fae
456쪽
De omni mixtorum geuere. ae lis praecipue in eo est: contineaturne structura futtirae pIantae in germine ipso, quae per vim pollinis solum in actionem deducatur , quae conjectura est Hadoli Stat. Veget. Vol. I. p. 33T. an vero in polline, ita ut germen dumtaxat nutrimentum contineat, ut contendunt Λ euamus, Lemoenbae ius, Mortandus , quam con
troversiam aliis decidendam relinquimus.
33s. Partes genitales plantarum jam descrip.
tae raro ita nudae deprehenduntur, ut non potius pluribus tegumentis investitae cernantur . Sunt haec regumenta variorum ordinum: in te.
rius si duo saltem adsint, vocantur Corolla , exterius Calix. Calix iuxta Linnarum est cortex plantae in fructificatione praesens. Septem ejus species numerat. I. Perianthium a Fig. 81. quod est calix plantae fructificationi contiguus, ut in rosa, & plurimis plantis. a. λυoisorum c Fig. 82. quod occurrit in umbelli seris e. g. Augetica, estque vel universale c c, vel particulare d sicut ipsa umbella est vel universalis a a, vel
minas ram's onustos fructibus maris , & etiam supra illas excutiunt. Μichelius demum olim fecundationis opus non intelligens observavit vallisneriam florem
suum supra aquam erigere cum a consorte planta poeten dimissus supra aquam auram spargit . Cet rum line Iaecundatione non modo semen non est germinationi aptum; sed in aliquibus plantis ut auctor notavit , ne involucra quidem seminam , quae nobis in cibum Rint, crescunt; in aliis verό minus persecta evadunt, Oc plura omnino pereunt. Ex his satis arcen tur, quae quis objicere posset. Circa locum nativum embryonis analogia suadet eum ellis in flamina etiam ita plantis vcuti est in animalibus; immo constans postio illius in germinis parte eadem , uti apparet cum jam us ibilis evasit, idem probare videtur.
457쪽
vel partialis b b. 3. Amentum Fig. 83. e. ἶin floribus masculinis Coryli. q. Datba Fig. 84. e. in Narciso. 3. Gluma Fig. 81. est
calix graminum cerealium. 6. Qioptra 86. in Muscis volva, quae calix sungi membranaceus , undique lacerus.
316. Corolla est liber plantae in fructificati
ne praesens, constat Petalo , & Nectario. Petalum est bractea ut plurimum tenera , di colorata, plana vel in tubulum consormata. Nectarium est pars mellifera flori propria nunc in ungue petalorum haerens , nunc peculiarem corollae
partem constituens ut in Aeonito Fig. 87. Ex praesentia, veI absentia harum partium diversae florum classes oriuntur. Flores simplicissimi vocantur, qui corolla, & calice destituti sunt, ut in tangis. Qui corolla carent, calice autem gaudent rietali, qui corolla praediti sunt, Petalades , & ex his, qui calice destituuntur, a quibusdam nudi appellantur. Flos calice , cororula, staminibus, & pistillo instructus Completus sine aliquo horum incompletus dicitur. 337. Aliae praeterea florum disserentiae ex Petalorum numero, figura, situ, & proporti
ne enascuntur. Ex numero Petalorum flores juxta Rivinum potissimum in Monvelatos Diad ri - Tetra - Penta - Hexa - Polypetalos dividuntur Ex figurae similitudine Tournesertius flores in campanisormes, infundibulisormes, rotatos, Rem sonatos, labiatos, seu ringentes&c. dispescit. Exstu regulares sunt , vel irregulares . Regulares dicuntur, si petata, vel segmenta eorum aequa lia in circulum ex centro floris ductum inscribi possunt; irregulares audiunt , quorum petata, vel
458쪽
De omni mixtorum genere. 447 segmenta magnitudine, aut 1itu inaequalia sunt. Postrema divisione flores in simpliees , & auregatos vi spe sciantur . Flos simplex dicitur, si singuli flores habeant singulares suas fructificationis partes accidentales, seu tegumenta partium genitalium , quae partes genitales etiam essentiales audiunt preos mregatus appellatur , si plures flores liquas fruistincationis partes communes habeant,e. g. si plures flores uno calice contineantur . Ad extremum nota flores luxuriantes , sive plenos non
obstante pulchritudine, quam praeseserunt , reipsa minime naturales, sed monstruosos esse, di ad fructum proserendum ineptos. 338. Quae adhuc consideravimus, ad statum florescentiae spectabant ; nunc de statu maturationis, sive de fructu dicendum. Duobus fructus constat, Semine, & involucro ejus, seu Persea Pio , quod tamen in nonnullis deficit . Periear- pium ex sententia Linnaei est viscus gravidus serninibus , quae matura dimittit . octo ejus species censentur. I. Camula ut in papavere. a. S
liqua , ut in Brassica . 3. Legumen , ut in piis. q. Nun, ut in Iuglande. Drva , ut in CerasO. 6. Pomηm, ut in Pyro. 7. Baua, ut in Uva vitia. 8. Strobilus, ut in Abiete . Semina Pericarpio destituta nuda voeantur , & plantae ea prinferentes Grma perma, quae vero femina pericarpio tecta proserunt, Angio perma dicuntur.3so. Semen ipsum est germen saecundatum,
ideoque novae plantae rudimentum. Tribus co stat partibus: I. Arilis, seu prima cute . Σ. C
Oledone , sive placenta , aut medulla , qua illi mediante laniculo peculiari, quem a similitudine cum eo, qui in animalibus reperitur, umbri
459쪽
44s P seca specialis Sectio III.
iisalem dicunt, nectitur . R. Corculo, ic II Embri ne, id est novae plantae primordio intra iemen. Ex semine, ut supra diximus , novae plantae oriuntur, circa quem ortum jam puculiariora quaedam docenda veniunt..ῆ6O. NON ALIQUAE MODO, SED OMNES PROBABILIUS PLANTAE EX SEMINE SPECIFICO ORIUNT DR . Nam I. Omnes plantae in su a certa , determinataque specie ita constanter propagantur, ut proprie loquendo nunquam diversae plantae ex eodem semine prodeant, tametsi apparenter quaedam in alias abire videantur, ut paulo post docebitur. II. Si quae non nascerentur ex specifico semine, vel certa coalitio succorum , vel salia, vel ipsae particulae terreae structuram pia tae determinarent: enim vero, quod facto tentamine comprobavit Malpi ius, in terra e Pr
sundiore specu essossa, in quam vento, pluviis, aliisque agentibus semina deserri non potuerunt, ei si rigetur, nihil excrescit, injecto vero semine non nisi hujus seminis planta nascitur. Deinde nulla adhuc arte plantae eonfieri potu runt, neque aliquando ita novae ortae sunt, cujusmodi non ante visae fuissent, igitur semine ad plantae generationem opus est. III. Plan. tae cuiusvis speciei revera suo semine gaudent, in plurimis enim aut libero oculo , aut micr scopio re ipsa seinina detecta sunt, I ut adeo de caeteris dubitandum non sit, proindeque &e.
r O Nempe , inquit Linnaeus , plantas majores ex semine nasci omnes norunt ; sed etiam minor uni semina detexerunt, Filicum quidem Borbatius . Mulcorum elo, Fucorum Rea multus , Funiorum Michel
460쪽
De omni miserorum scurre . 4 936r. Neque dicas l. Plantae experientia teste crescunt ubi nulla semina jacta sum scilicet in desertis rogionibus, silvis, campis; item flores, herbae in domorum , ac turrium tectis crescere observantur . II Viscus,& gallae crescunt in quercubus , muscus in aliis arboribus , quis vero de
semine cogitet ' III. Quaedam plantae ut iungi ,
alga &c. semine carent . IV. Plantae re vera nonnunquam degenerant: Sic symbrium in men-tham, Ocymum in serpillum, triticum in lolium, hordeum in avenam abit. U. Ex cineribus tritici saepe triticum natum est; igitur non omnes , neque semper plantae ex semine specifico
tius t adde Algarum Vallisnemus ). x. Sed quid aliud
indicant colyledones in omnibus plantis nascentibus . nisi eas esse semen se explicans . cui ipsi das sint uenutrimentum delicatius parent k Si aliquae plantae ex tumultuario putrescentis materiae motu , ut Peri pateticis placet , aut determinata partium dissoluta-xum attractione, ut Buffono, & Nehed amo grum onomnis generis saltem identidem plantae nascuntur sine semine e Non enim minus mirabilis est in iungis organizatio, quam in quercu &c. Igitur etsi chimicis operationibus e rosae cineribus, aut capilli veneris earum imago efformetur, & illae, quae Martis & Dianae arbores dicuntur; nunquam tamen nee illis, nec aliis operationibus sine semine fiet vera planta organis vegetationi re fructifieationi aptis instructa et & si casus occurrat, in quo sine semine visa sit planta nasci veluti cum producuntur fungi ex vallis iungariae prope Tiburim lapide quodam aqua diluto ; aut in insula Franciae ex Mnorum ibi , tibi nulli antea sunsi visi
fuerant , enutritorum stercore exorti sunt teredere pintius debemus semina utique ea su aliquo illuc illata fuisse, etsi modum nesciamas; quam plantam fortuito aliis certe ex semine oriundis umilem constatam suspicari.