장음표시 사용
441쪽
tis in si perficie instructa sunt. Foliorum inter se comparatorum magna admodum differentia est, quae adeo plantarum speciebus distinguendis non postremum adminiculum praebet . Differentias has consignavit Linnaeus in Horto Clitari. Tab. I. , dc II. , & in Philos Bolan. q. 83. Nimirum spectatur solium
secundum simplicitatem, eompositionem, b determia nationem. Folium plex ratione peripheriae absque angulis est . I. orbiculatum . ovatum. 3. Ellipticum &c. ratione angulorum lanceolatum, lineare , subulatum , triangulare M. rati ne marginis spinosum , dentatum , serratum, crenatum &e. ratione superficiei viscidum , pilosum , scabrum, .glabrum &c. Folium rempositum pluribus soliis constat in uno petiolo, estque ratione structurae. articulais tum , digitatum , abruptum , conjugatum occisi multu graduum decompositum, bigeminatum, biternatum &c. Determinatio solii respicit vel Deum , unde diacitur seminale, radicate , caulinum, rameum, florale et vel Mum , unde solia audiunt stellata, seu verticillata, opposita , alterna , sparsa &c., vel infertionem , hinc peltatum. , petiolatum, ses.sile &c., vel denique directionem , unde solium est adversum, obliquum inflexum, horizontiae, reclinatum &c. Fulera sunt adminicula plantae pro commodiore ejus sustentatione . Numerantur hodie septem, & a Linnaeo describuntur Phil. Botati. g. 8 . nimirum Stipula, Bractea, Spina , Aculeus, Cirrhus, Glandula, Pilus. 344. Praecipuam attentionem merentur Hy
442쪽
De omni mistorum genere. 431bernacula, seu Gemmae Plantarum . Est juxta Linnaeum Hybernaculum , seu gemma ea pars plantae , quae squammis , saepe imbricatis soli rum rudimentis embrionem futurae herbae subminima mole compactae occultat, quam postquam annuo spatio retinuit, dehiscit, di novam herbam protrudit, ut adeo gemma compendium herbae sit. Gemmae ex medulla radicis, vel trunci in ramos continuata oriuntur. Insident autem vel immediate radici sub terra reconditae, vel radiei supra terram in truncum ramosum assurgen ii. Prioris generis gemmae deprehenduntur in
plantis herbaceis perennibus. Quod si hae magnae satis, & carnosae sint, Bulbi vocantur, ad radicum classem olim , sed perperam relati , suntque vel squaminosi, ut in lilio, vel solidi ut in tuli pa , vel tunicati ut in cepa , vel duplicati ut in fritillaria, vel demum articula ti , ut in Adoxa Linnaei, seu Moschatellina
Posterioris generis in axillis soliorum plerumque sitae, vel caulibus annuis innascuntur.& decidunt, ut radices agant, novam plan tam Propagent ut in Dentaria , lilii quadam specie, item allio M. vel in caule perenni nascuntur , suntque vel festifera, vel floriferae utriusque speciei in variis stirpibus varia mixtura' deprehenditur. 343. Atque haec de partibus vegetationis dicenda videbantur . De ipsa iam vegetatione agendum, quo cum primis spectant nutrimenti admissio, elaboratio, depuratio, distributio, nee non respiratio, dc perspiratio.
443쪽
S CCUS NUTRITIT Ius PLANTAE NON v I DETUR EsSE soLA AQUA , SED PARTICULAE SALINAE , ET OLEOS E SOLUTAE. Secus enim ratio reddi non
posset , cur stercoratio, & plantarum cineres tantum consegant ad incrementum plantarum , cur non quovis anno eidem agro idem frumentum committatur, cur agris annus quietis, seu cessationis concedendus, cur non quibusvis plantis quaevis terra faveat lcc. sed haec omnia commodissime per sententiam , & affertionem n itram explicantur. Cons. n. 3oq. Accedit experimentum Cl. Uvoodvvardi :plantam is in vas aqua pura plenum, alteram
in aliud aqua, in qua una & dimidia uncia terrae hortensis ditatuta suit, repletum inseruit,& post dies 36. deprehendit plantam in aqua pura a II o. granis ad 249. auctam; aquae vero 3I o. grana consumpta. Contra planta turbidae aquae imposita a 76. granis ad aqq. increvit, consumptis granis aquae Io73I; ex quo apparet plantam in aqua turbida magis crevisse, minus tamen aquae com sumpsisse. Ceterum aqua nunquam ita pura deprehendetur, ut nihil de salibus, oleisve secum vehat: hinc in experimentis Moodvvardi plantae etiam ex aqua pluvia, somiana , vel flumentana incrementum aliquod sumpserunt; atque hoc modo explicanda etiam sunt experimenta Helmontii cum salice arbore instituta. 3 6. SuCCo Μ HuNC PLANTAE NON TANTUM
EX TERRA , SED ETIAM AERE . DIVERsISSIMIS HA
LITIBUS REFERTO HAu Riu NT. Colligitur id ex experimento Hombergii Mon. Acad. Paris. an. 1693. quo advertit semina apii hortensis , n si ur-
444쪽
De omni mixtorum lcnci e. 433sturtii, lactucae &c. in recipiente vacuo extracto nempe post singulas irrigationes aere pauciora germinare, quam in libero aere, ac
Porro, quantum experientia hactenus innotuit , omnes sere partes ad succum nutritium
hauriendum destinantur. Quod autem ejus in
vasis agitationem, ac motum attinet, molun
x36ὶ Multum certe ab aere ebibunt plantae ; qui enim nesciat plus refici plantas desuper fluente pluvia. quam aqua ad solas radices etiam copiosius immissa Halles item cap. s. per aliquot dies ramum a caule abscissum, & una ejus inversi parte in aquam mersa vegetum servavit: Vvolfius loc. et t. narrat uvas nunquam mainruis e in vitibus , quas frondibus spoliarat rustieus , ut uvae Soli expositae melius maturescerent: quod eκplicare dissicile non est. Nam noctu aut alias cessante calore condensatus plantae succus in tubis subssidet: & hinc per hiantia totius superficiei suae mma κime soliorum orificia planta ebibet per aera volsetantes , non aqueas solum sed & oleosas, sal in volatiles, sulphureas, immo & aereas particulas , quae po tissimum ad plantae & fructuum persectionem conducunt et reipsa autem tunc plurimas particulas sorberi a plantis Halles probavit eas pondere augeri observansis Ceterum corticis & soliorum psi transpirationi etiam inserviunt: hujus transpirationis existentia & necessitas in plantis probatur exinde quod plantae io aere elauso non diu vivant; & halitibus unius impraegnatus aer eo . quod alterius sibi immissae transpirationi obstet, citissime eamdem suffocat. Ex copiosa transpiratione est, quod emoriantur soli a plantarum autumno. cum jam senescentia solia nimium patentes poros habent ς aut aestate clim calore dilatata propter tem statis siccitatem, quod evaporant nec a raticibus, negab aere recuperare queunt . aut demum quod aliquis plantae hyeme frondescentes veris calore spolientur ιhie enim calor oleum dissipat , quo illinita eorum sol a virentia se servarunt hyeme , etsi nil sue trutritionis acciperent.
445쪽
434 Tissica specialis Sectio In
hunc veram circulationem non secus ac in ' animalibus esse a plerisque olim creditum est: v rum motu tantum progressivo succi sursum, motu retrogrado in iisdem vasis deorsum, &denique laterati gaudere plantas , qui motus a Linnaeo propulsio vocatur, multis experimentis
aequae, ac staticae legibus demonstravit Halesius stat. vegetab. I37 En rationem ac modum
337 Nempe planta excorticata visit saltem adhuc per plures dies r ergo non ideo vegetat, quia suc
cus per lignum ascendens regrediatur per corticem, v ti censent patroni circulationis. 2. Ramus sectus , C jus proinde cortex eum ligno non communicat , in a qua aut terra plantatus virens aliquandiu conservatur, immo germinat , & in plantam vertitur: atqui in eo circulatio fieri neuuitr ergo&e. 3. Si succus cir
culae Mue digestus adest in quavis plantae parte: ergo ratio non est cur gemmae , & fructus copiosiores , dc citius maturi fine versus plantae superiora , quam prope radicem dc truncum. 4. Sed invictum est tequens ratiocinium. omnes radicis tubi attractionis vi a terra humorem exsugunt δε omnes item tubi inter plantarum fibras communieant inter se variis poris rimi seque, utriculi item, ut qui utraque parte sunt perso rati ; tracheae demum etiam undique hiant. Ergo solo succo a radicibus hausto vi attractrice partium solidarum circa illa vaeuola capillaria existentium , eadem Vacuola quaquaversum Omnia repleri debent: ergo nulla via vacua superest suceo , qua ordinato, reconstanti cursu regrediatur ; neque alius motus in in eo possibilis est, nisi quem potior propulsio efficit, quae ut patet diversis caloris temperie, accurrentisque tu si mole, ae vel itate modo a radicibus, modo a superficie, modo aliunde sortior esse potest . Sane hanc veluti oscillationem sueei in plantis contingere prae ter dicta da respiratione , indicant vites . aliaeque plantae nunc ab uno, nunc ab alio extremo lacrimantes z itum propagatio coloris ad Iasminum album inser-
tuin cauit eidem, sui iupta institum sit Iasminum c
446쪽
De omni mixtorum genere. 43 3 huius propulsonis , simulque elaborationis , ac depurationis memorati succi nutritii, reliquo-riimque, quae ad vegetationem plantae pertin
loratum, nec non morbi a plantae superiore parte ad inferiorem, uti accidit in plantis gangrena aut pec rum morsu insectis. Non enim haec circulationem supponunt , uti ad versarii sumunt , sed solum indicatum succi motum oscillatorium. Verum insuper duobus argumentis ni tuntur: I. Plantae lactariae caulis vel ramus vinculo valido constrictus circa li aturam intumescit in sota parte superiore, idem accidit sit corticis portio hori-Σontalis cuivis arbori abscindatur. Ergo cortex, aiunt, non nutritur nisi succo descendente . a. Humor unico ascensu per plantam nequit digeri in succum aptum nutriendae plantae. R. ad primum Hallesii experimentis cap. q. Excorticavit ipse eo modo saepissime ramosa radicibus separatos , tum in aquam eorum pedem immisit, atque attente expectans , quae corticis pars prius humorem sudaret , constanter priorem reperit in feriorem , seu quae pedi immerso in aquam propior serat: insuper corticis Eonam integram exper. 4s, a ra mi parte una , immo eortieis & ligni anni praecede tis zonam a rami pede aquae immerso ablata exper. 43., observavit idem accidere ,& ramum vegetum servari . Ergo humor per corticem & ligni Eonam huic proximam , & corticem inter ac lisnum non minus ascendit ae per lignum . praeterea c. q. ad fin. in te gras zonas corticis detraxit a duabus plantis, quo eorticis communicationem pluries penitus sustulate plantae tamen vegetare non destiterunt, quamvis intumuerint omnes Eonae corticis superstites in parte inferiori una excepta, quae gemma caruit; hinc conjicit Halles
augmentum illud in caeteris , sicuti & in objectioniae alibus, evenire, quia gemmae proximae saccum ad o-am partem copi orem attrahunt . Ast mallem emcredere ideo corticem augeri in parte superiori supxa inferiorem, quia succus pondere suo addito attracti ni undique aequali copiolior descendit quam ascendit. Ad secundum statim respondet Sagner .
447쪽
43 6 PDsca specialis Sectio III.
Ladiees per soramina cuticulae, seu aperturas vasorum succiserorum , di trachearum in cuticula patentes succum, & aerem imbibunr ea vi, qua tubi capillares humores, quibus immittuntur, recipiunt, ic sponte sua ultra superficiem humorum istorum attollunt, hacque
ratione succus vasis , quibus caro radicis constat, communicatus in utriculos vasis succosis,& tracheis interpositos, itemque medullae exoneratur. In his dum non nihil stagnat, cum succis plantae propriis, quorum veluti sermen. tatum in semine istius plantae extiterat , com . miscetur, & varia agitatione , ac quadam sereformentationis specie ad hoc , ut in succum plantae proprium immutetur, praeparatur, quae immutatio deinde in vasis, & utriculis trunci,& cumprimis foliorum magis perficitur. Tum vasa succi sera variis amastomosibus , & vasis horigon talibus inter se communicantibus iterum ingrcssus in iis per truncum continuatis ulterius progreditur, progressioque in vasis trunci variis modis, & adminiculis promovetur. Nam praeter quam quod jam dicta vis tubis capillaribus propria hic quoque locum habeat, certum eli, aerem eopiosum per aperturas vasO-rum in cute radieis absorberi, & partim succo permisceri, partim in tracheis separatum haerere ἔ copiosorem adhuc aerem per superficiem trunci re orificia vasorum in ejus cuticula a
perta quasi inspirari experimentis comprobavit Hausus. Hujus itaque inspirati aeris vis elastica non solum ex compressione vi structurae tractearum, quae spiralis, & conica est insigniter auἶςtur , ted etiam per continuas Oaloris, ec
448쪽
frigoris in aere externo mutationes ipse hic aer nunc in majorem molem expanditur , nunc condensatur ; ut adeo non modo aer in tracheis haerens in adposita vasa suceisera, & utriculos alternatim premat , sed di aer in ipsis vasis , di utrieulis suem permixtus aeeessione aeris , qui in tracheis majorem elasticitatem aequisivit, in vasa succisera penetrantis notabiliter dilatetur . In priori agitatione humores potissimum juxta longitudinem canalis , seu sursum propelluntur, in posteriori versus peripheriam, & ita dilatatio producitur. Accedit humorum per superficiem caulis, di cumprimis soliorum copiosissima ιranspiratio , quae tanta est , ut ex observatione Halesii Heliotropium spatio 24 horarum decies septies majorem c piam humoris quam homo in atmosphaeram transmittat. Haec perspiratio juncta aeris exhalatione loca emeit minus resistentia, ideoque
humorum propulsionem adjuvat, promovetque. Demum non penitus praetermittendum, succum non uno quasi impetu ad summa arborum
cacumina propelli , Ied in utriculis subinde
quiescere, unde una cum humoribus per soramina in superficie trunci ex ipso aere, juxta Halesiana experimenta, haustis, iterata velut a iis calore expansi pressione altius successive attollitur, perinde ut aqua per pressionem aeris ad consuetam altitudinem in tubo sublata, in cisternam exonerata nova aeris pressione ad altitudinem priori aequalem denuo attolli
Ex his itaque manifestum est humorem a radice introsumptum. in ea cum succis plantae
449쪽
varia agitatione , separatione, mixtione quodammodo praeparari , indeque ad caulis , seu trunci, & denique soliorum vasa , dc utrieulos deferri, ibi novis humoribus per patentes cuticulae trunci, & soliorum porros absorptis misceri, sermentare, separari, variis, di oppositis motibus in vasis, & utriculis agitari, & hinc ex lege fluidorum heterogeneorum mutari, dc quoad odorem, saporem, consistentiam diversi, di novi liquoris productionem fieri pro diversitate vasorum quoad situm, nexum, directionem, capacitatem, & figuram, nec non pro varietate admixtorum, ubi simul tali agitationis impetu successiva canalium secundum omnes directiones extensio efficitur, ita ut explicentur , & accedente materiae advectae in vasorum extensorum infirmatione, ae eius cum particulis plantae cohaesione partes in naturale plantae incrementum evolvantur . Quae adeo demum omnia sunt, quibus plantae vegetatio abiolvi
148 ὶ Cum Solis calore transpiratio plantarum , sueci dc vasorum dilatatio, aeris inspirati nisus dic. producantur; & inde celerior sueei motus & ascensusessiciatur &c.: evidens est interdiu totius plantae statum immutari: e. g. heliotra pium florem suum tota die ad Solem vertite planta quaedam ex Theophrasto prope Euphratem noctu sub aquis jacens die supra a uuam se notabiliter erisite immo eκ Linnaeo planeta fere omnes diversum inum statum nocte ae die commonstrant i Haereque nempe noctu florem contrahunt , de plures etiam folia , die expandunt; aliquae e cori tra se habent. Non secus itaque ac hyeme respectri ad aestatem torpent plantae; ita nocte prae die quasi dormire censendae sunt, uti non inconcinne Linnaeias loquitur
450쪽
De omni mistorum genere . 43 9347. Quamdiu planta vegetat, visit, consistit enim vita ejus in illo statu, quo per eOngruos motus nutrimentum sumitur , elabora
tur, dispensatur, ut supra monuimus. Si plan.
Addit etiam vir Cl. flores aliquos statis diei horis claudi aut aperiri, indeque nomen eis imposuit. Et I. Μeteoricos vocat plerosque, quia minus accurate horas se aperiendi ac claudendi servant pro varia umbrae, aeris, gravitatis, siccitatis , calorisve rati ne: I. Tropicos qui ante vesperam clauduntur , sed mane aperiuntur hora variante juxta diei longitudinem solarem: AEquinoctiales, qui certa semper hora diei aperiuntur , dc plerumque certa quoque clauduntur. Μonet aliorum florum aperitione certis horis
diei praedici serenitatem aut pluviam ; item diversas plantas diversis caloris, aut frigoris gradibus perimi; ac tandem plantas diverso tempore flores, salia, fructus emittere aut deponere pro terrae regionum, in quibus sunt, discrimine. Ex his autem deleriatur bottaniciam horologium , barometrum , hygrometrum,
thermometrum, chronicum, atque mappas demum coni ruere.
Neque desunt plantae, quae delicatissimis effluviis
valide commoventur', e. s. herba pudica non ad lenem
tactum solum . sed & ad manus aecessum sua soli a contrahit & demittite in insula Amazut hi ex auctore recentis hist. Λntillarum planta invenitur , quae avi culas, aut manum tangentem flores suos subito soliis suis illaqueat, & post talem eonatum emoritur: mitto herbam Agnus ad lupi accessum se retrahentem, a alias sorte fabulosas. Hi autem motus de irritabilit tes sorte non infeliciter per electricitatom exponi pose sunt: dc sane quidam expertum se esse herbam pudi- eam non eommoveri tactu hominis , si utrumque eum catena electrica communicet , testatus est . Sed unde est quod plantae solitariae, ut Halles ait, in eonoidem sarabolicum ramos extendunt, in silvis vero magis emevaritur; de generatim stratum ramorum infimorum parallelum se componit solo , cui planta insidete aetandem quod vitis e. s. ulmum amplectitur, brasseam