Caroli ScribanI e Societate Iesu Antuerpia

61쪽

nocentiores. cum contra peregrinitas ubiqiae gratiam reperent,a qua re, qqqque pretium possidet. De varietate vero, &iniui mero prope colorum in vestris lusu, quid dicamῖ superat res ipsa fidem adeo in immensiim creuit, ingenio stiperante na- turam. nullus lila color abest, cogita quem voles; ac si exemplum poscis,nulli pauones,sive qua col la florent,qua terga fulgent,qua cauda iacent,iam varia vestiuntur plum quam iaculi nostri urbissique vestrae tapetia: ita multicoloria, discoloria, versicoloria viden ; totiesque prope mutanda

quoties mouenda; ac in omni flexu reflexuque alium atque alium colorem ostentantia: ut nescias an ludat aliquis error in re seria firmaque . Hoc, ut reliqua taceam, singulare, non reperiti parem in Europa locum, tam diuite conditorio, tam cocinna commodaque inomnem venditio nem opportunitate, ut non aberiauerit,qui illum cum Orientis alite, de singularitate famosi, de posteritate monstruosb,qui semetipsit in funerans renouat,natali fine decedens atque succedens it Him Phoenix, contulerit. omnia respondent. Vni cus est Europa,adeoque Orbe toto,locus.scipsum funerat, cum venditione atria nudat: & tamen, nisi nudet, aut pereant opes, quas ipsum ei hedii let ignauum sterileque senium , aut non saccedat posteritas, nisi locum secuturis priorum secessio iaciat duplici scenore, venditione, emptione toties .

62쪽

A N T V E R P I A. sytotiesque iterato, donec tandem haec in orbem decessio successioque dominum locuplete beet

aerari.

Possem hic de domo Hansalica: & rs aliquid iure poscat siu': parebo, sed paucis. Protenditur' longitudo in ducentos & octoginta plus minus

pedes, latitudo minor est. absbluitur contabulationibus tribus prior augustis laxisque in omnem nartem seruit atriis, merciumque custodiae. reliquae trecenta complectuntur cubicula, quae

singula, singulis mercatoribus sufficiant. rarum hoc: & dubito, an in ulla gente. turris domui imminet Corinthio opere conspicua ; quae late qua

qua versum,quidquid in urbe, quidquid in vici nis agris, sum ineque, laeto prospectu retegit. De Arce vero vestra quid dicam quid simile reliquus ostentat Orbis uid Circus C seris,quid Cauea ad hanc Scauri; quid theatrum Curij; quid Labyrinthi portentosissima humani ingensi opera ; quid Gnidi j turris λ quanta procurrentia in

mutuum subsidium propugnacules quanti in totius operis tuitionem surgentes colles Z Quid reseram commeatuum, quid apparatus bellici reconditoria Θ quid reliqua siue in ipsa arce, siue extra illam tutoria propugnationis loca, quae pediti, quae equiti,qua procurrendo, qua destia-sarido, sufficiant λ noua in singulis miracula qui dixerit, squam aberrauerit

63쪽

Anthlia, machinii Cusica. V Enio ad Aquae-ductus,Architectonicae non

vltimam laudem. Magnum omni antiquitate miraculum aquae ductus Romani. siue quos Q. Marcius Rex, Senatus iussu, actis per montes Cuniculis, praeturae suae tempore adduxit; sive

quos Agrippa in aedilitate, centum dc quinque silientes, ac septingentos lacus; sive quos Cayarauspicatus, persecit Claudius ue a lapide nimirunt

quadragesimo ad eam excelsitatem, ut in omnes urbis montes leuarentur intes: in quod opus erogatum sestertium ter millies. at ego nestio an vester labor, cum absit ab impendio, ingenio cedat : cum in unam domum aquam coegistis,quae exinde in omnes defluat officinas cereuisatias; tantumque singuli nullo labore admittant,quaim tum res post uiat, nusquam deficiente flumine.

nec ingenti hic mora opus aut tempore,momento prope cuiustumque sitim explet: neque spem fallit mentita copia, aut exarescit diues vena: quantumque haurias, semper stiperest, semper reperies quod erogand' sufficiat etiam sitientis simis cacabis, nocteque dieque omni, tot locis, tanta urbe calentibus, bullientibus, haurienti bus: quae non huic ciuitati tantum, sed & vicinis suficiat . Qimiles aquaeductus Romani sed runt, aut exarescentibus sentibus elementum

64쪽

negarunt Z quoties subito languore populum

frustrati; quoties plena morte ad dura consiliaco ξrunt Z At vester labor, perpetuatura dedit,&quae tot iam annos nullum non dico senium sentiunt, sed nec attritionem iuuentae. perstant enim pari red hibitione qua prima die: hauri oque , largiunturque eadem felicitate ; cum neCquod hauriatur deficiat, nec quod largiatur desit. Quid Anthleas referam ingenioso aquam subuectantes stictu, dum e terrae visceribuScola- tam aquam cribro, modiolus haurit, vetuisque' depressione in sublime elatus embolus, aquam fugit sequente elemento, ne per inane spatium

frustretur Conatus, natura vacuum auersante,

inferiore assario aditum receptui praebente, sia- periore vero incumbentis aquae pondere pressis: hinc vetas eleuatione dum deprimitur embolus, dum assarium infernum,aquaquq in modiolo est cluditur, assariumque supremum loco cedit ne obsistat embolo descendenti; iterataque vectis deprcssione em botoque cla to, quae superiore st terat aqua loco, in callellum evehitur, stiperiore depres assario , eademque opera noua ab imo putei aqua exsugitur, locum faciente assario inferiore , perpetuo quasi suctu, succedanea qhia depressione qua elatione, indefecta hic aqua est. Neque haec, quasi laus istaec una debeatur vobis,

65쪽

18 CARO O sCRIBANI propria laus sit vestra, tantam huius passim hic

esse frequentiam, ut raras urbe tota reperias domos,quae non diuite illius gaudeant ubere, e quo

inlatentem aquam terrae,iamquam matrici, prona facilique quisquis volet, etiam puer, hauriat

manu; Clim reliquorum urbes Regnorum nani aliquam altersn ve, tamquam unum alterumVCcnumeret miraculum.

Misct a Frequens exhinc machina Ctesibica Anthlea iuncta; ut quam haec e terrarum infimo exsuxit aquam, illa in eminentiora felici protrudat robo re; unde naturali suo delapsa pondere,per inue sum siphonem in subiectum deducitur labrum, e cuius medio transmeatoria fistula in fontem salici ita naturam ars imitata fortunata aemulati ne quid non audet λ quidque adeo non assequbtur dum imitatur ξ ut nescias cui in hac aemulatoria pugna palmam largiaris: ita quos negauit illa fontes,ars dedit,iam varie ludentes, salientes, ut & hic natos arbitreris: & mireris ingenio in turam sis ratam; cum haec, uno fere fluxu, hic diuite, alibi paupere vena, aquea largiatur dona: ars vero innumeris prope modis aqua Nympharum ubera aqua pro lacte fluunt;& Bacchus aqua

pro vino fundit; sed & capite Satyri . aquam si

dant tamquam a fatigato cerebro: iam & pedes aquam spargutit, quasi reliquo indignentur com

66쪽

A N T v E R P a A. 19lientes; aut tamquam e Iunonia lauatoria specu.& excipit omnem hanc aquam marmor varium, hic candicans, ibi undatim crispum alibi versicolori bus maculis viridique passim intercursu; quin& vermiculata ad effigies rerum & animalium crusta fons totus integitur. quem si quado natura Ornatum negauit, pingi patrios videmus lapides, maculasque his in ri, aut purpura distingui; t lesque plane ostentari,quales deliciae & admiratio optarent. Haec vestra, non quod laudem ex his speretis,ac ne admittatis quidem : sed neque ego hic luxuriae interpres : vcrum ut sciant omneS,& habere vos haec, in quibus veteres, Mamurra Romanus Eques, qui primus Romae marmora secare,l uxuriamque diuidere docuit; s. Lepidus, qui primus e Numidico marmore limina posuit; L. Lucullus qui ante omnes e Nilo atrum inuexit marmor,cui oc de sito nomen dedit; pluresque alij

varia luserunt ostentatione; & contemnere tamen, nec laudem ab his velle. quo maior gloria est habuisse,nec in magno posuisse pretio,nec aliter uses quam patrio lapide. Est & aliud in hoc genere quod merito Veter, bus componamus . magnis illi ingeniorum contentionibus, tamquam seculorum suorum miraCulum , celebrarunt hortos pensiles 3 magis etiam oppidum;exercitus armatos selitis regibus subter educere, maximeque flumine medium

67쪽

oppidu in interfluente. Quae de Aegyptiis Thebis fabulatos veteres credit Plinius,miracu lo rem superante, hoc prope in urbe vestra videmus. quantae subterlabuntur aquae, qua quamuiS on rarias nullo sentiente deuehant 3 ut& infra nauigent, & supra perpetuo ponte inambulent homi-rium millia; quae nec subterlabentia flumina, neC

DUmium, Ludicium.

Ι cnio plerique bono: iudicio firmo, selido

que,& quod moderatione quadam & innata temperie iudices ad Rempublicam natum. Nam illa calentia, dc tamquam de cacabo bullientia, Numidica aut Poticae potius pharetrae & iaculis deuoueris. quod si nimium etiam erigantur, surgantque in immensum, praecipitio proxima sinat. Et ut segetem nimia sternit ubertas ;& apbores prole sua ruunt; ac perraro maturitatem attingit nimia secunditas: ita ingenia immoderata selici os sita destituit,& trahit in perniciem, in temerarim ausus, in extrema conamina: e quibus pl. imum insertunatissimi clientus, dominumquC, familiamque, nec raro Rempublicam uniuersam,vno impulsit in exitium daturi. Fere namque magnis ingeniis, magna damnumque datura

innasci videmus vitia: ac ViX magnoS CX non magnis ingeniis errores prodire. Quid, quod & aet

68쪽

tem rarius serant λ disces ab igne, qui quo fui sit

Clarior,eo eXtinguitur citius vivacior est qui cum lenta dissicili te materia commissus, fumoque demersus ex sordido lucet: cadem enim detinet caussa quae maligne alit. Sic ingenia,quae illustri ra, breuiora sunt: nam ubi incremento locus noncst, vicinus occasiis est. & non acumina, quo tenuiore cuspide, citatius franguntur Θ nam & validissima si ad ultimum tenuantur,infirma sunt: ita robur omne tenuitas atterit. Idem in ingeniis reperies, in quibus non tantum aciem qua penetrent, sed & robur exoptamus quo persistant. quod in sum ma acie,aut numquam ut perquam

raro, CUenici. Hanc temperatam aciem & robore subnixam' γ'

suo,hic inuenies. potestque hoc de uniuersis Belgarum ingeniis affirmari, ad omnes nimirum artes scientias pae a natura facta: ut nec ad penetrandum difficilia acies viresque desint. Clim Belgica constitutio fere sanguinea sit, onanium tem- peramentorum nobilissima .cui cum accedat aliquid melacholiae quasi terreum, quo quae impresseris tenacius adhaereant;cholerae etiam quantum satis est ad res magnas aut audedas, aut finiendas: fit ut Belgica constitutio non facile cuiuis cedat. Neque enim opprimitur phlegmate t quorum dam nationum aliarum, ac mulierum ut plurimum , quo minus capessendis scientiis idonea. . . H 3 quid

69쪽

62 CARO LI sc RIBANI quid enim aquae impresseris, quod non elabatur, aut quod artatem serat λ Neque melancholia fatigatur quod ubi fit quid sperati generosiimpotestΘNam quis neseiat inter elementa ignobilistimam

csse terraria , quae melancholici humoris viva quaedam expressio est 3 Sed neque tenuioris ac volatici cuiusdam sanguinis copia redundat: quod cum accidit, in nusquam satis firma aut perennatura consilia mens agitur: ita videmus aerem sanguini quodam modo collactaneum, leui vento momentoque in omnem rapi partem, nullo luciatis stabili firmoque loco consistere. ac licet magno on raro, in obuersentia ruat impetu, pari prope quo ruit,frangi tu r, nisi solidioris clementi mixtura aerea haec leuitas teperetur. Belgas proinde cum nobilissimae temperaturae videamus,iri

qua, & probatissimus singuis vitae principium aC quasi vchiculum dominetur, & melancholia fluxum illius, innata sibi siccitate sistat reprimatque, & cholera animos addat, & permistum phlegma, tamquam sitfiu frigore calorem temperet, quis de ingenio dubitabitΘNon diffiteor interim cholericum conteXrum, calidum & siccum, seientiis accommodatissimum, ut in quo,& tenuior materia, & potentior calor, nobiliores potentioresque spiritus generat, ac non nisi secundum in scientiis locum singuineo tribui, calido nimirum & humido; tertium

70쪽

ANT VER PIA. 63 melancholicinfiigido &sicco quartum phlegm tico,cui hebetatior,minorque quam in melacholico calor est: omnium tamen ad quas voles scienti contextus ac temperios optima est, si cholera melancholiam habeat sociam, & sanguinis plurimum , N phlegmatis modicum; ut &aestus tamquam infusa retundatur Digida, & magnam optimorum spirituum materiam optimus pluri

musque sanguis suppetat: & si quid in hoc flum

ris nimium , adnata sibi melancholia ariditate exsuccidet.

Neque ignoro melancholicos & phlegmaticos reperiri, raro diuinoque quodam ingenio, & qui

cum reliquis de principatu Cerient: at hoc Cuznire necessum est, c capitis alia diuersaque, a corporis reliquo, temperie, cum cerebrum, Uniuem saque capitis organa, a cholerico aut sanguineo obsidentur humore: cui permista melancholia, quae cogitabundae ac sollicitae mentis parens est, magna solet ingenia promittere. Idem videmus

in dissimili eventu; cum enim cholerici gracili plurimum & proceriore sint corpore, mediocri sanguinei,cxili melancholici,pr grandi phlegmatici: reperies hos exiles, melancholicos ingentes, prout quisque copii diuiteque, aut Pupere prognatus semine est. Quod si exemplis res firmanda ; euocari in t stationem omnis retro potest memoria ue illa nos