장음표시 사용
371쪽
3 oo Dis. Proum. XII. L ib.V.Cap. II. f. CD XVI. SECUNDO, naturale esse, diximus,
paciscentes inter se promittere non posse , tertium daturum, υet facturum n . Si proinde Sejus mihi sporidet, Casum quinque daturum, nulla inde oritur ob ligatio ' , nec intuitu Seji, qui mihi nihil dare promisit, nec intuitu Cati, qui plane non promisit u . Exc. i. si mea interest y uti si Sejus mihi spondet poenam, in casum si Caius quinque non solverit , . Exc. a. si fastum suum, vel q. haeredis promitti r. Sic v. g. qui spondet, dolum obfuturum esse, tantum spondet, se curaturum, ut dolus malus absit: siiquis spondet, habere licere, operam suam, & diligentiam promittit ut habiturus sit: si quis spondet , per h. redem non fieri quo minus fat , t itidem fallem spo det, se euraturum , quo minus haeres impedimentost , &e. 3. . Atque his casibus promissor liberatur
praestando omnem diligentiam a.
f. CDUII. TERTIO, naturalis ratio dictat, neminem alii pascisci posse ε . Si proinde Sejuς mihi
promittit, se Caio quinque daturum . non valet palium , nec illud obligationem producit τ . Ego enim agere non possum, quia Sejus non promisit, se mihi quinque daturum: nec Cato actio competit, quia cum eo plane nihil actum est 4. Ex c. I. si non ipsa obligatio in terti et personam collata est, sed actus saltem corporalis, ut tiaditio ,
solutio, &c. q. Hinc sa) si Sejus mihi spondet , semihi, aut Caio quinque daturum , mihi soli obligatur; at solutio recte fieri potest Cato, qui meum est
instrumentum , adeoque meo nomine , meaque V
372쪽
De Ob gatione Personae. 3o IIuritate, pecuniam illam accipit f. b Si Sejus mea
voluntate , meoque nomine , pecuniam suam Cato qui a me pecuniam mutuam poposcit ea lege numerat, ut mihi solveret , mihi acquiritur obligatio pecuniae credita: g : Seius enim saltem eli instrumen-rum , & ex mea voluntate , ac meo nomine pecu uiam solvit : ibi igitur actio non et 'ageatis , sed
Exc. a. si mea intersit : uti a J si Seius poenam spondet, in casum, quo Caius quinque daturus non est . b si Seiuq spondet, se dotem , quam acce
pit , familiae restituturum , &c. εExe. 3. Si quis ut nudus minister , vel nuncius contrahat; tunc enim non sibi stipulatur, sed domino, cuius est instrumentum Idem dicendum 4. si procurator ex re domini si-Puletur r; vel 3. domino prie sente M : non enim suo nomine, sed nomine domini volentis paciscitur.
Exc. 6. si stipuletur haeredi ; vel 7. eis , qui in potestate nostra sunt .: ut seruis, & filiis familias , in iis rebus, quae paciscenti acquiri possunt ρ; hi enim cum paciscente una sunt persona. Sed & filius patri stipulari potest 1. Exc. 8. si quis vi officii alii stipulatur, uti tutor pupillo r. Dictum enim in praecedentibus est, natu Tali iure tutoribus incumbere de sensionem pupillorum g. 194. Iure Romano pupillis laesis electio datur, an recedere ' contractu, an contra tutorem agenre velint rr.
373쪽
goa Dis. Proclem. XII. Lib. V. p. II. Exe. 9. Iure Romano per publicam persenam, V.g. per Notarium , aliis quoque pacisci licet ε . Sed & militi per aliqm actio acquiri potest . Reg gla initio huius f. proposita vera est, etsi S ius θοα eat, δε mihi quinque daturum Coi nomine; eadem enim ratio manet . Sane , Sejus nec mihi obligatur, quia non mihi , sed Caio dare promisit iadeoque mea non interest ; nec Cato obligatur , quia cum hoc nihil actum est , adeoqge deficit consensus νω
Non autem consentire videt tur qui errat . & quidem r. in CORPORE, adeoque in re ipsa, de qua agitur: uti si quis vendit fundum Cornelianum putans Semproni num '; si promittit Stichum, putans Seium ' ; si quis vult lancem relinqueres, reli quit vestem si in merce erratum est vel inspeciς, uti si emit servum , putans anci Ilam e . Idem a. obtinet si errat in SUBSTANT A NEGOTII puta in pretio δ; vel si putat vendi , cum alter saltem locaverit .; - si tu virginitate sponsae e , vel in competentia iudicis x erint; item si cum furioso contrahit, qui consentire nequit 4 ; aut si res ipsa non est in commercio di ει 3. consentire non videtur qui IN ΜATERIA errat, exsi de corpore condit E . uti si coecus muri s
374쪽
ernit, ae se in materia errasse, asserit ι ; si aes pro auro , vel plumbum pro argento mihi vendidisti m etsi vas aureum venditur, quod orichalcum est . Hinc is , qui aurum promitii, & aes solvit , non
Non auten in mater g errare vidstur, qui mensam inauratam, vel ei materia auro mixtam constantem, pro aurea emit p; nam utraque aurea dici potest. Nec si vinum emit, idque acidum invenitur q. Nedum in materia errat, qui in qualitate materiae errat: uti si vase aureo venditio inveniatur
aurum vilius esse r ' si emtor putit virginem , qua mulier est s ; 'si mensam quali citream emit, quae
non est t: non enam asseruit, esse citream .
Exc. si quis asseruit etiam qualitatem , tunc eam tenetur praeutare, quia consensum non est, nisi in illam qualitatem . Hinc si quis emit innsam quasi argenteam, quam solidam esse venditor asserit ; nullaesi emtio, & condici pecunia potest D. Praeterea notandum est , omnibus his casibus subs-stere quidem negotium, sed qmtorem os re posse ad id , quod interest, . Denique, & q. consentire non videtur qui IN PERSONA errat: uti si testator alium sar redem scrifit, alium scribere voluit ae , si filium se instituisse credidit, qui postea supposititius probatura. Hinc nuptiae c m. I ea contiactae ipso iure nulla: fuere, & nonnisi ex rati habitione Iacobi conualue
Neque obstat exemplum Gabaonitarum , quib*sper
375쪽
per errorem fidem dederunt proceres istaelitarum: haec promissio autem adeo. firma, & valida credita fuit, ut murm drante quoque populo confirmata, violatioque fidei a Saule facta nonnisi luternecione ejus familiae expiari potuerit Resp. per hunc errorem ius Israelitarum is sum non fuit; res ipsa enim, de qua jurabatur, non erat iniusta , quia ipse Deus pasecere sussit eis , qui ultro se submitte reui: neque dolus, quo Gabaonitar utebantur, jure improbatur,
quia pro tuenda vita simulaverunt f. 38o . Sed
dubitabant, num sint ex damnatis populis, & nihilominus ipsis fidem dederunt ; facile autem in terr gando numen certiorari potuissent. Neque Gabaouitae proceribus ex iis percunctantibus, qui, & unde essent, negabant, se esse ex damnatis populis, sed, fe esse femos eorum, respondebant. Fides igitur personis Gabaonitarum in genere sub nulla conditiones data iure Israelitas obligavit. Quod infra plenius ex
u. 3. Equidem quae hactenus dicta sunt, quod error vitiet negotium, vera saltem sunt intuitu errantis, non vero intuitu decipientis. Si proinde, is, quines pro auro ignoranter accepit, solutum retinere Veis lit, alter id condiesione indebiti, quasi errore solutum, repetere nequit a. Atque hinc si debitor aes, a Tum asserens, pignori dedit, pignus hoc in aere subsistit, quia in corpore consensum est ; neque debitor defectum consensus allegare potest b. Similiter si quis stipulatus est ars , quod aurum asserit, valet stipulatio, quia consensum est in corpus; nec debitor errorem allegare poteli, quia scivit. Utroque autem cam deceptus restituere aes, & agere vel ad praestam dum promissum aurum, vel ex dolo potesse .
376쪽
f. CDXVIII. Quaeritur, an vis, & metus, cra. sensum impediant' Negatur; quia si quis vi, vel metu coactus aliquid egit, adest duorum in idem placitum, & consensus; quod latius alibi explicatum
Hinc jam facile deciditur quaestio, an fides '
doni data serviri debeat ρ Nos merito id assirmamus. Si proinde latro mucrone intentato me adigit, ut literas cambiales ei lcribam, solvere debitum praecise teneor . Nam I. consensus utriusque partis hie adem ego de meo iure, de mea pecunia dispono, ac ius in latronem mea voluntate transfero; hoe 3us igitur mea voluntate quaesitum latroni, tribui ei debet exprima iuris naturalis regula. Neque a. allegari potest, in)uria praedonem egisse , adeoque eum potius mihi ad reparandum teneri: nam alia qua stio est , an obliget ex promisso; alia, an alter injuriam com mittat, vim mihi inserenda et utrumque verum est, at separata haec sunt negotia. Nec 3. opponi potest, quod vis, ac metus impediant consensum, adeoque dispositio nulla sit. Nam voluntas, quae vi aliena movetur, non magis demnit esse voluntas, quam ea, quae ex libidine, ali
que naturae motu movetur. Hinc A. merito JCti dixere , coactam voluntatem etiam esse voluntatem .
At is, qui vi, ac metu coactus promisit, ad re parationem hujus iniuriae omnino agere pote ii quia
sunt negotia: I. promissio, quae valet etiam vi extorta: a. iniuria, quae per vim illata est, & quae reparari necessaria debet, quia promittendi damnum itide datum est. Effectus hujus rei est, ut differre implementum promittens possit, donee de iniuria vel cautum, vel satisfactum sit . Desinit autem iniuria si pacto expresso remissa est ab eo , qui remittere Sam. de Cocceii Ionia.ad Grat. V p
377쪽
ω D; FProclem. XILLib.V.Cap.ra. potest: uti a si subditis rebellibus impunitas iniuriae commissae promissa sit , quod fit per clausulam amnestiae, b si praedoni capitis pretium imponitur,
& is ipse se sistat : e u fides hosti, vel praedoni,
ut hosti, & ut praedoni datur . . . , ρω. CDXIX. Sed & porro asserimus , dolum qu que non impedire consensum , adeoque negotium do Io eontractum non fieri irritum et etsi dolus eausam dederit negotio nisi talis error interveniat qui eo
sensum impedit. Vid. g. 437. γ
ε. CDXX. Pae isti seu promittere' possunt omnes usum rationis habentes; adeoque etiam proditi v , filiifamilias i, servi m y minores is y foeminae φ, haer
privata disponentes, ex pacto obligantur ν ; serve eum alia summa potestate sive cum extraneo' privato P et eum proprio subdito' contras ant . Primo enim easu bello adigi possunt . Alrem casu ereditor , si ius ipsi denegatur, suum adit magistratum, pro subdito jus postulat; quo denegato , iniuria fit civitati' postulanti, quae bello vindicari Sc reparatio iuris hoc riodo obtineri debet Tertio casu clus quhsem agendi subdito eompetit; at executio ire Prineipem' non silventem cessat, quia superior non est qui eum Ggere possit. Atque hoe sensu admitti potest Bro- eardicum , Principem naturaliter obligari.noni rivili
rer, quia actio eum effectu contra eum Dentari a quit ω
n. Iis Quaeri solet, an , oe quatenus teges civiles
378쪽
circa pacta, actus principum, obtineant Nam hactenus promissa regum peculiares habent quaestiones Praemittendum autem est, alios actus esse , quos ex ut rex peragit s quoties scilicet de iure reipublicae disponit: alios, quos rex ut prisatus agit, si nimirum de iuribus suis privatis disponit r. Nam duplicia iura Principi competere, indeque hactenus diversum esse respectum personarum , alibi μ vidimus. In prioribus actibus leges civiles nullum locum inveniunt : Princeps enim iure , & nomine reipublicae promittit quae nullo modo ut persona privata considerari potest ;'adeoque Princeps ex ejusmodi actibus etiam subditis suis tenetur . In posterioribus Princeps iure privatorum utitur; adeoque omnia iura civilia , quae inter privatos in loco contractus obtinent, ad hos quoque actus pertinent . . n. a. His praemissis primo quaeritur , an Princeps obligetur ex negotiis, quae ex solo jure eiυili υim obligandi habent: ut ex pollicitatione , testamento Principis Hefuncti, &e. Negatur , si Princeps ut rex disponiti, i. e. si per pollicitationem de iure publico disponit , vel defunctus de re publica testamentum
condidit. Non enim obligatur ex iure naturae; haec enim negotia nullum ius alii concedunt : . non etiam ex iure civili, quia Princeps, qui iure, & nomine reipublicae agit legibus a se ipso latis nulla ratione tenetur. Aliud dicendum, si ut privitus Deo , vel rei publicae aliquid pollicetur, vel Princeps desunctus de bonis privatis testatus est: quia actus privati
regum sequuntur communem regulam . Hinc Princeps, ut quilibet alius privatus , obligatur ad prae-U a stan-
379쪽
3o8 Diff. Promin. XII. Lib. V. Cap. II.
standum id, quod pollicitus est, tenetur legata testa , mento defuncti relicta solvere, &c. n. 3. Secundo quaeritur, an beneficia iuris civilis , quibus obligatio jure naturae υalida infirmatur , ve, rescindituν , vel exceptione perpetuq eliditur , etiam in promissis Principum locum habeant F ὶὶResp. in actibus , quos rex ut rex peragit nullum horum beneficiorum civilium locum habet, quia ipsa respublica contrahit, quae beneficus iuris civilis non utitur At in aetibus regis privatis omnia illa iura obtinent. Sane, rex a beneficiis iuris, quae subdiris concedit , ipse excludi non debet , cum ipse quoque hactenus
sit privatus Hinc sa) non potest Princeps , si ut
privatus contrahit, sonueniri ex negotia, quod non 3 uxta Armam lege pra scriptam gestum est; adeoque infirmare potest emtionem sine pretio , locationem non expressa mercede , stipulationem non adhibitis selennibus contractam ρ. b) Rς scindere potest promissum , si minor sine curatore contraxit ; si cum curatore contrahens lassus Ost ς ς si major ultra dimidium laeditur ; si vi, metu, vel dolo inductus est. ad contrahendum d . e) Actiouem contrR se mo-. tam elidere potest exceptione SCti Macedoniani , si filiusfamilias centraxit ι; & Vellejani, si stemina pro alio intercessit, &c. n. q. Tertio quaeritur, an lea, quae adium irrisum facit , non in favorem agentis. Jed paenam, egiam in actibus regum obtineant. Negant id Doctores juris naturalis f: at verius est, eandem distinctionem hiequoque locum habere, ut nimirum in aectibus regiislςges poenales non obtineadi , in actibus vero pria
380쪽
vatis obtineant . Hinc Princeps , qui longo tempore elapso debitum petit, pr scriptione repelli potest g . iustae ex haeredandi causae etiam Principem , quoad bona privata , ab haereditate defuncti excludant, &c. Neque obstar ratio Grotii , quod punitio , & coactio non possint procedere nisi a voluntatibus diversis; & quod cogens, & coactum , requirant distinctas personas : adeo ut nee distincti respectus sum-ciant. Nam alia quaellio est, an Princeps in actibuς privatis obligetur ex legibus poenalibus, alia , an cogi, & puniri eum effectu possit 3 Prior quaestio assi manda est, quia in his actibus jure privatorum utitur , etsi cogi non possit z Nam ipse Grotius fatetur , Principem ex legibus civilibus, non poenalibus, obligari; cogi autem non possis : adeoque quod actu puniri nequeat, id non impedit obligationem p ius non deficit , sed executio: N. 3. Quarto qua ritur , an Princeps ex imperffloresamento agere posit Merito id negamus ; nullum
anim jus ei ex tali testamento competit e non ex re natarae, quia eo iure testamenta sunt incognita rnec ex inre ciυili, quia jure civili, forma testamentorum neglecta, non est testamentum h. Quinto quaeritur, an nuptiae Principis sine consensu patris initae sint nulla ρ Resp. quoad jura privata inmnino nullae sunt p consensus enim patris naturali jure requiritur: adeoque pater exhaeredare filium p
test, qui ipsi invito obtrudit tuum haeredem . At quoad iura publica subsistit matrimonium, hactenus
n. 7. Sexto quaeritur, an Princeps si juramento tan-frmat promida , quae vim obligandi ex soli iure civili fortiuntur , vel se iurato renunciat beneficiis iuris