장음표시 사용
341쪽
27o Diff. Proclem. XII. Lib. V. Cap. I. Sed . II. ii sus est, & sua negligentia fructus, quoi potuit, non collegit; quia id domino , qui usum illum percipere
potuisset , non obest . .. . . . .
Neque obstat ; pecuniam sua natura esse rem sterilem: nam & domos, & alias res inscecundas esse. constat, quas tamen hominum industria fructuosas fecit. Etsi igitur ex pecunia friictus natura non oriatur I, opera tamen ι eommercioque hominum produ- ei fructus inde possunt : . Iure divino usuras ab extraneis sumere licebat; quod Deus permittere non potuisset, si naturali iure prohibitae essent. ' Etiam jure Romano usuras pro usu pecuniae accipere licet ' : adeo ut in ins nitum id liceat . si creditor periculum suscipit , vel pecunia . quae trangmare, vel alia loca periculosa vehitur ι , quod dicitur faenus nauticum ; Vel mercium per mare, vel etiam per terram transvehendarum, quod negotium asseeuratio vocatur; vel navis. ipsius , in quam quis pecu tuam credit ', atque hoc negotium dicitur hodemeria . . Alias exceptiones vide apud Scriptores iuris civilis a e- Multis quidem in locis sacrae scripturae, tum Ss.
Patrum observatur illicitas esse usuras, quorum longum esset mentionem sacere . Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi, qui halitu tecum . mn urgebis eum quam si exactor, nec usuris opprimes. Exod. 22. Pecuniam tuam non dabis ad usuram . Levit: Σs. Non meraberis fratri uo. Deutere Σῖ. Inter S. Patres D. Augustinus ad Maced . & hab. I . qu. 4. Quid dicam de usuris , quas e
iam ipse leges fudisti reddi issent λ An crudelior es qui subtrabit aliquid, vel detrahis diviti , quam qui trucidat pauperem faenere t Haec utrique inqtae hujusmodi mala
342쪽
possidentur, Cr vellem ut resiluerentur, sed non es qtio iudice repetantur. Jam vero prudenter intueamur quod scriptiam es . Fideli homini totus muκdus disitiae sunt , infideli a tem nec obvius . Nonne omnes qui sibi videntur gaudere conquisitis, eisque uti nes uni , alienum pQs ire convincimus δ Hoc enim alien certe non est, quod jure possidetur. Hoc autem iure possidetur, quod juste , e justi quod bene. Omne igitur quod male poodetur alienum
es, male autem pisulet, qui male utitur . D. Hieronymus super Egechielem lib. 6. Putant quidam Hvras tantum esse in pecunia, quod providens divina Scriptura, omnis rei aufert superabiandantiam , ut plus non recipias quam dedisi. Item aut pro pecunia foenerata flent munQcula Eiversi geheνis accipere, G non inteli tint Scripturam usAram appetiare,.s superabundantiam quid id istad es, si
ab eo quod dederint ό plus reacceperint . Omittuntur aliae
SS. Patrum authoritates, Ambrosii scilicet, Ioannis Chrysostomi, Gregorii, Leonis Papae, quin & Aristotelis lib. . Ethicorum, & Ciceronis I. a. de motis in fine , quisceneratorem ab occisore horrenis non distinguit. CCCLXXI. Usurae debentur I. ex pacto, si nimirum pro usu alienae pecuniae promissae sunt; si enim non sunt promissae, non debentur e r neque dici potest, mutuo ita accipientem locupletiorem fieri ex re aliena, quia percipit inlucrum consensu domini. a. Si quis v suras ex re aliena sine causa percipit , etsi promis ae non sint : uti si quis ex deposito 1, ex mandato g , ex negotiorum gestione, &c. h pecuniarumnes se habet ; eaque utitur ; his calabus usuras quoque solvere tenetur: item si emtor vel venditorre & pretio simul utitu i ; haec obligatio hactenus6ritur ex quasi contractu; cuius norma generalis εst,
343쪽
2 p Dis. romm. XII. Lib. V.Cap. I. Sect. V. quod nemo locupletari debeat cum alterius Iactatura. 3. Ex mora : adeoque etsi usurg nec pactae sint, nec debitor usus sit pecunia aliena, quia tum non solvit pecuniam cum solvere debet, facto hoe illicito causa est, quo minus creditor sua. pecunia uti, ac usura inde percipere possit i adeoque jus alterius minuit, illudque proinde reparare tenetur. Atque lige obligatio oritur ex damno dulci, vel culpa dato, adeoque
vero, vel quasi deludis. 3. CCCLX II. Cςterum, usur' debentur in infinitum ι, immo & usura usurarum in , quia usur cuius que anni naturam sortis habent ; si enim debitor scitivisset, lucrum exinde creditor percipere potuisset t cum ergo creditor damnum hoc patiatur ex mora debitoris, hic iniuria agit, ius alterius sua .culpa minuit; inde. que ex regula iustitis generali ius suum cuique tribuere', id est usuras usurarum prς stare tenetur . Atque hoc jus naturς etiam iure Romano in quibusdam casibus observatur , de quibus evolvendi sunt scriptores juris civilis h. Sane, in scenore nautico ρ, in
yssecuratione q, in b emeria, &c. r, in infinitum sti putari usuras licet, quia periculum ibi istimatur, quod serta quantitate, uti usus rei, definiri nequit.
De Causa, f. CCCLXXIII. DEBITOR quoque aliquando prς-
state debet CAUSAM , id est restituere omnem ut, inatem , . quam creditor habiturus fuisset, si statim iu
344쪽
. Obligatione Personae. 27 Idicii aerepti tempore res ei restituta fuisset. As ea uinsam pertinet etiam partus, item fluctus rei, &c. ν :speetatim autem' quae extra computationem patrimonii nostri sunt , & Auς possessor non ex re acquirit υ , ut haereditas , legata, quae per servum venditum obvenerunt, causa usucapionis, actio legis Aquiliae per servum quaesita, &c. . Ratio huius praestationis sequitu&ax ratione naturali. Etsi enim nihil horum ex pro*illo debeatur, si tamen damnum aliquod missus sum ideo, quod res promissa mihi tradita non fuerit, debitor vel ideo tenditur, quia locupletior factus est mea iactura, vel quia facto debitoris illicito mihi aliquid abest: omnes enim illas utilitates ego percistere potuistem. Naturale ergo est , ut debitor hoc jus, quod mihi abest, restituat . Priorem rationem innuit Ulpianus; dum ait: luerum enim ex ea re, quae in lite esse coeperit, facere non δε- λι xx. Atque hine apparet, cur ICti Romani dicant, appellatione rei causam qumae contineri I.
D. Impensis. CCCLXXIV. IMPENSE quoque aliquando restituendae veniunt: etsi in pacto de illis nihil . dictum
sit L. Ratio naturalis in aprico est; si enim debitor in re, quam mihi promisir, quaedam impendit, ea impensa ego locupletior fierem, adeoque plus meo acciperem, quod proinde alteri, cui id abest, restituere teneor. Unde apparet, hanc obligationem oriri quasi ex eo
345쪽
Si tamen tolli possunt illae impenis, is, cui premisiti res est, non necessario pretium restituit, sed pe mittere alteri potest ut tollat , si te sint necessaria, sive utiles, sue voluptuariae. Unde distinctio inter huimpensas est meri iuris eivilis. . ν
De Aecessionibus , seu ae eo , quod interes .
g. CCCLXXV. PRETER id, quod promissum est.
debitor aliquando etiam praestire tenetur ID, QUOD INTEREST. Quo nomine intelligitur omnis utilitas, quae propter rem principalem creditori abest ι; ver , Iureum estgans , di damnum emergenso; immo& pretium affectionis I. f. CCCLXXVI. Cum vero id, quod interest , in infinitum extendi soleat, & praeterea probatu sit disfiet limum , duo ICti Romani constituerunt: I. id ,' quod interest , in easibus renis duplum excedere non debere t in aliis autem , qui incerti esse videntur, praestari debere id, quod vere interesto: a. ut fi dolus adversarii interveniat , in infinitum in litem iurari possit f.
f. CCCLXXVII. Actio igitur ad petendum id .
quod interest, pariter ex iure naturae oritur ; quia stitieet facto alterius aliquid mihi abest e cessat luerum, quod habiturus fuissem; eareo voluptate, quam cape
346쪽
De Obbligatione Personae. 27sre ex re potuissem ς emergit damnum , quod passurus non fuissem , si ius mihi alter tribuisset . Haec omnia igitur restitui, natura aequum est , tum ex quasi contraditu , si facto alterius licito id mihi abest, tum ex quasi delicto. si facto ejus illicito lucrum cessat, &c. g. CCCLXXVIII. Haee actio obtinet in omnibus iuris objectis: adeoque si quis me v. g. filium, vel li- herum esse negavit, vel si rem meam, quam penes se habet, non restituit, agere ad omne id , quod int
g. CCCLXXIX. Differt haec actio ab ea , qua petitur causa, & qua petuntur fructus . Nam in priorem actionem veniunt ea, quae extra compulationem
patrimonii nostri sunt, f. 373. J adeoque quae non ex re, sed aliunde acquiruntur . In posteriorem tantum venit id, quod ex re oritur. In actionem ad id , quod interes, neutrum venit , sed lucrum saltem , quod non exltat, sed exstare potest, & damnum quores deterior reddita est.
β CCCLXXX. DENIQUE ὸebitor quoque stare tenetur DOLUM, & CULPAM , non CASUM
De quibus singulis nunc agemus. q. CCCLXXXI. Dolus est machinatio fraudulenta ad decipiendum alterum adhibita i . Quia hitur per dolum ius alterius laeditur, ipsa ra tio naturalis dictat, eum, qui dolum eommittit , in iuria agere . adeoque ad reparationem teneri.
347쪽
1 5 Dig. Proclem. XII.Lib. V.Cap. ect. V. Ex hac ipsa definitione apparet, posse sine dolo aliud agi, aliud simulari, v. g. si quis per hujusmodi disi
simulationem sua, vel aliena tuetur h. Hinc constat,smulationem Gabaonitarum verum dolum non fuisse, quia vitae conservandae causa simulabant: atque hinc ex hoc quoque capite negotium eum eis gestum ab ipso numine validum declaratum fuit . g. CCCLXXVII. Dolum committunt qui delinquere possunt: committitur autem in eos , quibus iniuria
fieri potest ; de quibus infra. CCCLXXXIII. Objectum doli est omnis ma-ehinatio fraudulenta, qua jus alterius laeditur. 383. . . . f. CCCLXXVIU. Effectus doli initi tu hesi est, quod actio inde detur dolo deceptis , & haeredibus , ad
damni dolo dati restitutionem. Controverti solet inter Doctores : An dolus vitiet negotium, illMaeque reddat ipso rure nullum i an vero ipso iure submat, oe actione de dolo demum agatur ad re
cindendum negotium. Omnes conveniunt, negotium subsistere si dolυς si incidens, si ve negotium sit houae fides , si ve fricti juris in dolo incidente ergo omnes
statuunt, dolum separata demum actione, de dolo scialicet, vel si contractus est bonae fidei, actione ex ipso contractu , vindicari posse. 4 At s dolus causam dat contractui, distinguunt inter contractio rinae fidei, & contractus fricti juris ; ita ut illi ipso iure nulli reddantur, nec rescissione opus habeant ; hi autem rescindantur per actionem de dolo. Equidem negari nequit, posita ex iure Romano dis. ferentia inter contractus bome fidei, sinii juris, verum esse, quod negotia bonae fidei dolo contracta sint ipso iure nulla, se dolus causam clat tantractui. Cum enim substantia contractuum bonae fidei in eo cons. stat
348쪽
De Obligatione Personae . 277stat, ut omnia optima fide fieri debeant, facile eo stat , dolum contrariari substantiae horum contractuum, indeque negotium esse ipso iure nullum ; quae ratio a ICtis quoque allegatur. Dolus societatem ipso jure nullam reddit, quia bonae fidei contrariatur. Idque de dote etiam, L quae bonae fidei est traditur ι: item de venditione, &c. . Quod verum quoque est, etsi d lus tertii causatia dederit contractui, qui est casus L .pri de doL mal. ubi minor dolo servi circumscriptus , servum eum peculio vendit I & additur, venditionem nullam ese, si in hoc, ut venderet, dolo servi circumscriptus sit.
Atque haec ratio quoque est, cur vis, ac metus vitiet, negotia bonae fidei : quia ei consensui. qui bonae mdei iudicia fusineri, nihil magis contrarium es , quam- ωis , m metus . Si proinde quis vi, vel metu adactus rem emit, bona fides non patitur, ut emtor ex tali tonsensu vi exacto obligetur; adeoque negotium erit ipso iure nullum . n. a. Sed & porro ex iisdem principiis iuris Romani , & ex natura negotiorum frieli juris, necessario sequitur, negotia dolo contracta subsistere quod iti. dem in negotiis stricti iuris vi, metuque contractis , verum est p ; quia lege Romana haec negotia ideo stricti iuris dicuntur, ut tantum quis obligetur ex Ver his selennibus, sive ore, sue litteris expressis. Contrahentes enim omnem fidem in verbis, & litteris constituunt. Quoties igitur uterque consensum suum verbis, vel litteris declaravit, id solum actione peti potest quod expressum est ir; non vero quod praeterea aequum , & bonum esto adeoque nec usurae,
349쪽
see causa, nee id , quod interest, nec damnum dolo, vel culpa datum, &c. sed haec omni separatis actionribus peti debent. n. 3. Iure naturae omnes ςontractus naturam habent negotiorum stricti iuris, adeoque nihil in actionem v nit, nisi quod inter partes conventum est, sive dolus si ineidens, si vo causam dans. Nam in tali negotiuduo sunt: I. consensus utriusque: a. dolus, qui sausam dat consepsui, Prior actus licitus est, adest duo rum in idem placitum, & consensus ; adeoque ς-- trahentes inde obligantur, Poterior actus illicitos est, adeoque separata actio de dolo datur contra eum qui alterum ad tontrahendum induxit
Unde simul constat, nihil iniqui in his principii subesse nam. in negotiis fricti juria aeque id , quod
equum, δc bonum est, praestari debet i at non actiorine ex ipso contractu, sed actione separata. n. q. Egregie halc copfirmantur exemplo C Canii Equitis Romani , qui a Pythio Syracusae cum se ret, Canium hortum emendum qu krere invitatus, magnum vidit piscaxorum numerum, quos callide conduxerat Pythius, quotidie id fieri asserebat C pius incensus cupiditate loci hujus amoenissimi, ton tendit a Pyinio ut vςnderet i gravate Pythius negotium ςonficit; postridie compertum habente Canio , pullos ibi pi*ari selare , quaerebatar , an actio quas iam ad rescindendum eontractum eompetat Canio '&recte id negat Cicero Non enim negotium nul-,um hie dici potuit, quia in rem constulit Canius adeoque negotium sebsistebat, & stitem actionem ex contractu bonae fidei ad id, quod interest , o com petiisse , Cicero ait. Actionem autem de dolo ad refundendum negotium dari non potuisse i quia eo tem pore actio de dolo nondum a Praetore Aquilio erat introducta.
350쪽
De Obligatione Personis. 279 Atque haec vera omnino sunt, quamdiu non acce dit error, qui consensum impedit , uti si in substantia rei alterius dolo erratum si, &c. Vid. infra. n. 3. Cum igitur negotium dolo contractum ipso iure subsistat, certum est, dominium rei ex tali ca se traditae tran serri in accipientem , , & actionem doli saltem dari contra decipientem, ut praestet omne id, quod interest , dolo deceptum non ella d etsi ju- .re Romano agi quoque possit ad rescindendum negotium t
f. CCCLXXXV. Actio haee non datur eontra haeredes , quia ex delicto eli; nisi inde aliquid ad haeredes pervenit e tunc tenentur quas ex contractu, quia locupletiores fierent cum alterius jactura . Caeterum, mere iuris civilis est, quod a actio doli sit subsidiaria ; b) quod non detur liberis contra parentes , c) quod praescribatur biennio v. CCCLXXXVI. CULPA quoque praestari de
bet in contractibas , si nimirum unus contrahentium culpa alterius damnum sentit. At haec praestatio itidem non sequitur ex consensu , seu ex natura pacti, sed ex delicto , vel quasi delicto ; quia naturali ratione omne damnum, etiam culpa levissima datum , verum delictum infert . Cur vero JCti quaedam damna, culpa data, quasi delicta vocaverint, ejus rei rationem infra explicabimus ν.
CCCLXXXVII. Circa praestationem CASUS,
ius Romanum itidem cum iure naturae egregie conspirata Quaestio nimirum est, euinam casus noceat P se a cuius periculo res sit, quae casa periit , vel deterior