장음표시 사용
401쪽
de quo Antonius det Rc Antiq. Tiburi, pari. I. cap. . pag. 87. Erant in luco ei Deae sacro balnea, quod narrarent aquas Albulae , e qua sons Deae devotus manabat, ad varios morbos, potas, aut pro balneo usurpatas, remedium adferre, tellimonio Strabonis lib. s. Plinii lib. 3 i. cap.2. Isidori Origin. lib. II. cap. I 3. Suetonii in
Neron. cap. 3I. Philippus Siculus in libro quem scripsit de Sibyllis . simulacrum ejus Deae ita describit: Sibylla Tiburtina non multum senex teste rubea induta, desuper ad collum pellem bircinam persicapulas babens, capillis disomptis. Simulacrum ipsius tenebat Iibrum, ubi scriptum erat: nascetur cbrisius in Tethleem, annun-riabitur in Naetaretb regnante Tauro Pacifico fundatore quietis. Sed unde Siculus baec hauserit mihi non liquet, neque Varroni no.
tum fuit. βColebant Se Tiburtes Tiburnum, a quo eorum Urbem conditam jactabant. Nam et ii Sicana gens, quae Latium incoluit, in eo monte, ubi Tibur situm est, oppidum condidiiset, quod Siculetum appellavit, ut studior est Dionysius lib. I. , quum tamen Catillus Amphiarai filius Evandreae clasti praesectus cum Arcadibus in L tium venisset, S: ibi tres silios genuit ut, Tiburtum, Coracem, ScCatillum, serunt hos, depulsis ex oppido Siculeto veteribus Sicanis,
a nomine Tiburti, quem alia Tiburnum vocant, fratris natu maximi, urbem nuncupasse ex Dionylio lib. I .,qui Tiburtem hunc dicit,ex Solino Capite 8., qui ex Catone haec prodit: Tibur Catillus condidit Praefectus classis Evandream, Catillus enim A biarai filius , post prodigiosum Patrii apud bebas interitum, Oeclei iusu trei liberorin Italia procreavit, Tiburtum, Coram, Catillum, qui depulsis ex
oppido Sicilia veteribus Sicanis , a nomine Tiburti fratris natu maximi urbem vocarunt , cujus rei alterior elt be Virgilius lib. 7. AEneidos:
Tum geminifratres Tiburtia Maenia linquunt
Fratrii Tiburti dictam cognomine gentem Catillusque, acerque Coras, Argiva juventus. ubi Servius: De Graecia tres fratres venerunt ad Italiam Catillus, Coras, Tibur, teITiburnus. Hi simul omnes unam scerun Getitatem, em eam de fratris nomine Tibur appellazerunt, licet eralias Digitigo Iby Coosth
402쪽
alias fecerint singuli : & infra: unde mons Catilli, quem Catelia dicunt per corruptionem juxta Tibur , Coras a cujus nomine es cilitas in Italia, scilicet in Latio, idem refert vetus Commentator Horatii lib. I. Carmin. Ode T. quamvis sint qui scribant Catillum praedictorum Patrem Tibur condidisse ex Martiano Capella lib.6.Silio
lib. 8. Hine Tibur Catilis tuum . . . o t& lib.q. uinque sub Herculeis taciturno flumine muris Pomifera arva creant, Anienicolaeque Catilli. Horatio ejusdem lib. Ode I 8. Circa mite solum Tiburis maenia Catilli. Statio & aliis. Lucum propterea, aedem sacram, &festa Tiburtini sacrarunt Tiburno quem parentem dicebant, quemadmodum innuit Statius Silvar. lib. I. Carm. 3. , ubi Manlii Vospici villam Tiburtinam, &Anienem diligenter describens, hisce carminibus Tiburni fani me minit rΙllis ipse antris Anienus fonte relicto Nocte sub arcana glaucos exutus amictus. Hue illuc fragili prosternit pectora musco, Aur ingens in sagna carit, vitreasque natatu Plaudit aquas, illa recubat Tiburnus in umbra, Illae sulphureos cupit Albula mergere crines.
Hinc intelligitur Vopisci villae super Tibur sitae propinquum fuisse Tiburni Dei lucum, & aedem . Scio plures legisse.
illa recubat Tiberinus in umbra. addentes quod Poeta versibus laudatis Tiburno conditori alludere voluerit, nullum vero fanum aut Iucum secrum Tiburni indicarit. At ego arbitror lectionem supra relatam veram esse, atque ex
melioribus depromptam exemplaribus, quin ex verbis Statii liquido constare prope villam Vopisci lucum Tiburno dicatum fuisse, quod ex Horatio lib. I. Carm. Ode 7. patet, is enim ad Munatium Plancum Consularem scribens sic canit:
Nec tam Larissae perculsit campus opimae
403쪽
Quam domus Albuneae resonantis Et praeceps Anio, in Tiburni lucus, eruda Mobilibus pomaria rivir nec non ex Suetonio in Horatii vita, cujus vulgata exemplaria ita
reserunt: Vixit plurimum insecessu ruris sui Sabini, aut Tiburtini , domusque ejus ostenditur circa Tiburtini luculum: alii legunt
circa Tiberini luculum; plerique Tiburini. Cluverius vero Ital. Antiq. lib. 3. pag. : Tiburni. Ego vero apud Suetonium legendum puto uti iacet , ab eoque Tiburni lucum sacrum satis expressiim existimo, quum enim Servii testimonio compertum sit, Antiquos conditorem Tiburis Tiburtem, & Tiburnum nuncupasse, Virgilium itidem eum Tiburtum vocitasse, hinc Suetonius eundem Tiburtinum appellavit, quod populi ab eo prognati Tiburtini vocarentur. Caeterum Tiburi plures sacros lucos fuisse commemorant,
illum scilicet Albuneae, de quo verba fecimus & alium Dianae de quo Martialis lib.7. Epig. 2 T. Sie Tiburtinae crescat tibi silva Dianae. Quid igitur innuere voluerit Suetonius Tiburtini luculi nomine, viderint illi, qui aliter legunt. Mihi sine dilucidum est ejus verba applicari haud posse luculo fiburis, ubi non unus, sed plures luci erant. Historicum itaque diserte meminisse luculi Tiburni, quem Tiburtinum vocavit satis perspicuum arbitror cum Antonio Mureto in Catullum Epigr- s. qui conditorem Tiburis Tiburnum, Tiburtium dictum suisse scribit. Quamobrem scimus ex Plinio lib. I 6.cap.qq.apud Tiburtes extitisse. Itices tres etiam Tiburte conditore eorum vetusiores, apud quas inauguratus traditur; fui se autem eum tradunt filium Ampbiarai, qui apud Thebas obierit una aetate ante Iliacum bellum: unde arguitur eos populos, Tiburtem, seu Tiburnum adeo coluisse, ut Ilices tres Numini devotas ad Plinii aetatem ostenderent, apud quas praecedente augurio, is consecra ius suerat.
Sic suspicor Coranos sina Coracis sui conditoris quotannis concelebrasse, ii namque suum parentem Coracem Tiburni fratrem jactabant ex Servio, Be aliis superius adductis, quamvis Plinius lib. 3. cap. I. Martianus Capella lib. 6. Solinus cap. 8. alii eam. Urbem a Dardano Trojano conditam scripserint, bd Virgilius lib. G.
404쪽
AEneidos eam Coloniam a Silvio Albanorum Rege deductam assiro marit , de quo suo loco plura dicemus; ego enim puto Coranos Coracem Catilli filium, & Amphiarai nepotem eorum conditorem putasse; Albanos vero Reges ab AEnea, Ac Dardano oriundos paruum oppidum Coloniam Albanorum fecisse , uti memorat Virgilius , qui eam Urbem a Corace constructam, Sc dein Coloniam Albanorum factam canit, unde fortasse fama orta est Dardanum eam comdidiste, idque coniicitur ex Templo Herculis, quod nunc etiam visitur in summitate Coloniae. Narrant plures relati apud Κircherum in Latio lib. 3. pari. I. cap. 3. ad finem Evandrum post consecratur Herculem edixisse, socios suos in locis, quae tunc in Latio inhabitabant, ei Deo aras, Se aedes sacras dicare, ob quam rem memorant Tiburnum de fratres, Catilli Evandri socii filios, Tiburi, de in aliis oppidis ab iisdem aedificatis, sumptuosissimi operis Templa Herculi condidisse. Porro id Herculis delubrum Evandri aetate Corae sacratum, Sc a Turpiliis Duumviris Coloniae restauratum fuiste intelligitur etiam ex vetustis lapidibus apud Gruterum pag q3.5. I8O. quos cum aliis inscriptionibus, quae adhuc ibi supersunt suo loco
Ardeates, Rutulosque universes has sestas selemnitates, praeter ferias supra, aliisque capitibus relatas agitasse ferunt. Pilumni, te Picumni, quos Servius, bc alii Ardeatium Deos vocant, uti Capite I 3. dictum est: redis, Se Luci Ardeae meminit Virgilius lib. s. AEneidos, Se Servius ad lib. 8. pag.q89.. Dauni etiam, quem parentem Ardeatium plerique narrabant, unde Rutuli Daunii dicti sunt ex Servio ad lib. 8. ad ea carmina: Gens eadem, quae te crudeli Daunia bello
Idem notat Ligorius in MSS. Otthobonianis voce Daunii. Hunc fuisse clarum Iliacae gentis virum, Diomedis socerum, S: Apuliae Regem sunt qui memorant, ut videre est apud Servium ad lib. 8.pag. 687., Festum lib. q. . Alii Pilumni filium, de Turni Patrem ex Virgilio lib. I 1., qui exhibet Latinum, qui ita Turnum adfatur.
Sunt tibi rina Patris Dauni, sunt Oppida capta
405쪽
Faunigenae socio bella inmasere Sicano Sacra manus Rutuli, servant qui Daunia Regna, Laurentique domo gaudent, . fonte Numici: Danaen Persei matrem S: filiam Acrysii Regis Argorum a Iove vitiatam, ac Pilumni uxorem, Ardeates coluisse palam esse arbitror; hanc enim cum viro suo Ardeam condidisse perhibent, ejus rei locuples testis est Virgilius lib. 7. AEneid. Protinus binc fuscis trisis Dea tollitur alis Audacis Rutuli ad Muros, quam dicitur Urbem Accisioneis Danaen fundasse colonis Praecipiti delata Noto, locus Ardea quondam
Dictus Aois,mnunc magnum manet Ardea nomen.
ubi Servius, & Donatus. Idipsum canit Silius lib. I. Beli. Punic. Vos peν culta diu Rumia primordia gentis Laurentemque larem, in genetricis pignora Troyae Conservate pios , qui permutare coacti. Accisioneis Tirynthia culmina muris
Testor vos fontei , Ursagna arcana Numici iuιm felix nimium demitteret Ardea pubem, Sacra, domumque ferens, esu AΦi penetralia Turni
Ultra renen Laurentia numina vexit.
Consonat Plinius lib. 3. cap. ., Solinus cap. 8., Martianus Capella lib. s. . At quum dilucidum si Danaen nunquam in Latium venisse, de id, quod refert Servius ad lib. 7. AEneid. adductus Capite I 3. eveniste in insula Seripho, si fides danda est Hygino Fabul.63. Apollodoro de Diis lib. I i. aliisque quam plurimis, inde viri docti scribunt Danaen cum Perseo filio Ardeae cultam fabulae occasionein dedisse. Palam namque erat eam urbem a Pilumno, vel ab Ardea Circis filio conditam, uti auctor est Dionysius lib. I., &Stephani Epitomator. Caeterum causa hujus rei traditur, quod Ardeates antiquissimi populi Latii essent multis ante Enea in Italiam adventum aetatibus testimonio Strabonis lib. s. Turni etiam celebritates percoluisse Ardeates arguitur ex Silio lib. i. versibus mox adductis, & Columella Rustic. Rer. lib. I o. qui meminit hoc carmine Turni lacus: Et D iligo l
406쪽
Et Turni lacus oe pomose Tiburiι arva . quem lacum sacratum ferunt ab Ardeatibus Turno Regi, quod is in eo submersus, eas aquas sulphureas , sacras fecisset , uti viris doctis arridet, quamquam Virgilius lib. I r. .Eneidos ad finem aliter narret; sed is quoque consecrationis Turni satis meminit eodem lib. his carminibus; possem tantos finire dolore; Nunc certe, em misero fratri comes ire per umbras Immortalis ego ue Haud quicquam mibi dulce meorum
G sine frater erit , . . . . a. . .
His versibus Poeta innuit Turnum Iuturnae sororis comitem post mortem factum, divinos promeruissς honores, quod N explicat Ser. vius ad lib. s. in ea carmina:
aliut Latio jam partus Acbilles
De Venilia, inquit , sorore Amate, ut cui diva Venilia mater, nec debet mirum esse Amatam fuisse mortalem , quum etiam Turnus Iuturnae frater mortalii fuerit, nam bre fuerunt divina beneficia , scilicet quod Venilia Turni mater, Iuturna ejus soror, & Turnus ipse, quamvis mortales, immortalitatem essenx consequuti, & in Deorum fastos ab Ardeatibus relati, Quare liquet Ardeates Veniliae quoque matris Turni sest quotannis concelebrao, uti superius diximus, & Iuturnae cui Latini serias Iutu malia dictas dicarunt de quibus Capite as. satis dictum
est. Nationis, seu Nascionis etiam Deae, cujus aedem in Ardeatino positam praegnantes mulieres circumibant ita rem divinam facientes testimonio Ciceronis lib. 3. de Natura Deor. , quamvis sint qui asserant eam Danaen fuisse Nationis cognomento cultam , ideoque parturientibus, de praegnantibus propitiam; quippe narrabant eam a Iove vitiatam inclusam in arca ab Acrysio patre in mare praecipitatam, & in Italiam delatam, inventam fuisse a Piscatore prope Ardeatinum littus cum Perseo filio, quem illa in arca enixa fuerat ex Servio in lib. 7. Aneidos cap. I 3. adducto . De his Ardeatium Diis, & Templis suo loco fusus agam. Praenestini Caeculi quem conditorem urbis credebant, de Vulcani Disit Cooste
407쪽
cani filium, cclebritates annuas egerunt Servio Tcste, cujus versa retuli Capite 2 o. . Circejenses Circis, cujus sella solemni ritu quotannis colebant, ad quae Latii universi magistratus convenisse patuit ex dictis Capite s. , quamquam Cicero lib. 3. de Natura Deor. scribat
Quirites id Numen respuisse . Collatini prisci Latii populi Collatinae Dear, quam collibus praesidere putabant: Ceninenses sacram aedem habuisse ubi anniversaria sacra praecipuo eorum populorum Numini facta scribit Dionysius lib. I., qui subjicit ad ea sacra omnes vicanos, & Romulum convenisse. Sed quinam is Deus esset non liquet, tametsi Ligorius in MSS. Otthobonianis voce Caenina prodat in ea urbe fuisse templum dicatum Dianae Agroterrae, idest Venatrici, N Marti Camulo, easque pedes antiquissimas suisIe. At ego suspicor id Templum Herculis, seu Caenitis, vel Caeninae Urbis conditoris , Herculis cognomento sociasse culti, fuisse ex Festo voce Caenina & Propertio lib. 4. Eleg. II. Tempore quo portas Caeninum Acrona petentem Victoν in adversum cuspide fudit equum.
Acron Herculeus Caenina ductor ab arce Roma tuis quondam Anibus horror erat . .
Gabinos, sunt qui dicant Galaeto, quem plures Galatium appellant,
Bio fratribus Siculis eorum Parentibus, quos ii Deorum progeniem jactabant divinos dedisse honores ex Solino cap. 8. ejusque interpretibus Ligorio, Cluvcrio & aliis, quamvis Servius lib. G. AEneidos eam urbem ab Albanis Regibus constitutam asserat, fortasse quod Albani Reges, eam Coloniam deduxissent. Ita Crustuminis Deluentinus Deus peculiaris fuit, cujus ideo festa singulis annis magna celebritate agitabantur ex Tertulliano in Apologet. cap. 2 3. . Hunc fuisse suspicantur Siculum quendam, qui nomine uxoris suae Clytemestrae, Clytemestrum condidit, quod corrupto nomine Crustumerium dictum est, licet non desint, qui scripserint, id oppidum a crustula panis, quam Trojanos fame coactos eo loci comedisse narrabant, appellatum, uti notat Servius in lib.7. AEneidos ad illud. Ardea, Crustumerique er Turrigenae Antemnae.
Et Querquetulani qui populi ubi Roma est in monte Coelio
408쪽
ante Urbem conditam manserunt ex Tacito lib. q. Annal.) solemnia quotannis celebrarunt in honorem Nympharum , dc Larium, quos Querquetulanos appellabant, credentes ab jis suam Urbem singulariter protegi telie Varrone de Lingua Latina lib. q. . Lanuvini quoque Diomedem Trojanum AEneae socium , cujus meminit Solinus Polyhistor. cap. 8., sive alium Illyricum virum, de quo Ser. vius ad lib. 8. pag.q87. coluisse seruntur, eum namque parentem
Urbis prodebant, si fides danda est Appiano lib. I. Bellor. Civilium .
Uerumtamen mihi non constat Diomedi Lanuvii divinos honores praestitos, imo compertum habeo AElianum lib. II. cap. I 6. ex Tem
plo Iunonis Sospitae , & Argolicae ibi posito arguere Pelasgos prisci Latii populos urbem condidisse 5e Templum: cui consentit Silius
lib. 8. Beli. Punic., quamvis Casella de Antiq. Ital. Colon. pag.qO., memoriae tradat id oppidum, eamque aedem sacram a Curetibus antiquis Latii accolis constructam . Antiates praeterea , qui Originem ad Antiam Circis, & Ulyssis filium referebant, facile est Ulysiis,N Antiae conditoris urbis festa concelebrasse, id enim arguitur ex Xenagora apud Dionysium lib. I. , & Stephani Breviatore, atque aliis, quorum nomina prodam quum cultum Ulyssis reseram eo libro, quo infra Circejensium facta commemorabo, tametsi Solinus cap. 8.Ascanium AEneae filium Antii fundatorem asserat,de quo tamen
suo loco plura dicam. Ex his itaque patuit omnes fere populos Latii veteris conditores suos sacris, & sestis honorasse. Caeterum ferias, & solemnitates Castorum, Herculis, moulapii, & Hygiae ejus filiae solemnes in
Latio quotannis fuisse non ambigo, licet diem certum proserre non valeam; quandoquidem compertum est, Evandrum Herculi viventiaram maximam construxisse in Foro Boario eo loci ubi nunc schola est, quam Graecam dicimus. Id Templum rotundum Herculi Uictori sacratum fuisse produnt Livius Deo. i. lib. Io. Dionysius lib. I. Plinius lib. Io. cap. I s. & alii: quin sunt qui reserant nomen Boarii Foro laudato inditum non quod ibi sequutis temporibus boves venderentur , uti placuit Festo lib. 2. aut ibidem aereum esset Tauri simulacrum, quod vidisse se testatur Tacitus lib. 11. , sed quod eo loci ob
409쪽
Tiraquello in Alexandrum Geniat. lib. 2. cap. q. . Apud eam aram statuam ligneam seu fictilem Herculi ab Evandro dicatam scribit Pli. nius lib. 3 q. cap. 7., qui subjicit per triumphos id simulacrum velli. tum fuiste habitu triumphali, & Herculem Triumphalem dictum:
quod si verum est, patet artem Statuariam ea aetate familiaremis. Hanc aedem Latinis priscis priusquam Roma conderetur In tanta veneratione futile praedicant, ut neque muscae, neque canes ejus tecta
subintrarent ; Hercules namque quum sacrificulis suis viscerationem commisisset, Myagirum, idest muscarum congregatorem Deum imprecatus dicitur, qui procul ab hoc Templo suas muscas abigebat. Clavam vero ad fores reliquisse narrabatur, quam ubi canes conspexissent, procul illinc aufugiebant, quemadmodum meminit Plinius subdens ad sua tempora aedem illam a muscis, canibusque immunem ac Solinus cap. 2., tu notat Martianus Antiq. Rom. lib. . cap. 6. , ubi addit illis sacris neque mulieribus, neque Servis, aut Libertis interesse
licuisse, quod Livius, Dionysius, & alii testantur.
Verumtamen, quamvis haec ara venerabilis toti Latio foret, Romanis etiam post Urbem conditam, attamen quo die, mense ibi sella peragerentur mihi non liquet, nam tantummodo ex Gyαraldo, qui refert, ut ipse ait, vetus Calendarium, habeo pridie Idus Augu1ti Herculi magno Custodi in circo Flaminio lacra facta esse quotannis: quae quidem ex difformitate loci, & tituli, apud hane aram facta haud esse facile est intelligere. Ergo iure merito selem
nitatibus stata die, sed incerta agitatis Herculis festum accensemus, tametsi palam sit id festum ataui versarium quum in Foro Boario , tum in omnibus Latinorum veterum oppidis celebratum testimonici Dionysii lib. I., qui memorat E vandri aetate in toto Latio Templa Herculi sacrata, & celebritates actas, de quibus sequenti libro , ubi de aede Herculis Setini verba facturus sum, fusius disseram. Sic Castorum Festum a Latinis priscis celebratum esse constat. Horum solemnia in Latium transvexisse Lacones sunt qui memorant ex Servio in Virgilium lib. Io. Aneidos ad illud: . . diti mus agri . ,stui fuit Ausonium,sttacitis regnavit A clis . ubi prodit Lacones, qui comites Castoris, & Pollucis serebantur ,
410쪽
inter Cajetam Sc Terracinam oppidum condidisse, Se cultum Castorum instituisse, quod notant Probus, atque Donatus eodem loco, ac Vos ius de Idololatr. lib. r. cap. I 2. memorans Latinos priscos Castorem , & Pollucem inter Indigetes colu ille ante AEneae in Latium adventum . Dionysius lib.7.Graecos primum in Latium ritus horum facrorum tulis e scribit. At lib. i. videtur innuere simulacra duorum Juvenum hastatorum Lavinii diu culta, fuisse essigies Castorum , quorum festa Trojani celebrarunt, quod & Servius in lib. 1. Aneidos pag. 23 I. probat, ubi memoriae mandavit ex Iove, dc Laeda natum Pollucem, Se Helenam, de Tyndaro, eademque ex Laeda Castorem , qui quoniam mortalis erat cum Polluce fratre partitus est immortalitatem : quod ideo fingebatur , quia narrabant mortalitatem Castoris Pollucem redemisse , ut prosequitur idem Grammaticus ad lib. s. pag. os . . Hinc Stephanus Niger libello quem scripsit de fraterna benevolentia post opera Plutarchi impresse , ait: aeuis
eontra Positicis amicitiam non expetat, libenterque amplectatur
qui apud se in fratrem susurrantem quendam pugnis interemit,
quum immortalitate a love optimo maximo isonaretur, semideum se fieri maluit, ut Castori divinitatem impertiret. Imo idem Servius in lib. 3. AEneidos, cujus verba retulimus cap. 2 3. ad finem, tradit in Samothracia duo simulacra virilia Castoris & Pollucis ante Portum fuisse, quibus naufragio liberati vota soluerent, quemadmodum de Cicero lib. 2. de Inveni. testatur ac Varro lib. q. de Lingua Latina ubi addit in Latio Samothracas Deos hos dictos . Quamobrem ex praedictis arguitur cultum horum Deorum AEneam, & Trojanos, qui illum
a Dardano acceperunt, Lavinium, ac in Latium invexisse .
Quicquid igitur sit de praedictis, ac de opinione Grammatici,
qui eos Deos fratres uterinos facit, quamvis alii ex Cicerone lib. 3. de Natura Deor. & Dionysio lib. s. eosdem Gemellos & Iovis, ac Laedae filios afferant; alii de matris nomine disserant, ut videre est apud Itinium Animadverser lib. I. cap. I ., dilucidum est eorunia celebritates quotannis in Latio ante Romam conditam agitatas Ierat enim Tusculi vetustissimum Castorum Templum , quin duae aedes instar unius, ubi Tusculani anniversaria sacra Diis laudatis solemni po mpa faciebant quemadmodum narrant Festus lib. I T. Ver- Eee 2 bo