장음표시 사용
381쪽
porca etiam mactari consueverit ex Ovidio carminibus jam relatis Cicerone Philippic. a. Divo Augustino de Civit.Dei lib.7. cap 7. Horatio lib. Epod. Ode a.
Vel vina festis eaefa Terminalibus.
Hac celebritate serunt Latinam, dein Romanam gentem voluisse fines cujuscumque agri, publicos etiam statuere, ut ita apud Terminos agrorum, de Urbium solemnia sacra quotannis facientes, quisque metueret fines suos transilire, M palam probari posset locus , ubi cujusque populi Iurisdictio terminaret, ut Commentatoribus Ovidii arridet. Sic Romani hoc die coram Laurentino Magistratu, mactato agno sacrificabant Termino, qui erat sexto ab Urbe lapide inter Laurentem, & Romanum agrum, ubi sunt qui aedem sacram ejus Dei positam assirment ex Ovidio lib. 2. Fastor. Est etia, quae populum Laurentes ducit in agros 2uondam Dardanio Regna petita duci .
Illic lanigeri pecoris tibi, Termine, fibris
Sacra lidet fieri sextus ab Urbe lapis. ubi Scholiastes idipsum notant, de quo etiam Dionysius lib. 2. Plutarchus in Numa, S: Alexander Ceniat. lib.2. cap. 22. . Templa in quibus Terminus colebatur, desuper patens soramen habebant, quia nefas duxerunt Deum pacis, & Justitiae custodem sub tecto conspici testimonio Servii ad lib. s. AEneid. vers. qq6. Alexandri lib. 2. cap.2 2. N aliorum, quamvis plures id actum esse prodant quod Tarquinius
Capitolium faciens, in quo multorum Deorum sacella erant, consuluerit eos per auguria, utrum Jovi cedere, & cedentibus caeteris, solus Terminus manserit. Quoniam ergo is Deus Iovi non cesierat,
voluerunt eum libere Cato fiui, quemadmodum ait Lachintius de Falsa Relig. lib. I .cap. 2 o. ad finem: quod reserunt Cato apud Festum lib. I I. voce Nequitum N Servius ubi supra.
382쪽
Liber I. Caput XXVII. 37sCAPUT XXVII.
De Fesis flatis sed incertis diebus in Latio agitatis. ΡLvxς sunt solemnitates a Latinis ante Romam conditam
celebratae, licet die, te mense nobis incerto . Ego sane arbitror turbam Deorum, quos Romani coluerunt, Latinae gentis hereditatem filii se, quandoquidem eos Deos irridens Divus Augustinus lib. q. cap. 8. de Civit. Dei, sic ait: Nec agrorum munus uni alicui Deo committendum arbi
trati sunt, sed rura Deae Rusinae, fuga montium Deo Iugatio, GLIibus Deam Collatinam Vallibus Valloniam praefecerunt: nec fallem potuerunt unam Segetiam talem intenire, cui semel segetes commendarent : Zc paulo post et Praefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus, geniculis, nodisque culmorum Deum Nodotum; inmoluentis Folliculorum Deam Volutinam , quum folliculi par sunt, ut spica exeat Deam Patelenam , quum segetes novis arsis
aequantur, quia veteres aequare, hostire axerunt, Deam Hostilinam, Florentibus frumentis Deam Floram, lactescentibus Deam Lactuniam, Maturescentibus, Deam Matutam, quum runcantur, Deam Runcinam , nec Omnia commemoro, quia me piget, quod illos non pudet. Ergo si agris tot Deos praesidere putarunt,tot etiam januis, nec minores numero caeteris rebus, aut singulis Urbibus, facile est tam immani Deorum caetui, & etiam eorum singulis, festos dies dicatos . Mihi vero recensere in animo est peculiares tantummodo solemnitates, quas Latini maxime quotannis percoluerunt. Inter has non
incelebris fuit illa Faula quam alii Fabiam, plerique verius Foviam appellant . Hujus meminit Festus lib. G. Fovii, qui nune Fabii dicuntur, dicti quod princeps gentis ejus ex ea natus sit, cum qua Hercules in Fovea concubuit. Alii putant eum primum ostendisequemadmodum Vrsi, e Y Lupi foveis caperentur. Plutarchus in Fabio Maximo: Ferunt, inquit, Herculem cum muliere, aut una
Nymbarum concubuisse, in binc Fabium Maximum natum esse, a quo Fabiorum familia Rome initium babuit. His alludit Ovidius
383쪽
Una dies Fabios ad bellum miserat omnes ,
Ad bellum missos abstulit una dies. Ut tamen Herculeae superessentsemina gentis, Credibile est ipsos consuluisse Deos.
ubi Paulus Marsus notat hanc puellam auctricem Fabiae gentis Arcadicam fuisse, &custodem aedis Herculis cum Pinariis, & Potitiis ab ipso Deo factam . Et Lactantius de Falsa Relig. lib. I. cap. 2 o. ubi Faulam hanc dicit in Latio & dein Romae cultam: Nec ban olum Romani Meretricem colunt starentiam scilicet sed Faulam quoque, quam Herculis scortum fuisse Verrius scribit: quamvis ejus interpretes literis mandarint, eo loci Lactantium de Flora loquutum, quorum lectionem erroris insimulo, quum pateat eum infra Florae meminisse. Sunt qui dicunt aedem sacram huic Numini dicatam sub monte Albano in ea parte, quae Tusculum respicit ubi Pagus erat, quem incolebant Fabienses Populi dicti a Fabia gente, quae initium originis ibidem habuerat, dein Tusculum inhabitaverat ex Plinio lib. 3. cap. .
aut ex aliorum computatione Capite s. ejusque Commentatoribus,
unde viri docti autumant eo loci sorte extitisse foveam , in qua Hercules cum puella Fabiae gentis auctrice concubuerat, tametsi alii prodant cum locum fuisse apud Tiberim . Vitelliam Fauni uxorem coluisse Latinos palam est testimonio Suetonii in Vitellio, qui ei aedem sacram , & festa dicata in Colonia
ejus nominis in antiquo Latio sta, videtur innuere. Maricam itidem , quam inter Laurentes Nymphas consecratam fuiste constat ex relatis Capite s. , Sc Palatiam primam fortasse Latini uxorem, cui dicata fuisse festa Palatualia, de Palatu alem Flaminem, locatumque ante Romam conditam Templum in Palatino monte testantur Varro
de Lingua Latina lib. q. N 6. Festus lib. Iq., Scaliger ac Dacerius in eundem: quae facta esse puto ab Arcadibus, dein ab Albanis, qui Pallantium oppidum maenibus, & sossa complexi, decima sexta post Trojanum bellum aetate habitare caeperunt, ut auctor est Dionysius lib.2. ad principium. Sic de Amata secunda Latini uxor, ac Venilia soror Amitae,&Turni Mater consecratae, Se in Deorum fastos relatae sunt Virgilio
384쪽
alius Latio jam partus Achilles
Natus eripse Dea . . . . . ubi Scholiastes notant Poetam loquutum de Venilia Τurni matre, iasorore Amatae, ut innueret de Turnum sicuti Eneam Deorum. prolem, & Consanguineum fuisse, quod clarius Poeta explicat lib. IO Indignum est Italos Trojam circumdare flammis Nascentem ,wpatria Turnum consisere gente, Cui Pilumnus Amus, cui Diva Venilia mater. Servius postquam notasset Veniliam inter Nymphas relatam, in agro Ardeatino cultam, mox ita pergit et Sane banc Veniliam quidam Salaciam accipiunt Neptuni uxorem, Salaciam a Salo,Veniliam,quod meniam det exigentibus t eam tamen a veniendo dictam prodit Varro de Lingua Latina lib.q. . Itaque ex Grammatico habes huic Deae nomen mutatum, eamque Salaciam dictam, & creditam Neptuni uxorem, quod familiare fuisse Latinis priscis alibi diximus ex Lactantio de aliis, qui id factum asserunt, ne Reges, aut eorum uXO- res consecratae homines esse viderentur, quemadmodum Uossius de Idololatr. lib. I. cap.qo. probat subjiciens id Rutulorum, Se Ardeatium pracipuum Numen fuisse. Perhibent etiam ex Antona Nympha Tiberina Herculem, Antonem, quem plures Anteonem dicunt , auctorem Antoniae gentis, generasse, & Latinos puellam laudatam in Nympharum, Sc Deorum fastos retulisse, testimonio Plutarchi in Antonio, quem reserunt Alexander Geniat. lib. I. cap.9., Tiraquellus ejus Scholiastes, & alii. Sic Anebisis festa, Albanos, Lavinienses, & Latium universum quotannis percoluisse constat. IEneae quoque, quem Iovem Indigetem , & Ascanii, quem Iovis filium nuncuparunt ex relatis Capite s. 6. & I8. . Pico autem in Agro Laurenti Martis cognomento aedem sacram, divinos honores, Oraculum, flamines ,& anniversarium secrum adsignatum fuisse nemo est qui dubitet, uti Cap. q. dictum est, & Picae seu Canenti Pici Regis uxori, quam Pomonae cognomento cultam in eodem Laurenti agro diximus Capite ai. ad finem. Aventino itidem cujus Aram, & sepulcrum in Aventino colle Latina gens stato die sacris honorasse ajunt ex traditis Capite i8.
385쪽
necnon Tiberino V cui M Nymphis omnibus Tiberinis Templum vetustissimum Ostiae sacratum patet ex antiquo Cippo apud Ligorium in MSS.intho nianis voce Tibera.
unde probatur sententia Servii, Ennii te Livii, de qua Cap. 18.ad fin. , qui hunc Latii Regem inter Deos, Patrem indigitatum assirmant. Italo etiam Regi Siculorum, qui Latium antiquum tenuit divinos honores datos asserit Ligorius in MSS. Otthobonianis verb.
Faunii, quod puto verum, quin omnibus Latia Regibus, quos Ca- vite 6. enumeravimus, paucis exceptis , aras constitutas de sacra facta, quamvis Ligorius adhaereat 'adulterino Sempronio , quemaAnnius Viterbiensis e tumulo revocavit, uti sepe notavimus.
Cacam praeterea Latina gens coluit, de qua haec habet Lactantius lib. I. de Falia Relig. cap. aci. . Colitur er Caca, quae Herculi fieti indicium de furto Toum,divinitatem consequuta,quia proiit fratrem, Cacum scilicet servum Evandri, uti fusius narrat Servius in lib.8. AEneidos ad illud:
Hie spelunca fuit, vasto submota recessu
Semibominis caci acaeus, is inquit, secundum fabulas Vulcani filius fuit, ore ignem , ae 6umum tomens, qui Ticina omnia populabatur; veritas tamen secundum Pbilosophos, tar bistoricos boe babet, hune fuisse Evandri nequissimum Sertum, ac furem ; bune soror sua evusdem nominis prodidit, unde etiam sacellum meruit, in quo eι pervigιo igne sicuti Vestae sacrificabatur I Grammaticus ergo innuit, Virgines ab Arcadibus, dein ab Albanis , dc Latinis Cacae adsignatas, quae ignem sacrum Deae custodirent, quod uemo antiquorum prodidit.
386쪽
sie singuli sere Latii populi progenitores suos consecrarunt, arisque & Templis honorarunt. Narrant sane Labicanos Glauco Minois filio,a quo ii genus trahere se jactabant, divinos praestitisse honores ex his verbis Servii in Virgilium lib. 7. AEneidos ad finem. Eis ac ne acies, in picti Seu ta Labici.
Gaueus Minois filius etenit ad Italiam, Er quum sebi imperium posceret, nec acciperet, ideo quod nisu praestabat, ficut Vras Patre praesiterat, Zonam ejus transmittendo, quum anubae discincti essent senditscutum, a quo-Use Labicus dictus ely, in ex eo Populi, & in illud Eclog. GRuid loquar aut Scyllam Nisi, quam fama sequuta est. haee sebdit si tamen de hoc loquitur, non autem de Glauco Anthedonio , qui fuit Piscator Scylle duae fuerunt, una Pbores, in Chre- tbeidos Mueba filia pulcberrima , quam quum amaret Glaucus
marinus Deus, dum i e amaretur a Circe, in eam contemneret ,
illa irata, fontem in quo Scylla solebat se abluere tinxit venenis , in quem quum descendisset puella, media sui parte inferam mutatas. Hanc postea Glaucus fecit Deam marinam, que classem Musis,
in foetos evertisse narratur. Ita apud Tusculanos Telegonus Ulysis sis, & Circes filius aedem sacram de festa meruit, ut Scholiastes Dionysii lib. . & Livii lib. I. produnt, nec non Ovidii lib. 3. Fastor. ad ea carmina: Inter Aricinos, Albanaque tempora constat Factaque Telegoni maenia celsa manu. filii lib. I Zalamque adeo est campos ingressur, in arva Labici Linquens, Tetigoni pulsatos ariete Muros. Statii Silvar. lib. I. Carm. 3. Cedant Telegoni, cedant Laurentia Turni
Quamobrem Festus voce Tuscos scribit Tusculum ita dictum ob frequentiam sacrificiorum, quae eo in loco fiebant, quod & produnt ejus Scholiastes, & interpretes Horatii Carm.lib. 3. da 29. ad ea carmina. Ne super udum Tibur, in Etulae
387쪽
. . . . Telegoni iuga parricidae . . .
subdunt cum Hygino Fabular.cap. I 27. Telegonum a stirpe Deorum.
Aricini quoque Hippolyto, quem Virbium dixerunt , Oresti& Iphigeniae, quos auctores Coloniae opinabantur, quotannis saerificabant in Luco Dianae sacrato, ubi eorum aediculas fuisse eonia stat . De his haec prodit Pausanias Corinth;ae. seu lib. 2. pag. 233. In Teuela culapii Epidauri intra ambitum multe pila flabant. in 'ir virorum,sesia minarum, quae a Deo eurate erant nomina incisa, morborum etiam, quo quisque laborabat addita erat curationis ratio. Seorsum ab aliis erat antiqua pila, in ea inesum dicaste culapio HippolFrum equos XX. Hujus pila inferiptioni consentanea Aricini dicunt, discerptum ob et besti imprecationes Hippol3tum , in vitam ab Esculapio revocatum, neque postea Patri unquam ignoscere voluisse, atque in Italiam venisse, ibique dicato Aricinae Dianae Templo regnasse. Mea quidem etiamnum aetate, is, qui ad Templum sngulari certamine vicerint, praemium Deae Saceria dotium propositum est, sed in certamen istud ingenuus nemo descenis dit , fermi dumtaxat, qui fuga se Dominis jubduxerint: Haec Pausanias , qui pag. Iq3. haec subditi Apud Trerenios Hippol to Tbesi silio lucus eximia pulcbritudine dicatus est cum Templo, edi prisci operissimulacro, quae omnia Diomedem tradunt faciunda curas, eundemque Hippoly to primum omnium rem divinam fecisse. Praeteμ caeteros sacrorum rituι, Virgines ante nuptias succisum i capillum in HippolFti templo consecrant r, neque vero jis assentiuntur Troxenii, qui disera tum ab equis marinis Hippolytum memoriae pro-ssiderunt, nec omnino quo loco sepultus fuerit monstrant, verum eum esse illi da Diis habitum bonorem Uirmant, ut insiderum numerum relatus idem Vssit,qui Auriga Coelestis diciturribe ins a pag. i s. subjicit in eodem luco Hippolyti fuisse Templum Apollinis , 5c delubrum Veneris Speculatricis, de Phedrae sepulchrum. Hactenus Pausanias de Hippolyto. Verum de Iphigeniam in
aede Dianae cultam idem Pausania, lib. 2.pag. i FI .memorat, de quae is narrat, Latini scriptores & Poctae perhibent Ariciae factum. Quandoquidem Virgilius lib. 7. 2Encidos sic canit.
388쪽
. Ibat er Hippol=ti proles pulcherrima bello. Virbius, in drum, quem Mater Aricia misit. ' Eductum Ageriae lucis, 'mettia circumi Littora, pinguis ubi ,' er placabilis ara Dianae :Namque ferunt fama Hippo*tum postquam arte noveree. . . Occiderit, patriasque explevissanguine paenast Turbatis diseractus equis, adsidera ruriss. Huberia, est superas Coeli meni sub auras. M Paeoniis revocatum herbis, em amore Dianae:
Tum Pater omnipotens, aliquem indignatus ab umbrisi v . Mortalem infernis ad luminas urgere vitae, Irae repertorem medicinae talis,stanis. ' Fulmine Poebigenam Anias dimisit ad undas. ' . At Trimia m pol um secretis alma recondit Q Sedibus, em Ny be AEgerie, nemorique relegat;
Solus ubi in si is Italis ignobilis evum. Exigeret , verseque ubi nomine, Virbius esset, Unde etiam Triviae templo, lucisque sacratis
Cornipedes arcentur equi , quod littore cursum
Et lutenem monstrisDUdi essurire marinis, Ex his Poetae versibus Probus,Donatus, Se Servius memoriae produnt Dianam castitate Hippolyti discerpti ab equis,quod is falso accusatus ellet tanquam Phaedram Minois de Phasphaes filiam violasset commotam , eum revocasse in vitam per Asculapium, & in Aricinum clivum relegaste, ut ibi commendatus Meriae Nymphae, M lucum,& AEdem sibi, & Asculapio sacram conderet; unde Virbius is dictus est, quasi bis vir at Grammaticus postquam praedicta retulit, sibi iacit has esse fabulas: re vera autem Vixbium esse Numen conjunctum Dianae, sicuti Matri Deorum Atthis, Minervae Erichthonius, Veneri Adonis conjunctus est. Addit praeterea, quosdam Virbium solem putasse, quapropter fas non fuisse Hippolyti simulacrum attingere, quod nec sol tangeretur. Quidquid sit de Servii opinione, dilucidum est Aricinos, Latinos etiam, & Romanos putasse Hippolytum, Lucum Dianae Aricinae te aedem sacrasse, in eo luco sepultum ibi Aram, Templum , ac Flaminem meruisse. Sic praeter Virgilium, N
389쪽
Pausaniam probant Ovidius lib. 3.1 ε .Fastor in lib. I . Metamorph., ejusque interpretes, Statius, &alii adducti Capite I 3. . Petrus Marsus in Silium Italieum lib.q., Ligorius MSs. Otthobonianis lib.qq. Antiquit. Se voce Flamine Virbial ubi addit Hippolytum ab Aricia Diana, Urbem quam condidit, Ariciam denominasse. His tamen adversatur Festus lib. II. cujus haec sunt verba a Manius agrum Nemorensem Dianae consecravit, a quo multi, emetiri Viri orti sunt, e per multos annos fuerunt, unde proverbium. Multi Manli Ariete . AFimus capito longe aliter sentit, ait enim turpes, er deformes signiscari, quia Manie dicuntur deformes Personae, er Ariciae genus panis fieri, quod Manici appellatur, vel ut alii legunt, qui Manici panes appellantur. Sunt qui ita Festum interpretentur: Manius Egerius Nemorensem Dianam consecravit, alii legendum putant: Mantur Herius signum Dianae posuit, uti
habes ex Scaligero, de Dacerio commentatoribus ejusdem, unde fortasse Egeria Nympha in Aricino nomen habuit. Horum attamen lectio mihi non arridet, quum constans antiquorum fama esset, Hippolytum aedem, & Lucum Aricinum Dianae sacrasse ex Pausania, Se aliis. Quare, ut Festus famae vetustae consentiat, legendus est uti jacet, scilicet, Manium omnem agrum Nemorensem Dianae sacrasse, ut intelligatur praeter lucum te lacum, Omnem agrum Nemorensem fuisse Dear sacrum, vel potius placet secunda sententia Festi ex Capitone, qui aliter sensit, cuique alludit Persius Satyri s.
. . . . . . . . accedo 'Bovillas
Cli:umque ad Virbi praesto est mibi Manius beres
ubi vetus Scholiastes addit: Manium dicit deformem, ignotum hominem, eo quod Maniae dicuntur indecori vultus personae, quibus pueri terrentur, quamvis Solinus cap. 8. Polyhistor. apud Κircherium in ritus, & Novum Latium lib.2. cap.6. , reserat Ariciania condidisse Archilocum vetustissimorum Siculorum ducem , Sc ab eodem Erminam vocitatam , cultum autem mculapii , Virbii, Iphigeniae, de Orestis in eum locum transvexisse Graecanicam gentem, Sc Pelasgos, qui ante AEneam ad Latinas Oras appulerunt, coique simulasse in eo nemore contigisse quae Pausanias, re alii in Graecia
390쪽
afta esse narrant, quemadmodum Κircherus Capite T. prosequitur, quem laudo, quamvis asserere praestet Latinos, re Romanos putasse Hippolytum, Iacum, quem speculum Dianae, Lucum quem Artemisium appellant , Se mlem Deae sacrasse , ibique sepultum, Ze in Deorum fastos re atum e quod evincunt sequentes vetusti lapides Ariciae effossi , Ac per Ligorium loco adducto relati.
. . I. DIANAE SACRUM M. NUMIS IUS M. F. OV FPHILIPPUS FLAMEN VIRBIALIS ET ARICINAE DIANAE VESTAE DICTAE CUSTOS XVII. KAL. IVNII EPVLVM VIRBIAL. PVB. DEDIT N. SIGNUM DEAE CONLOCAVIT IMPR M. ANTONINO COMMODO
ET VALERIO AURELIO GLABRIONE COSSI I.
VESTE DIANAE DICTAE P. TVRPILIVS POLI LAUS SACERDOS DIVAE DIAE ET FLAMEN VIRBIALIS PATR. COLL CORPL V T O R. A R I C Q v I N EA ITERUM P. D