장음표시 사용
391쪽
L. FABIO FLAVIANO PRAETEXTATO FL. VALERPROB. A U G. CANDIDATO PRAEF. IUVENTE Q V O PUBLICO ADLECTO IN V. DECURORNATO MILITIAE PRAEF. COHOR. I. PROU. A F RI C. , PRFLAMINI VIR BI ALIA vGURI AEDILI CVRVLI IIIIII. UIRO AUGUSTALI IUVENUM .Hinc habes Dianam Aricinam Vestam quoque dictam, de quo etiam Cippus apud Tomasinum de Donar. cap. I 1. ad finem, & Hippolyto in Aricino Flaminem Virbialem adsignatum, qui eius tantum sacra curaret, non autem illa Dianae, ut perperam Ligorius asserit, nam haec attrectabat servus fugitivus, & qui priorem Sacerdotem trucidasset, quamobrem Numitius se in primo Cippo inscribit Custodem Diana: Aricinae, non Sacerdotem, neque is, aut Turpilius , vel L. Fabius nobilissimi Romani proceres, quorum lapides meminerunt perfugae esse poterant, Servi, quibus tantum Sacerdotii Dianae Aricinae ius erat. Habes etiam XVII. Kalendas Iunii M. Numitium Oufentinae Tribus I laminem Virbii, epulum publicum Virbia dedisse, fortasse quod eo die Virbii celebritates in Aricino fierent, unde notatur alter Ligorii lapsus, qui Idibus Augusti , quibus sesta Dianae recolebantur, solemnitates Virbii aetas autumat, tametsi fatear diem celebritatis Virbii incertum esse, quum lapis laudatus innuat epulum datum die notato, quod Numisius Flamen signum Diana: co die conlocallet, sed de his suo loco fultus disserere
392쪽
Quae diximus de Graecorum commentis, probantur ex Stravi hone , qui lib. s. sic scribit iuxta versonem Dacerti ad Festum lib. 11. Manicum autem quod vocant nemus in Ani a parte tiae es, qua ex Aricia ad Fanum Dianae Aricina conscenditur, ibique Dianae Tauricasignum consecratum ferunt; nam in 'Barbaricus, in Scythicus mos apudfanum obtinet. Perfuga enim ibi constituitur Sacem dos, qui Sacerdotem priorem sua trucidaverit manu ,srimquesempeν gladis es, insultus timens ad eos propulsandosparatus. Unde auiatem hic mos manarit explicat Servius in lib. s.2 eid. ad ea Carminar
Aureus, in foliis, in lento vimine ramus lunoni Infernae dictu acer . . vi
qui se scribit: Licet de boe ramo hi qui de sacris Proserpinaescripsisse dicuntur, quidam esse rusticum Urment, publica tamen vianio boe babet. Orestes post occisum Regem Goantem in regione . Taurica cum forore Iphigenia fugit, in Dianae flmulacrum inde sublatum haud longe ab Aricia collocavit. In bujus Templo post mutatum ritum facrificiorum fuit arbor quaedam, de qua infringi ramum non licebat; dabatur autem fugitivir potesar, ut se quis exinde ramum potuisset auferre , monomachia cum uegitimo Templi Sacerdote dimicaret, nam fugitivus illic erat Sacerdos ad pristinae imaginem fugae, dimicandi autem dabatur facultas, quas ad sinifacrificii reparationem. Fusius tamen, & clarius ad lib. 2. Sanguine placastis ventor, in Virgine caesa,2uum primum Iliacas Danai mensis ad oras , Sanguine quaerendi reditus, animaque litandum
ubi Grammaticus, Sc Donatus haec referunt: βuum Graia ad Aulidem menissent, Agamemnon Diana Cervum occidit ignarus in etena. tione ; unde Dea irata flatus ventorum, qui ad Trojam ducebant
suspendit, ob quam rem consulta per Cialcantem Oracula dixerunt Agamemnonio sanguine, hoc est immolata Iphigenia placandam Dianam . Ruum ergo ab M se adducta esset ut immolaretur N iamianis miseratione sublata est, cervaque supposita, in translata ad Tauricam Regionem, Regi Thoanti tradita es Sacerdos facta Ortiae Ccc Dianae.
393쪽
Dia σε . Cum fecunaeum consuetudinem bumano fanguine Numen placaret , agnovit fratrem Orestem, qui accepto oraculo carendi furoris causa cum amico Pylade Colctos petierat, in cum bis occiso
Thoante , simulacrum sustulit absconditum fasce lignorum , is Ariciam detulit. Sed quum postea Romanis facrorum crudelitas di spliceret squamquam servi immolarentur) ad Laconas est Diana
translata, ubi crificii consuetudo adolescentium verberibus serva-ιur, qui vocabantur Tomomca, quιa arι superpositi, contendebant
qui plura possent verbera sustinere. Oresis vero ossa ab Aricia Ro
mam translata sunt, in condita ante Templum Saturni, quod est ante clitum Capitolii juxta Concordie Templum. Idipsum narrant Hybinus Fabul. cap. Iaoia Solinus cap. 8. OVidius lib.q. Trist. Eleg. . ad finem, te lib. 3. de Pont. Eleg. a. cujus carmina non refero quia multa sunt, necnon Valerius Flaccus Setinus Argonaut. lib. 2. . . . ille procul trunca fugit anxius alvo Taurorumque locos, delubraque ova Dianae
Asienit. Hic illum resi Dea praeficit arae
Ense dato, mora nec terris tibi longa cruentis,
lam nemuI Egeriae, jam te ciet altus ab Alba Iupiter, e soli non mitis Aricia Regi. Ex quibus intelligitur in Aricino primum sacra Dianae Tauricae facta fuiste, hospitesque apud Aram Dianae quotannis Deae mactatos, cui mori alludit Prudentius lib. contra Symmachum. Incassum arguere jam Taurica sacra solemus,
Funditur bumanus Latiari in munere sangui3. Item Lactantius lib. I. de Falsa Religione cap. χι. , Iuvenalis Satyr. Is . N alii. Dein Servorum sanguine Numini litatum ex Servio, & Donato, quod cum adhuc displiceret, serunt sacra ad Laconas fuisse translata, testimonio eorundem. Sed quaenam Regio haec esset obscurum est, nam non desunt qui literis mandarint, Dianae sacra translata ad urbem inter Caietam, de Terracinam conditam a Laconibus, qui comites Castoris, & Pollucis suerant, te cum Glauco Minois filio in Italiam venerant,cui Oppido nomen Lacones ex Servio ad lib. Io. eidos pag. σοι. ad finem, quod inverisimile est, quum idem Grammaticus telietur hanc gentem a caede omnium animalium
394쪽
abstinuisse, quamobrem potius puto Quirites ad Laconas in Graecia id sacrificium transvexille ex Philostrato in vita Apollon.Tyan.lib.Gcap. I o. , ubi resert Lacedaemonios in Scythicae Dianae honorem pueros verberasse usque ad necem, Plutarcho in Lycurgo, Cicerone lib. 2. Tusculan., Pausania lib. 3. . Immo id quoque a Grammatico dictum arbitror in gratiam Romanorum, quum ex eodem Donato, Hygino,& aliis constet, priscos Latinos Sacerdotem ipsum Dianae immolasse. Quandoquidem ferunt Sacerdotem aedis Aricinae, Nemorcnsis per- sugam fuisse, qui Sacerdotium occupabat, quum singulari certamine vicisset, Se trucidasset qui jam Sacerdotium tenebat, idque factum ait Servius relatus, ut ita pristini sacrificii reparatio fieret. Itaque sanguine Regis Aricini quo nomine appellabatur Sacerdos Deae litatum fuisse palam est mutato tantummodo ritu, nam antea non licebat fugitivis cum Rege dimicare, nisi quis ramum arboris Deae sacrae abstulisset, quod postea servatum non fuit, ac cuilibet perfugae dabatur facultas certandi cum Sacerdote, qui ideo semper gladium strictum tenebat ad propulsandos insultus. Quare patet ad extrema Romani Imperii tempora Latinos sanguine Regis Aricini Dianam Nemorensiem placasse, quod Strabo adductus testatur, & Suetonius in Caligula cap. 33. confirmat his verbis: Nemorense Regi quod multos jam annos potiretur Sacerdotio, validiorem adversarium subornaoit. Poetae etiam passim hujus moris meminerunt, quemadmodum Ovidius lib. I. de Art.
Ecce suburbanae Templum Nemorale Diana
Partaque per gladios regna nocente manu. Statius Silvar. lib. 3. Carm. I.
famque dies aderat profugis eum Regibus altum
Fumat Aricinum Triziae nemus . . . .
Lucretius lib. 3. ua sublime nemus, Scytbia qua Regna Dianae . Itaque haud vera assertio Grammatici, putantis Romanos haec sacra sanguine humano facta ad Laconas transtuliue, quod illa accolis displicui sient; quamvis autem fabula esset Hippolytum ad Nemus Aricinum appulisse, ac simulacrum Deae ibidem locasse, Orestem
395쪽
etiam , M Iphygeniam aliam cssigiem Dianae Tauricae fasce lignorum absconditam illuc adsportasse & fabulae inventores fuerint Graxi Latii habitatores, qui ea loca incoluerunt, quod congnovissent Nemus Arbcinum , cum lacu , specubus, & sontibus apprime respondere iis i eis, quae in Scythica Regione erant, ubi Diana Taurica colebatur, uti satis erudite probant Ioannes Argolus apud Tomasinum de Donariis cap. 2. pag. I 6. ad finem ἱ N Cluverius Ital. Antiq. lib. 3. . Attamen dilucidum est Latinam gentem, & dein Romanam putasteaedem sacram Dianae eo loci Hippolytum sacrasse, ibique eum sepultum, Orestem itidem cum Iphygenia sorore illuc appuliste, de ibi
eos mortuos, tumulatos, & cultos ex jam relatis, & Pighio in Hercule Prodicto pag. 3O ., ob quam rem partem nemoris, ubi crede bant Hippolytum jacere, clivum Virbii vocitabant, teste Cornuto, 3e apud Dianae Templum ossa Orestis monstrabant, quae pollea, uti Servius, & Donatus memorant, Romam translata sunt, & condita apud aedem Saturni. Quapropter non ambigimus assi are Hippolytum , Orestem, & Iphygeniam anniversaria sesta in Aricino me. ruisse, quamquam Procopius de Beli. Persic. lib. i. cap. 17. haec de Oreste tradat: Postquam Oreses a Tauris abiit cum forore, ruia morbum incidit, ac super eo consultum oraculum re pondisse memorant , aegrum haud prius sanatum iri , quam in loco, cujus situs
es, quem Tauri babent semilis esset, posuisset aedem Dianae, ibique attonsa coma factum ex ea nomen dedi=et Urbi. Itaque Oreses circumjectos tractus obiens, venit in Pontum, ubi cum praeruptum montem vidisset, ac fumium Irin radiees ejus alluentem, hunesibi locum ab Oraculo designari ratus , praeclaram in eo Urbem,
em Dianae fanum extruxit, recisaque coma, hine nomen Comanae fecit, quod bi bae etiam aetate manet. His vero exactis, quu ramorbus adeo nori remisteret, ut ingravesceret potius, intelligens
Orestes nondum se Oraculo fatisfecisse, partes illas denuo lustravit
omnes conmeravit, tandem in Cappadocia locum plane geminum , ac fimilem ei, quem viderat apud Tauros invenit. Huno ego saepe contemplans oculis meiamenter miratus sum fle, ut mibi non abesse a Tauris viderer . Igitur Orestes Urbem hic aedificavi pe-ciatu dignam ac duo fana, Dianae alterum, alterum Ipbigente sorori: Urbs
396쪽
Vrbs autem bodie etiam vocatur Aurea Comana, eam nacta nomenclationem ab Orestis coma, qua tonsa ipsum convaluisse fama est . Hine fortasse Solinus Polyhistor. cap. 8. memoriae mandavit Orestem Oracula monitum simulacrum Scythicae Dianae, quod de Taurica extulerat, prius quam Argos peteret, in Aricino consecrasse, quo fit iuxta Solini sententiam, eundem Ariciae haud esse defunctum, cui tamen sententiae non consensere Latini, qui calvariam Orestis apud aedem Dianae Aricinae monstrabant ex Servio, aliisque jam adductis.
Sed de his satis, quum suo loco plura de hac Dianae aede dicenda
supersint. Illud praetereundum non est, nedum osti, sed sceptrum Orestis in Aricino servatum, quemadmodum ex Servio ad lib. 7. AEneidos arguitur; is enim haec carmina explicans:
Ipse Ωuirinali lituo , parvaque sedebat
Succinctus trabea, lavaque ancile tenebat
sic loquitur: Septem fuerunt paria, quae Imperium Romanum tenent . Acus matris Deum , Iuadriga fictilis, V Ventorum Cineres , Orestis sceptrum, Priamive, Ilione, Palladium, Ancilla : Grammaticus igitur septem enumerat res, quibus Imperium Romanum protegi opinabantur, inter quas sceptrum Orestis, quod proculdubio ante Romam conditam in Aricinae Dianae Templo fuisse constat, quum jactarent in eo simulacrum Deae ab Oreste positum, Mejusdem ossa servata, quin sortasse Sacerdos Aricinus Rex dicebatur, quod olim sacra secisset sceptro Orestis ornatus. At quoniam hic Servii locus eruditis abstrusus videtur, & Latinorum priscorum sacra gesta illustrat, idcirto operae pretium est aperire quid intellexerit Servius . De Ancilibus satis diximus Capite a a. Quadrigae fictilis meminit Festus lib. I 6. his verbis: Ratumena Porta a nomine ejus appellata est, qui ludicro certamine quadrigis lictor Etrusci generis luetenis Veiis, consternatis equis excusetis,
Romae periit; qui equi feruntur non ante constitiste, quam permenirent in Capitolium, conspectumque fictilium Euadrigarum , quaerant in fastigio fovis Templi , quas faciendas locamerant Romani Vesenti cuidam artis Ruline prudenti, quae bello sunt reciperatae, quia
397쪽
quia in fornace adeo creverunt, ut eximi nequirent, idque prodigium portendere videbatur in qua Civitate eae fuissent, omnium eam fulmeam potentissimam. Fusius id ipsum prodit Plutarchus in Poplicola,ex quo habemus Tarquinium superbum eam Quadrigam Veiis faciundam locasse, ut in Templo Iovis Capitolini collocaret. Vejentes
vero negasse eam dare, quod in fornace crevisset, & amplitudinem Urbis, in qua maneret portendere diceretur : territos dein prodigio Equorum Ratumenae Aurigae, qui Veiis, ubi Circenses ludi agebantur excusso Auriga Romam usque, & in Capitolium cucurrerunt, aedemque ter lustrarunt, & ante Quadrigas fictiles ibi locatas constiterunt , Romanis quadrigam illam concessisse , quod memorant etiam Solinus cap.q3. & Plinius lib. 28. cap. I I., quamvis Festus, &Plutarchus reserant Ratumenam Aurigam Romae periisse, de nomen Portar, quae eadem ac Carmentalis, ac scelerata eli , dedisse. Haec de fictili Quadriga, cui Quirites divinos praestiterunt ii nores ; at de Urientum cineribus nihil compertum habeo, nisi Grammaticus loquatur de reliquiis sacris, Veiis captis, Romam a Camillo traductis, inter quas simulacra Iunonis, & aliorum Deorum, quae Plutarchus in Camillo scribit Romanos immaniter coluisse, quod infortunia Reipublicae sudore, vel sanguine effuso, suspiriis, aliisque prodigiis praedicerent: neque mihi constat qua aetate, Ee a quo Quirites acceperint Acum matris Deorum, quam Cybelem, Opim, te Tellurem dixerunt. At si fas ollat in tantis antiquitatis tenebris aliquid fari, facile contenderem Acum hanc asportatam a Phrygibus, qui cum AEnea Latium appulerunt, de sacra matris Deorum in Latinas oras transvexerunt ex Festo lib. 3. Iulio Firmico de Error. Pro
phan. Relig. Ovidio Epistol. Phaedrae I lippolyto, & aliis relatis Capite i6. . Sceptrum Ili, vel Priami Rineas Lavinium, inde Ascanius Albam, & dein Romani Reges Romam transtulerunt; Virgilius hujus rei testis est, qui lib. t. exhibet AEneam tradentem Didoni Sceptrum Ili, quod gestasse canit Primogenitam Priami, nec non monile,& coronam, quae ornamenta is secum detulerat, quum Troja conflagraret , en ejus carmina. Praeterea Sceptrum, Ilione quod geserat olim Maxim.ι Natarum Priami, colloque monile
398쪽
'Baccalum, in duplicem gemmis auroque Coronam. ubi interpretes arguunt AEneam Ili Sceptrum, quod Priamus etianta Trojani Regni Successor gestaverat Lavinii locasse quod memorat etiam Cirinus de Urbe Rom. lib. r. cap. 29. pag. 267. Coronam etiam, quam vivam potius fuisse notat Silius lib. 6.ae . a . . Regnique insigne vetusi Gestat Lia decus, cinguntur tempora vitta.
eaque usos Albanos Reges asserit Cirinus loco quo supra; quare patet id Sceptrum Romanis religiosissimum, latinis priscis venerabile . fuisse. Palladium quoque AEneas Lavinium transtulit, quo salvo, iactabant Urbem ubi illud collocatum esset inexpugnabilem fore ex Virgilio lib. a. AEneid., Apollodoro lib. 3.Biblioth.Plutarcho in Numa, Dionysio lib. I. & a. Auctore Origin. Gent. Rom. N aliis . Apparet itaque ex jam dictis quibus figmentis Latina, & Romana res consistere putaretur, ει quantum caeca esset fides Latinorum, Sc Romanorum , qui tot aetatibus arbitrati sunt ab his rebus salutem Imperii pendere . Sic Sibyllini Libri Romae in magno fuerunt pretio, eosque Quirites consulebant quum Respublica in magno versaretur discrimine. Attamen quidquid fabulentur Romani Historici, palam est eos libros AEneam in Latium ad sportasse, de Latinam gentem cust divisse, eodemque ritu, quo Romani, illorum res,mia consuluisse testimonio Dionysii lib. I.: Porro AEneam, in Troianos in Italiam pervenise confirmant Romani omnes, eorumque sacra , infesti dies indicant in Sibilini libri eum Olbicis oraculis, aliaque multa, quae nemo tanquam ad speciem conficta respuerit, cui consentit Lactantius de Falsa Relig. lib. I. cap.6., prodens Trojanos morem Sibyllinos libros considendi servasse. Tiburtes celebrabant diem Festum Sibyllae Tiburtinae, quam Albuneam dicebant. Hujus meminit Virgilius lib. . aeneidos: Luci uesub alia Consulit Albunea nemorum, quae maxima sacro Fonte sonat inaevumque exbalat opaca mepbitim.
ubi Servius ita: In Albunea alta: quia es in Tiburtinis altissimis montibus,=Albunea dicta est ab aquae qualitate, qua in illo fonte
399쪽
s, unde etiam nonnulli 'fam Leucothoen volunt, sciendum sanetinum nomen se fontis, Alve. Mepbitis proprie est terrae putor, qui de aquis nascitur sulphuratis, er est in nemoribus gravior exd nsitate filivarum . Alii Mephitim Deum volunt Leucothoe eonnerixum, sicuti est Veneri Adonis , Dianae Virbius. Alii Mephitim
lunonem volunt, quam aerem se constat ..Novimus autem putorem nonnisi ex corruptione aeris nasci, iat sit Mepbitis Dea odoris graυissimi ides grave olentis . Sunt qui putent ex his verbis argui Albuneam fuisse Inon quae eadem, ac Leucothoe, & hanc cum Sibylla Tiburtina confundunt,quemadmodum Ligorius in MSS.Otthobonianis voce AIbunea, Alexander Geniat. lib. S. cap. q. N alii. Neque desunt qui dicant Albuneam Carmentam fuisse Sibyllae loco in Latio cultam, qui sane hallucinantur quum pateat Virgilium verba fecisse de Sibylla Tiburtina, quam Tiburtes divinis honoribus percolebant uti diserte probat Gyraldus de Poetis Dialog. 2., qui Graecos scriptores mangones vocat, quod Graecanicae, & Tigurtinae gentis eam secerint. Huic in montibus Tiburtinis Iucum, & sentem sacratum Poeta commemorat, di quidem sontem aquae sulphureae, quae ex
montibus laudatis hac etiam aetate scaturit ex Stuchio de Sacris Gent. pag. Ioq. Curtio Symphoriano de Hort. lib.q. cap. s. Cluverio Ital. Antiq.lib. a.pag. II 6. . Eo loci, sub Albulae scilicet sulphureo rivo, lacuque eam Deam ut plurimum habitasse ferunt, ac responsa dedisse. Quamobrem Latini Templum ei dicarunt rupi supra Anienis catarractam impositum, quod perhibent edacitate fluminis abrasum Augustum restaurasse, aut in pristinam sermam restituisse; unde error plurium, qui literis mandarunt Sibyllam hanc Augusti aetate vixisse,
ut satis erudite habetur ex Κircheri Vet.& Nov. Lat.lib. I .part. Σ.ca'2.
ubi aedis sacrae , figura rotunda, columnisque striatis pulcherrimis de Corinthia architectura elaboratis typum exhibet, de quo plura suo loco dicemus. Hujus Templi meminerunt Virgilius Ioco quo supra & Probus, ac Donatus ejus interpretes, Horati us itidem lib. I. Carm. Oda T. Nec tam Larissae percupi campus opimae uam domus Albuneae resonantis , Domum Albuneae nuncupat hanc aedem Pocta, ut innueret eo loci,
400쪽
ubi narrabant habitasse Deam, aedem secram ei conditam, atquere nantem eam vocat ob fontem, & Anienem aedi proximum, vel
ob oracula, quae ibidem Dea fundebat, si antiquis Horatii Commentatoribus credimus 3 quippe oraculum ibi suisse Uirgilius jam relatus notat, qui carminibus adductis Capite q. subjicit, Latinam gentem id Oraculum maxime consuluisse,cui Varro apud Lactantium de Falsa Relig. lib. I. cap. s. consentit, qui de Sibyllis loquens, haec refert: Decimam Tiburtem nomine Albuneam, quae Tiburi colitur ut Dea juxta ripas amnis Anienis, cujus in gurgite simulacrum ejus inmentum esse dicitur tenens in manu librum, cujus sacra Senatus in capitolium transtulerit, uti exhibent membranae Iani Gulielmi, & Lactantii Scholiastes asserunt, atque Statius lib. I. Silvar. Carm. 3. , qui de villa Tiburtina loquens, sic canit. Ωuid ni Templa darent alias Tyrinibia fortes , Et Praenesime poterant migrare sorores . ex quibus distimus Tiburi etiam fuisse Templum fatidicum, in quo per sortes, ut apud Antium, de Praeneste oracula reddebantur, bc diserte Propertius lib. 2. Eleg. .
2uidquid Amastbea , quidquid Marpessa dixit,
Heropbile , Pboebo grata quod admonuit.
2uotque Albuna facras Tiberis per flumina fortes
Portarit sicco, perlueritque u . quamvis Antonius Vandale de Oracul. Differtat. I. pag.93. aedi Herculis Tiburtini has series attribuat; oscitanter tamen, nam series Tiburtinas in Albuneae Templo tantummodo fuisse omn* eruditi m morant teste Beroaldo ad Suetonium in Tiberio quidquid asserat Pomponius Sabinus in Virgilium lib. . Rineidos, qui ex Probo ait. Albuneam suisse Laurentinorum silvam, in qua erat Oraculum Fauni, & Lucus sacer ei dicatus, quum Albunea Tiburi coleretur, eademque esset de Sibylla Tiburtina ex Acrone, & Porphyrione in Horatium ad versus mox relatos, aliisque adductis supra, Se Capite q., ubi locum
Virgilii, qui plures fefellit, illustravimus. His consentit vetus simulacrum hujus Deae in Villa Estensi Tiburtina etatam cum epigr/phe: