Ioannis Bodini... Methodus ad facilem historiarum cognitionem

61쪽

dem amori aberius inseruires. Vtinam,Inq ut Seleucus,dii suum amore in carissimam Stratonicen conuerterent, hic Erasistratus ; ergo pater idem & medicus esse potes itaq; Seleucus Antiocho nouercam despondit. Erasistra- ltus vero donatus est sexaginta millibus aureo xii hare historia pertinet ad amorem, ad curation E morbi grauissimi,ad paternam pietate, ad filii verecundiam, ad prodigalitatem, denique ad argutam & urbanam Erasistrati orationem. sed quia his omni b. causam praebuit surrima vis amoris, hanc historiam iucundam ac memorabilem non ad capita virtutu, aut prodigalitatis,aut medicinae, sed ad caput amoris veteremus, ne sit infinitum re eandem toties, xstirpare. sunt etiam in dictis pleraque amara, putida, scurrilia, quae turpia quoque censen tur: quaedam vero urbana & faceta, quae honesta sed quae arguta sunt aut salsa, si neque turpium neque honestorum appellatione veniant, inter adlaphora collocare soleo. ut illud Demosthenis ad Phocionem : Perdet te populus, si quando furere coeperit. quin te potius, si resipuerit. & illud stulte quaerenti quis ciuium optimus 3 tui maxime dissimilis haeeatque similia pertinent ad dicendi lepores. Casus autem fottuitos quanquam nihil sortii i- eum esse potest, sed populari oratione utimur oui ad homines pertinent, & partim a rebus

62쪽

ad humanos casas referri commodius est o vii Ad.quod scribit Tacitus, apud Fidenates V-nias ineatrisam quinquaginta hominu mirulia occidii eo ad locum quem de morte in stria psimus, spectat. idem iudicandurn erit de i

crura, naufragiis M.fortuitis offensionibus. contraria Vexo iisdem locis coniunximus,

quod ea fere in historia con languntur. scilicet virtutes ac Vitia: luvia & honesta, ut eorum facta diuisione, simul ac semel de contrariis diei possit, ta de Olmia, prudentia, & malitia:de ignauia,fortitu dine,temeritate: de cosidentia, spe,desperatione:de leuitate, constan-x a pertinacia: de stupore, temperantia, intemPeratia: de arrogantia, modestia, deiectione: de crudelitate clemeti misericordia,qu a prudent Seneca vitium animi vocat:de avaritia,

. liberalitate.prodigalitate:de scurrilitate, urbanitate. rusticitate: de adulatione, affabilitate,

contentione. ac tametsi pleraque nomine ca-xent, mediocrium tamen appellatione statim extrema percipiuntur. ut in animi excelsi marpitudin in amicitia,in virtute,in mansuetudine in fide ' quae aut nullii, aut unumdunt a xv extremuLabent nomine comprebeiastinuis quibusdam extrema sine mediorum ap- rellatione usurpantur m inuidiae, malevolencae garruriatis taciturnitatis, impudetix,po Gris quem a virtutibus excludunt, propterea

63쪽

virtutis desinitione necesse est. Quod si quendi

minus delectat ea vitiorum ac virtutum parti' itio, quatuor generibus complectatur, sci licet prudentia ,temperantia, fortitudine & integritate. Sic enim Philo maluit verborum ambiguitate sublata iustitiam illam, quae aliud nihil est quam in omnibus consiliis, dictis & fa- lciis, rectitudo quaedam & integritas . αγαρο τη-- vocare. cum enim Plato iustitiam in se querique prius stabilire doceret sic enim Hebrari

charitatis a se quenque initium ducere volunt prudentiam in anima superiore , veluti normam expetedorum ac fugiendorum collocauit ; sortitudinem in corde; temperantiam in hepate: iustitiam vero quae rationi quidem imperium,aliis obsequium, id est suum cuique tribuere , omnium communem fecit. sed ea aut nulla eri, aut omnino cum prudentia confusa.

se enim sirtutem illam, quae iudicare potest quid quenque cuique praestare oporteat, jurisconsulti non virtutem moralem , sed prudentiam vocarunt. neque vero bonus est, qui aliis suum restituit, aut restitui iubet, cum scelera tus sit qui aliter faciat: nisi dicamus Virtutem , esse latronum qui iactant se iis viti dedisse quib. non ademerunt. Illud etiam incommodum sequetur, si quis illam iustitiam inferiori animae tribuat, quod animantia bruta, quae vim illam inferiorem habent, iuris ae iustitiae societate cum hominibus coniiungemur .quod siqua vir 'lur

64쪽

tus est utriusque animast communis, profecto prudentia est utriusq; animae, tum etiam virtutum ac scientiarum commune vinculii quod

quidem si demus, obscuram illa disputatione, utatum prudentia vixtus nec ne, de philosophiasu hilerimus. eiusq; opinionis auctorem habebimus Platonem ipsin, qui extremo libro De

legibus omnes omnium actiones sola virtute, Witiates omnes sola prudentia metitur. virtutes autem ipsius intellectus proprias , quae di sciplinae vocantur, in theoreticas, practicas, &opera effectrices, eo quo dixi modo patiemur. epudiata Stoicorum opinione. Ita fiet ut nihil in histbriarum lectione occurrat,scii laude, seu vituperatione dignum, quod non apte, dc suo loco accommodari possit. Quod si turpia sum honestis, utilia cum inutilibus in historia conjungi videantur , sublata disputatione ad popularem loquendi modum accommodare oportebit. v consilium' Romani senatus, qui Galla Proconsuli mandarat, ut Achaeos a com- ni secietate diuelleret, quos tametsi natu rabonitatem sequeretur; in eadem amicitiat eii ac discrepantes conciliare debuisset: Ro- is utile fuisse dicemus, cum eodem consilio Lacedaemonii. Veneti ac fere populi omnes natur: idq; Atheniensibus utile tuisse doces

msthenes adueisus Aristocratem,& in or tisne De libertate Rhodior λ', si tamen iura S Ozum violarentur, inutiie ac turpe iudicandunt

65쪽

dum esset. ut Carolo V. Imperatori utile su e peritoru rudicio Rincone Sc Fregosium legatos occidere , aut a filix caesos dissimulare, quod Turcarum opes & copias evocare dice-xentur : facinus tamen illud non modo turpe,

sed etiam sibi ac reipublicae perniciosum exat.& belli maximi,quo Respublica Christi an a c5

fiagravit, occasione afferebat.non alia de causa Corinthi excidium , ac Tarentinorum clades contigerunt,quina ob illatas legatis ossentsiones. A t si quis est qui non populi , sed sep entum iudicia sequi maluit quanquam quideturpe aut honestum, ne sapientibus quident inter ipsos convenit) saepissime in gerenda Re publica labetur. Extremum illud est, ut in Iegendis historicis ne tapius a lectione ad scri

Ptionem avocemuria notas communiunt loc6 xum in margine adiiciamus: deinde otiose sin usula in Iocos referamus, nam hunc quoq; fructum consequemur. ut optima quaeque altiuae memoria repetita defigamus De historicorum delectu.

I N A res est quae maxime Scytas Irripi illic

se ut literas omnes ac monumenta vetexuma stirpe convellere conarentur, quod acerbὁ ferrent Graecorum ac Latinorum bibliotis iv , di parietes retum a se gesteram magnitu-

66쪽

eine repleri: reliquos omnes, tametsi res quoq; magnas ac memorabiles gessissent,turpiter O- nullos vel etiam atroci verborum contumelia notatos. fuerunt enim GCeci ac Latini suarum laudam praecones: caeteri,praeter Hebraeos, nubit sere de se ipsis antea prodiderunt. Ac sit nemo quo modo, ut qui bellis & rebus gerendis Cccupantur, a scriptione refugiant: de qui plus aliquanto se Iiteris dediderunt, earum illece- is ac dulcedine capti, vix unquam ab iis di--gantur. & quidem saepisiime contigit, ut quς

nationes arma diutissime coluerant, posteaquam Iiteras amplecti coeperunt,animi vim aevo et amiserint: vel quod otio dc inertia languerent ue vel quod ii qui in rerum divinarum de naturalium contemplatione versantur,non modo a caede de sanguine abhorreant, sed etiam barbarie ac feritatem omnino deponant: quod quidem Graecis primum, deinde Latinis, rost etia aliis 'su veniue constat. Itaque Phocio imperator, Athenienses belli magis cupidos quam peritos, hortabatur, ut verborum copia qua praestabant, cum hostibus certarent, non

tibiarum similes esse dicebat, quibus exemta sua nihil inesset rationis. molliores etiam ahatici, a quibus fluxit orationis ubertas. ac Lacedaemonii disciplinarum ac literarum O-Wdiso imperiti, res praeclaras domi forisque zς ciunt,no ab ipsis, sed ab hostibus, decant

67쪽

tas. Celtarum autem & Germanorum, tum et

iam Arabum ac Turcarum illustria facta, berula, victorias obliuione sepultas,aut Una pagina' coinprehensas; idque ab eorum hostibus factu

videmus; coiitra quam Graecis accidit,qui salaminiam autMerathoniam pugnam tanta com pia verboru amplificarunt, ut nihil unqua memorabilius gestum esse videatur. sed quemadm modum Alexander Magnus cu victor in solio tregis Persarum sederet,urbane respondit Giet corum legatis, qui maximo bello Graeciam ax-dere nuntiabant, sibi murium ac ranarum bella vide i: similiter Alexandri bella cotra molles Asiaticos & Persas quos Cato mulierculas appellate; Caesar contemnere solebat exigua sint, prae iis quae a Celtis, Germanis, Turcis ac Tartaris gesta sunt id quod facile intelligi potest ab iis qui eorum victorias ab hostibus levissime scriptas meminerunt. Vt igitur ab historiis rerum veritas habeatur, singulari non modo scriptorum delectu, sed etiam in iis legendis illud meminine debemus, quod ab - xistotele sapienter dictum est,in historia Iegen-

da,neque nimis credulum, neq; plane incredu- Iutrru' mim tere. nam ii omnia omittas a sentiemur, saepe vera pro falsis habebimus, ac turpiter in Rep.gerenda labemur: sin fidem irinem historiae detrahemus, nullos ab ea fructus consequemur: in altero quidem peccar

68쪽

eompleuerunt: in altero Turcae qui nec ullarii antiquitatis memoriam habere, & curam penitus abieciste seruntur: quod putant historias abiis scribi no posse, qui alienam fidem sequutar; multo minus ab illis qui rebus adfuerun taut praefuerunt, cum de se ipsi multa mentiant . aut principium metu, vel protiis vel odio distracti a vero deflectant nam quae Plutarchus ipse sibi obiecit, & quasi foveam transiliit.sed quid vetat posteritati, non suis aequalibus scribere iIlud autem ne verisimile quideest , in tanta scriptorum multitudine reperiri neminem, qui nec prece, nec pretio, nec invidia , nec perturbatione adducatur ad scribendum. Prudens igitur historiarum lector, inter haec vitia, quorum alterum vanitatis est, ali rum stuporis, medium feriet, dc optimi cujuseque Icriptoris delectum singularem habebit: nec prius, de historia sententiam feret, quam historici mores ac ingenium plane in tellexerit.

interest Rei publicae iudicia de scriptorib. qui

in publicu exeunt,incorrupta minimeque de in ara videri: nec cum alienae industriae mo-d Ponere volumus,optimos quosque a sex rvone deterreamus. Neque vero in scriptor in

dele tu,que in adhibere quemque oportet, i piu letum ferre velim est illud maioris cuiusdam artis ac ingenii) sed coniectura quadam de argumentis ad assentiendum probabilius vii, quae si nonnullis minus probabunturi, sen-

D tentiam

69쪽

tentiam mutare non grauabor. qum admo cnim pictas tabulas eartrinque ductus, linea-

menta colores studiose intuentem, picturae minime ignarum esse oportet, ut iudiciu mae-xat cum acutissimi cuiusque sensus & oculos

multassiliant: ita quoque necesse est non mo- do in omni genere historiarii, sed et ana in re-a ido in omni genere historiarii, sed et in m re' bus agendis diu vexsatu esse,qui virtutes histo-sJricorum ac vitia notare velit. Sunt autem hI- ,

storia orum,Vt opinor, tria genera: Vnunae'ru . Qui optime a natura, uberius etiam a doctrina an formati, ad res gerendas accesserunt: alterum eorum Quibus literae quidem, sed nec ulus defuit,nec natura: postremum est eorum qui aliquantum adiuti a natura rerum gerendarum usu caruerunt, incredibili tamen studio ac la

bore se prope in historia Molligenda iis qua-

Iunt, Cui totum vitae suae tempus in Repub.ge-xen da con sumserunt. est autem umus cuiusque generis inlinita varietas , eoque maior quo uisque plus babet aut minus integritatis see Tuditionis , experientiae. optimum genuS est eorum qui omnibus abundant , si modo m ni floria scribenda seipsos ab omni perturbatione liberare possint. dissicile est enim de 1celevatis virum bonum scribentem abstinere iv ledicto vel bonos amore di gratia non complecti. atque haec amplificandae historiae mitia duerunt, cum honesto mendacio ad lavdem onorum & -aluxum contumeliam uti pul-

70쪽

erum putaretur. quod si in eo genere boni labuntur, quid de improbis iudicandum erit non parum igitur interest utrum historicus de se ips an de aliis: de ciuibus an de peregriniso de hostib. an amicis de re militari an urbana. deniq; virum sitae aetatis an superioris. aequalibus an postoxis historias scripserit. Rerum a tem gerendarum peritum vero, qui consilii publici, aut perii, aut ivd ici orum particeps est vel consciuS. nam in tris etribus vertitur sunt-

ma Rerum publicarum . peritior tamen sui

rus est, si per se Rena publicam gesserit: peritissimus, si pluximam literarum ac publici iu-xis cognationem cum usu conjunxerit. vix est

enim ut sine literis difficili mam Reipublicae gubernandae scientiam adipiscamur, cum bre rius sit vitae humanae spatiun quam diuturna xegionum peragratione, & varia cognitione Populorum id assequamur quod sine libris Lycurgo,Solon i & VIyssi contigit. hic enim pri dens ab Homero appellatur, quod mores hominum multorum vidit & urbes. plerique resonum varietatem aut animantium ac sti Pium naturas, vel aedificiorum & Pyramidum 1ubstructiones, aut erosa veterum numisma tamirantur;leges ac iura populorii,& Rerumque pia blicarum status & conuersiones pro nihilo ducunt . at ex his solida prudentia mode'xandae ciuitatis comparatur. Neq; vero irripe

xiiduntaxat aut consilii publici, sed etiam vim