장음표시 사용
471쪽
rum virtutes in nostris hominibus, sed etiam disciplinae pares,atq; in veterib. extiterunt. est enim literarum sua quoque vicissitudo, Ut primum quibusdam in locis ingeniosorum hominum experientia & labore artes oriantur, deinde incrementa suscipiant, post inliquatum in statu vigeant, tandem sua vetustate langueant, denique sensim emoriantur, & obliuione diuturna sepeliantur; vel bellorum diuturna calamitate; vel quod nimia copia malum his temporibus valde metuendum societatem leouissimo cuique .afferre soleat: vel quod iustas Deus poenas expetit ab iis qui sciemias saluta xes, in hominum perniciem conuertunti Nam cum disciplinae apud Graecos sensim adoleat
sentivi ad summum peruenisse crederentur , avia mutatio postea secuta aest, ut ne po quidem Graecia ubi nunc est unquam extitine videatur.
quid Latini 3 apud quos tanta adit ingeniorum ubertas, ut iisdem pene temporita bellica Iasede, ac distiplinarum omniuna praestatia popi .los omnes superarent attamen. consimili casi in pristinam barbariem tum relabi icoeperunt, cum influentes in Italiam Scytharum cottae, bibliothecas refertissimas, dcolonia vetustatu. monumenta, ubique sere incenderunt. quod immane factitan tantas in omnibus disciplis ruinas edidit, ut praestra ranisse circiter annos sine ullo pretio iacuerint ac iam interiturae vi
derentur;nisi Menior Astisae ct Hilaniae in ceru
472쪽
ceps, Arabum ingenia magis propositis pra-miis ad literarum instaurationem excitasse omitto quam multos philosophos, geometras, astrologos pepererat Aegyptus, India, Aethiopia; quam multi apud Cha Issaeos nobiles Mathematici ante fuerint, quam ullae essent in Graecia literae. ad nostra tempora relabor, quibus multo post quam literae toto pene terraruorbe conquierant, tantus subito scientiarum omnium splendor affulsit, tauta fertilitas ex-tuit ingeniorum: ut nullis unquam aetatibus maior at ne Gothis quidem ipsis lectissima nuper ingenia clam erunt.Testis est Olaus Magn', testis Holsterius, testes alii pleriq;:quasi decrevisset natura scientiarum vultiera nunc ab iis ipsis, a quibus olim erant illata, sanari. cum
nim superiori adhuc aetate morem maiorum retinerent, ac literatos homines voce praeconis de Senatu exire iuberent sic enim in illora historia testatum habemus nunc undique literas accire cosueuerunt. haec illa est rerum mmnium tam certa conuersi Vt dubitare nemo
debet, quin idem in hominum ingeniis quod
in agris eueniat, qui maiori Vbertate gratiam quietis referre solent. At veteres illi, dicet alia quis, artium inuentores fuerer illis gloria debetur. prosectb permultas invenere: atque inprimis rerum coelestiu vim: ratos orbium cursus, non tamen omnes:stellarum inerrantium,
A c um quae vagae dicuntur, mirabiles traie-
473쪽
ctiones: tum naturae obscuritatem diligenter notariit, & accurate multa explicarunt: pleraque tame ex iis imperfecta reliquerunt, quae a nostris consummata posteris traduntur.'ac ne- imini dubium esse potest; in eam rem penitus intuenti, quin inuenta nostrorum cum maio-xum inuentis conferri; pleraque debeant anteferri. cum enim magnete nihil sit admirabilius in tota rerum natura; Vsum tamen eius plane diu num antiqui ignorariit: & cima illi sese abveo mediterraneo continerent, nostri quotannis terrarum orbe crebris nauigationib. obevnt, di in alii in orbem, ut ita dicam, colonias deducunt, iam ut intimos Indiae recessiis aperror, habeamus: ex quo non modo mercatura
quae antea sordida vel non satis erat cognita abundans & quaestuosa euasit, verum etiam omnes homines secum ipsi, & cum Republica
mundana, velut in una eademque ciuitate inserabiliter conspirant. quantum vero incremeniati acceperit una de pulcerrimis artibus Ce Sraphia, ex eo intelligitur, quod quae de India tabulosa plerisque videbantur nam Lactantius& Augustinus insanire aiunt, qui antichthonas lesse opinantur9 comperta nobis sint: tum etia imotus inerrantium sidierum, ac magni orbis trepidatio. quid aute admirabilius est illa fo marti a materia ut sic dicatim abstractione &αφωρις ει hinc Occulta naturae arcana rectu
gumuic hinc salutares medicinae indies eruuntur: i
474쪽
tur: omitto longitudinis cactestis inuestigandae modum ex horis aequalibus, quae ex veteribus ex eclip os norma sine magno errore iudica-xi non poterat: omitto catapulta veterii & antiqua belli tormeta: quae si cum nostiis conse-xantur, sane puerilia quaeda ludicra videri possint: omitto denique artes infinitas, tum fabri-Ies, tum lanificias, quibus hominum vita mirabilem in modum adiuuatur, una typographia cum omnibus omnium Veterum inuentis certare facile potest. Itaque non minus peccane qui a veteribus aiunt omnia comprehensa, quam qui illos de veteri multaru artium pos- essione deturbant. habet natura scientiarum' li lauros innumerat,sses, cui nullis aetatibus auriri eos uni. Uuae cum ita sint, & cum ae em a quada*' lege naturae, conuersio reru omnium velut in orbe redire videatur, ut aeque vitia virtutibus, ignoratio scientiae, turpe honesto consequens sit atq, tenebrae luci; falluntur qui genus hominum semper deterius seipso evadere putat. S cum in eo sint errore senes, credibile est hoc illis cotingere, quod florem aetatis, quae per seipsam laetitia ac iucunditatem spirat, amissum meminerunt: cumque se ab omni voluptatu genere deseri vident, ac pro deliciis acerbissimos dolores, pro sensibus antegerrimis membrorum omnium imbecilliatatem sentiunt, fit ut tristissimis obruantur cogitatioibas, S salsa rerum imagine decerti ἀ-
475쪽
dem & amicitiam hominum inter homine interiisse putentiae velut ex longinqua nauiga
tione profecti aurea secuta , auream aetatem a dolescen tibus narren t: sed perinde illisaccidi taut iis, qui cum a portu evenuntur in altum,do- lmos urbesque a se discedere existimant: sic illi oblectationem,bumanitatem,iustitiam in cα-lum euolare, ac terras de serere opinan tu ti
QVi sine ratione temporum historias intinligere se posse putant , perinde falluntur,
ut si labyrinthi errores eu a dere sine diro vem Iint. hi enim vagantur hue illuc, nec inui ei Toris exitu reperire possunt: illi Viro inter Eisoriarii innumerabiles an fractus Eque incerti seruntur, nec intelligunt unde coeperint, quo Ve recurrant. ac temporum doctrina,omnium dux historiarum, velut Ariadne caeca regens talo vestigia,no modo nos errare no sinat,sed etiam efficit ut aberrantes historicos in rectam viam tape deducamus. itaque videmus lectissi- imos quosque scriptores rem poris tam magna habere rationem, ut non solum annos, sed et iam anni singulas partes complectantur : alii Me menses quidem ipsos ac dies,dierumq; in
Wςnx- , quibus quicquagenum est, omittant xquod
476쪽
quod intelligui sine temporum ratione vix vulos ab historia decerpi fructus. cum igitur historiarum potissima pars in temporum disciplina posita sit, temporis uniuersi ratione huic methodo qua tractamus necessaria esse existimaui tam propter summam eius utilitatem, tum etiam propter eam quae inter historicos ivectatur,de temporum antiquitate ac serie discrepantiam : ut huic quoque disputationi lucis aliquid afferrem. Prius igitur temporis ori- ginem , sine qua inanis haec gisputatio iuturant,non tam auctoritate , quae nihil valet apud eos qui ratione duci volunt . quam necessariis argum et is doceamus. quaquam si ex Hebraeo xum lacris fontib. ac diuinae legis oraculis testatum habemus , mundum hunc originis suae principium habuisse, amplius quaerere, scelus; dubitare. nefas esse videtur. ac tanti est apud me Mosis Unius auctoritas, ut omnibus omnisi philosophorum scriptis ac sententiis longe anteponam. is enim capitali poenae subiecit eos qui Sabbathum violarent , ea potissimum de causa, quod mundi creationem sabbathi vio. Iatione in dubium reuocare viderentur, ut Rabi Moses AEgyptius scribit. sed quoniam immprobi eius auctoritate se vinci no patiuntur, Moracula divina temere calumniatur,necesse est eorum argumenta consimilibus argumentis resellare ac debilitare. nam si philosophorun pundealbus , ac rationum momentis plane in-
477쪽
telligatur, mundum nec sepiternum,& a Deo immortali certo tempore coditum suisse. ma- liore fiducia sacras historias amplectemur: deinde mundi coditio, quae tam praeclarae originis opinione nititur, augebit in nobis singula-xem Dei admiratione & amorem. Haec igitur doctrina non modo Hebraeorum est, sed etiam Clialdaeorum, Pythagoreorum, Stoicorum, Academicorum, Arabum; denique multorum i fraternis comprobata & confirmata sententiis quinetiam Epicurus. ipse, ut est apud Plutarchum, in eadem fuit opinione. inter Latinos Vero, quamuis admodum pauci philosephian serio tractarint, M. Varro, qui omni u Latino xum & Graecorum doctissimus est a Tullio aξ'pellatus, idem iudicauit in libro, quem de id teritu mundi scripsisse fertur. atque naec omnia in eadem disciplina consentiens auctoritas, et
iam apud philosophos non parui debet edo
ponderis ac momenti. cum igitur primus O mmu Arilioteles, tum a maioribus, tum im gistro Platone dissentiens, mundum aeternum statuere ausus sit, aduersus eum omnis haec suscepta disputatio est: cuius quidem ratione Galenus uno verbo resutans,veri quidem sim, les, non tamen necessarias videri scribit. quis etiam Aristoteles in libris de Gelo, ratione , ait, aliorum cum suis comparatas rem ericere Cextiorem, cum nulli sint adit' demonstratio'
adipiscendae. quae verba sua: non rhysico
478쪽
rum aut geometrarum, sed de re proposita dubitatium dialecticorum: ut Rabi Moses AEgy-
ptius, is qui dubiorum interpres Vsurpatur, a guia animaduertit. demonstrationes enim ne
minem dubitare patiuntur, sed sua luce tam Perspicuae sunt, o velut adhibita quaestione ab inuitis extorqueant assensionem. quare si Epi- curus & Galenus minime religiosi. homines, negant, Aristotelis argumeta vim ullam habeareo Origenes, Aben sena, omnium deniq; theologorum ac philosophora familiae contrariis axo amentis ea refellunt: satis intelligitur probalia tantum & incerta, non necessaria esse sed ad Platonem Venio, qui Deum post operistanti molitionem ad res genitas orationem conuertere fingit: quas ob id interituras assirmat, quod ortum haberent, sua tamen volun tate fore perpetuas. hic Aristoteles verba Pla-.tonis excipiens; si mundus, inquit, non est i uriturus, igitur ne ortum quidem habet: pr pterea quisu quae ortu habuerunt, aliquando sunt casura, quaeque intereunt orta fuisse ne cesse est . quae a platone didicerat in Phaedro ac Timaeo: voi propterea mentes Originem habuisse negauit, quemadmodum scrinit Augusti- 'nus lib. Io. de Civit. Dei, ne aliquando interiturae essent: mudi vero statum eundem semper
fore iussu diuino uter igitur in Philosophia grauius labitu Haber qui praepotenti Deo liberan e rebus suis statuedi facuὶtatem relinquit: al-
479쪽
te qui, quem Iniuersi moderatonem esse eorusitetur , dc quidem causam etficientem , ei omne adimit operis mutandi potestate, ut si me dum quatere velit non possit hoc Aristoteles argumento, temere dicam an impie, te mundi artem ita te statuens, non modo philosophia naturalis decrevia re letia diuina maiestatis vim perisAeneruare ac debilitare conatur at in omni disputatione quae praesertim de rebus tam arduis de a sensu remotis sir scipitur, Drouidendum est, ut ne quid omnino aduersiis ei maiestatem contumeliose dicatur: quia
Aristoteles praetermisit- cum enim rationum
ponderibus undique premeretur, neces'. haberet confiteri, mundum originis initium Esebuisse, si Deo plenam tribueret statuendi volo
ratem: necessitate mundum,non voluntate re
gi assirmauit. huc enim omnia reuolutantur asegumenta.ide tamen contra Stoicos disputans, qui fatalem in rebus omni necessitatem po ruerunt, multis argumentis docuit necessitate quaedam, alia voluntate, multa fortuito, plurima cassi fieri: fortunam etiam dc castis trifaris diuisit. in rebus necessariis, diuinas actiones ac naturam collocaait:ex quo in telligitur ea ovae disputarat, in libris de coelo, quod fatalem s perent necessi talem, in libris de Interpretatio ive Me temperasse,ut homini quidem arbitrium daret omni necessitate solutum; Deum vexo as naturam necinitate obligaret. quid autem
480쪽
magis impium, magis arrogans , magis deniq; furiosum, qui in sibi liberam tribuere voluntatem ; Deo adimere velle, cosequens est enim, hi neque Deus solis cursum sisterem nec coelestiusiderum vim prohibere, nec quicquam in univer sa natura couertere; at ne hominis quidem impetus ac voluntates quo velit ina pellere possit. quae cum absurda sint, & impietatis plenas sequitur ut illam de mundo tollamus necessitatem, qua sublata, relinquitur Deum nulla vi obligari, sed pura voluntate omnia gubernaete. at cum Aristotelem sui ipsus puderet; hoc est.
homini cocedere, Deo eripere voluntate, ver- bo quidem voluntatem tribuit, re vera tamen
necessitate coactam: id quod Moses AEgyptius animaduertit: permittit enim voluntatem, staea lege ut mutari non possit: & ut Iupiter in f bulis Adrastiae legibus teneatur: cum tamen in libris De moribus eam esse docuerit voluntatis vim & naturam, ut nisi mutari possit, volunta ἀtis n'men amittat. itaq, cum multa Varie contingere in natura perspiceret: modo in hanc. modo in illam partem, eo delapsus est, ut sortunam Sc casum ex opinione plebis statuere imallet, quam ascribere Deo voluntatem aliud alio imodo agendi. quid autem indignius est philosopho quam putare sine causa quicquam fieri, hoc est fortuna dccasibus quicquam per mittere3 illa sunt ex quibus se expedire nullo Iudo PeripateticiPotuerunt; itaque a Plutar