장음표시 사용
21쪽
ut suo unumquodque loco disponeretur , atque adeo aequum fuit, ut singulis a natura ca tribucretur facultas, qua & se suo 'in loco, hoc est, juxta insitam propensionem sibi debito, conservare possint , dc ad illum se ipsa promovere, si forte inde dimota fuerint. Quia vero aequalia non nisi aequaliter, similique ratione disponcnda Crant, nullum autem corpuS praeter
sphaeram habet perscctam in partium dispositione aequalitatem,
debuerunt corpora omnia Orbem unum constituere. At in spli ra punctum unum est, a quo aequalibus radiis cxtremae superficiei partes removentur : igitur cX Ordine ad punctum hoc, quod Centrum dicitur, comparanda sunt corpora i qua tenus cum natura impcllente moventur, ut in loco sibi debito a quo per vim sejuncta fuere, demum consistant, vel ad centrum hoc accedunt, vci ab co rcccdunt. Et quidem si ad ccntrum accedant, gravitare dicuntur, si vero rccedant, levitare : dc quae propiora centro consistunt, graviora , 'Uae' autem remotiora, leviora quoque censentur
secundum speciem gravitatis, & levitatis : quicquid sit quod aequalia eise possint sccundum gravitatem absblutam, aut cliam sepe contingat minus habere gravitatis absolutae id , quod est gravius secundum speciem. Sic libra plumbi aequalis est librae
aquae , immo minor centum libris aquae I quia tamen plumbum infra aquam descendens fit centro viciniuS, etiam gravius cst secundum speciem. Quod si comparare velis duo cor pora solida, quae sibi sita duritie ita obsistunt, ut neutrum intra alterum moveri possit tanquam in medio; illud csse secundum speciem gravius a firmabis, quod data paritate molis cum alio corpore, cum quo comparatur, statera expensum in eodem medio , in quo utrumque gravitat puta in acre , plus habere ponderis deprehcndes. Sic aurum est ferro gravius in specie, quia ex aequalibus molibus auri de ferri, aurea cst ponderosior. Generatim autem loquendo ea sint in specie graviora, quae sunt densiora, ca vero in specie leviora , quae rariora: nam S iniflata vesica ob acrem constipatum gravior est, quam flaccida ;& PFolipilam candentem , acre intus vi caloris raro, leviorem primum, postea, ubi refrixerit, graviorcm csse experimento didicimus , adre assumptam raritatem abjicientc. Cum enim
radij a sphaerae centro ad superfici a ducti longius a se invi-
22쪽
cem recedant, aequum fuit, ut quae plus habent materiae atque substantiae sub minori mole, in anguitiore spatio collocarentur; ca vero , quae sub majoribus dimensionibuS continentur, ampliora spatia occuparent, ubi radij magis distant: ut v d liccthac ratione aequa stibilantiae dii ributio fieret in tota synaera. Hinc vides, cur idem corpii , eo ipso quod rarum nt, asccndat, ut aqua in vaporem resoluta nisi aliunde ad docendcndum determinetur, ut aurum miminans in quia mate rae, cadem sub majoribus dimensionibus petit longius abelle a centro, ibique
tantisper conquiescit, dum constipata, atque minoirem in molem redacta, iterum descendat. Quare centrum hoc, quod motus, vel quies corporum respi- Cit, dicitur Centrum Iravium. o levium , atque idem creditur Esse cum centro universi : vcl saltem ne parum utili nos disputatione torqueamus j ccntrum corum, quae in hac sphaeraesementari gravia , aut levia dicuntur, idem cst cum centro ter-xaquci hujus globi, ut quotidiana docet experientia: qiicquid sit, an pars lunaris globi, si a luna sejungeretur, reditura ciset
ad lunam, ut ad centrum sui motus. Tam itaque,quae hujusinodi centro proxima sunt, deorsum posita dicuntur, sursum vero, quae ab eo longius collocata sunt. Hinc telluris superficiei insistentes caput sursum , pedes deorsum habere dicimur. Ille Vero , quamvis rectus, & pedes, & caput sursum haberet, cujus umbilicus huic centro universi congrueret. Per quod pariter centrum si scala ducta intelligatur, duo pollent sibi non
Occurrere invicem , licet alter ascenderet, alter descenderet; hic siquidem accederet ad centrum, ille inde recederet : per Cam vero posset uterque ascendere, S tamen licet, aequali motu moverentur, scmper invicem distarent magi, , quo a centro ad oppositas partcS recederent.
An corpora praedita sint graimitate, π levitate.
INter ea, quae plane homogenea sunt, ordo esse non potest a natura institutus : hinc si nulla esset corporiim dissi nassitudo, A a
23쪽
1ed ex omnino similibus substantiae partibus totus hic orbis
conflaretur, nulla quoque cilci aut gravitas, aut levitas. Quid enim haec potius pars, nulla naturae conditionc a caeteris discreta , petat abcsie a centro, illa vcro cxigat in eo conquiescere verum quia multiplici corporum generC coagmentata rerum universitas inconcinna C ile non potuit, situm cui liae locum natura tribuit, in quo se si sterct, ut infra haec quidem descenderet, supra illa vero ascenderet , si quando sibi invicem contigua fierent ordine praepostero, nec ullus esset motui obex. Cum itaque corpora singilla instam habeant propensionem ab Aristotele dicitur in qua petunt certum locum in universo ; constat praeter dc scendentium gravitatem dari etiam positivam lcvitatem, qua corpus aliquod se ipsum promovet adsit periores partes univcrsi a centro magis distantes, neque solum admittendam lcvitatem negativam , qua corpora minus gravia censentur levia, si corum cum gravioribus fiat compa ratio. Nam si ea, quae icvia dicuntur, catenus dicas ascendere, quatenus a gravioribus an inferiorem locum descendentibus propelluntur ι mihi aeque liberum erit tollere omnem postivam gravitatem, sola levitate admissa ; dc omnia pariter solvam dicendo ea gravia conscri, quae miniis levia s uni, atque ideo tantum descendere, quod extrinseclis a levioribus ascendentibus loco pulsa detrudantur, non quod ab interna facultate deorsit in impellantur. Quod si vel gravitas de medio tollenda sit, vel levitas, satius est levitatem rc linquere , Natura Uidelicet ad altiora semper, & persectiora aspirante, nec adeo contendente de infimo loco. Quare clara per gravitatem sidam aeque ac per solam levitatem motus isti explicentur, caeteroqui autem ingenita sit unicuique corpori sui loci exigentia i utrainque admittere rationi maxime consentaneum DCrit
Vitreum globum vacuum, qui tu tubulum recurvum desinat, quoad fieri potest, calefactum , ut inclusus a r rarcstat, Hermetice claude : tuni adjiciatur congruens plumbi gravitas, qua infra aquam deprimatur. Sit autem globus, una cum adjecto plumbo, connexus cum exquisitae librae brachio, aut lance, ejusque gravitas intra aquam exploretur: ubi gravitas innotuerit, adhuc sub aqua retineatur globus, sed longiore so gipe extremum tubuli caput occlusum frangatur : & animad-
24쪽
vertes globi vitrei cum appenso plumbo graVitatem augeri , cujus incrementam indicabitur ab addito in Opposita lanco pondere ad constituendum aequilibrium. Cum itaque idem maneat vitrum, idemque plumbum , dc nulla tacta sit alicujus gravitatatis acccssio, illud unum superest, quod aer rarus intra globum conclii sus levior, quam idem a , aperto tubulo, sibi restitutus, plus clidit gravitatis plumbi & vitri ; atquc moles composita ex plumbo, vitro , Sc acre raro , secundum speciem leviorcst, quam moles ex plumbo, vitro, & acre non raro. Acr igitur intra aquam ita levis est, ut aliquid gravitatis imminuat: Nam si globum eundem ex aqua extractum, Omni a UrC cxcluso, aqua repleveris, dc itcrum eodem plumbo adjecto Cusdem gravitatem intra aquam examinaveris , illam adhuc majorem
deprehendes ; quia scilicet nulla levitas acri, adest, quar aliquam deterat gravitatem, sed illa selum perire videtur, quam inseri diserimen gravitatum secundum speciem , ut ex Hydrostaticis constat. Neque stispiceris haec gravitatum incrementa oriri ex aqua subcunte per apcrtum tubulum , cum acrassumptam ex calore raritatem abjicit, se in naturalem sitam
molem restituens, sive, acre prorsus exclusis, ex aquae globum implentis gravitate. Si enim vitrum aliud aut nullius, aut modicissimae aquae capax, sed ejusdem in acre ponderis cum assumpto globo , similiter in aqua cXpendas, ea n lcm invenies gravitatem, sive multa , sive modica aqua repletum fuerit Non igitur aqua intra aquam gravitatem auget. Sed illud , ut reliqua sileam, non leviter suadere potes: corpora suis nutibus non deorsum tantum , sed etiam stirsum conari , quod mihi haud ita pridem aliud investiganti contigit
observare. Cum enim animadvertissem aliquando, quam disi
par essct gravitas aquae dimidiam situlam implentis, si illa in sua perficie hori Zontali libraret sese, ac quando supposita ligneo globo firmiter cum superiore tigillo cohaerenti altius ad latera
allurgebat locum globo conceden S, quem tamen non sustinebat , subiit animum cupido tentandi , an bubula vesica inflata transversis virgulis infra vasis labra depressa ita , ut cam aqua circumplecteretur, vim haberet pariter augendi momenta gravitatis , aquam si quidem cogebat assurgere ad altitudinem majorem perpendicularem, ac quando, vesica libere innatante,
25쪽
subsidebat. Inveni tamen nullum plane observari posse in
gravitate discrimcn, quamvis tam ampla esset vesica, ut facile dimidiam vasis capacitatem impleree: in utroque cnim casu pondus fuit lib. et . Id mihi, fateor , accidit praeter opinionem: Nam si ex pariete cXtct tigillus, cui adiacchatur cylindrus P, aut vesica rate firmata, fere implens capacitatem vasis A B , vasque illi supponatur ita, ut aqua deinde infusa possit libere cylindro circumfundi ; percipicS onus longe majus , quam pro gravitate aquae infusae, si permitteretur subsidero : si vas ex statcra
zzbunt momenta gravitatis longe majora , quam si tota illa aqua fundum peterct, dc cylindri pars, quae prius immergebatur , abscisia, aut vesica innataret. Intelligebam id cx maiori altitudine perpendiculari aquae supra eandem basim oriri ι nam depresso vasc ita, ut paulatim cylindus emergat, dc aqua sit b- sidat , semper minuitur pondus : idem futurum sperabam , si vesca intra aquam non ab extrinseco obice detineretur, sed a virgulis cum vase ipso connexis ; quandoquidem aqua ad candem pariter altitudinem assurgebat super basim candem : at spem fefellit eventus. Nec alia mihi sic obtulit probabilior ratio , quam ut existimarum aquam altiorem vehementius 'uidem deorsum niti, vesicam tamen leviorum altius depressam, Conantem sursum , aequaliter contendere , Ut cmergeret ι cturi vcro nisus iste sursum oppositas virgulas, atquc adeo va, Cum
illis connexum urgeret , elidi adversum impctum deorsum, qui a majore altitudine perpendiculari aquae oriebatur, & sc
tum remanere coiiatum ex ipsorum corporum substantia pr manantem , quae sicut cadem semper crat, sive innataret ucsca, sive per vim immergeretur, ita eadem obtincbat graVitatis momenta. Quo cxperimento squamquam non me latea
quid pro se asserre hic possent aliter sentientes in visas mihi
sum deprehendere non obscurum positivae lovitatis vestigium. Ut autem lcvitalcm corporibus adimendam assererent in
geniosi Academici, hoc potissimum ducti sunt cxperimento. Ligneum Dioti Corale
26쪽
Ligneum cylindrii ABC H . plano horizontali D, Ε,
perpendicularem statue runt , dc ut cylindri basis subjecto plano exacte congrueret,iaminas duas accuratissime laevigatas,
tum cylindri basi, tum subjecto plano firmiter
adnexas voluerunt. Tum ne acr facile inter utrumque subiret, erecto supra planu in orbem CX creta,
tu vivum infuderunt. Cylindrum extremo librae jugo G, alii arunt, addito in opposita librae extremitate H pondere L cylindri pondus adaequanto;quod utique cylindrum etc varC non Dotest Additum igitur est & aliud pondus M usque eo, dum cylindrus a subjecto plano avelleretur, & fuit librarum circiter
trium : quam mensuram arguunt esse resistentiae cylindri contiguo platam adhaerentis metu vacui. His peracti S concavumva, cylindricum NOP, aequalis aut majoris altitudinis para runt, Jamma pariter perpolita vasis fundo adnexa, cui impositu S fuit Cylindrus , adeoque ad Psit , ut, pleno mercurii VasC, Omnino non avelleretur, ut innataret , d tunc demum argento Vivo innatavit, cum ier vim a vasis fundo avulsus est cylindrus: cui , ut iterum fundum peteret , & argento Vivo
anamergeretur, im*onendum fuit pondus iasib rarum circiter quinque Vis ergo levitatis ligni in mercurio si qua levitas Clici az: mandari: sset ut quinque., cum vis adhaesonis metu vacui solum inventa sit ut trila: debilisset igitur levitas ita praevalere, ut adhaesionem vinceret, & cylindrus sponte clevaretur. Non est itaque levitas, quae ligneum cylindrum innatare cogit,1cd mercurij gravitas major ipsa est, quae lignam clevat, cum prunum locus patet, in quem descendat. Sed antequam experimentum hoc ad examen rCvocemUS, ut innotescat, quid hinc confici possit ad levitatem cxcludendam , haud aegre Permiserim, cum in abeuntis sua sponte corporis
27쪽
poris locum corpus aliud suapte vi, dc natura succedit, ab hoc illud urgeri posse, ut velocius moveatur: duo scilicet corpora diversae secundum speciem gravitati, si scierint perturbate disia posita intra mcdium, in quo utrumque gravitat, nil mirum, si a graviore majori nisii conante extrudatur min is grave : id quod cliam de duobus levibus dicendum perturbate dispositis in medio, ubi utrumque levitat: duobus enim simul currentibus, ab eo qui pone subsequitur, si majoribus viribus polleat, priorem urgeri atque impelli palam cst, quamquam motus universiis impulsioni tribuendus non sit. Ita quoque ascendentem in mercurio ligneum cylindrum a descendente mercurio stir-siam urgeri aliquatenus posse non diffitebor, sicut dc mercurium ipsiim repugnam, ne siritum propellatur, atquc ab eodcm lignum innatans prohiberi, ne descendat i hinc tamen non sequitur ligni ascendentis motum , aut innatantis quietcm, praegravis mercii rh viribus omnino adscribi jure debcre , nam, idc sua vis ascendendi, atque consistendi, ligno ipsi tribuenda est. Quid quod ipse innatantis cylindri portiones, altera quidem mercurio immersa, altera vero extans, levitatem ipsi ligno instam declarant Quid enim partis immersae ad cxtantem si moles spectetur in ea ratio est, quae specificae gravitatis ligni ad differentiam gravitatum ligni, atque mercuri j nisi quia portionis mercurio immersae levitas, atquc extantis in acre gravitas, aequilibritatem constituent ι quemadmodum in Terra machinis mota dissert. s. n. Io I. Explicatum cst. Hanc porro aequalitatem Algebrice sic ostcndo. Ratio gravitatis ligni ad gravitatem mercviij sit ut S. ad R ue differentia est R-S. Ponatur cylindri pars immersa. A. Quia igitur ut specifica gravitas corporis innatantis ad differentiam gravitatum , hoc est ut S ad R - S , ita pars cylindri immersa A , ad extantem
catur. pars verb immersa A in disserentiam gravitatum R S, hoe est in - R ' S, quia est deficiens, efficitur hinc quantitas R in Α - S in A, hinc vero - R in A 2 S in A , quae se invi
cem clidunt. AEqualia igitur stini levitatis, dc gravitatis momenta. Sic enim exempli causa gravitas ligni ad gravitatem mercurij, Disiligod by Cooste
28쪽
mercurij, ut S. .ad i 3. differentia est 8. Est igitur cylindri pars immersa ejusdem E ,extans vero θ: at portio immersa deficit a gravitate mercursi secundum speciem ut 8; igitur in - 8 dant az: item partis extantis gravita S in acre cst S i igitur Lin s dant - : confligunt itaque inter se pari conatu levitas ξ dc gravitas i , adeoque fit consi flentia & innatat lignum. Sed jam ad propositi cxperimenti examen descendamus. Aio cylindri resistentiam ex ad haesione metu vacui non sati, exploratam fit iste per libram , haec enim dum eX pondere M deors uninclinatur , extremitas G sursum elevata arcum describit, ac proinde cylindri ascendentis motus non est per lineam hori Zon tali plano perpendiculariter insistentcni, sed per inclinatam: Quare cum A. versus I librae centrum trahatur, cylindri basis non incipit clevari parallela horizonti, sed cum inclinatione, ita ut C prius clevetur, quam B : ea autem,quae sibi invicem adhaerescunt, malia facilius divelli manifestum est, si id cum inclinatione fiat, quam si servandas sit parallelismus. Adde in hac inclinatione facilius adhuc divelli cylindrum a stapposito plano, quo longior cylindrus fuerit , habet scilicet rationem vectis, cujus potentia est in A, hypomochlion in B, resistentia vincenda in C. Quare pondus M non apte nactitur resistontiam,
quae oritur ex corporum adhaerescentia , metu vacui, sed haec
multo major est , si ad perpendiculum motus fieri debeat ;quemadmodum S: fieri oporteret, si in vase N O P mercuri j pleno cylindrus fundo adhaerens recta ascenderet. Quamvis igitur pondus Q librarum quinque admitteretur mensura levitatis, non continuo argui potest hujus cxcelliis supra resistet D tiam adhaesionis. Quin inanio a stirmare ausim , si librae loco adhibita fuistet amplior trochlea , & ex funiculo ejus orbitam
coplectente hinc c lindrus A, hinc vero pondus M ad perpendiculum p pendi sient, non satis futurum titille podus librarum trium, sed multo majus adhibcndum fuisse,ut cylindri resistentiam superaret;fuisset enim avellenda basis servato parallelismo.QVantum autem virium, sere sit pra fidem , habeati vacui horror ad corpora retinenda, satis aperte declarant gravia, quaesu spenduntur. Ego sane vidi marmoreum mortarium communi, magnitudinis satis vulgari artificiosuspondi vitreo cyassior
29쪽
mortarij scilicet fundo exterius aptata fuerat massa ex farina ad formandos panes recens macerata, dc aqua ita subacta , ut illi tenaciter cohaereret: tum vitreo calici inJccha stuppa admoto igne exarsit, applicitusque calix massae cana attraxit, sicut Amedicorum cucurbitulae carnem attrahunt: quare accepto calicis vitrei pede facile fuit mortarium clevare, de suspendere. Quod si marmoreum mortarium CX metu vacui in acre pendulum haesit, quid mirum si cc ligneus cylindrus sub)ecto plano
adhaerescens in incrcurio stetit 3 Nondum itaque ex hoc experimento, aut ex similibus, ubi metu vacui sito, motus moliri corpora non pollunt, satis habemus argumenti, quo leVitalcm, sola gravitate retenta, expungamus. Hujusmodi cit illud, ubi in lignei vasis fundo excavatur scaphium , cui exquisite congruat eburneus globus, qui superinfuso hydrargyro non ascendit. Neque cnim ideo non ascendit, quia rima nulla patet argento vivo, per quam subiens extrudat c burneum globum , sed quia ita sibi cxquisite congruunt ebur, dc lignum, ut vis ipsa ascende ndi vincere non valeat vim adhaerescentiae. Nam dc cadem vis in aere suspendit corpora gravia, ne descendant. Quamvis autem non totum hemisphaerium globi cburnei, sed sblitin ejus maximus circulus congrueret cxcavato ligno, dc cavitas ipsa acce repleretur, non propterea tollitur vis adhaerescentiae illius annularis , quia scilicet vis ascendendi in hydrargyro tanta non est, ut valeat inclusum ibi acrem distraheres, sicut opus esset ad incipiendum motum citra periculum vacui, dc praeterca superanda cst re-.
sistentia hydrargyri dividendi ; corpora citam in motu dividunt medium, pro cudus crassitudine resistantiam experiuntur. Adde hemisphaerium inserius in acre tanquam in loco positum gravitare non minus , quam hemisphaerium stiperius levitet in hydrargyro; proinde nil mirum, si globus non ascendat. Quod si aere excluso locum illum impleveris hydrargyro, & cbur neum globum ita foramini aptaveris, ut illi exquisite congruat , si in superinfuso hydrargyro globus non ascendat, indicio est ita globum esse foramini infixum, ut neque valeat elevari a sub tecto hydrargyro in scaphio sormam per vim excavator neque enim facile mihi persuadebis specificarum gravitatum disserentiam exigere , ut hemisphaerium integrum praeci SE extet: praeter
30쪽
praeter quam quod si non valebat subjectum acrem distrahere, multo minus id in bydrargyro praestare potest , ut vacuum
At , inquis , fistulam quadri cubitalem spiritu vini plenam
cum globulo innatante si clauseris , & inverteris deorsum, ascendet globulus spatio a oo vibrationum perpendiculi ; in eadem vero fistula communis, &simplicis aqua plena ascendet subduplo tempore Io obvibrationum. Cur hoc nisi quia aqua ut pote gravior validius extrudit globulum, quam spiritus vini. Nihilominus: si gravia in levibus magis gravitant, dc velocius descendunt, quo major est specificarum gravitatum differentia ue vicissim levia in gravibus magis levitant , &. velocius ascendunt, quo major est secundum speciem levitatis differcntia : Atqui spiritus vini magis accedit ad specificam levitatem innatantis globuli, aqua autem magis differt ue in aqua igitur globulus magis levitat, & velocius ascendit, siciat lapis in acre velocius descendit quam in aqua, aut in melle. Addis iteram. Vitreo vasculo, cui longior fistula adhaereat, fomitem cum filo sulphurato ope fili ferrei ingere, ut vitrum tangat: totum imple hydrargyro, dc converso deorsum osculo descendit hydrargyrus ue atque subsistit in altitudine cubiti, &quadrantis: admota lucerna vitrari j vitrum calefiat, ut fomes cum filo sulphurato accendatur : fumus descendit, nec nisi aperto superiore vasis osculo ascendit, acre videlicet subeunte, a quo extrudatur silrsum. Nego fumum ab acte sarsum extrudi , sed qui gravior spiritu raro mercurij in illo descendebat, tibi acrem tangit, ut pote levior in illo ascendit. Non ausim tamen in lapide, qui gravitatem in aqua & acre, levitatem in mercurio, aut plumbo liquente obtinet, duplicem statuere virtutem, quarum altera si1rsum, altera deorsum connitatur: Cum enim impetus motum inciens ut infra constabit ejusdem naturae sit, in quamcunque demum orbis plagam dirigatur motus ue sati i video ab uno eodemque principio, pro varia contigui corporis conditione, ascensum , descensumve prodire polle. Quandoquidem motus, qui in eadem linea perficitur, similes plane includit ubi cationes successive acquisitas, sive ascensus sit, sive descensiis, ordine tantum in earum adeptione , commutato. Quare cum ascensus a descensu hoc