장음표시 사용
461쪽
ientia utrunq; agunt: inter quae munus utrunque simul explet ros ceum, ex oleo omphacio & incompletis rosis paratum. Sed & ipsi ni tum omphacinum olivarum oleum.quibus si uitelli ouortim addatur,& croci parum,& intolerabili existente dolore, papaueris semina, hiel demum cortices, tum sedando dolorem,tum repellendo, mirum in modum iiivabitur. Nullum tamen horum localium admouedum corpore repleto. Quare primo uel secada,ut diximus superius, uena, uel sangi iis per uenarum ani ora evacuandus. Et de articulorum doloribus naec dicta sint.
io Febris, praesentiam medici desiderat, qui diligenter considerato eius genere & modo,congrua adhibebit auxilia,alterantiaq; potius qu.am uehementius purgantia: atq; cum sola ptisana, uel abluto pane
eum nutriet, donec febris & uehemetes dolores in suo feruore perdurauerint, quod fere intra quartum diem solet contingere. Post quos sensim ad crassiusculii uictum eum reducet, ita tamen, ut uinu& carnes ad plena usq; sanitatem deuitet. In qua si forte sub tumida faci es uel malus in toto corpore habitus relictus fuerit,singulo, uel saltem tertio quoq; die,rhei barbarici grana 3ς. masticata deglutiat: absinthi te uino,decocto agrimoni; diluto, utatur. Cinnamomo suas 1 o escas csidiat, oleo absinthi te naturalia mebra foueat, parciusq; & edat & bibat, donec pristinus habitus redintegretur: quod ita plenὸ ei prςstet Deus, ut ope ulterius medicino indigeat, cui sit laus & gloria. Ex Ferraria, XV. Ianuarii, M. D. XXXIIII.
3ο X v. EPIST. I. Dan. Manardus Vergilio Gerardo Bononiensio de naturalis iritu, CP urinae pingui nubecula, uoluptate anguinis bilis calore, cer bro udore, praegnantibus.
ONCILIAVERANT te mihi pridem comunia studia,in quibus intelligebate no lane magna fruge noctesq: diesq; enixiss me insudare.Auxit mea in te beneuolentiam humanil sinius ille tuus c6gressus,&plena omnis officiu salutatio. Tanta uero ex tuis cui tissimis literis accessio facta est, ut ia in eo albo ada mantinis literis te exculpserim potius quam scripserim, in quo eos reponere 1bleo, qui cadidissimos mores cuselectissimis disciplinis quod ut rarius infelicissimo hoc nostro ieculo, ita preciosius coniuxere. Qirare uelim ita existimes,te habere Ferrariae senem de quo possis tibino secus ac deparcnte cucta polliceri. Illud tantu cauere
462쪽
411 IO. MANARDI EPIST. MEDICIN.
debes, ne sit prauires meas quicquam a me petas: quod fatis uercorte in aliquo ex septe illis nodis, quos dissoluedos mihi proponis,fecisse.Eos tamen utcunq; enodare aggredior, sperans, si quid a me forte effluxerit, quod eruditas tuas aures offenderit, apud te ueniana uel ex hoe halid dissicile cola loquuturum, quod non sponte, sed ut tibi obtemperarem,ad haec dissoluenda accesserim. Quaeris primo, quare Galenus spiritum naturalem modo si ib dubio ponit, modo aperte negare vidcatiir. Ad quod respondeo,c5sueuisse Galenti ubi no ex proposito de aliqua re disputat, ex altot u uadoq; sententia magis quam ex propria loqui. ut in medicinae de nitione in morbo definiendo de dii iidendo,in neutro,in causa c'tinente atque in plerisque alijs eum fecisse conspicimus. Quare mirandum non est,si de hoc quoq; spiritu ambigue quandoque loquutum reperimus. Sicuti nec admirari qii pia debet,si aliquando Stoicos sequutus, uim nutritiuam, non animam, sed natura uocauit. Naubi seria atque ex proposito de his loquitur, in totu ceu nequaqua consistente, naturalem spirituni praeterit:& uim in iecore residente, concupiscibilem uel phyticen,id est, uel generativam,uel nutritiuam, uel naturale uocatam,& cuius sedes iecur est,ita ueram animae
specie uel potestate esse dicit,sicuti rationale quam in capite,& ira scibilem quam in corde domicilium habere putauit. Quare non propterea dicendum, spiritu naturalem ab co negari, quod haec uis non sit in numero animarum Sicuti nec quia eandem cum uitali putauerit, ut Drusianus opinatus est: quonia, ut dictum est,tres diuertas a limas agnoscit,rationalem, irascibilem,&concupiscibilem: quas licet' in homine copulari uideamus,seorsum tamen in plantis quidem sola adest nutritiua: sicuti in dijs,hoc est, supramu danis substantijs,soIa, rationalis. Irascibilis uero licet in nullo animali sola reperiatur, sicuti tame loco, ita&re ab aliis differt,quemadmodum Gal. in comentarus de Hippocratis & Platonis dogmatibus demonstrauit,in qui- 3o . obus animaliti quide & uitalium spirituu laepe,naturaliu nunqua me νς'U PHς tione facit.Sed ideo iecur inter principalia membra reponit, quia sanguinem gignit,qui per uenas ab eo ortas, in uniuersas corporis partieulas distribuitur, nutrimenti potius grati , quam ut ad ipsasitim,qua se nutriant,deportet.Eam ita quippe cognata membris pu' tat,ut magneti uim qua serrum trahit, quemadmodum tu recte ex
Galeno in .ne primi libri de locis affectis collegisti,& ex eo Auicenae literam in 1.lib.castigasti: simulq; interpretii inlcitiam 3: frustratorium laborem detexisti. Quod& ego abhinc supra uiginti annos fecera, dum eum locum meis discipulis enarrarem.Ex quibus locis 63
bene intellectis colligi potest alia ratio,Cur ad hoc ut mebra mitriatur. no est naturalis spiritus necessarius: modo enim eis stappetat mitrimentum, quod per uenas mittitur,absq; alio uel facultatis uel spiritus naturalis influxu nutriri possunt. Quae quidem ratio, ni fallor. locum non habet in uitali spiritu,quum eo non minus egeant membra. si in eis uitalis uigor debet conseruari,quam sanguine, si nutriri.
Cum igitur ad conseruanda membra naturalia sussiciant sanguis aeuitaba
463쪽
vitalis spiritus, naturalis propter haec no est necessarius:& eum nihil aliud occurrat cuius fratia fieri debuerit, ni erito a Galeno negatur. Et haec quidε ratio a fine sumpta sit. Alia ex materia sumi poteu,quae proculdubio sicuti animali, ita & naturali uitalis spiritus esse debet:
cuius cumirima generatio in corde sit,de ab eo per arterias in totucorpus diffindatur, necessariu esset magnas arterias ad iecur tende, re, spiritus uitalis tantam copiam portantes,quae ad eius refrigeriti,& pro naturalis materia suinceret. Per dissectiones aute didicimus. ad simas tantia iecoris partes arterias,& eas quide ualde paruas mitro ti,atque exiguos, ut consequens est,spiritus adportantes: quos tamemultos esse oportuisset,si ex his naturales gigni deberent, cum multo plures sint partes quae ui egent naturali, quam quae animali. Quaecuq; enim uoluntarii mouentur & sentiunt, eadem necessario nutriuntur,no tamen ἡ contrario: multa nanq; nutriuntur, quae animali motu carent. D eelse igitur uidetur iecori materia, ex qua natura- 'le spiritum possit generare. Sed deest & locus, nulla enim est in eo cauitas,in qua huiusmodi credi debeat fieri generatio. Cauitas dico, qualem in corde & cerebro manifeste cernimus. Sed nec uiae stippetiit,per quas ubi genitus ia fuerit, ualeat ad mebra deterrimisi qui i-piam dixerit per cassie uenas una cum sanguine spiritu ipsim transire quod tamen nec corpus i plum uenaru patitur, unica tantum tunica contentu nec motus indicat, qui uenae non lectas ac arteriae deberet adesse. Sed nec aeri uia patet, quo sicuti animalis & uitalis nutri ri possit. Nec iecoris sanguis, ceu turbulentus & crassus,atq; non duab alijs humoribus emundatus, idoneus uidetur ad spiritus generatione. Cum igitur nec finis adsit ob quem cum gigni oporicat, nee materia ex qua uel generari uel cd seruari possit, nec locus idoneus in quo gignatur,necu ia per quam ad membra mittatur,probabilius est ut eo careamus, quam ut ipium inueniri ex nostra imaginatione 3o potius quam euidentia aliqua dicamus, praecipue cum absq; eius famulitio adhuc suum principatum iecur lucri possit, distributa annona non solum toti membrorum reipublicae, sed ipsis quoque duobus reliquis principibus, in eoq; residente concupiscibili siue anima, siue ui,quae suo plurunq; impetu sociorum princirum regnum interturbat. Haec quidem de primo ino quaesito dicta sint. ris secundo,quid sibi uoluerit Galen. libr. q.de tuenda ual tudine, nubeculas quasdam urinae s uperstantes, similes rebus quae in summo lacte colligiatur,Graece niser dictae,& rei quae in summo refrigerati iustuli concreuit. Quas nubeculas Hippoc.2. Prognost.& o ipsemet Galenus in commentario de atra bile,ceu colliquationis tabisq; indicta,uituperat.Pro cuius dubii ibi utione, in primis mihi aduertendu uidetur, Galenu in lib.de tu eda ualetudine, de sanis loquu tum: Hippoc.de his qui acuto niorbo laborant.Nec praetereundum, aliqua uerba adiecta esse ab interprete, ita ad litera scribete Galenotinando exacte concoctus fuerit sanguis,tenuis S aquosa est urina,
neq; subsidentiam,neq; susipensione habens. Concocto & haec apparent, & quaedam superstant tenues nubes , ueluti uocatatum, & '
464쪽
id mi od concretum est supra in frigidata iura. Qiiicquid uero nomine illo significetur late enim patet ea uox apud Gr cos)non necessario est res eadem, uel similis illi qliae in colli quatibus lebribus, ibluta ab igneo nimioq; calore adipolia parte,urinis seper natat: nemo enim pingue id,recte nubem ii ocarit. Sed ut demus pingue aliquid a Galeno intelligi, non erit tame necessarium conuertibileq; colli- uationis indicium. Scribit enim Gai .lib.3.m tertiam Hippoc. Epio emiam,se uidisse multoties urinam colore & substantia oleo similem,citra tamen ullum laborantis incommodum: sed qu. adoq; totucontrarium,cu ipsius morbi concoctione.Causa uero qui adeps pol ioAdos Opim concoctionis indicium, ex Aristo t. facile cognoscitur,diceneae jam te adipem & pinguedinem esse languinem cococtum. Et alio loco, Gune Geocto. sanguine per concoctionem gignitur adeps. Sanguinis er-- so concocti aliqua portio urinae innatans, rem potest ostendere illi umilem, quae supra in frigidata iura concrescit: esseq: ideo bonii indicium, quia caloris naturalis uictoriam ostendit.Sicuti alia de qua in Prognostico est sermo mala est, quia a febrili calore adipola me-bra resolui demonstiat in his uidelicet febribus,quae ob hoc ipsunt colliquates uocatur. Nulla ergo hic est inter Gale. dicta repugnati a. Sicuti neq; in quaestione tertio loco circa uoluptatus proposita, Loquas libro primo de causis symptomatum, in subitaneo & sinul toto ad naturalem habitum reditu ideo coiistere dicit, quonia id quod sensim paulatimq; fit,sensu noluercipitur. In duodecimo uero Methodi libro eotrarium scribit,asserens talem reditu, qui ad naturale habitu fit si delitiosius esse debet,paulatim fieri oportere: quonia si assatim & subito fiat,dolore excitat. d arsumeto eorum probat, qui dii uehemetius refrixere,si se subito calefacere properent, uehementi dolore afficiuntur.Videntur certe hae duae series inuicem pugnare,si seorsum singula nec coiuncta bis quae praecedunt& seqtiuntur consideretur: quod & in multis sententiis quae ex autoribus prς 3ocist & quodammodo mutilae afferri a disputatoribus c6sueuere, solet plerunque contingere. re non ab re dictum a prudentibus est, iudicandum de huiusmocli,non ex sensu quem sic mutilata habere uidentur sed ex eo quod significare is uoluit, qui ea scripsit: qui certe non perfecte elici poteti, nisi ad ipsum unde decerptae sunt autorem recurramus. Videndum ergo quid in utroq; loco Galenus uoluerit.In libro igitur de causis symptomatum,causas doloris redditurus, simul ex Platonis sententia uoltiptatis, ueluti dolori cotrariae, rationem reddidit: quoniam mutuo contraria seinuicem declarant. Verba Platonis ex Timaeo a Galeno recitata, mihi Latine sic sis o, nanti Passio quae praeter naturam S uiolenter in nobis is rudi si,dolorosa est. uero ad natura rursus λυώait reducit, suauis. At quae sensim & paulatim fit, insensibilis. Quid uero per adverbium is axe intelligendum sit, ipsemet Galenus paulo inferius declarat, dices: Voco autem αδ mr,quod per magna simul & celeriter fit. Hoc autealicubi & Plato uoluit, dicens, id quod compositum est ex ariolenta simul&athroa passione,dum fit in iensibilibus corporibus, tristem
465쪽
stem sensum facere. Nihil enim dissert aut tristem aut dolorosum,Sc. Et paulo inserius concludens ea quae ex Platone & Hippocrate collegerat, subditi Sic igitur omnis tristis passio in omnibus uensibus
sit: contraria uero illi suauis,ob contrariam caulam. Regressus enim athroos ad id quod secundum naturam, eius rei quae in periculo erat ne diuelleretur, uoluptatem operatur. Sed rationem reddens, cur cyaneus color delectauilissimus sit: quia,inquit, sine uiolentia congrNat. Est igitur Galeni sententia ex Hippocrate & Platone collecta,doro lorem neri in omnibus sensibus, sed praecipue in tactu, a re preter naturam uiolenter& magno in petii, simultanee in eos irruente.Voluptatem uero ex reditu ad naturalem habitum, simultaneo cruidem, . ted absq; uioletia facto. Quare dolor & uoluptas in hoc quidem c5- Dρψr Crueniunt, 'uddathroxs fiunt: disserunt uero,qudd dolor uiolentiam infert, uoluptas absq; omni uiolentia contingit. Ab utroq; uero re--' inouentur, quae paulatim fiund quia prae exiguitate sensus effugietia, nec dolorem, nec uoluptatem inserunt. re si ualidus ignis trigi do & ueluti congelato corpori magna cum uiolentia occurrat, intolerabilem dolorem facit. Nec moueat nos adverbium,paulatim,quo in utroq; loco utitur: In Methodo qii idem dicens,reditum in naturalem habitum oportere fieri paulatim, si debet absq; dolore esse.In libro uero de syniplomatibus,ea dicens non paulatim fieri,quae do dorem uel uoluptatem inferunt. Videntur enim haec duo aduersari, Reditus in naturale habitum est dolorosus,nisi paulatim fiat. & hoc, Quod paulatim sit,sensu non percipitur. Quod enim sensu non percipitur, ut supra etiam dictum est, nec dolorosum esse potest, nec uoluptuolum. Sed ut mittam, quod Galenus ipse non ei idem uocibus in utroq; loco utitur: In libro siquidem de tymptomatibus, id quod dicit absq; sensu esse: In Methodo autem,reditum in naturalem habitum faciendum scimus paruum dc breue relative dici, & propterea diuertarum rerum comparatione, idem posse modo magnum modo paruum dici, sicuti & breue& lonsum. Id igitur quod quiete & adeo per breues portiones ac particuas fit, ut sensum penitus effugiat, neq; dolorem, neque uoluptatem praestare potest: at id quod breuiter quidem, sed non usqueadeo tamen ut sub sensum non cadat, fit, potest & dolorem & uoluptatem afferre. Calor igitur qui cum uoluptate debet frigido corpori occurrere, ei comparatus qui dolorem infert, exiguus: ei uero qui non
sentitur, inagnus dici meretur.
Nulla ergo est inter Galeni dicta in hac re cotrouersiae sicuti nec in sanguinis & bilis calore,de quo quarto loco dubitasti. Nam diuersarum hic rerum comparatione, languis calidalsamus,& non calia dissimus dicitur: calidissi inus quide, aliis rebus potestate sicuti ipse est humidis comparatus,& praecipue pituitae: non calidissimus, si etiam siccis comparetur, praecipue bili: quam non id tum in libro de inaequali intemperie,sed & in secundo eiusdem libro de temperaturis, ubi ex proposito pertractat partium omnium corporis humani
466쪽
temperaturas, multo calidiorem dicit esse sanguine.De ea enim seria monem non habuerat in fine primi libri,sicuti neq; de atra,quia non ex proposito in eo loco, teperaturas Ortium corporis numerabat. seacum uellet demonstrare cutem oste medium PDddam, regu lainq; &iudicatorium,cuius comparatione intemperiem aliaria partium cognosceremus: omnes intemperies discurrens, aliquas corporis partes nominatim transegit,quae per singulam octo intemperi riim a cute recederent: inter quas primo meminit pituitae & sanguianis,quae per humiditatem acute remouenturiinter quas, quum humiditate uincat pituita, sensuis calore, licuti pituita frigidissimam, ita sanguinem calidii simu dixit, alijs uidelicet humidis facta coparatione. Si quis uero stare huic nostrae expositioni noluerit, habet & lium modum quo respondeat: si uidelicet inhaerens Arabicae atq; i diu in uulgatae editioni,non calidissimum legat, sed calidiore. quod nemo damnabit,qui sciat antiquas illas & barbaras editiones Gricis
codicibus, alioqui ualde negligenter & oscitanter excusis, nonnunquam praestare.Nam ut in prouerbio est, Saepe etiam est olitor ualde opportuna loquutus:uet,ut alis legunt,stultus. Quocunq; aute modo legamus catis fuit Galeno, eo loco pro exemplo eorum quae per calidum & humidum a cute recedunt, sanguinis meminisse: sicuti & 2o cerebri meminit, pro exemplo eorum quae frigiditate ab eade cutis recedunt temperie.Cerebri enim caro seorsum & per se cosiderata, procu ldubio trigida est.Versi quia uenis atq; arteriis tenuis menitagos ita undiquaq; obuoluta est, ut nulla eius iii ueniri particula pos-Γt, quae illis careat, tantam caliditatem inde nanciscitur, ut aere etiaaestatis tempore sit calidior. Quod agnoscentes chirurgi,dum caluae fracturas curantes,cerebri meningas detegere coguntur,etiam aestate media testam excalefactam uel uas carbonibus accesis oppletum, suspendi supra uulnus per ministros faciunt, ne cerebrum attactu seigidioris aeris oblaedatur. Propriae ergo temperaturae consideratio- 3one, Galenus in libro de teperaturis cerebrum inter frigida membra
computauit. Ratione uero arteriaru &uenarum,quae minimae cui se
eius particulae commistentur,in lib.de usu partium,calidum dixit. s-psae enim uenae & arteriae,licet natura sua trigidae sint,vicinia tamen sanguinis & spirituum concalescunt,& membranae tenui, imὐ & ipsi substantiae cerebri, calorem impertiuntur.Incalescit & cerebrum spirituum ammatium copia, qui tametsi remissius caleat quam uitales, calidi tamen sunt alioqui celeritate carerent, quam & in uoluntario motu,& in sensibus,prςcipue autem uisu,aperte cognoicimus:cuius
instrum etiam oculi uidelicet,adeo calent,ut gelu non sentiant,& ue ψωhementius agitati ueluti scintillas & fulgorem quendam emittunt. Et sic ibluta est,ni fallor,quinta dubitatio.
Sudorem uero, de quo sexto loco quaeritur,in sano corpor secudum Galenum & ueritatem, ego puto naturalem esse euacuation non secus ac sui & uesicae excrementorii,atq; crassioris illius quod partim in materiam cedit pilorum,partim in sordes.His enim nec teperatistimus quidem & Dugalissimur homo caret, cum &iri bonci
467쪽
, & unm one, & exercitio, de balneo egeat:per quae excrementa haec, de per occultam difflationem,& Der sensui apertam uacuationem expurgantur. QOd uero Galenus noc senserit,pr ter loca abs te adducta,ex secundo libro de tuenda ualetudine aperte colligitur. Nec c5trarium, si quis bene consideret, asserit in extositione illius decimi-
quinti aphorissimi primi libri: sed quia locus ille no erat, in quo tractari disputatio illa deberet, An sudores essent naturales, uel praeter natura ideo opinionem recitauit Dioclis, taquam tuo proposito inseruicte, quod erat, osten dere uim caloris innati.Propterea ait, Q toro robustior fuerit connatus calor,tanto magis effugit sensum transpi- ratio.Et propter hoc Diocles dixit, sudores esse pr ternaturam: quoniam omnibus circa corpus recte administratis. & nutrimento a natura bene superato,nunquam per cutem sensilis humiditas excerna tur. Sententiam igitur Dioclis affert Galenus, atq; rationem qua ad id sentiendum mouebatur: non eam tamen uel probat,uel rurobati quoniam, ut superius dictum est, ubi tractandum ex propolito rem non suscipit,solet plerunq; aliorum sententiam sequi, uel non confutare. At in libro de symptomatum differentius, ubi ex proposito docendum susceperat, quomodo symptomata ab animalis operibus dizo stinguantur: quam quidem discretionem non esse unicuiq; obuiam dicit, sed indigere exacto iudicio, quoniam opera plerunq; ita symptomatibus sunt similia, ut symptoma opus,& d contrario opus symptoma putetur, ut in excrementorum uacuatione praecipue contin-
siti in qua discernenda,an scilicet symptoma sit uel opus,non ad quastatem, quantitatem, substantiam ue resipiciendum, quum fieri pose
sit, ut maior longe quantitas in aegroto vacuetur, qtiam in sanb eu citari consueuerit: nec tamen symptomatis ratione hoc contingat.
sed ut & prouidentia natur . Et quod de qualitate dixit, idem de qualitate & substantia intelligendum est. Imo, quod magis quispiam miretur, sunt quaedam a toto genere praeter naturam, quae tamen ubi
opportune fiant, hoc est, ubi id evacuetur quod molestiam infer bat non sint praeter naturam dicenda, sicuti singilinis per nares uel per ani uenas, uel per uentrem inferiorem, & profluuiu. uomitus . uel id genus aliud.Singulum enim horum quia utiliter fit,nocumentum operationis dici non potest quare neq; lmptoma, manente eo quod in confesta omnibus existens suppositum est, Symplomata, laesiones esse operationum. Sed forte aliquis haec alteri symptomatum generi subuciet,affectui uidelicet praeter naturam: disrumpi
enim uenam in quavis corporis particula, uel hactenus reserari, do-- Q nec ea quae prius detenta erant, emin dantur, non est naturalis an ctus. Verum uentris profluuium,aut urinae multitudinem,non poterunt, qui sic dictit ostendere,sequi aliquos praeternaturales affectus: excretio enim per uentrem, uel per uesicam, uel per uterum facti, non est ex toto genere praeter naturam, sicuti uidelicet uenae di ruptio,& meatus qui clausus esse solet reseratio. Dehinc ne dubia res remaneret circa sudorem, quem aliquadb naturaliter fieri superius
diaerat, ideo mentionem saccre coactus cst opiniQnis Dioclis, qui
468쪽
18 IO. MANARDI EPIST. MEDICIN.
conatus est suadere, sudorem omnem esse praeter naturam: dicens dogma eius uideri durius,& actioni non consentiens. Propriam tamen lententia neq; hoc in loco plene aperuit,sed de talibus, inquit, fortὰ quandoq; rursus sermo nobis fiet. Quem quidem sermonem
ni fallor fecit libro sexto, in hunc fere modum: pertransire igitur iam tempus est ad sudores,de quibus alibi dictum est,qudd resoluso
interdum habitu fiunt, de passio haec uocatur syncope. Huic uero co-traria ea constitutio est,quae in crisimis sudoribus colitingit,robusta monstrantibus, non distblutam naturam. Tales quippe sudores corpus expurgant. Similes autem eis sunt, qui in moderatis exercitijs, IOEc balneis,& stiuo eueniunt calore: nam in immoderatis exercitiis,
iam utile quid simul recedit. Haec Galenus. Ex quibus uerbis,quid de sudore senserit, manifeste deprchenditur: aliquem uidelicet naturalem esse, cu qui iudicialiter fit, 3c a balneis moderatis, dc aeris nosi circundantis calore. Aliquem praeter naturam, qui per syncopen,uel ' alium modum assectum,non itidicialiter fit, de ob immodicum exercitium, diuturnioremq: in balneis moram, uel aeris uehenictiorem calorem,no solum superflua, sed aliqua etiam utilia excernit. Ex hac autem Gal. sententia ,rationes Dioclis solui facili me possitnt. Omnibus enim quae ad corpus pertinent, quantumuis recte administratis, zo, alimentoq; a natura optime uicto, aliqua tamen in corpore relinquuntur, quae cum per fugientem sensum difflationem ei lacuari nopossint, per sudorem euacuantur.Nec propter hoc imbecillis natura putanda est, sicuti nec si non usqueadeo ualida est, ut corpulentiora excrementa in uapores sensum effugientes ualeat expurgare: sed abunde est,si pro cuiusq; modo euacuat quae redundant: aerea quidem insensibiliter,aquea per sudorem. Quod cum uel sola, ut in iudiciis. uel adiuta a balneo, exercitio, actisq; calore, modum non excedentibus,facit,non uiolenter facere dicenda est: sicuti nec quando adiuta a moderato calore,concoctionem ciborum in uentriculo me Iolaus complet. Et de sexta dubitatione haec fatis sunt. superest septima, quam, boni imperatoris more, ceu magis str nuatia, in ultima acie collocasti. Vox enim potest Galenus ab Olcitatio G At ne defendi,3.lib. expositionis in primam Epiclem. tertium ab impraegnatione mensem, simul cum quarto,ininus obnoxium esse ab orsui scribens, in eisq; praegnantes magis sanari a morbis acutis, quam in aliquo aliorum. Atq; ad id adstruendum, aphorismum primum quartae particulae adducens, in quo tamen nulla tertij facta metione,ciuartus, quintus dc sextus caeteris praeponuntur. Quare uidetur in Aphorisino tertius non recte praetermissus,aut in Epidemia temere, raciatis quinto δe sextO,laudatus Ego cum Hippoc. Aphorismos ante multos annos publico enarrarem, de hac dissonantia cogitans,non aliam inueni uiam qua Hippo ' cratem excusarem, nisi di corona cum in aphorismo rationem potius' quam experientiain,obleruationemve sequutum: totum tempus gestationis uteri,in tres aequas partes diuisisse, in duas uidelicet exu mas, dc unam mediam: ex duabusq; allia extremis, primam quidem ob re
469쪽
ob redundantem iis conexibus,quibus laetus utero alligatur, humorem : A tertia,ob eorundem nexuum nimia siccitate, ineptas omnino putasse ad motu, qui in purgatione neces larid cotingit, tolerandum. Mediam uero solam, ceu ab utroq; extremo pariter semota,ad purgationis impetu persere dum iudicauit idonea. In lib. uero Epidem. in quo no rationi,sed obseruationi innititur terti j mensis utinagnouisse, seruata in eo simul cii foetu muliere, no se tu uehemetissima febre, qua solet igne appellare, sed delirio, couulsione, multis salijs pessimis & ut Galenus ait fortibus & fallacibus symptomati bus afflicta. Cui obseratationi Galenus quoq; innixus,hunc simul cuquarto difficili mu esse dixit ad patiedum,aaduxitq; apborisinu non ad approbandum tertiit de eo enim nulla ibi mentio) sed ad ostendendunt quarti ualore, qui sit tertio n5 solii ordine, sed uirtute proximiis. Addidit aute Galen .rationi qua in expositione aphorismi reddiderat quae ex nexibus sumpta erat, quibus foetus utero collisa tur)aliam ex ipso erat accepta, cuius corpus sit in primis mensimis mollius, atq; ob mollitiem ad patiendum magis obnoxiu: in postremis, qui prope partu sunt, cum magnus sit,multa eget esca, qua deficiente, plerunq; in actitis morbis corrumpitur. Et paulo pὁst infert: Propter haec igitur, trimestria & quadrimestria magis aliis seruatur. quoniam uidelicet utruns; discrimen effugi utiquum nec aded mol,lia sint, ut bimestria. nec lata indigeat esca, quata ea quae septe,octo, , uel noue sunt mensiti. Quod forte intellexit Hippoc. in liltima aphoris parte dices: N-α υδε τὰ πρὸ tinere irare si Bis es. non matres, sed minores maioresue foetus intelligens.Dubitaui enim ego quandoque, an possent haec ad mulieres ipsis praegnantes referri, quum eas in prima aphorisparte eminino genere,.xime dixerit,& nic neutro genere utatur: sed nec mihi quadrabat, ut mulieres quae paulo ante conceperant, si grandioris aetatis essent puellas uocaret: sicuti nec ut eas quς prope tempus pariendi,seniores. Sed siue matres siue foetus intelligas, eadem omnino sententia r similiter enim, ut docet Hippocrates,& ualent,& non ualent. Nisi forte non ad impraegnationis tempus. sed ut ego quandoq; suspicatus sum ad aetatem praegnantis haec ultima aphorismi pars reseratur,quasi docente Hippocrate, ut caute adulescentulas senioresq; praegnantes etiam in tribus illis medijs mensibus purgaremus. Sed relicta noua expositione,illud potius quod maioris mome --.
ii est, uestigemus, Qu=t dieru menses sint,qui ab Hippocrate utro- . . bique nominantur : liquidem ipsemet Hippocrates in tertio libro AO Prognosticoru docet, neq; meses, neq; annos posse integris diebus
numerari. Et eum locum enarras Galenus,mensem omne minorem Ne desse ait triginta dieru maiore uero nouem & uiginti: mensemq; apud antiquos Graecos uocatu, tempus medium duoru solis &lunae quos Graecos.
congressuum. Sed de Hippocrates ipse in libro de septimestri partu, duos menses ait in nouem & quinquaginta sere diebus absolui: &decem, septem dierum quadragenis. Q aeuerano essent, si singulo mensi triginta dies daremus. Vbiniam aduertendum,Hippocratem
470쪽
Do IO. M A NARDI EPIST. MEDICIN.
mulium in praegnante muliere quadragenis tribuisse: ut hine etiam fortasse accipi possit ratio, quare tertius quoq; mensis inter bonos sit computadus. Inchoat enim die sere decimasexta post prema qua dragenam,qua pessima esse dicit Hippocrates,& praecipua ad abo sus radiendos. In quo tempore sexdecim uidelicet dieru,si quid imbecillitatis ex prima illa quadragena Retui cotractu est, potuit emendari: quod prarcipue in foemella cotingit cuius formatio in quadragesimosecudo die completur. serius enim quam mas & formatur 3emouetur: nam magna ex parte ante quartii puella no mouetur,quia α -- e. mas moueatur in tertio.Ut hine etiam pateat uia, per quam quis no-
r so dubitatione effugiat, si uidelicet dixerit, praegnante ex mare, mense tertio fieri ualidiorem: ex foemel lao in quarto: de m hoc in
in Aphorismis,de illa in Epidemiis Hippocrate loquutii. Sed & tertia quoque occurrit fugiendi uia,si dixerimus, in apoliorisino de to erantia purgationis per pharmacum agitatorium loquutu: de potetiauero resissedi morbis & simplomatibus,in Epidem ijs. Q uae resiponsiones in clamorosis quidem disputationibus, quae captandae potius popularis aurae, quam ueritatis indagadae gratia fiunt, uideri possimi probabiles: re aute ipsa no plenὁ intellenia quietu reddunt. Quare, quidem sententia, primae quis tutius inhaerebiti Tuum tamen erit, acri tuo ingenio S: exacto iudicio tam haec quam alia quae a me scripta sunt, diligenter examinare, calculumq; uel album uel nigrusingulis porrigere: utrimque enim aequi boniq: cosulam,modo me ames: quod ut facias,etiam atque etiam rogo. Vale uir eruditissime, meiq; obseruantissime. Ex Ferraria, V. Calend. Octobr. M. D. XXXIII.
EPIST. II. Pro domino Iacobo Hephtho Poe-mo, interdiu imbecilliter, uel eriparum, me tu nihil cernente,nisi lume lucernae geminatu.
DV E RS A ualetudo,que patii ὁ post tuu a nobis dic. celsim, quadraginta sere dies me lecto iacere coegit.
profitendiq: puniicit ni unus cuius tempus antequam plenὸ coualitissem aduenit, fecerut ut desiderio tuo satisfacere nodum potuerim. Nunc tandem occasione' horum trium dierum captata, quibus eessare a publicis lectionibus
nobis cocessum est, arrepto statim calamo,impellente sinapio,rem
Questus apud me es,quὁd interdiu imbecilliter, uesperi paria,no 'ctu praeter lucernae geminatu lumen,uix aliud cernas .Horu symptomatu duo prima ad deminuta tertiit ad comipta pertinEt uisus operatione : minto: omnia ab aegritudine tum in ipso primo uisus primario instrat meto,ctystalloride uocato: tum in oculi humoribus &tunicis illi seruietibus consistente. Quae quidem aemitudo ad
malae compositionis spectat. Est enim obstructio duplices uiae,illius nempe per qua uisibiliu species adaerystallotidem desertitur.& eius - quoque